I C 477/25
Podsumowanie
Sąd Rejonowy w Opolu zasądził od Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na rzecz dzierżawcy zwrot nadpłaconego czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r., uznając, że zastosowanie nowej, wyższej stawki wynikającej ze zmiany przepisów weszłych w życie w 2024 r. było nieuprawnione.
Powódka, dzierżawiąca grunty od Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, domagała się zwrotu nadpłaconego czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r. Spór dotyczył sposobu wyliczenia czynszu, a konkretnie stawki za pszenicę. Strona pozwana argumentowała, że należy zastosować nową stawkę wynikającą ze zmiany przepisów, która weszła w życie 1 stycznia 2024 r. Sąd uznał jednak, że dla rozliczenia za II półrocze 2023 r. należy stosować przepisy obowiązujące w tym okresie, zgodnie z zasadą nie retroakcji prawa, co skutkowało uwzględnieniem powództwa w części dotyczącej nadpłaty.
Sąd Rejonowy w Opolu rozpoznał sprawę z powództwa Z. O. przeciwko Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w D. o zapłatę. Powódka domagała się zwrotu kwoty 13.466,40 zł tytułem nadpłaconego czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r. Strony zawarły umowę dzierżawy gruntu rolnego, w której czynsz był ustalany jako równowartość pszenicy. Kluczowy spór dotyczył stawki za pszenicę przy wyliczeniu czynszu za II półrocze 2023 r. Powódka wskazywała na stawkę 89,35 zł/dt (średnia cena za II półrocze 2023 r. wg GUS), podczas gdy pozwany Ośrodek zastosował stawkę 117,34 zł/dt, opierając się na zmianie art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, która weszła w życie 1 stycznia 2024 r. Sąd uznał argumentację pozwanego za niezasadną, powołując się na zasadę nie retroakcji prawa (lex retro non agit). Podkreślono, że nowa regulacja weszła w życie po okresie, którego dotyczyło rozliczenie, a ustawa nowelizująca nie zawierała przepisów przejściowych. Sąd stwierdził, że dla oceny zasadności roszczenia powódki powinny mieć zastosowanie przepisy obowiązujące w II półroczu 2023 r. W związku z tym, zasądzono na rzecz powódki kwotę 13.466,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 maja 2025 r. (po upływie terminu wyznaczonego w wezwaniu do zapłaty). Powództwo w pozostałej części oddalono. O kosztach postępowania orzeczono na korzyść powódki, uznając ją za stronę wygrywającą w przeważającej części.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Należy stosować przepisy obowiązujące w II półroczu 2023 r., zgodnie z zasadą nie retroakcji prawa (lex retro non agit), ponieważ nowelizacja weszła w życie po okresie, którego dotyczyło rozliczenie, a ustawa nowelizująca nie zawierała przepisów przejściowych.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że zasada nie retroakcji prawa (art. 3 k.c.) wymaga, aby skutki zdarzeń prawnych powstałych pod rządem dawnego prawa oceniać według przepisów dotychczasowych. Nowa ustawa nie powinna zmieniać ocen prawnych dokonanych pod rządem dawnego prawa, chyba że wynika to wprost z jej brzmienia lub celu. W tym przypadku ani brzmienie ustawy, ani jej cel (który miał być korzystny dla rolników, a zmiana stawki spowodowała wzrost czynszu) nie uzasadniały odstępstwa od tej zasady. Fakt, że wyliczenie i wystawienie faktury nastąpiło po wejściu w życie nowej regulacji, nie zmienia faktu, że dotyczyło ono okresu sprzed jej wejścia w życie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
zasądzenie części powództwa i oddalenie w pozostałej części
Strona wygrywająca
Z. O.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. O. | osoba_fizyczna | powódka |
| Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (...) Terenowy w D. | instytucja | pozwany |
Przepisy (12)
Główne
u.g.n.r.S.P. art. 39a § ust. 4
Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Przepis w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy (średnia cena skupu pszenicy w półroczu poprzedzającym termin płatności) oraz jego nowelizacja z 1 stycznia 2024 r. (średnia cena za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze).
Ustawa o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw art. 1 § pkt 17
Nowelizacja art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, wchodząca w życie 1 stycznia 2024 r.
k.c. art. 3
Kodeks cywilny
Zasada nie retroakcji prawa (lex retro non agit).
Pomocnicze
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa do żądania zwrotu nienależnego świadczenia.
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Stosowanie art. 405 do świadczeń nienależnych.
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Definicja świadczenia nienależnego.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Wyznaczanie terminu spełnienia świadczenia bezterminowego.
k.c. art. 481 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa do zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu w zależności od wyniku sprawy.
u.g.n.r.S.P. art. 39a § ust. 7
Ustawa o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Nie wpływa na rozstrzygnięcie sprawy.
Ustawa o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw art. 15
Data wejścia w życie przepisów nowelizujących.
k.c. art. 700
Kodeks cywilny
Podstawa do obniżenia czynszu dzierżawnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie przepisów obowiązujących w okresie, którego dotyczy rozliczenie (II półrocze 2023 r.), zgodnie z zasadą nie retroakcji prawa. Nowelizacja ustawy wprowadzająca nową stawkę czynszu weszła w życie po okresie rozliczeniowym i nie zawierała przepisów przejściowych. Cel nowelizacji (korzystny dla rolników) nie uzasadnia jej retroaktywnego stosowania, zwłaszcza gdy skutkuje wzrostem czynszu.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie nowej stawki czynszu wynikającej ze zmiany art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, która weszła w życie 1 stycznia 2024 r., do rozliczenia za II półrocze 2023 r. Bezwzględnie obowiązujący charakter nowej regulacji.
Godne uwagi sformułowania
zasada nie retroakcji prawa lex retro non agit nowa ustawa nie powinna zmieniać ocen prawnych dokonanych pod rządem dawnego prawa ochrona bezpieczeństwa prawnego oraz zaufania podmiotów prawa do państwa wnioskowanie o retroaktywności przepisu z celu ustawy musi być bardzo ostrożne
Skład orzekający
Karolina Bednarek-Żurada
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady nie retroakcji prawa w kontekście zmian przepisów dotyczących czynszów dzierżawnych nieruchomości rolnych Skarbu Państwa, zwłaszcza gdy zmiana wchodzi w życie po okresie rozliczeniowym i nie zawiera przepisów przejściowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zmiany sposobu ustalania czynszu dzierżawnego dla nieruchomości rolnych Skarbu Państwa, ale zasada prawna ma szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej zasady prawnej (nie retroakcji) w kontekście praktycznego problemu rolników i zarządzania zasobem państwowym, co czyni ją interesującą dla prawników i potencjalnie dla szerszej grupy odbiorców związanych z rolnictwem.
“Czy nowa ustawa może zmienić zasady gry wstecz? Sąd Rejonowy w Opolu odpowiada: Nie!”
Dane finansowe
WPS: 13 466,4 PLN
zwrot nadpłaconego czynszu dzierżawnego: 13 466,4 PLN
Sektor
rolnictwo
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Sygn. akt I C 477/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 grudnia 2025 r. Sąd Rejonowy w Opolu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Karolina Bednarek-Żurada Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agnieszka Grzesiak po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2025 r. w D. na rozprawie sprawy z powództwa Z. O. przeciwko Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa (...) Terenowy w D. o zapłatę I.
zasądza od strony pozwanej Krajowego Ośrodka (...) Rolnictwa Oddział Terenowy w D. na rzecz powódki Z. O. kwotę 13.466,40 zł (trzynaście tysięcy czterysta sześćdziesiąt sześć złotych czterdzieści groszy) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 10 maja 2025 r. do dnia zapłaty, II.
oddala powództwo w pozostałej części, III.
zasądza od strony pozwanej Krajowego Ośrodka (...) Rolnictwa Oddział Terenowy w D. na rzecz powódki Z. O. kwotę 4.367 zł (cztery tysiące trzysta sześćdziesiąt siedem złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 477/25 UZASADNIENIE Powódka Z. O. wniosła o zasądzenie od strony pozwanej Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa Oddziału Terenowego w D. kwoty 13.466,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 22 marca 2024 r. do dnia zapłaty, a także zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, że zawarła ze stroną pozwaną w dniu 23 czerwca 2020 r. umowę dzierżawy gruntu rolnego wchodzącego w skład (...) Skarbu Państwa. Zdaniem powódki strona pozwana błędnie wyliczyła powódce czynsz dzierżawny za drugie półrocze 2023 r. Czynsz dzierżawny powinien zostać wyliczony w oparciu o średnią cenę pszenicy za II półrocze 2023 r. w wysokości 89,35 zł za dt pszenicy ogłoszoną przez Prezesa GUS, czego strona pozwana nie uczyniła, przyjmując błędną stawkę 109,97 zł za dt pszenicy. W odpowiedzi na pozew strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości, a także zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu swojego stanowiska strona pozwana podniosła, iż z dniem 1 stycznia 2024 r. doszło do zmiany przepisu art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, zgodnie z którym należność z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustala się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu. Zdaniem strony pozwanej z uwagi na bezwzględnie obowiązujący charakter tej regulacji za nieuprawnione należy uznać wyliczanie czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r. w oparciu o poprzednio obowiązującą i wskazaną w umowie cenę skupu pszenicy w półroczu kalendarzowym poprzedzającym termin płatności czynszu. W piśmie z dnia 23 października 2025 r. powódka podtrzymała swoje stanowisko w sprawie, wskazując, iż zastosowanie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu, narusza zakaz retroaktywnych regulacji prawnych względem stosunków prawnych ukształtowanych przed wejściem w życie przepisów. Sąd ustalił następujący stan faktyczny. W dniu 23 czerwca 2020 r. powódka Z. O. zawarła ze stroną pozwaną Krajowym Ośrodkiem (...) w D. umowę nr (...) dzierżawy nieruchomości. Przedmiotem dzierżawy są nieruchomości rolne położone na terenie gminy L. , powiat (...) , w skład którego wchodzą grunty orne określone w zestawieniu stanowiącym załącznik nr 1 do umowy o ogólnej powierzchni 52,4377 ha oraz budynki i budowle, a także urządzenia trwale z nim związane według wykazy stanowiącego załącznik nr 3 do umowy (§ 2 umowy). Umowa została zawarta na okres od dnia 23 czerwca 2020 r. do dnia 30 września 2028 r. z możliwością jej przedłużenia, jeżeli dzierżawca najpóźniej na 3 miesiące przed upływem tego terminu, wystąpi z wnioskiem o przedłużenie umowy i strony uzgodnią istotne jej postanowienia (§ 3 ust. 1 umowy). Dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu czynsz dzierżawny w wysokości równowartości 1300 dt pszenicy w stosunku rocznym (z VAT) w tym: (...) ,95 dt pszenicy za grunty zwolnione z VAT oraz 106,05 dt za budowle w tym podatek VAT (§ 15 ust. 1 umowy). Cenę pszenicy przyjmuje się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy publikowanej przez GUS za każde półrocze roku kalendarzowego (§ 15 ust. 3 umowy). Czynsz płatny jest za okres półrocza roku kalendarzowego z dołu w wysokości wynikającej z przemnożenia połowy ilości pszenicy określonej w ust. 1 przez cenę pszenicy określoną w ust. 3 (§ 15 ust. 4 umowy). Czynsz dzierżawny za I półrocze jest płatny w terminie 30 września wg cen pszenicy w I półroczu, a za II półrocze wg ceny pszenicy w II półroczu, w terminie 28 lutego następnego roku. Dzierżawca może zapłacić czynsz przed terminem płatności wyłącznie za zgodą Wydzierżawiającego (§ 15 ust. 5 umowy). Inny sposób zapłaty czynszu, w szczególności poprzez potrącenie, wymaga zgody Wydzierżawiającego wyrażonej na piśmie (§ 15 ust. 6 umowy). W przypadku ubiegania się o obniżenie czynszu na podstawie art. 700 k.c. Dzierżawca zobowiązuje się do złożenia stosownego wniosku w terminie umożliwiającym Wydzierżawiającemu sprawdzenie okoliczności uzasadniających żądanie obniżenia czynszu oraz załączyć stosowną dokumentację w zakresie pomocy publicznej (§ 14 ust. 8 umowy). W załączniku nr 4 do umowy wskazano, że wysokość czynszu dzierżawnego za I i II półrocze 2023 r. wynosi po 650 dt. Nieruchomość została wydana powódce w dniu 23 czerwca 2020 r. W dniu 14 października 2020 r. strony zawarły aneks do umowy dotyczący zmiany § 16 umowy. Dowód: - umowa dzierżawy nieruchomości z załącznikami – k. 14-23, - aneks do umowy – k. 24. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 19 lipca 2023 r. średnia krajowa cena pszenicy w I półroczu 2023 r. wyniosła 109,97 zł za 1 dt. Dowód: - obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 19 lipca 2023 r. – k. 25. W dniu 1 września 2023 r. strona pozwana wystawiła wobec powódki fakturę VAT nr (...) na kwotę 71.480,50 zł brutto tytułem czynszu dzierżawnego za I półrocze 2023 r. (650 dt x 109,97 zł/dt) z terminem płatności do dnia 30 września 2023 r. Dowód: - faktura VAT – k. 44. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 18 stycznia 2024 r. średnia krajowa cena skupu pszenicy za okres 11 kwartałów poprzedzających I półrocze 2024 r. wynosi 117,34 zł za 1 dt. Dowód: - obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 18 stycznia 2024 r. – k. 73. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 29 lutego 2024 r. średnia krajowa cena skupu pszenicy w II półroczu 2023 r. wynosiła 89,35 zł za 1 dt. Dowód: - obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 29 lutego 2024 r. – k. 26. W dniu 2 lutego 2024 r. strona pozwana wystawiła wobec powódki fakturę VAT nr (...) na kwotę 76.271 zł brutto tytułem czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r. (650 dt x 117,34 zł/dt) z terminem płatności do dnia 28 lutego 2024 r. Dowód: - faktura VAT – k. 42. W dniu 28 lutego 2024 r. powódka przelała na rzecz strony pozwanej kwotę 51.000 zł tytułem czynszu dzierżawnego. Dowód: - potwierdzenie przelewu – k. 27. Pismem z dnia 19 marca 2024 r. strona pozwana przyznała powódce na podstawie art. 700 k.c. obniżkę czynszu dzierżawnego gruntów rolnych za 2023 rok poprzez: - obniżenie I raty czynszu dzierżawnego za rok 2023 r. przypadającą do zapłaty 30 września 2023 r. o równowartości 168,885 dt pszenicy, - obniżenie II raty czynszu dzierżawnego za rok 2023 r. przypadającą do zapłaty 28 lutego 2024 r. o równowartość 168,885 dt pszenicy. W/w obniżka miała charakter pomocy udzielonej na zasadzie de minimis i wynosiła 38.389,25 zł. Dowód: - pismo strony pozwanej z dnia 19 marca 2024 r. – k. 28-29, - zaświadczenie o pomocy de minimis – k. 30. W dniu 21 marca 2024 r. strona pozwana wystawiła fakturę korygującą VAT nr (...) dotyczącą czynszu dzierżawnego za I półrocze 2023 r., w którym wskazano, że: - czynsz dzierżawny przed obniżką wynosi 71.480,50 zł brutto (650 dt x 109,97 zł/dt) - czynsz dzierżawny po obniżce wynosi 52.908,22 zł brutto, - obniżka na mocy art. 700 k.c. wynosi 18.572,28 zł brutto. Po obniżce czynszu dzierżawnego do zapłaty pozostało 0 zł. Dowód: - faktura korygująca – k. 31, 43, - zawiadomienie o płatności – k. 32. W dniu 21 marca 2024 r. strona pozwana wystawiła fakturę korygującą VAT nr (...) dotyczącą czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r., w którym wskazano, że: - czynsz dzierżawny przed obniżką wynosi 76.271 zł brutto (650 dt x 117,34 zł/dt) - czynsz dzierżawny po obniżce wynosi 56.454,03 zł brutto, - obniżka na mocy art. 700 k.c. wynosi 19.816,97 zł brutto. Po obniżce czynszu dzierżawnego do zapłaty pozostało 0 zł. Dowód: - faktura korygująca – k. 33, 41, - zawiadomienie o płatności – k. 34. W dniu 22 marca 2024 r. strona pozwana zwróciła powódce kwotę 13.118,25 zł tytułem nadpłaty za czynsz dzierżawny za 2023 r. Dowód: - potwierdzenie przelewu – k. 35. Pismem z dnia 30 kwietnia 2025 r. powódka wezwała stronę pozwaną do zapłaty roszczenia dochodzonego niniejszym pozwem w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Strona pozwana odebrała w/w wezwanie do zapłaty w dniu 2 maja 2025 r. Dowód: - wezwanie do zapłaty z potwierdzeniem doręczenia – k. 36-38. W odpowiedzi na wezwanie do zapłaty pismem z dnia 7 maja 2025 r. strona pozwana zakwestionowała zasadność roszczenia powódki. Pismem z dnia 14 maja 2025 r. strona pozwana poinformowała powódkę, iż właściwa stawka za decytonę pszenicy wynosi 117,34 zł, a nie 89,35 zł/dt. Dowód: - pismo strony pozwanej z dnia 7 maja 2025 r. – k. 39-44, - pismo strony pozwanej z dnia 14 maja 2025 r. – k. 45. W piśmie z dnia 4 kwietnia 2024 r. w odpowiedzi na zapytanie strony pozwanej Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zalecił, by przy ustalaniu czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r. stosować ceny uwzględniające zmianę przepisu art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. Dowód: - pismo (...) z dnia 4 kwietnia 2024 r. – k. 70-72. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumenty przedłożone przez strony, które wiarygodność nie była kwestionowana przez strony i nie budziła wątpliwości Sądu. Stan faktyczny pozostawał między stronami bezsporny, spór sprowadzał się do oceny prawnej sposobu obliczania czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r. Sąd zważył, co następuje. Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części. W niniejszej sprawie powódka domagała się zapłaty nadpłaconego czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r. Stosownie do treści art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zgodnie z art. 410 § 1 k.c. przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. ( art. 410 § 2 k.c. ). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z § 15 ust. 1 umowy dzierżawy dzierżawca zobowiązał się płacić wydzierżawiającemu czynsz dzierżawny w wysokości równowartości 1.300 dt pszenicy w stosunku rocznym (z VAT). Natomiast w załączniku nr 4 do umowy ustalono, że za każde półrocze 2023 r. czynsz dzierżawny wynosi po 650 dt pszenicy. Co istotne zgodnie z § 15 ust. 3 umowy cenę pszenicy przyjmuje się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy publikowanej przez GUS za każde półrocze roku kalendarzowego. Spór sprowadzał się w zasadzie do ustalenia, jaka stawka za decytonę pszenicy powinna zostać przyjęta przy wyliczeniu czynszu dzierżawnego oraz obniżki czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r. I tak powódka twierdziła, że właściwą stawką jest stawka 89,35 zł/dt pszenicy, wskazując, że jest to stawka zgodna z § 15 ust. 3 umowy, tj. średnia krajowa cena skupu pszenicy opublikowana przez GUS za II półrocze 2023 roku. Natomiast strona pozwana argumentowała, iż właściwą stawką jest stawka 117,34 zł/dt pszenicy, która jest średnią krajową ceną skupu pszenicy opublikowaną przez GUS za 11 kwartałów poprzedzających I półrocze 2024 r. Strona pozwana wskazywała na nowelizację treści przepisu art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, która to zmiana nastąpiła z dniem 1 stycznia 2024 r. i miała w sposób bezwzględnie obowiązujący uregulować wskaźnik cen, do którego należy odwoływać się przy ustalaniu czynszu dzierżawnego. Rozstrzygnięcie powyższego sporu wymaga oceny, w oparciu o jakie przepisy prawa należy dokonywać ustalenia czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r., a zatem w oparciu o jakie przepisy należy dokonywać oceny zasadności roszczenia powódki o zwrot nadpłaconego czynszu dzierżawnego. Zgodnie z art. 39a ust. 4 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa w jej brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy należność z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustala się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w półroczu roku kalendarzowego poprzedzającym termin płatności czynszu. Na mocy art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz niektórych innych ustaw w/w art. 39a ust. 4 otrzymał następujące brzmienie: Należność z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustala się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu. W. zmiany ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, w tym zmiany art. 39a ust. 4 w/w ustawy wpłynął do Sejmu w dniu 3 lipca 2023 r. (druk nr (...) ). Ustawa została uchwalona przez Sejm w dniu 13 lipca 2023 r., a w dniu 28 sierpnia 2023 r. podpisana przez Prezydenta RP. Zgodnie z art. 15 ustawy nowelizującej ustawa weszła w życie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem wyżej wymienionego art. 1 pkt 17, który wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Jednocześnie należy podkreślić, iż we wspomnianej nowelizacji nie zawarto przepisów przejściowych dotyczących wskazanego art. 39a ust. 4 w/w ustawy. W tym miejscu należy zastanowić się, czy strona pozwana była uprawniona do obliczenia czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r. na podstawie regulacji ustawowej, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2024 r. Zdaniem Sądu na to pytanie należy odpowiedzieć przecząco. Co prawda wyliczenie czynszu dzierżawnego i obniżki tego czynszu zostało dokonane już po wejściu w życie znowelizowanego art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarcze nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, to należy podkreślić, iż powyższy przepis – w zmienionej treści – nie obowiązywał ani w dniu zawarcia przez strony umowy, ani – co wymaga podkreślenia – w II półroczu 2023 r., którego to okresu dotyczy wyliczenie czynszu dzierżawnego. Odwołując się do zasady nie retroakcji prawa, należy stwierdzić, iż dla oceny zasadności roszczenia powódki powinna mieć zastosowanie ustawa w brzmieniu obowiązującym w II półroczu 2023 r., albowiem właśnie tego okresu dotyczy wyliczenie czynszu dzierżawnego. Zgodnie z powszechnie akceptowanym poglądem, skutki zdarzeń prawnych (a takim zdarzeniem jest wydzierżawianie gruntu przez powódkę od strony pozwanej) powstałych pod rządem dawnego prawa należy oceniać według przepisów dotychczasowych (por. np. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 1990 r., III CZP 24/90, OSNCP 1991 nr 2-3, poz. 18 i z dnia 29 listopada 1991 r., III CZP 123/91, OSNCP 1992, nr 6, poz. 101). Tę podstawową regułę wyraża art. 3 k.c. Zasada lex retro non agit oznacza, że nowa ustawa obowiązuje dopiero od chwili wejścia w życie, to zaś upoważnia do stwierdzenia, iż nowa ustawa nie powinna zmieniać ocen prawnych dokonanych pod rządem dawnego prawa. Wymaga tego ochrona bezpieczeństwa prawnego oraz zaufania podmiotów prawa do państwa, co m.in. oznacza, aby ustalone już prawa i obowiązki tych podmiotów nie uległy zmianom, zwłaszcza zmianom niekorzystnym. Tak rozumiana zasada lex retro non agit nie ma charakteru bezwzględnego, gdyż art. 3 k.c. stanowi, że wyjątki mogą wynikać z brzmienia ustawy lub jej celu. Należy zatem rozważyć, czy brzmienie lub cel ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie upoważniają do przyjęcia odstępstwa od zasady lex retro non agit. Jeżeli chodzi o brzmienie ustawy, a w szczególności art. 39a ust. 4 w/w ustawy, to jej brzmienie nie daje podstaw do odstąpienia od zasady wyrażonej w art. 3 k.c. Co więcej ustawa nowelizująca nie zawierała przepisów przejściowych. Przechodząc do rozważenia, czy cel ustawy zmieniającej nie uzasadnia odstępstwa od zasady lex retro non agit, co nieraz jest kwestionowane jako niezgodne z Konstytucją , należy mocno zaakcentować to, iż wnioskowanie o retroaktywności przepisu z celu ustawy musi być bardzo ostrożne. Dał temu wyraz Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 czerwca 1999 r., I CKN 63/98 (OSNC 2000/1/14) stwierdzając m.in., że przy wnioskowaniu z celu przepisów prawa cywilnego o ich mocy wstecznej należy zachować dużą ostrożność, zawsze w razie wątpliwości dając pierwszeństwo zasadzie lex retro non agit oraz normom prawa międzyczasowego, jeżeli istnieją i dają się zastosować. Celem zmiany ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa – na co wskazywała strona pozwana w odpowiedzi na pozew (k. 63) – było zmniejszenie wpływu wahających się cen pszenicy na wysokość czynszu dzierżawnego, co miało być korzystne dla rolników. Wychodząc z tych założeń trudno uznać, iż cel ustawy uzasadnia stosowanie nowych przepisów do stanów faktycznych istniejących przed wejściem w życie tej regulacji, tym bardziej iż zmiana wskaźnika ustalania ceny pszenicy spowodowała nagły znaczny wzrost czynszu dzierżawnego, co z pewnością nie przyniosło korzyści rolnikom. Reasumując zdaniem Sądu nie jest uprawnione stosowanie art. 39a ust. 4 ustawy w brzmieniu znowelizowanym do ustalenia czynszu dzierżawnego za II półrocze 2023 r., skoro nowe brzmienie przepisu weszło w życie dopiero z dniem 1 stycznia 2024 r., a zatem po upływie okresu dzierżawy, którego dotyczy wyliczenie czynszu dzierżawnego w niniejszym postępowaniu. Co istotne czynsz był płatny z dołu, a zatem powódka mogła oczekiwać, że zostanie on wyliczony według poprzednio obowiązujących zasad, skoro one obowiązywały w chwili wykonywania umowy. Zdaniem Sądu nie ma wątpliwości, iż ustawodawca może wprowadzać przepisy bezwzględnie obowiązujące, które wpływają bezpośrednio na treść zawieranych stosunków prawnych, a postanowienia umowne sprzeczne z przepisami bezwzględnie obowiązującymi nie są skuteczne. Niemniej jednak nie można zaakceptować, by ustawodawca mógł dowolnie wpływać na treść stosunków prawnych z mocą wsteczną, naruszając tym samym zaufanie podmiotów prawa do państwa. Skoro czynsz dzierżawny dotyczył II półrocza 2023 r., to przy jego ustalaniu powinny znaleźć zastosowanie regulacje obowiązujące do dnia 31 grudnia 2023 r. Okoliczność, iż do ustalenia wysokości pszenicy i wystawienia faktury VAT doszło już po wejściu w życie znowelizowanego przepisu art. 39a ust. 4 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie może spowodować, iż do stanu faktycznego zaistniałego przed dniem 1 stycznia 2024 r. znajdą zastosowanie nowe regulacje wbrew zasadzie lex retro non agit. Na marginesie należy wskazać, iż zdaniem Sądu bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje okoliczność, iż obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 29 lutego 2024 r. w sprawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy w II półroczu 2023 r. nie zostało opublikowane w Monitorze Polskim. Ani umowa dzierżawy zawarta między stronami, ani przepis art. 39a ust. 7 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie uzależnia skuteczności ani ważności w/w obwieszenia Prezesa GUS od faktu jego ogłoszenia. Powódka nie może ponosić negatywnych skutków prawnych z faktu brak ogłoszenia w/w obwieszczenia w Monitorze Polskim. Mając na uwadze powyższe, Sąd uwzględnił powództwo co do należności głównej, tj. co do kwoty 13.466,40 zł. Wysokość dochodzonego przez powódkę roszczenia nie była sporna między stronami i wynikała z przyjęcia przez strony odmiennej ceny za decytonę pszenicy. Natomiast jeśli chodzi o należność odsetkową, to Sąd przyjął, iż powódka może domagać się zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie dopiero od dnia następującego po dniu płatności wynikającym z wezwania do zapłaty. W wezwaniu do zapłaty powódka wyznaczyła stronie pozwanej termin 7 dni od dnia doręczenia wezwania, przy czym z potwierdzenia nadania w/w pisma wynika, iż zostało ono doręczone stronie pozwanej w dniu 2 maja 2025 r., a zatem termin do zapłaty należności dochodzonej pozwem upływał z dniem 9 maja 2025 r. Wobec powyższego na mocy art. 481 § 1 k.c. Sąd przyznał powódce odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od dnia 10 maja 2025 r. Zdaniem Sądu za nieuprawnione należy uznać żądanie zasądzenia odsetek od dnia 22 marca 2024 r., tj. od dnia następującego po dniu wystawienia faktur korygujących i przyznania powódce obniżki czynszu dzierżawnego. Zobowiązanie do zwrotu nienależnego świadczenia ma charakter bezterminowy. Oznacza to, że termin spełnienia takiego świadczenia musi być wyznaczony zgodnie z art. 455 k.c. , a więc niezwłocznie po wezwaniu skierowanym przez zubożonego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2004 r. V CK 461/03, LEX nr 174217). O kosztach procesu Sąd orzekł w oparciu o art. 100 k.p.c. , uznając, iż powódka przegrała proces w nieznacznej części (tj. tylko częściowo w zakresie należności odsetkowej), a zatem należy się jej zwrot całości poniesionych przez nią kosztów procesu, na które złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 750 zł (k. 4, 50), opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł (k. 13), koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł (§ 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych).Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę