I C 500/22

Sygn. akt: I C 500/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 września 2022 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Łucja Oleksy-Miszczyk Protokolant: starszy sekretarz sądowy Julia Piątek po rozpoznaniu w dniu 15 września 2022 roku w Gliwicach sprawy z powództwa M. S. (1) przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w Z. o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. odstępuje od obciążania powódki kosztami procesu. SSO Łucja Oleksy-Miszczyk Sygnatura akt I C 500/22 UZASADNIENIE Powódka M. S. (1) wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego (...) S.A. w Z. kwoty 3.610.178,- zł z ustawowymi odsetkami od dnia doręczenia pozwu. W uzasadnieniu powódka wywodziła, że dochodzona kwota stanowi odszkodowanie za pracę przymusową jej dziadka F. S. na rzecz (...) . Uzasadniając odpowiedzialność pozwanej podniosła, że całościowym właścicielem pozwanej Spółki jest podmiot niemiecki tj. (...) , której właścicielem jest z kolei (...) , a więc bezpośredni następca prawny (...) . Jako podstawę prawną żądania przywołano w pozwie art. 415 k.c. , a w toku rozprawy strona powodowa powołała się również na zasady współżycia społecznego. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. W pierwszej kolejności wskazała na brak legitymacji biernej do występowania w sprawie. Zakwestionowała również okoliczności faktyczne, na które powódka się powołuje i wysokość roszczenia. Sąd ustalił co następuje: Powódka jest córką M. S. (2) , syna F. S. i J. z domu K. . F. S. , żonaty z J. S. urodził się (...) , zmarł (...) . Data śmierci ustalona została w trybie postępowania o uznanie za zmarłego (odpis aktu urodzenia powódki, odpis aktu urodzenia M. S. (2) , odpis aktu zgonu F. S. k. 15,16,18 akt, okoliczności niesporne). F. S. pracował od 20 czerwca 1940r. do 1 stycznia 1942r. w (...) , (...) , a od 1 stycznia 1942 do 1 lutego 1945r. (...) . Był ubezpieczony w ubezpieczalni kolejowej (...) . Mieszkał od 3 stycznia 1942 w hotelu robotniczym w O. . Został wymeldowany „urzędowo” z dniem 1 października 1945, jednak nie ma informacji jak potoczyły się jego losy, ani kiedy i dokąd się wyprowadził (informacja z (...) k. 22 i nast.). Pozwana Spółka utworzona została w roku 1994 z przekształcenia (...) w J. w spółkę akcyjną. Z zapisów w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że wielokrotnie potem zmieniała nazwę, dochodziło do przekształceń poprzez łączenie i przejmowanie spółek, dochodziło też do zmian właścicielskich. Ostatecznie w roku 2018r. jedynym akcjonariuszem pozwanej spółki została spółka prawa niemieckiego (...) , której akcje z kolei należą do (...) (okoliczność niesporna). Sąd zważył co następuje: Powódka twierdząc, że jest spadkobiercą poszkodowanego F. S. dochodzi odszkodowania za szkody jakich doznał on podczas pracy przymusowej świadczonej w czasie II wojny światowej na rzecz kolei niemieckich. Jako podstawę prawną roszczeń formułowanych w niniejszym postępowaniu powódka wskazuje ogólną zasadę odpowiedzialności deliktowej tj. przepis art. 415 k.c. , który stanowi: kto z winy swojej wyrządził szkodę obowiązany jest do jej naprawienia. Przywołana regulacja przewiduje opartą na zasadzie winy odpowiedzialność za czyny własne. Przesłankami odpowiedzialności z art. 415 k.c. są: zaistnienie zdarzenia szkodzącego (czynu niedozwolonego), wystąpienie szkody, zaistnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy zdarzeniem szkodzącym a szkodą, bezprawność zachowania sprawcy czynu niedozwolonego oraz wina sprawcy takiego zdarzenia ( M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2022, za Legalis). Pozwana jest odrębnym od (...) i (...) podmiotem prawa i odrębną od nich osobą prawną. Nie wyrządziła szkody ani sama, ani (co jest poza sporem) nie jest następcą prawnym podmiotu, który ewentualną szkodę wyrządził, tj. nie przejęła praw i obowiązków tego podmiotu. Nie ma zatem żadnych podstaw aby przypisywać pozwanej odpowiedzialność za ewentualne zobowiązania tych podmiotów, a tym bardziej aby przypisywać pozwanej winę za działania prowadzone przez III Rzeszę lub przedsiębiorstwa prowadzące w III Rzeszy działalność gospodarczą. Takich podstaw nie daje ani przepis art. 415 k.c. , ani żadne inne przepisy regulujące odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę. Prezentowana przez stronę powodową konstrukcja odpowiedzialności oparta na powiązaniu kapitałowym pozwanej z podmiotami prawa niemieckiego nie jest trafna. Sprowadza się ona do przypisywania spółce odpowiedzialności za zobowiązania jej akcjonariusza, a takie rozwiązanie nie jest znane prawu. Podstawy odpowiedzialności pozwanej nie mogą stanowić również przywołane przez powódkę zasady współżycia społecznego. W myśl art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Art. 5 k.c. nie stanowi jednak podstawy formułowania roszczeń, ale może być jedynie w pewnych wypadkach powoływany jako forma obrony przed realizacją przysługującego innemu podmiotowi prawa, które wykonywane jest w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. W literaturze i orzecznictwie powszechny jest pogląd, że art. 5 k.c. nie może być jedyną podstawą prawną powództwa. Możliwe jest natomiast dochodzenie roszczeń powstałych w wyniku zaistnienia stanów faktycznych, których jednym ze składników jest działanie będące nadużyciem prawa i takie sytuacje mogą nastąpić również na gruncie roszczeń odszkodowawczych. Niezbędne do tego jest jednak spełnienie podstawowej przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, jaką jest istnienie szkody pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym z zachowaniem osoby nadużywającej prawa podmiotowego, a nadużycie prawa musi spełniać przesłankę bezprawności działania, charakterystyczną dla odpowiedzialności deliktowej za własny czyn. ( E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 10, Warszawa 2021, za Legalis). Jak już wskazano wyżej taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi, a konstrukcja oparcia odpowiedzialności pozwanej na powiązaniach kapitałowych nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym stanie prawnym. W tych warunkach Sąd wobec braku podstaw do przypisania pozwanej odpowiedzialności za ewentualne szkody jakich doznał F. S. powództwo oddalił. Wobec braku legitymacji biernej pozwanej, Sąd nie badał pozostałych podnoszonych w sprawie okoliczności – skoro bowiem pozwana nie odpowiada za ewentualne wyrządzone szkody, dalsze ustalenia nie miałyby już wpływu na wynik procesu. Mając na względzie rodzaj zgłaszanych roszczeń, a także precedensowy charakter procesu (Sądowi nie są znane przypadki zgłaszania tego typu żądań na obszarze działania Sądu Okręgowego w Gliwicach) w oparciu o przepis art. 102 k.p.c. odstąpiono od obciążania powódki kosztami procesu. SSO Łucja Oleksy-Miszczyk .