I C 38/21

Sygn. akt: I C 38/21 WYROK KOŃCOWY W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: sędzia Juliusz Ciejek po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2024 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 326 1 w zw. z art. 224 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy z powództwa A. K. , M. K. (1) i M. K. (2) , przeciwko Raiffeisen Bank (...) w W. prowadzącemu w Polsce działalność za pośrednictwem oddziału Raiffeisen Bank (...) (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce o zapłatę I. postanawia zamknąć rozprawę, II. umarza postępowania w zakresie żądania zapłaty na rzecz: - powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 13.157,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r. oraz kwoty 28.823,88 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r., - powoda M. K. (2) kwoty 13.157,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r., III. zasądza od pozwanego na rzecz: - powodów A. K. i M. K. (1) odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 13.157,97 zł od dnia 12.10.2023 r. do dnia 02.02.2024 r., - powodów A. K. i M. K. (1) odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 18.429,18 CHF od dnia 12.10.2023 r. do dnia 02.02.2024 r. oraz od kwoty 10.394,70 CHF od dnia 12.10.2023 r. do dnia 28.02.2024 r., - powoda M. K. (2) odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 13.157,97 zł od dnia 12.10.2023 r. do dnia 02.02.2024 r., IV. zasądza od pozwanego na rzecz: - powodów A. K. i M. K. (1) kwotę 382 zł 20 gr (trzysta osiemdziesiąt dwa złote dwadzieścia groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty, - powodów A. K. i M. K. (1) kwotę 665,02 CHF (sześćset sześćdziesiąt pięć franków szwajcarskich dwa centymy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty, - powoda M. K. (2) kwotę 382 zł 20 gr (trzysta osiemdziesiąt dwa złote dwadzieścia groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty, V. zasądza od pozwanego na rzecz powoda tytułem zwrotu kosztów procesu kwotę 10.501 (dziesięć tysięcy pięćset jeden) zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kwotę 9.501 (dziewięć tysięcy pięćset jeden) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt I C 38/21 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 11 stycznia 2021 r. przeciwko Raiffeisen Bank (...) (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce, powodowie A. K. , M. K. (1) , M. K. (2) wnieśli o: 1) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 13.157,97 zł oraz 28.823,88 CHF oraz na rzecz powoda M. K. (2) kwoty 13.157,97 zł ewentualnie, 2) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 35.149,22 CHF albo alternatywnie kwoty 146.234,81 zł ewentualnie 1) zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 133.076,74 zł oraz na rzecz powoda M. K. (2) kwoty 13.157,97 zł w każdym z ww. wariantów z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia zapłaty. Nadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów procesu, w tym zastępstwa procesowego powodów według norm przepisanych. W uzasadnieniu swoich żądań powodowie wskazali, że chcieli uzyskać środki na zakup udziału w mieszkaniu oraz w celu spłaty wcześniej zaciągniętych zobowiązań konsumenckich. W tym celu zawarli umowę o kredyt hipoteczny nr (...) z dnia 11.08.2008 r. Powodowie dochodzą roszczenia pieniężnego na podstawie art. 410 k.c. jako zwrotu świadczenia nienależnego. Umowa kredytu zawarta przez powodów zawierała abuzywną klauzulę indeksacyjną, na którą składają się § 2 ust. 1 zd. 2 umowy oraz § 7 ust. 2, § 9 ust. 2, § 13 ust. 7 Regulaminu. Powodowie zawarli umowę jako konsumenci, a ww. postanowienia nie zostały indywidualnie z nimi uzgodnione. Zastosowana w umowie klauzula indeksacyjna kształtuje prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interes konsumentów, przez to, że umowa nie zawiera weryfikowalnego sposobu ustalania przez bank kursu (...) . Powyższa klauzula ex tunc na mocy art. 385 1 § 1 k.c. nie wiąże powodów. Należy założyć że umowa jest nieważna lub wiąże powodów bez klauzuli indeksacyjnej, a zadłużenie powodów od początku powinno zostać wyrażone wyłącznie w PLN. Powodowie wskazali, że sformułowali roszczenie o zapłatę w trzech wariantach, bowiem nie są w stanie stwierdzić jakiej oceny umowy dokona Sąd oraz którą z teorii rozliczeń (teorię salda czy teorię dwóch kondykcji) uzna za prawidłową. Pierwsze roszczenie zostało sformułowane w sytuacji gdyby Sąd uznał, że umowa obowiązuje bez klauzuli indeksacyjnej, zaś pozostałe na wypadek uznania przez Sąd, że umowa jest nieważna i nie wiąże stron (pozew k. 4- 12v). Pozwany wniósł o odrzucenie pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt. 3 k.p.c. z uwagi na brak zdolności sądowej pozwanego. W przypadku nieuwzględnienia ww. wniosku pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości. W każdym przypadku pozwany wniósł o zasądzenie od powodów na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych. Pozwany przyznał, że strony łączy umowa o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej, a w dniu 27.08.2013 r. strony zawarły aneks do umowy, na podstawie którego kredyt spłacany jest w walucie obcej. Zawarta umowa jest ważna i skuteczna, a tym samym wiąże powodów. Pozwany wskazał, że powodowie mieli możliwość negocjowania warunków umowy w trakcie trwania procedury kredytowej oraz wpływania na jej treść. Treść umowy nie została ukształtowana w sposób niejednoznaczny, a także sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interesy strony powodowej. Pozwany przy zawieraniu umowy kredytu jak i w procesie poprzedzającym jej podpisanie wypełnił obowiązek informacyjny względem powodów. Pozwany nie miał możliwości dowolnego kształtowania tabeli kursowej. Mechanizm indeksacji przyjęty w umowie, w tym sposób ustalania kursów waluty obcej, mieści się w granicach swobody umów określonych w art. 353 1 k.c. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że świadczenie strony powodowej było nienależne, a pozwany bezpodstawnie się wzbogacił. Pobieranie przez bank określonych kwot z konta bankowego strony powodowej nie może zostać uznane za spełnienie świadczenia przez stronę powodową w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. ponieważ jest pozbawione elementu aktywności zubożonego, polegającej na spełnieniu świadczeń w określonej wysokości. Nawet jeżeli przyjąć, że doszło do bezpodstawnego wzbogacenia to stronie powodowej nie przysługuje prawo jego zwrotu z uwagi na fakt, że nie doszło do spełnienia świadczenia z zastrzeżeniem zwrotu. Pozwany zakwestionował wysokość dochodzonych przez powodów kwot. (odpowiedź na pozew k. 137-163) Powodowie pismem z dnia 11.03.2021 r. wskazali, że ich intencją od samego początku było skierowanie pozwu przeciwko Raiffeisen Bank (...) z siedzibą w W. , prowadzącej w Polsce działalność gospodarczą przez oddział: Raiffeisen Bank (...) (Spółka Akcyjna) Oddział w Polsce (k. 286). Postanowieniem z dnia 12.10.2021 r. Sąd odmówił odrzucenia pozwu (k. 343). Na rozprawie w dniu 12.10.2021 r. pełnomocnik pozwanego podniósł zarzut zatrzymania na podstawie art. 496 k.c. i 497 k.c. w przypadku uznania przez Sąd, że umowa jest nieważna w całości (protokół rozprawy k. 344). Wyrokiem wstępnym z dnia 07.04.2022 r. Sąd uznał roszczenie powodów za usprawiedliwione co do zasady (wyrok k. 392). Pozwany wywiódł apelację od ww. wyroku (apelacja – k. 418-440). Sąd Apelacyjny w Białymstoku w sprawie I ACa 860/22 wyrokiem z dnia 12 października 2023 r. oddalił apelację pozwanego (wyrok k. 466). W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, że prawna ocena sprawy zasługiwała na częściową akceptację tj. w tym zakresie w jakim stwierdzono abuzywny charakter istotnych w sprawie zapisów umowy. Sąd nie podzielił stanowiska Sądu Okręgowego, iż dopuszczalne jest utrzymanie umowy jako kredytu złotowego z oprocentowaniem wynikającym z umowy opartym na wskaźniku referencyjnym LIBOR. W ocenie Sądu, umowa nie może obowiązywać po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków (uzasadnienie wyroku – k. 472-485). Powód podniósł zarzut potrącenia kwoty 180.000 zł z tytułu niezwróconej przez stronę powodową kwoty kapitału wypłaconego przez pozwany Bank na podstawie umowy kredytu nr (...) z wierzytelnością strony powodowej w kwocie 384.937,09 zł, na którą składają się należności: - 1.620,00 zł prowizja od udzielonego kredytu, - 93.779,00 zł tytułem rat spłaconych w okresie 25.09.2008 r. – 26.08.2013 r., -63.071,95 CHF tytułem rat spłaconych spłaty w okresie 25.09.2013 r.-25.09.2023 r. przeliczone po średnim kursie NBP z dnia 12.02.2024 r. w wysokości 4, (...) co daje kwotę 289.538,09 zł. (pismo pozwanego – k. 491-492) Powodowie pismem z dnia 04.03.2024 r. wskazali, że nie kwestionują skuteczności podniesionego przez pozwanego zarzutu potrącenia. Jednocześnie powodowie na skutek potracenia wzajemnych wierzytelności i zwrotu przez pozwanego nienależnego świadczenia cofnęli pozew w zakresie żądania zapłaty na rzecz: - powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 13.157,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r. oraz kwoty 28.823,88 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r., - powoda M. K. (2) kwoty 13.157,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r. Nadto, powodowie dokonali rozszerzenia powództwa w ten sposób, że wnieśli o zasądzenie na rzecz: - powoda M. K. (2) kwoty 382,20 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie od zaspokojonej dnia 02.02.2024 r. należności głównej w kwocie 33.514,03 zł za okres od 28.12.2023 r. do dnia 02.02.2024 r., - powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 382,20 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie od zaspokojonej dnia 02.02.2024 r. należności głównej w kwocie 33.514,03 zł za okres od 28.12.2023 r. do dnia 02.02.2024 r., - powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 665,02 CHF tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie od zaspokojonej dnia 28.02.2024 r. należności głównej w kwocie 34.248,07 CHF za okres od 28.12.2023 r. do dnia 28.02.2024 r. (pismo powodów – k. 508-513) Pozwany w piśmie z dnia 29.03.2024 r. wniósł o oddalenie powództwa w całości, w tym również w zakresie wynikającym z modyfikacji powództwa. Podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wszelkie twierdzenia, wnioski i zarzuty, w tym stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 21.03.2024 r. Jednocześnie pozwany wyraził zgodę na cofnięcie pozwu w części oraz wniósł o zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych od cofniętego powództwa. (pismo pozwanego – k. 536-537, 565) Pozwany w piśmie z dnia 11.06.2024 r. wskazał, że nie kwestionuje pod względem arytmetycznym wysokości kwot wskazanych w piśmie z dnia 04.03.2024 r., ale kwestionuje je co do zasady. (pismo pozwanego z dnia 11.06.2024 r.) Powodowie pismem z dnia 18.06.2024 r. dokonali rozszerzenia powództwa w ten sposób, że wnieśli o zasądzenie na rzecz: - powoda M. K. (2) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 382,20 zł od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty, - powodów A. K. i M. K. (1) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 382,20 zł od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty, - powodów A. K. i M. K. (1) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 665,02 CHF od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty. (pismo powodów z dnia 18.06.2024 r.) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 11 sierpnia 2008 r. (sporządzona 11 sierpnia 2008 r.) powodowie jako konsumenci zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego banku (...) S.A. Spółką Akcyjną Oddział w Polsce – umowę o kredyt hipoteczny nr (...) . Ich celem było uzyskanie środków na zakup lokalu mieszkalnego i jego remont oraz spłatę zobowiązań. ( dowód: umowa kredytu - k. 27-32, odpis z rejestru przedsiębiorców KRS dot. pozwanego – k. 169-176, zeznania powódki – k.344v ) Umowa została podpisana na podstawie wniosku o kredyt hipoteczny, w którym wnioskowaną kwotę kredytu powodowie oznaczyli w walucie polskiej (180 000 PLN) oraz wskazując jako walutę wnioskowanego kredytu walutę szwajcarską ( (...) ). Powodowie składając wniosek o kredyt podpisali oświadczenie dotyczące ryzyka kursowego związanego z zawarciem umowy kredytu w walucie obcej oraz że rezygnują z zaciągnięcia kredytu w złotych. (dowód: wniosek o kredyt hipoteczny k. 182-186, oświadczenie wnioskodawcy związane z ubieganiem się o kredyt hipoteczny indeksowany do waluty obcej – k. 188) Wniosek powodów o udzielenie kredytu został rozpatrzony pozytywnie. (dowód: decyzja kredytowa – k. 53 oraz k. 190) Zawierając umowę powodowie podpisali oświadczenie, że: - zostali zapoznani przez pracownika banku z kwestią ryzyka zmiany stopy procentowej oraz ryzyka kursowego w przypadku udzielenia kredytu indeksowanego do waluty obcej, - będąc w pełni świadomi ryzyka kursowego, rezygnują z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych i dokonują wyboru zaciągnięcia kredytu indeksowanego do waluty obcej, - potwierdzili, że znane są im postanowienia umowy o kredyt hipoteczny oraz Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez poprzednika prawnego pozwanego w odniesieniu do kredytów indeksowanych do waluty obcej, - zostali poinformowani, że aktualna wysokość kursów waluty obcej dostępna jest w placówkach banku, - są świadomi, że ponoszą ryzyko zmiany stopy procentowej oraz ryzyko kursowe związane z wahaniem kursów waluty, do której indeksowany jest kredyt i ma ono wpływ na wysokość zobowiązania względem banku wynikającego z umowy oraz na wysokość rat spłaty kredytu, - są świadomi, że kredyt zostanie wypłacony w złotych na zasadach opisanych w regulaminie zaś saldo zadłużenia kredytu będzie wyrażone w walucie obcej, a ponadto, że raty kredytu wyrażone będą w walucie obcej i podlegają spłacie w złotych na zasadach opisanych w regulaminie. (dowód: oświadczenie kredytobiorcy zw. z zaciągnięciem kredytu zabezpieczonego hipoteką - k. 51-52 oraz k. 201) Zgodnie z umową Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 180.000 zł (PLN) na zakup lokalu mieszkalnego w innym banku, dowolny cel konsumpcyjny, spłatę innych kredytów i zobowiązań konsumpcyjnych (§ 2 ust. 1 i ust. 2 umowy). W § 2 ust. 1 zdanie drugie umowy wskazano, że „Kredyt jest indeksowany do waluty obcej (...) .” Okres kredytowania ustalono na 216 miesięcy (§ 2 ust. 3 i § 6 ust. 4 umowy). Raty spłaty określono jako równe, miesięczne, obejmujące kapitał i odsetki (§ 6 ust. 1 i ust. 2 umowy). Oprocentowanie kredytu ustalono jako zmienne i stanowiące sumę stałej marży 2,35 punktów procentowych oraz stopy referencyjnej LIBOR 3M ( (...) ). Na dzień sporządzenia umowy oprocentowanie wynosiło 5,09833 % w stosunku rocznym. Zasady naliczania odsetek, ustalania wysokości oprocentowania oraz zasady zmiany oprocentowania zostały określone w regulaminie (§ 3 umowy). Zgodnie z § 2 pkt 17 ppkt b) regulaminu LIBOR to stopa procentowa, według której banki gotowe są udzielać pożyczek w walutach wymienialnych innym bankom na londyńskim rynku bankowym, przy czym indeks przy nazwie stopy oznacza okres jakiego dotyczy stopa. Stopa LIBOR ustalana jest w dniu robocze na podstawie stóp zgłaszanych przez uczestników fixingu organizowanego przez (...) Stowarzyszenie (...) ( (...) ) i podawane jest ok. godz. 11 czasu londyńskiego przez serwis (...) . Raty kredytu oraz inne należności związane z kredytem miały być pobierane z rachunku wskazanego przez kredytobiorcę w pełnomocnictwie, stanowiącym załącznik do umowy. Kredytobiorca zobowiązany był na podstawie umowy do utrzymywania wystarczających środków na ww. rachunku uwzględniając możliwe wahania kursowe w przypadku indeksowanych do waluto obcych. (§ 6 ust. 6 umowy). Wypłata kredytu zgodnie z umową miała odbyć się jednorazowo na podstawie pisemnej dyspozycji kredytobiorcy na rachunek bankowy w niej wskazany, po spełnieniu przez kredytobiorcę warunków uruchomienia kredytu (§ 5 ust 1-4 umowy). Szczegółowe zasady wypłaty kredytu zostały określone w „Regulaminie kredytu hipotecznego udzielanego przez (...) , stanowiącego integralną część umowy (§ 1 ust. 2 umowy). Zgodnie z treścią ww. regulaminu w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej: a) kredyt był udzielany w złotych. Na wniosek wnioskodawcy Bank udziela kredytu indeksowanego do waluty obcej. W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej wnioskodawca wnioskuje o kwotę kredytu wyrażoną w złotych, z zaznaczeniem iż wniosek dotyczy kredytu indeksowanego do waluty obcej (§ 4 ust. 1 regulaminu), b) wypłata kredytu miała następować w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu; w przypadku wypłaty kredytu w transzach stosuje się kurs nie niższy niż kurs kupna zgodnie z tabelą obowiązującą w momencie wypłaty poszczególnych transz (§ 7 ust. 4. zdanie pierwsze i drugie regulaminu), c) saldo zadłużenia z tytułu kredytu miało być wyrażone w walucie obcej i obliczone według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu; w przypadku wypłaty kredytu w transzach saldo zadłużenia z tytułu kredytu obliczane jest według kursów stosowanych przy wypłacie poszczególnych transz (§ 7 ust. 4 zdanie trzecie i czwarte regulaminu), d) raty spłaty miały być wyrażone w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane z rachunku bankowego kredytobiorcy prowadzonego w PLN, według kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (§ 9 ust. 2 pkt 1 regulaminu), e) jeśli dzień wymagalności raty kredytu przypada na dzień wolny od pracy, stosuje się kurs sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (§ 9 ust. 2 pkt 2 regulaminu), f) wcześniejsza spłata dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w banku w momencie realizacji dyspozycji (§ 13 ust. 7 regulaminu), g) Tabelę zdefiniowano jako Tabelę kursów walut obcych obowiązującą w Banku (§ 2 pkt 12 regulaminu), h) Bank na wniosek kredytobiorcy mógł wyrazić zgodę na zmianę waluty kredytu, natomiast szczegółowe warunki zmiany zostały określone w § 14 regulaminu (§ 14 ust. 1 regulaminu), i) Bank zastrzegł sobie prawo do zmiany regulaminu; w przypadku zmiany Bank przesyła kredytobiorcy tekst zmian, a zmieniony regulamin zaczyna obowiązywać po upływie 14 dni od doręczenia tekstu zmian, chyba że kredytobiorca złoży w tym terminie pisemne wypowiedzenie umowy (§ 23 ust. 1 i 2 regulaminu). Żadne postanowienie umowy ani regulaminu nie wskazywało, w jaki sposób Bank ustala kursy walut w ramach wskazanej (...) . Wszelkie zmiany umowy wymagały formy pisemnej pod rygorem nieważności za wyjątkiem zmian w Regulaminie, zmian w Taryfie, zmian oprocentowania oraz innych przypadków przewidzianych w umowie lub Regulaminie (§ 14 umowy). Kredytobiorca wszystkie informacje dotyczące zmiany stopy procentowej, wysokości rat spłaty oraz terminów spłaty miał otrzymywać w wyciągu bankowym dotyczącym kredytu (§ 6 ust. 7 umowy). Od zadłużenia przeterminowanego Bank uprawniony jest do pobrania odsetek o charakterze zmiennym, które w dniu sporządzania umowy wynosiły 16% w stosunku rocznym (§ 8 ust. 1 umowy). Kredyt został zabezpieczony hipoteką kaucyjną do kwoty 360.000,00 zł na prawie własności nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) (§ 7 ust. 1 umowy). (dowód: umowa kredytu – k. 27-32 oraz k. 192-194v, warunki udzielania elastycznego kredytu domowego – k. 42-45, regulamin kredytu hipotecznego k. 33-41 oraz k. 195-199, pełnomocnictwo – k. 49, oświadczenie kredytobiorcy o ustanowieniu hipoteki kaucyjnej – k. 46, oświadczenie banku o udzieleniu kredytu – k. 47-48, umowa konta - k. 88-93, potwierdzenie otwarcia indywidualnego/wspólnego rachunku dodatkowego – k. 94, zaświadczenie – k. 62-76, wydruk księgi wieczystej o numerze (...) – k. 77-83, akt notarialny repertorium A nr (...) – k. 58-61) W dniu 27.08.2013 r. strony podpisały aneks do umowy nr (...) , na podstawie którego powodowie rozpoczęli spłatę udzielonego kredytu w walucie obcej (...) . Aneks wszedł w życie w dniu jego podpisania przez strony (§1 ust. 1 oraz § 9 aneksu do umowy). (dowód: aneks nr (...) – k. 54-57 oraz k. 203-204, zaświadczenie – k. 62-76) W banku, który udzielił powodom kredytu istniała możliwość negocjacji warunków umowy, w szczególności parametrów cenowych takich jak marża, opłaty i prowizje. Występowały również przypadki negocjacji treści postanowień umowy i regulaminu oraz kursu uruchomienia kredytu. Z powodami nie zostały w drodze indywidualnych negocjacji uzgodnione postanowienia umowne, w szczególności te postanowienia dotyczące sposobu ustalania wysokości kwoty wypłaconego kredytu oraz kwoty rat spłaty. (dowód: zeznania świadka A. S. – k. 351-356, zeznania powódki – k. 344v-345) Powodowie pismem z dnia 16.12.2020 r. wezwali pozwanego do zapłaty kwoty 93.344 zł oraz 39.074,19 CHF tytułem zwrotu świadczeń spełnionych przez nich nienależnie w okresie od 25.09.2008 r. do 25.08.2020 r. w wykonaniu umowy kredytu hipotecznego nr (...) z dnia 11.08.2008 r. (dowód: przedsądowe wezwanie do zapłaty wraz potwierdzeniem nadania i odbioru – k. 84-86) Powodowie na rzecz pozwanego uiścili łącznie kwotę 384.937,09 zł. (dowód: zaświadczenie z dnia 21.09.2020 r. – k. 62-76, historia spłat – k. 515-518, okoliczność bezsporna) Powodowie pismem z dnia 01.12.2023 r. wezwali pozwanego do zapłaty na rzecz: - powoda M. K. (2) kwoty 46.672 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 13.157,97 zł od dnia 12.10.2023 r. do dnia zapłaty, - powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 46.672 zł i 63.072,65 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot 13.157,97 zł oraz 28.823,88 CHF od dnia 12.10.2023 r. do dnia zapłaty. Ponadto, w tym samym piśmie powodowie podnieśli zarzut zatrzymania świadczenia pieniężnego nienależnie otrzymanego z majątku pozwanego w wykonaniu nieważnej umowy o kredyt hipoteczny nr (...) sporządzonej w dniu 11.08.2008 r. w wysokości 180.000 zł do czasu zaofiarowania przez bank zwrotu świadczeń nienależnie otrzymanych z majątku powodów w wykonaniu nieważnej umowy w łącznej wysokości 93.344 zł oraz 63.072,65 CHF lub zabezpieczenia roszczenia o ich zwrot. (dowód: pismo pozwanego wraz z potwierdzeniem doręczenia – k. 519-525) Pozwany pismem z dnia 29.01.2024 r. wezwał powodów do zapłaty kwoty 180.000 zł tytułem wypłaconego kapitału wyznaczając termin 3 dni na uiszczenie należności. Powodowie odebrali wezwanie w dniu 30.01.2024 r. (dowód: wezwanie do zapłaty wraz z potwierdzeniem odbioru – k. 500-503) Pozwany pismem z dnia 12.02.2024 r. złożył powodom oświadczenie o potrąceniu wierzytelności przysługującej powodom w stosunku do pozwanego w kwocie 384.937,09 zł z wierzytelnością banku wobec powodów w wysokości 180.000 zł. Powodowie powyższe oświadczenie odebrali w dniu 15.02.2024 r. (dowód: oświadczenie powoda wraz z dowodem doręczenia – k. 495-498) Pozwany w dniu 28.02.2024 r. uiścił na rzecz powodów kwotę 204.937,09 zł tytułem zwrotu nienależnego świadczenia wynikającego z nieważnej umowy kredytu. (dowód: potwierdzenie przelewu – k. 526 oraz k. 529) Sąd zważył, co następuje: W związku z prawomocnym rozstrzygnięciem o zasadności roszczenia pieniężnego powodów wyrokiem wstępnym z dnia 07.04.2022 r., a następnie wyrokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 12.10.2023 r. na dalszym etapie postępowania sądowego konieczne stało się ustalenie czy wysokość dochodzonego przez powodów roszczenia znajduje uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ponadto podkreślić należy, że Sąd Apelacyjny w B. przesłankowo stwierdził nieważność łączącej strony umowy kredytu. Z mocy art. 386 § 6 k.p.c. pogląd prawny wyrażony przez sąd II Instancji jest dla sądów obu instancji wiążący. W pierwszej kolejności wskazać należy, że pozwany dokonał w dniu 12.02.2024 r. potrącenia swojej wierzytelności w kwocie 180.000 zł z tytułu wypłaconego kapitału z wierzytelnością powodów w kwocie 384.937,09 zł z tytułu uiszczonych przez nich kwot na rzecz banku. W toku postępowania pozwany podniósł zarzut potrącenia. Powodowie nie kwestionowali dokonanego przez pozwanego potrącenia. Ponadto, pozwany w dniu 28.02.2024 r. uiścił na rzecz powodów różnicę pomiędzy kwotą 384.937,09 zł, a kwotą 180.000 zł tj. 204.937,09 zł. Tym samym strony dokonały wzajemnego rozliczenia nienależnie pobranych świadczeń. Z tego względu powodowie pismem z dnia 04.03.2024 r. ograniczyli powództwo cofając żądanie pozwu w zakresie roszczenia o zapłatę: - powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 13.157,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r. oraz kwoty 28.823,88 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r., - powoda M. K. (2) kwoty 13.157,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r. (pismo powodów – k. 508-513). Pozwany wyraził zgodę na cofnięcia pozwu w tym zakresie (k. 528). W ocenie Sądu czynności powodów nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, z prawem ani nie zmierza do obejścia prawa, a więc dopuszczalna. Wobec skutecznego cofnięcia pozwu w części przez powodów, Sąd na podstawie art. 355 w zw. z art. 203 § 1 k.p.c. umorzył postępowania co do żądania zapłaty na rzecz: - powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 13.157,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r. oraz kwoty 28.823,88 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r., - powoda M. K. (2) kwoty 13.157,97 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25.12.2020 r. do dnia 11.10.2023 r. kwoty 21.596,95 zł, o czym orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku. Powodowie ostatecznie dochodzili zapłaty na rzecz: - powodów A. K. i M. K. (1) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 13.157,97 zł od dnia 12.10.2023 r. do dnia 02.02.2024 r., - powodów A. K. i M. K. (1) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty od kwoty 18.429,18 CHF od dnia 12.10.2023 r. do dnia 02.02.2024 r. oraz od kwoty 10.394,70 CHF od dnia 12.10.2023 r. do dnia 28.02.2024 r., - powoda M. K. (2) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 13.157,97 zł od dnia 12.10.2023 r. do dnia 02.02.2024 r., - powoda M. K. (2) kwoty 382,20 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie od zaspokojonej dnia 02.02.2024 r. należności głównej w kwocie 33.514,03 zł za okres od 28.12.2023 r. do dnia 02.02.2024 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty, - powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 382,20 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie od zaspokojonej dnia 02.02.2024 r. należności głównej w kwocie 33.514,03 zł za okres od 28.12.2023 r. do dnia 02.02.2024 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty, - powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 665,02 CHF tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie od zaspokojonej dnia 28.02.2024 r. należności głównej w kwocie 34.248,07 CHF za okres od 28.12.2023 r. do dnia 28.02.2024 r. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty. Pozwany nie kwestionował arytmetycznych wyliczeń dokonanych przez powodów. Nie kwestionował również dat początkowych, końcowych oraz kwot od jakich zostały naliczone skapitalizowane odsetki. Natomiast pozwany kwestionował zasadność dochodzenia przez powodów odsetek w sytuacji gdy nastąpiło potrącenie wzajemnych wierzytelności. W pierwszej kolejności zostanie omówione żądanie odsetek zgłoszone w pozwie, zaś następnie żądanie zgłoszone w piśmie modyfikującym powództwo z dnia 04.03.2024 r. W ocenie Sądu powodowie są uprawnieni do dochodzenia odsetek za opóźnienie za wskazany przez nich okres. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 03.04.2014 r. V CSK 242/12 wskazał „ Artykuł 498 § 1 KC określa tzw. warunki pozytywne potrącenia. Według tego przepisu, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelnością drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. W piśmiennictwie, jak również orzecznictwie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2004 r., IV CK 362/02), przyjmuje się, że pomimo treści art. 498 KC wymagającego do potrącenia, aby wymagalne były obie potrącane ze sobą wierzytelności, wystarczy, aby wymagalna była wierzytelność potrącającego. Brak wymagalności wierzytelności wzajemnej nie jest przeszkodą do potrącenia wówczas, gdy potrącający, jako dłużnik, mógłby ją zaspokoić. Wskutek potrącenia, jak stanowi art. 498 § 2 KC , obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Oświadczenie o potrąceniu, które zostanie złożone drugiej stronie, ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe ( art. 499 KC ). Potrącenie staje się możliwe wówczas, gdy powstaje tzw. stan potrącalności, tj. w dacie, w której ziszczają się przesłanki pozytywne potrącenia określone w art. 498 § 1 KC przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych potrącenia, w tym określonych w art. 505 KC. Z tą bowiem chwilą jeden z wzajemnych wierzycieli nabywa uprawnienie do dokonania czynności potrącenia, a skutki wykonania tego uprawnienia cofają się do chwili powstania stanu potrącalności. Innymi słowy, w razie późniejszego, niż w chwili powstania stanu potrącalności, złożenia oświadczenia o potrąceniu z mocy prawa następują takie skutki prawne, jakby oświadczenie o potrąceniu zostało złożone przez uprawnionego do tego wierzyciela w chwili powstania stanu potrącalności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r., III CK 152/02). Umorzenie wierzytelności będących przedmiotem potrącenia powoduje wygaśnięcie praw akcesoryjnych wobec tych wierzytelności. Od chwili wystąpienia retroaktywnego skutku wynikającego z art. 498 § 2 w zw. z art. 499 KC , tj. od dnia powstania stanu potrącalności, za niebyłe uznać należy te skutki prawne, które wynikały z założenia istnienia wierzytelności, następnie umorzonych wskutek potrącenia. Dotyczy to w szczególności naliczanych odsetek za opóźnienie lub zwłokę za okres po dniu powstania stanu potrącalności od tej części każdej z wierzytelności wzajemnych, które uległy z tą chwilą umorzeniu. Skutek ten nie dotyczy jedynie tych odsetek od obu umorzonych wierzytelności należnych do chwili powstaniu stanu potrącalności. ”. W niniejszej sprawie potrącającym był pozwany, zaś jego wierzytelność stała się wymagalna dopiero z dniem 02.02.2024 r. tj. w dniu bezskutecznego upływu terminu wyznaczonego powodom do zapłaty kwoty 180.000 zł. W tej dacie powstał dopiero stan potrącalności wzajemnych wierzytelności stron do kwoty 180.000 zł. Jak wskazano w cytowanym orzeczeniu Sądu Najwyższego w przypadku dokonania potrącenia należą się odsetki wyłącznie do chwili powstaniu stanu potrącalności. Z tego względu powodowie mogli dochodzić odsetek ustawowych za opóźnienie od umorzonych przez potrącenie kwot do dnia 02.02.2024 r. Ponadto roszczenie powodów o zapłatę 10.934,70 CHF objęte pozwem, ale przekraczające kwotę dokonanego potrącenia tj. 180.000 zł zostało zaspokojone w dniu 28.02.2024 r. Z tego względu do tego dnia powodowie mogą żądać odsetek ustawowych za opóźnienie od pierwotnie żądanej kwoty. Natomiast jako datę początkową powodowie wskazali dzień 12.10.2023 r. tj. datę wydania wyroku przez Sąd Apelacyjny w B. prawomocnie przesądzającego nieważność umowy łączącej strony. Pozwany w tym dniu już miał wiedzę co do zasadności roszczenia powodów. Wobec powyższego powodom należą się odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwotnie dochodzonych kwot za następujący okres: - powodom A. K. i M. K. (1) od kwoty 13.157,97 zł od dnia 12.10.2023 r. do dnia 02.02.2024 r., - powodom A. K. i M. K. (1) od kwoty 18.429,18 CHF od dnia 12.10.2023 r. do dnia 02.02.2024 r. oraz od kwoty 10.394,70 CHF od dnia 12.10.2023 r. do dnia 28.02.2024 r., - powodowi M. K. (2) od kwoty 13.157,97 zł od dnia 12.10.2023 r. do dnia 02.02.2024 r. Na podstawie art. 481 § 1 k.c. , o powyższym Sąd orzekł, jak w punkcie III sentencji wyroku . Przechodząc do omówienia roszczenia o zapłatę kwoty skapitalizowanych odsetek wskazać należy, że powodowie dochodzą ich od kwot, które nie zostały zgłoszone pierwotnie w treści pozwu, jednak zostały w toku sprawy zaspokojone. Powodowie wezwali pismem z dnia 01.12.2023 r. pozwanego do zapłaty całego nienależnego świadczenia tj. kwoty 93.344 zł i 63.072,65 CHF wyznaczając termin płatności na 14 dni od dnia doręczenia pozwanemu pisma. Pismo zostało odebrane przez pozwanego w dniu 11.12.2023 r. Wobec powyższego ostatnim dniem zapłaty był 27.12.2023 r. Z tego względu powodowie mogą dochodzić odsetek od 28.12.2023 r. w zakresie odsetek od części nienależnego świadczenia, które nie zostało zgłoszone w pozwie. Roszczenie powodów w zakresie należności głównej zostało spełnione częściowo poprzez potrącenie (na rzecz wszystkich powodów co kwot 33.514,03 zł) oraz poprzez dokonanie zapłaty w dniu 28.02.2024 r. (na rzecz powodów A. K. i M. K. (1) co do kwoty 34.248,07 CHF). Z uwagi na rozszerzenie pozwu, powodowie mogą domagać się odsetek ustawowych za opóźnienie za następujący okres: - powodowie A. K. i M. K. (1) od kwoty 33.514,03 zł za okres od 28.12.2023 r. do dnia 02.02.2024 r., - powodowie A. K. i M. K. (1) od kwoty 34.248,07 CHF za okres od 28.12.2023 r. do dnia 28.02.2024 r., - powód M. K. (2) od kwoty 33.514,03 zł za okres od 28.12.2023 r. do dnia 02.02.2024 r. Powodowie dokonali kapitalizacji powyższych odsetek tym samym żądając zapłaty następujących kwot: - na rzecz powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 382,20 zł, - na rzecz powodów A. K. i M. K. (1) kwoty 665,02 CHF, - na rzecz powoda M. K. (2) kwoty 382,20 zł. Dokonana kapitalizacja roszczenia przez powodów jest prawidłowa, a pozwany nie kwestionował arytmetycznych wyliczeń. Ponadto, powodowie żądali od powyższych kwot odsetek za opóźnienie od dnia 07.03.2024 r. tj. od dnia wniesienia pisma rozszerzającego powództwo. Podstawę prawną powyższego żądania stanowi przepis art. 482 § 1 k.c . „ § 1 . Od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie dopiero od chwili wytoczenia o nie powództwa, chyba że po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy.” Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 482 § 1 k.c. zasądził od pozwanego na rzecz: - powodów A. K. i M. K. (1) kwotę 382,20 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty, - powodów A. K. i M. K. (1) kwotę 665,02 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty, - powoda M. K. (2) kwotę 382, 20 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 07.03.2024 r. do dnia zapłaty, o czym orzekł, jak w punkcie IV sentencji wyroku. Z uwagi na potrącenie wzajemnych wierzytelności stron zgłoszony przez pozwanego zarzut zatrzymania stał się bezprzedmiotowy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. poprzez obciążanie pozwanego obowiązkiem ich zwrotu na rzecz powodów w całości. Powód uległ swemu żądaniu w nieznacznym zakresie tj. w części w jakiej postępowanie zostało umorzone. Jednakże powodów nie można w tym zakresie traktować jako strony przegrywającej. Cofnięcie pozwu nastąpiło na skutek zaspokojenia przez pozwanego zasadnej wierzytelności powodów w toku procesu. Koszty procesu po stronie powodowej przed Sądem I instancji obejmowały uiszczoną opłatę od pozwu (1.000 zł), opłatę za pełnomocnictwo (51 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (radca prawny) w stawce wynikającej z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (5.400 zł). Koszty procesu po stronie powodowej przed Sądem II instancji obejmowały wynagrodzenie pełnomocnika (radca prawny) w stawce wynikającej z § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (4.050 zł). O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. Z tego względu Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 10.501 zł, o czym orzekł jak w punkcie V sentencji wyroku.