I C 39/15

Sygnatura akt I C 39/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ P. , dnia 23 października 2015 r. Sąd Rejonowy Poznań - Grunwald i Jeżyce w Poznaniu I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSR Anna Mikołajczak Protokolant: Agnieszka Stawujak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2015 r. w P. sprawy z powództwa W. Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa przeciwko P. G. - o zapłatę kwoty 6.822,97 zł 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 6.822,97 zł ( sześć tysięcy osiemset dwadzieścia dwa złote 97/100) wraz z umownymi odsetkami w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP od kwoty 6.396,59 zł od dnia 21-10-2013r. do dnia zapłaty, 2. kosztami procesu obciąża pozwanego i z tego tytułu zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.467 zł. /-/ SSR Anna Mikołajczak UZASADNIENIE Pozwem złożonym 23.10.2014 r. powód W. Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa z siedzibą w P. domagał się od pozwanego P. G. zapłaty kwoty 6.822.97 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP liczonymi od kwoty 6.396,59 zł. od dnia 21 października 2013 r. do dnia zapłaty. Pozew został złożony w postępowaniu upominawczym. W uzasadnieniu pozwu wskazano, że w dniu 22.10.2009 r. zawarta została pomiędzy powodem a J. Ż. ratalna umowa pożyczki nr (...) na kwotę 9.650 zł. Zabezpieczeniem spłaty pożyczki stanowiło poręczenie pozwanego. Pożyczka nie została spłacona w terminie wobec czego powód pismem z 3.01.2013 r. wezwał do zapłaty pozwanego. Roszczenie powoda obejmuje kwotę 6.396,59 zł. niespłaconego kapitału, 426,38 zł. skapitalizowanych odsetek karnych od przeterminowanego kapitału do dnia 20.10.2013 r. W dniu 28.11.2014 r. wydany został nakaz zapłaty zgodnie z żądaniem pozwu. W ustawowym terminie wpłynął sprzeciw pozwanego od nakazu zapłaty w całości. W uzasadnieniu swego stanowiska pozwany zarzucił: brak legitymacji procesowej biernej po swojej stronie a to w związku ze śmiercią dłużnika J. Ż. , brak wypowiedzenia umowy pożyczki, brak jakiejkolwiek informacji o niewywiązaniu się z umowy przez dłużnika. Pozwany zarzucił także powodowi, że ten zamiast dochodzić należności od spadkobierców zmarłego bezpodstawnie wniósł pozew przeciwko niemu i to pomimo akcesoryjności poręczenia kredytu. W piśmie procesowym z 9.05.2015 r. pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia. Jednocześnie pozwany wnioskował, aby w razie nieuznania zarzutu przedawnienia, umożliwiono mu zgłoszenia do udziału w sprawie, po stronie pozwanej, w trybie art. 195 §2 kpc spadkobierców zmarłego pożyczkobiorcy. Na rozprawie dnia 6.08.2015 r. pozwany został pouczony o treści art. 84 kpc i zasadach przypozwania. Stanowiska stron nie uległy zmianie do końca procesu. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód W. Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo – Kredytowa z siedzibą w P. prowadzi działalność gospodarczą m.in. w zakresie udzielania swoim członkom pożyczek i kredytów. Okoliczność bezsporna oraz dowód: odpis KRS (k. 11-13). W dniu 22.10.2009 r. powód zawarł z J. Ż. we W. umowę pożyczki na celem mieszkaniowe nr: (...) ). Na podstawie tej umowy, powód pożyczył J. Ż. kwotę 9.650 zł. Spłata pożyczki miała następować w miesięcznych 60 ratach a ostateczny termin spłaty ustalono na 15.10.2014 r. (pkt 1 i 6 umowy). Pożyczka była oprocentowana według zmiennej stopy procentowej, ustalonej przez Zarząd powodowej spółdzielczej Kasy, wynoszącej w dniu zawarcia umowy 15,25 % w skali roku. Zgodnie z pkt 17 umowy, w przypadku nieterminowej spłaty pożyczki, należność z tego tytułu stawała się w dniu następnym należnością przeterminowaną, a od niespłaconego w całości lub w części kapitału, a od dnia wniesienia powództwa od całości zadłużenia, powódka uprawiona była do pobierania odsetek wg stopy procentowej obowiązującej w danym okresie dla pożyczek przeterminowanych. W pkt 11 umowy postanowiono, że zabezpieczeniem spłaty pożyczki będzie: (1) weksel własny in blanco, (2) poręczenie wekslowe udzielone przez pozwanego P. G. oraz (3) poręczenie cywilne udzielone przez pozwanego . Integralną część umowy stanowi oświadczenie poręczyciela – pozwanego w tej sprawie zobowiązującego się do zapłaty kwoty 9.650 zł. lub jej części powiększonej o należne odsetki, opłaty, prowizje i inne koszty przysługujące (...) w związku z wykonaniem umowy na wypadek, gdyby pożyczkobiorca nie wykonał swojego zobowiązania. Bezsporne oraz dowód: kopia umowy pożyczki z oświadczeniem poręczyciela z harmonogramem spłat (k.15-19). Pożyczkobiorca J. Ż. zmarł w dniu 10.02.2011 r. Do dnia zgonu, pożyczka podlegała regularnej spłacie. Okoliczność bezsporna oraz dowód: skrócony odpis aktu zgonu (k. 32). Pismem z dnia 22.02.2011 r. powód wystąpił do pozwanego z informacją o zaległości w spłacie poręczonej przez stronę pożyczki. Zaległość wg stanu na dzień 22.02.2011 r. powód określił na kwotę 290,73 zł. Po śmierci pożyczkobiorcy do spłaty pożyczki zobowiązała się spadkobierczyni M. Ż. . To na jej wniosek z dnia 11.07.2011 r. powód w piśmie z dnia 19.07.2011 r. określił nowy plan spłaty pożyczki określając ratę pożyczki na kwotę 205 zł. za okres od 08.2011 r. Kolejny plan spłaty z nową wartością rat powód określił w piśmie z dnia 22.01.2013 r. (za okres od 02.2013 r.) na wniosek M. Ż. z 16.01.2013 r. Pożyczka nie podlegała spłacie. W piśmie z dnia 3.01.2013 r. powód wezwał pozwanego - jako poręczyciela - do zapłaty w terminie 7 dni zaległości z tytułu niespłaconej pożyczki w kwocie ogółem 7.222,39 zł. (wg stanu na dzień 3.01.2013 r.) w tym kwoty 6.396,59 zł. kapitału, kwoty 795,80 zł. odsetek karnych i kwoty 30 zł. kosztów. Pozwany nie uregulował kwoty wezwania. Bezsporne oraz dowód: pismo powoda z 22.02.2011 r. wraz z potwierdzeniem nadania listem poleconym (k. 46-48) oraz wezwanie do zapłaty z 3.01.2013 r. z potwierdzeniem nadania listem poleconym (k. 49-51); kopia pisma powoda z 19.07.2011 r. (k. 79-81) oraz kopia pisma powoda z 22.01.2013 r. (k. 82-85). Zadłużenie z tytułu niespłaconego kapitału z tytułu przedmiotowej pożyczki wynosi kwotę 6.396,59 zł. tytułem kapitału oraz 426,38 zł. tytułem skapitalizowanych odsetek karnych od przeterminowanego kapitału naliczonych do 20.10.2013 r. Okoliczność bezsporna. W sprawie nie było sporu co do tego, że powoda łączyła ze zmarłym J. Ż. umowa pożyczki, nie były kwestionowane ani warunki zawarcia tej umowy, w tym wartość udzielonej pożyczki ani też to, że pozwany P. G. spłatę tej umowy poręczył. Bezsporne były także okoliczności: zgonu pożyczkobiorcy J. Ż. oraz wartości niespłaconego kapitału. Strona pozwana nie kwestionowała również wartości dochodzonego przez powoda skapitalizowanego roszczenia odsetkowego. Niezależnie od tego, ustalenia w tym obszarze dokonywane były na podstawie dokumentów urzędowych i prywatnych zebranych w aktach niniejszej sprawy. Sąd dokonując ich oceny posiłkował się normami zawartymi w art. 244 i 245 kpc . Spośród pozostałych okoliczności faktycznych strona pozwana zakwestionowała jedynie skuteczność doręczenia zawiadomienia o zaległości w spłacie pożyczki (pismo z 22.02.2011 r.) oraz skuteczność doręczenia przedsądowego wezwania do zapłaty (pismo z 3.01.2013 r.). Na powyższą okoliczność powód przywołał jednak potwierdzenie nadania przesyłek listem poleconym u ówczesnego operatora publicznego – Poczty Polskiej S.A. (...) Sądu było to wystarczające dla uznania za skuteczne doręczeń powyższych przesyłek. Stanowisko pozwanego w tym przedmiocie Sąd ocenił jako gołosłowne, powodowane wyłącznie przyjętą taktyką procesową. Należy również podkreślić, że w toku sprawy, w piśmie z 9.05.2015 r. pozwany wnioskował, aby w razie nieuznania zarzutu przedawnienia (także zgłoszonego w tym piśmie), umożliwiono mu zgłoszenie do udziału w sprawie, po stronie pozwanej, w trybie art. 195 §2 kpc , spadkobierców zmarłego pożyczkobiorcy. Pozwany został ostatecznie pouczony na rozprawie 6.08.2015 r. o treści art. 84 kpc i zasadach przypozwania. Do zamknięcia rozprawy nie wpłynęło pismo procesowe w trybie art. 84 §2 kpc . Sąd zważył co następuje: W pierwszej kolejności, w związku z zarzutem pozwanego o braku po jego stronie legitymacji procesowej biernej, należało rozważyć zasadność tego zarzutu. Powód wywodził odpowiedzialność pozwanego z instytucji poręczenia cywilnego. Według twierdzeń pozwu, pozwany P. G. poręczył umowę pożyczki zawartą przez powoda z J. Ż. . W sprawie nie było wątpliwości, że powoda z pozwanym łączyła umowa poręczenia, zaś odpowiedzialność względem pozwanego wynikała z sukcesji generalnej – z następstw zgonu pożyczkodawcy J. Ż. . Zgodnie z art. 876 §1 kc , poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. Sąd podziela pogląd, że przedmiotem poręczenia w tej sprawie było zobowiązanie poręczyciela - pozwanego - za dług przyszły w rozumieniu art. 878 §1 kc. W dacie zawarcia spornej umowy poręczenia na dłużniku głównym – pożyczkobiorcy - nie ciążył jeszcze obowiązek zwrotu otrzymanego świadczenia pieniężnego. W chwili udzielania poręczenia dłużnik główny nie był zatem zobowiązany do oznaczonego pod względem treści i przedmiotu świadczenia pieniężnego, do którego ograniczało się poręczenie pozwanego poręczyciela jako dłużnika akcesoryjnego (por. wyrok SN z dnia 19 września 2002 r., II CKN 1052/00, Pr. Bank. 2003 nr 6, s. 13, wyrok SN 26.09.2007r. IV CSK 127/07 ). Zakres odpowiedzialności poręczyciela jest taki, jak dłużnika głównego ( art. 879 §1 kc ). Zależność ta przesądza o akcesoryjnej odpowiedzialności poręczyciela – uwarunkowanej odpowiedzialnością dłużnika głównego. Akcesoryjną odpowiedzialność poręczyciela odróżnić należy od odpowiedzialności subsydiarnej. Uwaga ta jest istotna w świetle stanowiska pozwanego, warunkującego swoją odpowiedzialność od uprzedniego, bezskutecznego dochodzenia zapłaty od następców prawnych pożyczkobiorcy. Sąd nie aprobuje stanowiska pozwanego który zdaje się utożsamiać odpowiedzialność akcesoryjną i subsydiarną podczas gdy są to dwie odrębne reguły odpowiedzialności. Zgodnie z art. 881 kc odpowiedzialność poręczyciela kształtuje się, w braku odmiennego zastrzeżenia, jak odpowiedzialność współdłużnika solidarnego . W takim natomiast przypadku wierzyciel może, w razie niewykonania zobowiązania przez dłużnika głównego, skierować roszczenie przeciwko poręczycielowi i to bez uprzedniego kierowania roszczenia wobec spadkobierców dłużnika głównego. Zasada ta przesądzała istnienie po stronie pozwanego legitymacji procesowej biernej. W sprawie tej znajdowały także zastosowanie przepisy regulujące instytucję pożyczki albowiem poręczenie pozwanego stanowiło zabezpieczenie spłaty pożyczki zaciągniętej przez J. Ż. . Zgodnie, z art. 720 §1 kc , przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego pożyczkę określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Do umowy zawartej pomiędzy powodem a J. Ż. zastosowanie znajdowała także ustawa z 20.07.2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2001, Nr 100, poz.: (...) ze zm. w zw. z art. 66 ustawy z dnia 12.05.2011 r. o kredycie konsumenckim , Dz.U. z 2001 r., Nr 126, poz.: 715). Zgodnie bowiem z art. 2. ustęp 1 i 2 pkt 1 wyżej przytoczonej ustawy z 2001 r., przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę, na mocy której przedsiębiorca w zakresie swojej działalności, zwany dalej "kredytodawcą", udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredytu w jakiejkolwiek postaci, zaś za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki. Dodatkowo, stosownie do art. 2 ust. 3 cyt. ustawy z 2001 r., ustawę tę stosuje się także do umów, na mocy których spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia swojemu członkowi kredytu w celu bezpośrednim niezwiązanym z działalnością gospodarczą. Kolejno, rozważyć należało zasadność zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez stronę pozwaną. Zgodnie z art. 118 in fine kc , termin przedawnienia dla roszczeń związanych z działalnością gospodarczą wynosi trzy lata. Sąd nie miał wątpliwości co do tego, że działalność prowadzona przez powodową spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową jest działalnością gospodarczą. Jednoznacznie w tym zakresie wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21.01.2011 r. (III CZP 125/10, LEX nr: 685568), którego tezę niniejszy Sąd aprobuje w całości. W tej sytuacji właściwym terminem przedawnienia roszczeń (...) wobec poręczyciela – pozwanego w tej sprawie – jest okres trzyletni. Istotne w dalszej części pozostawało określenie początkowej daty biegu okresu przedawnienia. Słuszne na tym tle było stanowisko powodowej skok, że wykluczone jest łączenie daty wymagalności całego świadczenia z niespłaconej pożyczki z datą zgonu pożyczkobiorcy. Umowa pomiędzy powodową skok a J. Ż. zawarta została na ściśle określony czas – do dnia 15.10.2014 r. – spłata nastąpić miała w ogółem 60 ratach. Z datą zgonu pożyczkobiorcy, w jego miejsce - w trybie sukcesji uniwersalnej - wstąpiła jego spadkobierczyni – M. Ż. . Umowa pożyczki a co zatem idzie, skorelowana z nią umowa poręczenia obowiązywały zatem nadal i co istotne, umowa pożyczki do końca okresu na jaki została zawarta, nie została wypowiedziana. Odpowiedzialność pozwanego jest odpowiedzialnością poręczyciela a nie pożyczkobiorcy i w relacji do niego nie znajduje zastosowania art. 35 ustawy z dnia 5.11.2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1450) (skądinąd powód pominął okoliczność, że ustawa ta weszła ostatecznie w życie 27.10.2012 r. a zatem już po śmierci pożyczkobiorcy i to z tej już przyczyny nie mogła mieć zastosowania w sprawie). Jak wskazano powyżej, w miejsce zmarłego pożyczkobiorcy wstąpiła jego spadkobierczyni M. Ż. . To ona w dalszym ciągu prowadziła nieregularną obsługę rat pożyczki, zawierała także z powodem stosowne porozumienia co do wartości poszczególnych rat ustalając ich wartość na poziomie niższym aniżeli wynikający z harmonogramu spłat. Sąd Rejonowy nie podziela tezy pozwanego, że świadczenie znajdujące oparcie w umowie pożyczki miało charakter okresowy. W dacie zawarcia umowy znana była bowiem globalna wartość świadczenia pieniężnego przypadająca do uregulowania przez pożyczkobiorcę. Przeczyło to istocie świadczenia okresowego, gdzie wartość świadczenia nie jest określona z góry. Należy uznać, że świadczenie z umowy pożyczki z 22.10.2009 r. miało charakter jednorazowy choć jego spłata następowała w ściśle określonych – co do terminu i wysokości – ratach. Skutkiem tego, w ocenie Sądu Rejonowego wymagalność każdej z rat świadczenia pożyczkowego była inna. Pozew w tej sprawie wpłynął 23.10.2014 r. a zatem świadczenia ratalne za okres 3 lat poprzedzających tę datę (od 23.10.2011 r.) nie były przedawnione. Przy uwzględnieniu obniżonej raty świadczenia pożyczkowego za okres od 23.10.2011 r. do 31.01.2013 r. w kwocie 205 zł. (wynikającej z porozumienia ze spadkobierczynią o którym mowa w piśmie powoda z 19.07.2011 r. k. 79) i dalszych rat w kwocie 270 zł. miesięcznie (zgodnie z porozumieniem o którym mowa w piśmie z 22.01.2013 r.) całkowita wartość świadczeń, które nie uległy przedawnieniu wyniosła sumę ok. 8.750 zł. (ok. 15 m. x 205zł. + ok. 21 m. x 270 zł.) dalece przekraczając roszczenie powoda. Z tej przyczyny zarzut przedawnienia roszczenia zgłoszony przez pozwanego nie mógł odnieść zamierzonego skutku. W okolicznościach sprawy istniały zatem przesłanki do uznania, że pożyczka zaciągnięta pierwotnie przez J. Ż. a poręczona przez pozwanego, nie została spłacona do wartości dochodzonej w pozwie tj. 6.396,59 zł. tytułem kapitału. Brak było także podstaw aby kwestionować przywołane przez powoda roszczenie skapitalizowanych odsetek karnych w kwocie 426,38 zł. W tej sytuacji roszczenie powoda podlegało uwzględnieniu w całości w pkt 1 wyroku. O odsetkach od tej kwoty postanowiono na podstawie art. 481§ 1 i 2 kc zasądzając je w wysokości wynikającej z umowy pożyczki. O kosztach postępowania orzeczono w pkt 2 na podstawie art. 98 §1 i 3 kpc , Powództwo zostało uwzględnione w całości w związku z czym zasadnym było całościowe obciążenie pozwanego kosztami postępowania poniesionymi przez powoda. Koszty te objęły łączną kwotę 1.467 zł. – z czego 250 zł. stanowiła opłata od pozwu, 1.200 zł. koszty zastępstwa procesowego i 17 zł opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa. SSR Anna Mikołajczak