I C 4045/17

Sygn. akt I C 4045/17 UZASADNIENIE wyroku z dnia 22 marca 2018 r. W dniu 15 grudnia 2016 r. M. O. wniosła pozew o ustalenie, że nie istnieje pomiędzy powódką a pozwaną spółką stosunek zobowiązaniowy mający swoją podstawę prawną w umowie kredytu z dnia 17 lutego 2014 r. o nr (...) z (...) Bank (...) S.A. , z którego miałby wynikać obowiązek płatności przez powódkę na rzecz pozwanego kwoty 30.678,97 zł. Ponadto wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanej spółki kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazała, że od 19 maja 2010 r. pomiędzy nią a jej mężem ustanowiona została rozdzielność majątkowa. W dniu 17 lutego 2014 r. jej mąż J. O. zawarł umowę pożyczki z (...) Bank (...) S.A. bez obecności powódki, podrabiając jej podpis. M. O. dowiedziała się o tej umowie z postanowienia Sądu Rejonowego w Puławach, kiedy w sprawie pod sygn. akt I Co 342/15 o nadaniu klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przeciwko niej jako małżonkowi dłużnika. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. jej zażalenie zostało oddalone, a tym samym powódka dowiedziała się o istnieniu oświadczenia o wyrażeniu przez nią zgody na zawarcie kredytu. Wszczęte przez policję dochodzenie w tej sprawie zostało umorzone z powodu śmierci męża (pozew, k. 4-7). W odpowiedzi na pozew (...) Bank S.A. z siedzibą w W. wniósł o oddalenie powództwa w całości. W uzasadnieniu wskazał na brak interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie (odpowiedź na pozew, k. 44-46). S ąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 19 maja 2010 r. J. O. i M. O. zawarli umowę o ustanowieniu rozdzielności majątkowej (dowód: akt notarialny, k. 17-17v). W dniu 17 lutego 2014 r. J. O. zawarł z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. umowę kredytu gotówkowego nr (...) przeznaczonego częściowo na spłatę zobowiązań finansowych. Umowa zawierała pisemną zgodę współmałżonka tj. M. O. (dowód: kserokopia umowy kredytu, k. 58-61v). Sąd Rejonowy w Puławach w sprawie pod sygn. akt I Co 342/15 postanowieniem z 3 kwietnia 2015 roku nadał klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wystawionemu przez (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. przeciwko J. O. na kwotę 31.551,97 zł, a także przeciwko małżonce dłużnika M. O. z ograniczeniem jej odpowiedzialności do majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Lublinie w sprawie II Cz 1200/15 oddalił zażalenie powódki na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności (okoliczności bezsporne, dowód: postanowienie Sądu Okręgowego, k. 19-21). W dniu 06 czerwca 2016 r. M. O. złożyła w Komendzie Powiatowej Policji w P. ustne zawiadomienie o przestępstwie podrobienia jej podpisu przez męża (dowód: protokół, k. 7-10 akt PR 2 Ds. 284.2016). W dniu 25 sierpnia 2016 r. Zmarł J. O. (dowód: kserokopia aktu zgonu, k. 22). Komenda Powiatowa Policji w P. umorzyła dochodzenie, z uwagi na śmierć podejrzanego J. O. (dowód: postanowienie, k. 71 akt PR 2 Ds. 284.2016). M. O. odrzuciła spadek po zmarłym mężu (dowód: kserokopia aktu notarialnego, k. 18-18v). Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie w/w dowodów z dokumentów oraz częściowo na podstawie okoliczności przyznanych. Strony nie zakwestionowały w/w dokumentów, Sąd również nie znalazł podstaw, aby je kwestionować. Sąd oddalił wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, z uwagi na to, że dowód ten był nieprzydatny do rozpoznania sprawy. S ąd zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, że w rozpoznawanej sprawie powódka domagała się ustalenia, że nie istnieje pomiędzy nią a pozwanym stosunek zobowiązaniowy mający swą podstawę w umowie kredytu z dnia 17 lutego 2014 r., a zatem w pierwszej kolejności dla oceny zasadności żądania istotne znaczenie miał przepis art. 189 k.p.c. , w myśl którego powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. to obiektywna, a nie tylko hipotetyczna potrzeba uzyskania wyroku odpowiedniej treści i istnieje on jedynie wtedy, gdy wytoczenie powództwa o ustalenie w pełniejszym stopniu zaspokoi potrzebę uzyskania ochrony prawnej niż jest to możliwe w drodze innych postępowań. Interes prawny powinien być pojmowany szeroko, jako potrzeba wprowadzenia pewności co do istnienia określonego stosunku prawnego lub prawa, w celu zapewnienia powodowi pełnej ochrony prawnej w zakresie wszystkich możliwych skutków prawnych, jakie występują obecnie oraz jakie obiektywnie rzecz biorąc mogą wystąpić w przyszłości, jako następstwa spornego stosunku prawnego lub prawa. Ocena istnienia interesu prawnego wymaga zindywidualizowanych, elastycznych kryteriów, uwzględniających celowościowe podstawy powództwa wytoczonego w oparciu o art. 189 k.p.c. , a jednym z tych kryteriów jest znaczenie, jakie wyrok ustalający wywarłby na sytuację prawną powoda obecnie i w przyszłości. O występowaniu interesu prawnego świadczy możliwość stanowczego zakończenia tym wyrokiem sporu obecnie występującego, jak i sporów, które mogą z kwestionowanego stosunku prawnego wystąpić w przyszłości, zaś przeciwko istnieniu interesu prawnego przemawia możliwość uzyskania pełniejszej ochrony praw powoda w drodze innego powództwa ( między innymi wyroki z 19 lutego 2002 r., IV CKN 769/00, OSNC 2003/1/13, z 30 listopada 2005 r. III CK 277/05, z 29 marca 2012 r. I CSK 325/11 i z 15 maja 2013 r. III CSK 254/12, niepubl .). Utrwalony jest pogląd w literaturze i orzecznictwie Sądu Najwyższego, że powód nie ma takiego interesu, gdy na innej drodze niż powództwo o ustalenie możliwe jest uzyskanie dalej idącego rozstrzygnięcia. Powództwo o ustalenie nie może bowiem służyć uzyskaniu dowodów niezbędnych do realizacji konkretnych roszczeń bądź ustaleniu stanu prawnego dla takiej realizacji. Dlatego powszechnie przyjmuje się, że nie istnieje interes prawny w ustaleniu, jeżeli możliwa jest realizacja konkretnego roszczenia wynikającego z łączącego strony stosunku prawnego (por. np. wyrok z dnia 1 grudnia 1983 r., I PRN 189/83, OSNCP 1984 z. 7, poz. 121; wyrok z dnia 11 października 1985 r., II CR 302/85, OSNCP 1986 z. 10, poz. 155; uchwała z dnia 17 czerwca 1987 r., III PZP 19/87, OSNCP 1988 z. 10, poz. 132) . Innymi słowy interes prawny zachodzi wówczas, gdy sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego zapewni powodowi ochronę jego prawnie chronionego interesu, czyli definitywnie zakończy spór lub zapobiegnie powstaniu sporu w przyszłości. Przy czym ciężar wykazania powyższej przesłanki, zgodnie z art. 6 k.c. spoczywa na powodzie. Zgodnie z brzmieniem art. 840 § 1 k.p.c. Dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli: 1) przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście; 2) po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane; gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, a także na zarzucie spełnienia świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w sprawie było z mocy ustawy niedopuszczalne; 3) małżonek, przeciwko któremu sąd nadał klauzulę wykonalności na podstawie art. 787, wykaże, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, lecz także zarzuty, których jego małżonek wcześniej nie mógł podnieść. Warto przy tym zaznaczyć, że w odróżnieniu od powództwa ekscydencyjnego, powództwo opozycyjne może być wytoczone nie tylko w toku postępowania egzekucyjnego czy też po jego wszczęciu, ale również przed wszczęciem, już z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o nadaniu tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności (por. np. Zbigniew Szczurek (red.), Małgorzata K Chmielewska., Grzegorz Julke, Zenon Knypl, Marek Koenner, Roman Kowalkowski, Sławomir Kozik, Hanna Langa-Bieszki, Zbigniew Merchel, Jarosław Świeczkowski, Jan Treder, Grażyna Wróblewska-Wcisło, Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie zabezpieczające i egzekucyjne. Komentarz, Currenda, 2005 ). W niniejszej sprawie powódka niewątpliwie może wytoczyć powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności określone w art. 840 § 1 pkt 1 lub 3 k.p.c. Uwzględnienie powództwa opartego na tym przepisie definitywnie rozstrzygnie spór pomiędzy stronami, co do możliwości egzekwowania należności na podstawie tego tytułu wykonawczego. Natomiast ustalenie, zgodnie z żądaniem powódki w niniejszej sprawie, stanowi jedynie przesłankę do uniemożliwienia prowadzenia egzekucji prowadzonej przez pozwaną przeciwko powódce. Skutek ten powódka może osiągnąć jedynie w drodze powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Zatem skoro przysługuje jej inne roszczenie, które w sposób zupełny prowadzi do ochrony jej praw, to powództwo o ustalenie, wobec braku interesu prawnego, podlega oddaleniu. Powódka winna była w niniejszym postępowaniu wykazać, z jakich przyczyn wytoczenie innego powództwa - o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności - nie zapewniłoby jej pełnej ochrony prawnej. W niniejszej sprawie tak się jednak nie stało. Powódka nie przedstawiła nawet twierdzeń zmierzających wyjaśnienia tej okoliczności. Należy zauważyć, że powódka w uzasadnieniu swojego interesu prawnego wskazała jedynie, że ustalenie nieistnienia stosunku prawnego pomiędzy stronami umowy pożyczki spowoduje, że bank nie będzie mógł domagać się zaspokojenia z nieistniejącego roszczenia tj. wynikającego z umowy kredytowej nigdy niezawieranej przez powódkę. Tak ogólnikowe uzasadnienie interesu prawnego, z przyczyn o których mowa wyżej, nie mogło zasługiwać na uwzględnienie. Interes prawny musi wyrażać się bowiem w obiektywnym stopniu, nie tylko hipotetycznym. Końcowo wskazać wypada, że powódka i jej zmarły mąż pozostawali w ustroju rozdzielności majątkowej, a więc nie posiadali wspólnego majątku, a tylko z ograniczeniem do takiego majątku została nadana przeciwko niej klauzula wykonalności. W tej sytuacji powódka nie ma również interesu faktycznego w żądaniu ustalenia okoliczności przedstawionych w pozwie. Wydanie więc wyroku w niniejszej sprawie ustalającego że nie wyraziła ona zgody na zawarcie przez swojego męża umowy kredytowej jest zbędne w świetle interesu prawnego o jakim mowa w treści cytowanego wyżej przepisu art. 189 k.p.c. Zarządzenie: Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powódki.