I C 399/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód, syndyk masy upadłości A. T., wniósł o uznanie za bezskuteczne wobec masy upadłości umowy darowizny ekspektatywy odrębnej własności lokalu mieszkalnego oraz umowy dożywotniej i nieodpłatnej służebności mieszkania, zawartych przez upadłą A. T. z jej synem M. T. w grudniu 2019 roku. Syndyk argumentował, że czynności te zostały dokonane w celu ochrony majątku przed egzekucją wierzycieli, a upadła była już wówczas zadłużona. Pozwani wnosili o oddalenie powództwa, wskazując m.in. na brak odpłatności czynności i brak świadomości pokrzywdzenia wierzycieli. Sąd ustalił, że A. T. nabyła mieszkanie w grudniu 2019 roku za środki od syna, a następnie darowała mu ekspektatywę własności, ustanawiając na swoją rzecz służebność mieszkania. W czerwcu 2021 roku zgłosiła wniosek o upadłość konsumencką, wskazując liczne długi zaciągnięte od 2019 roku. Sąd Okręgowy w Gliwicach uznał obie czynności za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości, powołując się na art. 528 k.c. w zw. z art. 131 Prawa upadłościowego. Sąd uznał, że czynność przeniesienia własności z równoczesnym obciążeniem jej służebnością osobistą ma charakter nieodpłatny w rozumieniu art. 528 KC, nawet jeśli osoba trzecia nie wiedziała o działaniu dłużnika na szkodę wierzycieli. Sąd odstąpił od obciążania pozwanych kosztami postępowania ze względu na trudną sytuację życiową i motywację pozwanych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja okresu bezskuteczności czynności prawnych w postępowaniu upadłościowym oraz kwalifikacja czynności darowizny z ustanowieniem służebności jako nieodpłatnej w kontekście skargi pauliańskiej.
Dotyczy specyficznej sytuacji upadłości konsumenckiej i czynności dokonanych przed ogłoszeniem upadłości, ale po złożeniu wniosku.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa darowizny ekspektatywy odrębnej własności lokalu mieszkalnego oraz umowa dożywotniej i nieodpłatnej służebności mieszkania, zawarte przez dłużnika przed ogłoszeniem upadłości, mogą zostać uznane za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, obie czynności mogą zostać uznane za bezskuteczne w stosunku do masy upadłości na podstawie przepisów o skardze pauliańskiej, w szczególności art. 528 k.c. w zw. z art. 131 Prawa upadłościowego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że czynność przeniesienia własności nieruchomości z równoczesnym obciążeniem jej służebnością osobistą na rzecz darczyńcy ma charakter nieodpłatny w rozumieniu art. 528 KC, nawet jeśli osoba trzecia nie wiedziała o działaniu dłużnika na szkodę wierzycieli. Ponadto, w przypadku darowizny, nawet jeśli domniemanie z art. 529 k.c. zostałoby obalone, zastosowanie art. 528 k.c. pozwala na uznanie czynności za bezskuteczną.
Jak należy interpretować okres 'w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości' w kontekście bezskuteczności czynności prawnych dokonywanych przez upadłego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Okres ten należy rozumieć jako 'w okresie pomiędzy dniem poprzedzającym o rok dzień złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości a dniem wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości'.
Uzasadnienie
Taka wykładnia jest zgodna z celem przepisów o ochronie interesów wierzycieli przed czynnościami dokonanymi przez dłużnika na ich szkodę. Dopuszczenie dokonywania czynności po złożeniu wniosku, a przed ogłoszeniem upadłości, które byłyby bezskuteczne, gdyby dokonano ich wcześniej, przekreśliłoby celowość tych przepisów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Syndyk masy upadłości dłużniczki A. T. | osoba_fizyczna | powód |
| M. T. | osoba_fizyczna | pozwany |
| A. T. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 527
Kodeks cywilny
Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć.
k.c. art. 528
Kodeks cywilny
Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową nieodpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
PrUp art. 127 § 1
Prawo upadłościowe
Bezskuteczne w stosunku do masy upadłości są czynności prawne dokonane przez upadłego w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, którymi rozporządził on swoim majątkiem, jeżeli dokonane zostały nieodpłatnie albo odpłatnie, ale wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej.
PrUp art. 131
Prawo upadłościowe
Do czynności upadłego dokonanych w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, które nie są bezskuteczne na podstawie art. 127, stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o skardze pauliańskiej.
Pomocnicze
k.c. art. 529
Kodeks cywilny
Jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny.
k.c. art. 534
Kodeks cywilny
Powództwo o uznanie czynności za bezskuteczną powinno być wytoczone nie później niż w ciągu roku od daty zawarcia umowy; w przypadku małżonka dłużnika termin ten wynosi dwa lata.
PrUp art. 132
Prawo upadłościowe
Powództwo o uznanie czynności za bezskuteczną musi być wytoczone nie później niż w ciągu 2 lat od ogłoszenia upadłości.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
k.c. art. 888
Kodeks cywilny
Przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do spełnienia świadczenia przeciwko obdarowanemu kosztem swojego majątku.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Czynność darowizny ekspektatywy lokalu i ustanowienia służebności mieszkania ma charakter nieodpłatny w rozumieniu art. 528 k.c., co pozwala na uznanie jej za bezskuteczną wobec masy upadłości. • Okres 'w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości' obejmuje czas od dnia poprzedzającego o rok złożenie wniosku do dnia ogłoszenia upadłości. • Upadła A. T. działała ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, co potwierdza jej zadłużenie i późniejsze zgłoszenie wniosku o upadłość.
Odrzucone argumenty
Czynność nie miała charakteru odpłatnego, a przez to nie ma zastosowania art. 528 k.c. • Na dzień dokonywania czynności A. T. nie miała długów, zatem nie mogła działać z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli. • Pozwany M. T. nie miał wiedzy o długach matki i jej zamiarze pokrzywdzenia wierzycieli.
Godne uwagi sformułowania
W praktyce pojawiają się bardzo szkodliwe i w pełni nieuzasadnione próby interpretowania pojęcia 'w terminie (…) przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości' jako obejmującego wyłącznie okres do dnia złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a odmawiające skutków opisanych w przepisach czynnościom dokonanym w okresie po złożeniu wniosku, a przed ogłoszeniem upadłości. • Jedynym racjonalnym i dopuszczalnym rozumieniem użytego w przepisie sformułowania 'w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości' jest zatem: 'w okresie pomiędzy dniem poprzedzającym o rok dzień złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości a dniem wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości'. • Z orzecznictwa wynika, iż przeniesienie przez dłużnika ( A. T. ) własności nieruchomości (…) na rzecz osoby trzeciej (nazwanej w akcie notarialnym umową darowizny), z równoczesnym obciążeniem tej nieruchomości na rzecz dłużnika służebnością osobistą, z punktu widzenia przesłanki pokrzywdzenia wierzyciela powinno być traktowane jako jedna czynność prawna, w ramach której świadczeniu dłużnika polegającemu na przeniesieniu prawa własności nieruchomości, odpowiada świadczenie osoby trzeciej w postaci ustanowienia nieodpłatnej służebności osobistej.
Skład orzekający
Tadeusz Trojanowski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja okresu bezskuteczności czynności prawnych w postępowaniu upadłościowym oraz kwalifikacja czynności darowizny z ustanowieniem służebności jako nieodpłatnej w kontekście skargi pauliańskiej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji upadłości konsumenckiej i czynności dokonanych przed ogłoszeniem upadłości, ale po złożeniu wniosku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ochrony wierzycieli w postępowaniu upadłościowym i pokazuje, jak sądy interpretują przepisy dotyczące bezskuteczności czynności prawnych, nawet tych pozornie nieodpłatnych.
“Darowizna mieszkania przed upadłością? Sąd uznał ją za bezskuteczną wobec wierzycieli!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.