I C 395/11

Sygn. akt I C 395/11 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 listopada 2013r. Sąd Okręgowy w Lublinie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : S.S.O. Grażyna Lipianin Protokolant : protokolant sądowy Olga Kuna-Kowalczyk po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2013r. na rozprawie sprawy z powództwa Z. S. przeciwko Stowarzyszeniu (...) z siedzibą w L. o ustalenie I. ustala istnienie stosunku członkostwa Z. S. w Stowarzyszeniu (...) z siedzibą w L. wpisanym do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji i publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem (...) ; II. oddala powództwo w pozostałej części; III. zasądza od pozwanego Stowarzyszenia (...) z siedzibą w L. na rzec powoda Z. S. kwotę 797zł (siedemset dziewięćdziesiąt siedem złotych) kosztów procesu. Sygn. akt I C 395/11 UZASADNIENIE W pozwie wniesionym 13 maja 2011r. Z. S. wystąpił o ustalenie, że uchwała zarządu Stowarzyszenia (...) w L. z 28 września 2010r. jest bezskuteczna, a Z. S. zachował ciągłość członkostwa w Stowarzyszeniu wpisanym do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem (...) . Wnosił również o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu (pozew z uzasadnieniem k.2-7 oraz oświadczenie na rozprawie k. 27v). W odpowiedzi na pozew pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa i zasadzenie kosztów procesu (odpowiedź na pozew z uzasadnieniem k.126-133). Na rozprawie strony podtrzymały swoje stanowiska. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Stowarzyszenie (...) w L. wpisane zostało do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem (...) 16 września 2002r. Reprezentowane jest przez zarząd. Do skuteczności oświadczeń woli wymagane jest złożenie oświadczeń przez co najmniej dwóch członków zarządu, w tym prezesa lub wiceprezesa (odpis aktualny z KRS k. 23-26) . § 14 statutu stanowi, że członek zwyczajny Stowarzyszenia zobowiązany jest do regularnego opłacania składek i innych świadczeń obowiązujących w stowarzyszeniu. Stosownie do § 23 statutu zarząd kieruje bieżącą działalnością Stowarzyszenia w okresach między walnymi zebraniami członków, a w szczególności: b) wykonuje uchwały walnego zebrania członków Stowarzyszenia, f) przyjmuje i wykreśla z listy członków Stowarzyszenia (statut k. 50) . Statut Stowarzyszenia w § 16 ust. 1 lit c) stanowi, że członkostwo w Stowarzyszeniu ustaje na skutek skreślenia mocą uchwały zarządu z listy członków z powodu zalegania (w okresie sześciu miesięcy) z opłatą składek członkowskich lub innych świadczeń. Zgodnie z ust. 2 § 16 statutu w przypadku określonym w punkcie c) zarząd zobowiązany jest zawiadomić członka o skreśleniu, podając jego przyczynę oraz wskazując władzę uprawnioną do rozpatrzenia odwołania. Uchwały w tych sprawach mogą być zaskarżone w terminie 14 dni od daty ich doręczenia do walnego zebrania członków z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Stosownie do ustępu 3 § 16 ponowne przyjęcie do Stowarzyszenia osób, które utraciły członkostwo na podstawie punktu c), następuje po zaopiniowaniu wniosku przez zarząd (statut k. 48) . Walne zebranie członków jest najwyższą władzą Stowarzyszenia. Do wyłącznych kompetencji walnego należy m.inn.: 1) określenie wysokości i trybu płacenia składek członkowskich, 2) rozpatrywanie i rozstrzyganie spraw wniesionych pod obrady walnego zebrania członków, nie zastrzeżonych do kompetencji innych organów Stowarzyszenia (statut k. 49). Członkowie Stowarzyszenia 25 października 2002r. na podstawie § 20 ust. 2 lit. f statutu pojęli uchwałę określającą wysokość składki. Zgodnie z § 2 uchwały składki płatne są kwartalnie, w wysokości ¼ wysokości składki, w terminie do dnia 10-go miesiąca rozpoczynającego dany kwartał przelewem na konto Stowarzyszenia lub do kasy Stowarzyszenia. Wysokość składki w skali roku wynosi: 1. dla członków zwyczajnych 100zł, 2. dla członków wspierających od 500zł (odpis uchwały, lista obecności, porządek obrad walnego zgromadzenia, protokół walnego zebrania, protokół z prac komisji uchwał i wniosków k. 146 i 268,zeznania J. S. (1) k. 177-178v, zeznania M. Z. (1) k. 276-277, T. R. k. 277) . Odnośnie składek członkowskich 25 października 2002r. głosowano 2 projekty uchwał. Wymaganą większość uzyskał projekt, gdzie stawkę dla członków wspierających ustalono bez górnej granicy (protokół z walnego k. 146, zeznanie J. S. k. 177-178v i M. Z. (1) k.276-277). Powód został przyjęty do Stowarzyszenia jako członek w 2003r. po złożeniu deklaracji. Był zobowiązany do uiszczania składki członkowskiej (bezsporne). Przystępując do Stowarzyszenia powód oświadczył w deklaracji członkowskiej, że zapoznał się „z prawami i obowiązkami członka zwyczajnego” (deklaracja członkowska k. 115) . Składka zwykle zbierana była w czasie walnych zebrań i na spotkaniach kupieckich. Zajmowała się tym członek zarządu A. K. (zeznania powoda k. 177-179 i 275-275v). Powód był członkiem organu statutowego Stowarzyszenia komisji rewizyjnej (bezsporne) . Miał odmienne od zarządu stanowisko w sprawie współpracy z firmą (...) (zeznania powoda k. 177-179 i 275-275v) . W 2010r. powód nie uiścił części składki w terminie. We wrześniu 2010r. zalegał ponad 6 miesięcy z zapłatą kwoty 25 zł za I kwartał 2010r., stanowiącej ¼ część składki za rok 2010. W dacie wykluczenia zalegał z zapłatą kwoty 75 zł za trzy pierwsze kwartały 2010r. Statut nie wprowadził obowiązku zawiadamiania członka o zwłoce w opłaceniu składki i wezwania do zapłaty. Nie wprowadzono też w statucie obowiązku wysłuchania członka przed jego skreśleniem z listy członków. Uchwałę z 28 września 2010r. w przedmiocie skreślenia powoda zarząd podjął z powołaniem się na § 16 ust. 1 pkt c statutu Stowarzyszenia, zgodnie z którym: „Członkostwo w Stowarzyszeniu ustaje na skutek skreślenia mocą uchwały zarządu z listy członków z powodu zalegania (w okresie sześciu miesięcy) z opłatą składek członkowskich lub innych świadczeń”. Oprócz powoda ze Stowarzyszenia z tych samych przyczyn skreślono jeszcze jednego członka A. Z. - członka sądu koleżeńskiego (bezsporne). 28 września 2010r. zarząd podjął również uchwałę nr 2 w sprawie poprawy ściągalności składek członkowskich, która stanowiła, że w stosunku do pozostałych członków zalegających z zapłatą składek należy wysłać w terminie 7 dni wezwanie do zapłaty pod rygorem skreślenia z listy członków w terminie do 30 października 2010r. (odpis uchwały k. 101-102). Pismem z 28 września 2010r., podpisanym przez prezesa zarządu Stowarzyszenia (...) w L. M. Z. (1) , Z. S. został powiadomiony, że zarząd podjął uchwałę o skreśleniu go z listy członków Stowarzyszenia. W uzasadnieniu podano, że zalega w zapłacie składek członkowskich za okres od stycznia do sierpnia 2010r., co jest sprzeczne z § 14 pkt 3 w związku z § 16 pkt 1 c statutu. Pouczono, że od uchwały przysługuje odwołanie do walnego zebrania członków oraz istnieje prawo do ponownego przyjęcia po zaopiniowaniu wniosku przez zarząd (pismo k. 8) . Powód pismo otrzymał 30 września 2010r. (zeznania powoda k. 27v-28). W tym samym dniu przelewem internetowym przekazał 2 wpłaty po 100zł z oznaczeniem, że jest to składka, na konta Stowarzyszenia. Wpłacił składkę na konto statutowe i na konto działalności gospodarczej. Jak twierdził nie wiedział, na które konto ma dokonać wpłaty, bo wcześniej uiszczał składkę osobie upoważnionej. Obie wpłaty zostały zwrócone powodowi, jedna już 30 września 2010r., a druga 1 października 2010r. (zapisy na koncie k. 9 i 61) . Przed skreśleniem z listy członków powód nie był wzywany do opłacenia składki (bezsporne) . Składki za poprzednie lata powód uiszczał jednorazowo w kwocie 100zł odpowiednio: 1) za 2004r. 27 stycznia 2004r. (zapisy na koncie k. 67) , 2) za 2005r. 8 czerwca 2005r. (zapisy na koncie k. 66), 3) za 2006r. 1 lutego 2006r. (zapisy na koncie k. 65) , 4) za 2007r. 26 września 2006r. (zapisy na koncie k. 64) , 5) za 2008r. 30 czerwca 2008r. (zapisy na koncie k. 63) , 6) za 2009r. 3 marca 2009r. (zapisy na koncie k. 62) . Inni członkowie Stowarzyszenia również uiszczali składki członkowskie w różnych terminach, w tym w dużej części w czwartym kwartale roku (zapisy na koncie k. 68-93) . Składka za dany rok była też opłacana kwartalnie i co pół roku (odpowiednio 25 zł i 50zł). Członkowie zarządu nie uiszczali składki w terminie. M. Z. (1) składkę za rok 2010 w kwocie 100zł zapłaciła 24 sierpnia 2010r., K. P. 23 września 2010r., K. B. (skarbnik) 27 września 2010r., I. L. 23 września 2010r., E. T. 27 września 2010r. W 2010r. już po dacie skreślenia powoda wielu członków Stowarzyszenia dokonało wpłaty składki za rok 2010 w okresie od października do końca grudnia. W październiku 2010r. składkę 100zł za cały rok uiściło 85osób, w listopadzie 36 osób i w grudniu 4 osoby, łącznie 125 członków Stowarzyszenia. Niektóre osoby uiszczały również zaległą składkę za 2009r. (zapisy na koncie 94-100) . W dniu 4 października 2010r. powód złożył skargę na decyzję zarządu do sądu koleżeńskiego Stowarzyszenia (skarga k. 10). Sąd koleżeński sprawę rozpatrzył 4 listopada 2010r. Uznano, że uchwała jest zgodna ze statutem, ale oceniając aspekt moralny powinna być poprzedzona upomnieniem pisemnym bądź mailowym, zwłaszcza, że „w tym samym czasie wielu członków Stowarzyszenia zalegało z opłatą składek członkowskich i nie zostało wykluczonych”. Dodatkowo uznano, że wprawdzie uchwała określająca formę płatności składek członkowskich jest dostępna w biurze Stowarzyszenia, ale w praktyce nie wszyscy członkowie o niej wiedzą (protokół z posiedzenia sądu koleżeńskiego k. 209-21, stanowisko sądu koleżeńskiego k. 11) . Powód zwrócił się również do komisji rewizyjnej Stowarzyszenia. Posiedzenie komisji odbyło się 4 października 2010r. Komisja przyczyny wykreślenia powoda wskazane przez zarząd określiła jako niewiarygodne i wnioskowała, by zarząd wycofał uchwałę o skreśleniu członków Stowarzyszenia Z. S. i A. Z. , wyciągnął wnioski organizacyjne i premiowe wobec skarbnika za brak prawidłowego nadzoru nad opłacaniem składek członkowskich. Zalecono zarządowi opracowanie regulaminu opłacania składek, a wnioski statutowe wobec zalegających w opłacie składek zarząd powinien podejmować po uprzednim zawiadomieniu o zaleganiu (protokół z posiedzenia komisji rewizyjnej k. 212-214) . Zarząd podtrzymał uchwałę dotyczącą skreślenia z listy członków Stowarzyszenia Z. S. i A. Z. 27 października 2010r. W uzasadnieniu podano, że zarząd działa w interesie stowarzyszenia. Przeanalizował całokształt współpracy z w/w członkami: 1. kwestionowanie uchwał walnego zebrania, 2. podważanie zasadności wszelkich działań zarządu, 3. organizacja spotkań kupieckich o destrukcyjnym charakterze, 4. niski poziom realizacji umowy o współpracy z siecią, 5. kwestionowanie kompetencji pracowników biura. Powołano się na zasady wynikające z § 14 pkt 1-4 statutu. Przeanalizowano spływ składek członkowskich, wskazano na zaniedbania w tym zakresie (protokół z posiedzenia zarządu k. 55-60). Uchwałą zarządu dotyczącą skreślenia powoda i A. Z. komisja rewizyjna zajmowała się ponownie na posiedzeniu 3 listopada 2010r. Zarząd podtrzymał wówczas swoją uchwałę zarzucając, że skreśleni członkowie podważają zasadność działań zarządu, organizują spotkania kupieckie o destrukcyjnym charakterze, mają niski poziom realizacji umowy o współpracy z siecią, kwestionują kompetencje pracowników biura (protokół k. 215-217). Powód złożył odwołanie do walnego zebrania członków. Walne zebranie sprawozdawczo-wyborcze odbyło się 16 czerwca 2011r. Nie udzielono powodowi głosu. Przedstawiono stanowisko komisji rewizyjnej i sądu koleżeńskiego. J. S. (2) członek komisji rewizyjnej poinformował, że na dzień 24 września 2010r. składek członkowskich nie opłaciło 9 członków organów statutowych i około 100 członków Stowarzyszenia. Podniósł, że w poprzednich latach nie stosowano sankcji skreślenia członka z powodu zalegania z płatnością składki. Walne większością głosów 56, przy 18 przeciw i 18 wstrzymujących się podjęło uchwałę o wystąpieniu na zasadzie § 20 ust. 2 pkt h statutu z wnioskiem do zarządu o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z listy członków Z. S. i A. Z. . Nie odbyło się głosowanie w sprawie decyzji zarządu o skreśleniem powoda (protokół z obrad walnego k. 127-138 i 132 oraz 192-204, zeznania powoda k. 275-275v). Zarząd dotychczas nie uchylił swej decyzji o skreśleniu powoda z listy członków Stowarzyszenia (bezsporne). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane wyżej dowody. Sąd uznał za wiarygodne dowody z dokumentów. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków K. U. (zeznanie k. 239-239v) , R. W. (zeznanie k. 239v-240) i J. S. (1) (zeznanie k. 177-179). Zeznaniom Z. B. dał wiarę w części w jakiej na ich podstawie ustalił stan faktyczny (zeznanie k. 273v-274). Zeznania powoda i członków zarządu Stowarzyszenia Sąd obdarzył wiarą w zakresie w jakim poczynił na ich podstawie ustalenia faktyczne i w jakim były zgodne z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie w postaci dokumentów i zeznań świadków (zeznania Z. S. k. 27v-28 i 275—276, M. Z. (1) k. 276-277 i T. R. k. 277). Sąd oddalił wniosek o przesłuchanie T. R. jako świadka, ponieważ jest on członkiem zarządu i winien być przesłuchany za stronę pozwaną – art. 259 pkt 3) kpc (postanowienie k. 179v) Zeznania świadka J. M. niewiele wniosły do sprawy. Świadek nie był i nie jest członkiem Stowarzyszenia, uczestniczył w walnym zebraniu członków Stowarzyszenia 25 października 2002r., ale okoliczności dokładnie nie pamiętał (zeznanie k. 238-239). Powód nie kwestionował podjęcia uchwały z 25 października 2002r., ale jedynie jej treść, ponieważ pozwany nie przedstawił oryginału uchwały. Stowarzyszenie przedstawiło dokumenty z walnego. Wynika z nich, że uchwały nie były podpisane, a stanowiły załączniki do protokołu. Uchwałę o zasadach opłacania składki podpisała M. Z. (1) (dokumenty k. 146, zeznania M. Z. k. 274v). Z treści protokołu jednoznacznie wynika jakie uchwały zostały podjęte. Wątpliwości co do ich podjęcia i ich treści nie mieli członkowie Stowarzyszenia uczestniczący w walnym. Tryb uiszczania składki nie budzi wątpliwości wobec zeznań świadków i członków zarządu, którzy uczestniczyli podejmowaniu kwestionowanej uchwały. Odrębną kwestią jest czy treść uchwały była znana wszystkim członkom Stowarzyszenia, chociaż niewątpliwie mogli się z nią zapoznać w odpisie w biurze Stowarzyszenia, gdyby gotowość taką zgłosili. Sąd Okręgowy zważył co następuje: W myśl art. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. z 2001 Nr 79, poz. 855 z późn.zm.) stowarzyszenie jest podmiotem działającym samodzielnie i samorządnie, skupiającym osoby, które przystąpiły do niego dobrowolnie. Podstawowym aktem prawnym oprócz ustawy, określającym zasady funkcjonowania stowarzyszenia, jest jego statut. Należy uznać, że stosunek członkostwa w stowarzyszeniu jest stosunkiem cywilnoprawnym – umową. Bezpodstawność wykluczenia będzie zachodziła wówczas, gdy jest ono niezgodne prawem, statutem lub zasadami współżycia społecznego. Nie sposób przyjąć by organy statutowe stowarzyszenia, podejmując decyzję o wykluczeniu członka, mogły działać na podstawie swobodnego uznania, ponieważ taka wykładnia byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Ustawodawca nie wprowadził żadnej regulacji określającej rodzaj roszczenia przysługującego członkowi stowarzyszenia, tryb i przesłanki jego dochodzenia. Za dopuszczalne należy uznać powództwo o ustalenie istnienia stosunku prawnego członkostwa na podstawie art. 189 kpc ., który pomimo usytuowania wśród przepisów proceduralnych, ma charakter materialnoprawny. W przypadku naruszenia postanowień statutu (umowy) można żądać ustalenia istnienia stosunku członkostwa, względnie bezskuteczności uchwały pozbawiającej członkostwa. W razie sprzeczności uchwały władz stowarzyszenia z zasadami współżycia społecznego można również żądać stwierdzenia nieważności uchwały na podstawie art. 58 § 2 kc. Skreślonemu członkowi nie przysługuje natomiast roszczenie o uchylenie uchwały w przedmiocie skreślenia wobec braku podstawy w przepisach prawa materialnego. Uchwała zarządu o skreśleniu powoda nie jest sprzeczna z ustawą, zatem nie jest dotknięta nieważnością ex tunc (czyli od daty podjęcia). Statut stowarzyszenia jest dokumentem prywatnym ( art. 245 kpc ). Powód kwestionował istnienie uchwały określającej zasady uiszczania składek na podstawie art. 129 kpc . W ocenie Sądu pozwany udowodnił, że uchwała taka, ustalająca zasady opłacania składek, została podjęta i przedstawione dokumenty są wystarczające (dokumenty k. 146). Decyzja zarządu narusza postanowienia statutu, który stanowi specjalną umowę pomiędzy członkami stowarzyszenia. Powód zobowiązany był do uiszczania składki i mógł to czynić w ratach kwartalnych. W dacie skreślenia nie zalegał z płatnością składki, a jedynie (ponad 6 miesięcy) jej ¼ części składki za rok 2010. Statut nie daje podstawy do skreślenia z tytułu zalegania z płatnością części składki, zatem w ocenie Sądu, skreślenie powoda narusza postanowienia statutu. Pozwany zarzuca, że powód, będący przedsiębiorcą, jako członek Stowarzyszenia i dodatkowo członek władz – komisji rewizyjnej - nie wykazał się należytą starannością przestrzeganiu postanowień dotyczących regulowania składki ( art. 355 § 2 kc ). Oczywiście powód, jako członek Stowarzyszenia, był zobowiązany zapoznać się ze statutem i zasadami płatności składki. Jednak winien być traktowany na zasadzie równości z pozostałymi członkami Stowarzyszenia. Pozwany przywołał komentarz do ustawy o stowarzyszeniach pod redakcją P. S. podnosząc, że stowarzyszenie nie może być zmuszane do tolerowania w swym gronie osób, których pozostawanie w nim jest niepożądane. Przesłanki usunięcia określone są na ogół w statucie. Niewątpliwie, jeżeli grupa nie widzi możliwości dalszej współpracy z członkiem, ma prawo wykluczyć go ze swego grona. Tu nie było decyzji grupy, tylko decyzja zarządu. Jeśli były inne przyczyny skreślenia powoda, to winny być wskazane w uchwale, tak by ten mógł podjąć obronę. Nie było żadnych przeszkód do ponaglenia powoda do uiszczenia składki zwłaszcza, że w poprzednich latach opłacał składkę, jedynie w jednym roku z opóźnieniem. Zasadzie równości członków stoi również skreślenie tylko dwu osób nawet, jeżeli były członkami organów statutowych stowarzyszenia. Sami członkowie zarządu podejmujący decyzję o skreśleniu uiszczali składkę bezpośrednio przed posiedzeniem zarządu. Decyzja zarządu narusza również zasady współżycia społecznego, jest krzywdząca dla powoda. Organy statutowe winny postępować wobec członków w transparentny sposób, jednolicie ich traktując. Niewątpliwie członek stowarzyszenia ma obowiązek przestrzegania postanowień statutu i opłacać składkę. Jednakże w stowarzyszeniu wszyscy członkowie winni być traktowani na zasadzie równości praw i obowiązków. Z analizy płatności składek nie wynika, by powód unikał ich płatności. Z kolei brak w statucie zobowiązania zarządu do wezwania do uiszczenia składki i wysłuchania członka zalegającego z płatnością nie oznacza, że zarząd nie mógł takich czynności podjąć. Nadto statut musi precyzyjnie wymieniać przyczynę skreślenia, a dobre obyczaje nakazują by członek był wysłuchany, zatem by miał prawo do obrony. W tej konkretnie sprawie walne zebranie nawet nie rozpatrzyło odwołania powoda, pozbawiło go możliwości wysłuchania i odesłało sprawę ponownie do zarządu, mimo postanowień statutu. Zgodnie z art. 189 kpc powód może się domagać ustalenia w przypadku wykazania interesu prawnego. Uchwała w przedmiocie skreślenia powoda pozbawia go członkostwa w stowarzyszeniu, wprost oddziałuje na jego prawa. Zatem ma on niewątpliwie interes prawny w ustaleniu. Powód nie ma możliwości dochodzenia swoich praw w inny sposób. Zważywszy powyższe zasadne było wniesienia powództwa do sądu i ustalenie istnienia stosunku członkostwa powoda w pozwanym Stowarzyszeniu. Takie rozstrzygnięcie należycie zabezpiecza prawa powoda w Stowarzyszeniu. Brak jest interesu prawnego w dodatkowym orzekaniu na podstawie art. 189 kpc , że uchwała o skreśleniu z listy członków jest bezskuteczna i w tej części powództwo zostało oddalone. Rozstrzygniecie o kosztach procesu uzasadnia treść art. 100 zd. 2 k.p.c. Powód w istocie wygrał sprawę. Uiścił opłatę sądową od pozwu w kwocie 600zł. Poniósł koszty zastępstwa procesowego w kwocie 180 zł (§ 10 ust. 1 pkt 1) w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 490) plus opłata od pełnomocnictwa 17zł. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda całość poniesionych kosztów w kwocie 797zł. Mając powyższe na uwadze oraz na mocy powołanych przepisów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.