I C 477/17

Sygn. akt: I C 477/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2017 r. Sąd Rejonowy w Grudziądzu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR Andrzej Antkiewicz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Monika Kopczyńska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 r. w Grudziądzu na rozprawie sprawy z powództwa (...) S.A. w B. przeciwko S. M. , D. M. o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. oddala wniosek powódki o zasądzenie od pozwanych zwrotu kosztów procesu. Sygn. akt I C 477/17 UZASADNIENIE wyroku z dnia 20 września 2017 r. (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w B. wniosła przeciwko D. M. i S. M. pozew o zapłatę solidarnie kwoty 8.366,92 zł wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie równymi czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP od dnia 2 lutego 2017 r. do dnia zapłaty, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu wskazano, że dochodzona wierzytelność wynika z weksla, który został wypełniony na wymienioną kwotę. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa, kwestionując wypowiedzenie umowy pożyczki i zarzucając, że płacili raty pożyczki, a w chwili wypowiedzenia mieli opóźnienie w płatności tylko jednej raty (k. 43 i 120 akt). Prokurator Rejonowy w Grudziądzu, który przystąpił do sprawy, wskazał że Prokuratura Rejonowa w Bielsku-Białej pod sygn. akt 5 Ds. 10/15 prowadzi postępowanie dotyczące czynu z art. 304 k.k. , tj. żądania przez powódkę od pożyczkobiorców zawyżonych kwot z tytułu zawartych umów pożyczek. Podniósł, że z dokumentacji złożonej do akt wynika, iż pozwani dokonywali spłat rat pożyczki (k. 120 akt). W piśmie z 27 marca 2017 r. powódka zmieniła żądanie w zakresie odsetek, domagając się zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie (k. 25 akt). Sąd rozpoznał sprawę w postępowaniu uproszczonym (k. 1). Sąd ustalił, co następuje: W dniu 28 listopada 2014 roku (...) Spółka z o.o. w B. (poprzednik prawny powódki - pożyczkodawca) zawarła z D. M. i S. M. (pożyczkobiorcy) umowę pożyczki, na podstawie której udzieliła pozwanym pożyczki w kwocie 4.000,00 zł, której zwrot wraz z kosztami jej udzielenia miał nastąpić w 48 miesięcznych ratach ustalonych w harmonogramie spłat – do 2 dnia każdego miesiąca kalendarzowego - po 248 zł, począwszy od 2 stycznia 2015 r. Strony przewidziały, że z tytułu udzielenia pożyczki pożyczkobiorcy zobowiązani będą do uiszczenia na rzecz dającego pożyczkę następujących opłat: jednorazowej opłaty przygotowawczej w wysokości 568 zł i wynagrodzenia umownego w wysokości 992 zł. Pozwani mieli też pokryć koszty grupowego ubezpieczenia na życie w (...) Towarzystwo (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W. w kwocie 6.344 zł. Kwoty te zostały rozdzielone proporcjonalnie do liczby rat pożyczki i miały być uiszczane częściowo przy każdej racie. W umowie pożyczki przewidziano, że na wypadek opóźnienia w spłacie pożyczki pozwani zapłacą odsetki od zadłużenia przeterminowanego w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego. W umowie zastrzeżono, że pożyczkodawca może wypowiedzieć umowę w przypadku, jeżeli pożyczkobiorcy nie zapłacą w terminach określonych w umowie pełnych rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności , przy czym pożyczkodawca mógł wypowiedzieć umowę z zachowaniem trzydziestodniowego terminu i wypełnić weksel in blanco podpisany przez pozwanych w ramach zabezpieczenia spłaty pożyczki, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorców do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania (pkt 11 umowy). Dowody : - umowa pożyczki wraz z załącznikiem nr 1 – wyciągiem z umowy ubezpieczenia (k. 77-88 akt) W dniu 18 grudnia 2014 r. (...) Sp. z o.o. dokonała podziału przez wydzielenie i przeniesienie części majątku, w tym wierzytelności wobec pozwanych z tytułu opisanej wyżej pożyczki, na rzecz (...) Sp. z o.o. w B. . W tym samym dniu wymienione podmioty zawarły umowę cesji wierzytelności wekslowej wobec pozwanych. W dniu 26 lutego 2015 r. (...) S.A. w B. przejęła (...) . z o.o. Dowody : - umowa cesji wierzytelności wekslowej (k. 11 akt) - porozumienie w sprawie planu podziału z 23 września 2014 r. (k. 133-142 akt) - odpisy z Rejestru Przedsiębiorców (k. 144-157v akt) Pozwani spłacali pożyczkę, choć opóźniali się w zapłacie niektórych rat. W okresie od lipca do września 2015 r. pozwani korzystali z bezpłatnego odroczenia trzech kolejnych terminów płatności rat pożyczki, podejmując dalszą spłatę w październiku 2015 r. W dniu 10 listopada 2016 r. pozwani zapłacili kwotę 240 zł na poczet raty wymagalnej dnia 2 listopada 2016 r. Pismami z dnia 5 grudnia 2016 r. pozwani zostali wezwani do dobrowolnej zapłaty części raty pożyczki wymagalnej 2 listopada 2016 r. w kwocie 8 zł i całej raty wymagalnej 2 grudnia 2016 r., tj. łącznie kwoty 256 zł w terminie 7 dni od otrzymania pisma pod rygorem wypowiedzenia umowy pożyczki. Dowody : - potwierdzenia wpłat (k. 50-70 akt) - karta rozliczeniowa pozwanych (k. 128-128v akt) - ostateczne wezwania do zapłaty wraz z potwierdzeniem odbioru (k. 129-131 akt) Pismami z dnia 2 stycznia 2017 roku powódka wypowiedziała umowę pożyczki z dnia 28 listopada 2014 r. z 30 dniowym okresem wypowiedzenia ze skutkiem natychmiastowej wymagalności wszystkich należności wynikających z umowy. Poinformowała też o wypełnieniu weksla in blanco z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę sądową. Wskazała, że zadłużenie pozwanych wynosi 8.876,92 zł, w tym kwota niespłaconej pożyczki w wysokości 6.952 zł, koszty windykacji w wysokości 1.390,40 zł (20% z kwoty pozostałej do zapłaty), 510 zł z tytułu kosztów windykacji i odsetki karne za opóźnienie w płatności rat w wysokości 24,52 zł. Powódka wezwała pozwanych do natychmiastowej zapłaty zaległości. W dniu 2 stycznia 2017 r. powódka wypełniła weksel in blanco podpisany przez pozwanych na kwotę 8.876,92 zł, wskazując termin płatności na 1 lutego 2017 r. W dniu 4 stycznia 2017 r. pozwani spłacili 270 zł (8 zł na poczet raty listopadowej, w całości ratę grudniową i 14 zł na poczet raty wymagalnej 2 stycznia 2017 r.). W dniu 26 stycznia 2017 r. spłacili 240 zł – 234 zł na poczet raty styczniowej i 6 zł na poczet raty lutowej. Dowody : - wypowiedzenia umowy pożyczki (k. 9-10 akt) - wypełniony weksel (k. 10a akt) - potwierdzenia wpłat (k. 48-49 akt) - karta rozliczeniowa pozwanych (k. 128-128v akt) Sąd zważył, co następuje: Przedstawiony stan faktyczny ustalony został w oparciu o dokumenty przedłożone przez strony, które w ocenie Sądu nie budziły wątpliwości co do ich autentyczności i prawdziwości, wobec czego mogły stanowić wiarygodną podstawę ustaleń faktycznych. Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 160) jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. W myśl art. 513 § 1 k.c. dłużnikowi przysługują przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili powzięcia wiadomości o przelewie. Na tle powołanych przepisów dominuje pogląd, że w stosunku do pierwszego wekslobiorcy - będącego kontrahentem z porozumienia wekslowego - zarzut niezgodnego z porozumieniem uzupełnienia weksla może być podnoszony bez ograniczeń, w tym zakresie art. 10 prawa wekslowego nie stosuje się. Art. 10 wyznacza natomiast granice skuteczności tego zarzutu względem dalszego nabywcy, który nabył weksel sposobami prawa wekslowego . Pozwani zakwestionowali prawidłowość wypełnienia weksla przez powódkę, dlatego dla ustalenia zakresu ich odpowiedzialności należało odwołać się do przepisów regulujących stosunek podstawowy. Zgodnie z art. 720 § 1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Z tytułu udzielenia pożyczki pożyczkodawca może żądać wynagrodzenia w formie odsetek albo prowizji za korzystanie przez pożyczkobiorcę z jego środków finansowych. W ocenie Sądu powódka wypowiedziała pozwanym umowę pożyczki zbyt wcześnie, dlatego wypowiedzenie umowy było bezskuteczne. Zgodnie z zapisem pkt 11 ust. 1 umowy pożyczkodawca mógł wypowiedzieć umowę pożyczki w przypadku, jeżeli pożyczkobiorcy nie zapłaciliby w terminach określonych w umowie pełnych rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności , po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorców do zapłaty zaległości w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. W dniu 5 grudnia 2016 r. – kiedy sporządzono ostateczne wezwania do zapłaty skierowane do pozwanych pod rygorem wypowiedzenia umowy - pozwani nie zalegali ze spłatą dwóch pełnych rat pożyczki, a jedynie niewielkiej części raty wymagalnej 2 listopada 2016 r. w wysokości 8 zł i całej raty wymagalnej 2 grudnia 2016 r., tj. łącznie 256 zł. Pismo to zostało więc skierowane przedwcześnie i zgodnie z powołanym przepisem umowy nie mogło zawierać rygoru wypowiedzenia. Pismo to było wadliwe, a w konsekwencji w oparciu o to pismo nie mogło nastąpić wypowiedzenie umowy. Stosując wykładnie literalną wskazany zapis umowy należy interpretować w ten sposób, że sekwencja wydarzeń pozwalająca na skuteczne wypowiedzenie umowy powinna być następująca: 1) powstanie zaległości w wysokości co najmniej dwóch pełnych rat pożyczki za dwa miesiące, 2) wezwanie do ich zapłaty w terminie 7 dni pod rygorem wypowiedzenia, 3) upływ terminu 7 dni i brak spłaty zaległości. W niniejszej sprawie w dniu 5 grudnia 2016 r. pierwsza przesłanka nie została spełniona. Z tego względu wypowiedzenie umowy było bezskuteczne, a w konsekwencji nie istniała podstawa do postawienia w stan natychmiastowej wymagalności wszystkich rat pożyczki, naliczenia kosztów windykacji w wysokości 20% kwoty pozostałej do spłaty i wypełnienia weksla in blanco . Wobec wypełnienia weksla niezgodnie z umową i zawartym porozumieniem wekslowym oraz braku wymagalności wymienionej w nim kwoty, powództwo należało oddalić w całości, jako nie znajdujące podstaw prawnych i faktycznych. Niezależnie od tego należało wskazać, że zapisy umowne o ryczałtowych kosztach windykacji (w wysokości 20% kwoty zaległości na dzień wypowiedzenia) i kosztach monitów (15 zł za każde upomnienie pisemne lub wezwanie do zapłaty) stanowią niedozwolone klauzule umowne i rażąco naruszały interesy konsumentów, dlatego nie wiązały pozwanych i nie mogły wobec nich wywołać pożądanych przez powódkę skutków prawnych. Zastrzeżenie w umowie zawartej z konsumentem rażąco wygórowanej opłaty za dokonanie określonej czynności windykacyjnej przez wierzyciela, przekraczającej rzeczywiście poniesione przez wierzyciela koszty, stanowi niedozwoloną klauzulę umowną w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. i nie wiąże konsumenta (zob. np. pozycje 978, 1767, 1768, 1955 czy 1956 rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony i Konkurencji). W decyzji nr (...) z dnia 3 czerwca 2015 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w K. uznał za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów działania pożyczkodawcy polegające na stosowaniu opłaty, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że sprzeczne z dobrym obyczajem jest naruszenie ekwiwalentności świadczeń przy stosowaniu wobec konsumentów opłaty, której wysokość nie odpowiada wartości świadczeń realizowanych w ramach tej opłaty, co godziło w ich słuszny interes. Identyczną decyzję wobec (...) Sp. z o.o. w B. wydał Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Delegatura w K. w dniu 30 grudnia 2015 r. w sprawie (...) 61-12/13/SB w zakresie opłaty przygotowawczej. Zarzuty w niej zawarte wobec pożyczkodawcy można jednak odnieść również do ryczałtowej opłaty windykacyjnej określonej w punkcie 11 ust. 2 lit. b umowy z dnia 28 listopada 2014 r. O kosztach procesu w punkcie 2. (drugim) sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. art. 98 § 1 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, albowiem powódka przegrała sprawę w całości.