I C 297/20

Sygn. akt: I C 297/20 upr WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lipca 2020 roku Sąd Rejonowy w Człuchowie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: sędzia Anna Wołujewicz Protokolant: pracownik biurowy Roksana Rużyło po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2020 roku w Człuchowie na rozprawie sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w W. przeciwko C. P. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego C. P. na rzecz powoda (...) S.A. z siedziba w W. kwotę 2.613,16 zł (dwa tysiące sześćset trzynaście złotych szesnaście groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 kwietnia 2020 roku do dnia 23 lipca 2020 roku, 2. całą zasądzoną w punkcie 1 (pierwszym) wyroku należność wraz z odsetkami, tj. kwotę 2.650,65 zł (dwa tysiące sześćset pięćdziesiąt złotych sześćdziesiąt pięć groszy) rozkłada na 35 miesięcznych rat w wysokości: a) pierwsze 18 rat w kwocie po 50,00 zł (pięćdziesiąt złotych), b) następnych 16 rat w kwocie po 100,00 zł (sto złotych), c) ostatnia 35 rata w kwocie 150,65 zł (sto pięćdziesiąt złotych sześćdziesiąt pięć groszy), 3. w pozostałym zakresie oddala powództwo, 4. nie obciąża pozwanego C. P. kosztami procesu. Pobrano opłatę kancelaryjną w kwocie zł – w znakach opłaty sądowej naklejonych na wniosku. Sygn. akt I C 297/20 upr. UZASADNIENIE Powód (...) SA wniósł przeciwko C. P. pozew o zapłatę kwoty 3042,28 zł oraz o zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu wskazano, iż w dniu 19 maja 2017 roku strony zawarły umowę pożyczki nr (...) oraz w dniu 6 października 2017 r. umowę pożyczki nr (...) . Pozwany ma mocy umowy pożyczki nr (...) otrzymał kwotę 1480 zł, a całkowita kwota do zapłaty wraz z odsetkami umownymi 2493,05 zł. miała być płatna w 60 tygodniowych ratach, których wysokość została określona w umowie, zgodnie z harmonogramem spłaty pożyczki. Pozwany nie wywiązał z warunków umowy nr (...) , ponieważ nie dokonywał spłat rat zgodnie z przyjętym harmonogramem spłaty pożyczki. W związku z powyższym umowa została wypowiedziana. Powód podkreślił, iż na dochodzoną pozwem kwotę z tego tytułu składa się: 1550,05 zł. z tytułu należności głównej oraz 30,24 zł. tytułem odsetek od przeterminowanego zadłużenia za okres 23.05.2017 r. do dnia 09.09.2018 r. z tytułu opóźnień w spłatach rat pożyczki. Na mocy umowy pożyczki nr (...) pozwany otrzymał kwotę pożyczki 1080 zł, a całkowita kwota do zapłaty wraz z odsetkami umownymi 1819,25 zł. również miała być płatna w 60 tygodniowych ratach, których wysokość została określona w umowie, zgodnie z harmonogramem spłaty pożyczki. Pozwany nie wywiązał także z warunków umowy nr (...) , ponieważ nie dokonywał spłat rat zgodnie z przyjętym harmonogramem spłaty pożyczki. W związku z powyższym umowa została wypowiedziana. Powód podkreślił, iż z tego tytułu pozostaje kwota 1461,99 zł z tytułu należności głównej. Pozwany C. P. na rozprawie w dniu 23 lipca 2020 roku przyznał, że wie czego sprawa dotyczy. Wyjaśnił jednak, ze nie ma z czego spłacać, albowiem nie nadaje się do pracy ponieważ ma problemy zdrowotne z płucami i nogami. Ma orzeczenie od lekarza, choruje na przewlekłą chorobę płuc Wskazał, ze jak wziął pożyczkę w 2017 roku to ją spłacał. Później jednak był na opiekuńczym nad matką i wówczas dostał drugą pożyczkę, a później kolejne. Obecnie złożył dokumenty na komisję lekarska, ponieważ stara się o rentę. Podkreślał, że ma świadomość, ze powinien spłacić przedmiotowe pożyczki, jednakże utrzymuje się z opieki, którą otrzymuje w kwocie 500 zł. Wyjaśnił, ze jest w separacji z żoną około 15 lat, ale rozwodu nie mają. Mieszka sam, a córka mieszka z żoną. Mieszkają w jednym domu, ale każdy z nich ma swoje osobne mieszkanie. Nie mam nikogo na utrzymaniu. Decyzję w sprawie renty ma otrzymać pod koniec września 2020 r. Od trzech lat jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, a wcześniej opiekował się chorą mamą, która zmarła trzy lata temu. Wyjaśnił, ze na opłaty (światło i wodę) składa się razem z żoną, woda miesięcznie wynosi 30 zł, a za prąd płacą po 100 zł. Z uwagi na swoją sytuację majątkową i osobistą wnosił o rozłożenie przedmiotowych należności na raty. Pozwany wyjaśnił, ze miał uzgodnione z powodem, że będzie płacić raz w miesiącu, jednakże później powód zaczął domagać się rat raz na tydzień. Podkreślił, ze nie był poinformowany o możliwości elastycznego spłacania rat. Wskazał, ze nie został poinformowany, ponieważ panom, z którymi podpisywał umowę spieszyło się. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 19 maja 2019 roku pozwany C. P. zawarł z powodem (...) SA umowę pożyczki nr (...) r. Na mocy ww. umowy pozwany otrzymał kwotę 1480 zł, a całkowita kwota do zapłaty wraz z odsetkami umownymi wynosiła 2493,05 zł. Kwota ta miała być płatna w 60 tygodniowych ratach, których wysokość została określona w umowie. bezsporne, ponadto umowa, regulamin k. 12 W dniu 6 października 2017 Na mocy umowy pożyczki nr (...) pozwany otrzymał kwotę pożyczki 1080 zł, a całkowita kwota do zapłaty wraz z odsetkami umownymi wynosiła 1819,25 zł. Kwota ta również miała być płatna w 60 tygodniowych ratach. bezsporne, ponadto umowa, regulamin k. 12 Pozwany przestał wywiązywać się z ciążących na nim zobowiązań. Nie dokonywał spłat rat zgodnie z przyjętym harmonogramem spłaty pożyczki. Pozwany miał uzgodnione z powodem, że będzie płacić raty raz w miesiącu, jednakże powód domagał się spłat rat raz na tydzień. W trakcie podpisywania umowy nie był poinformowany o elastycznym spłacaniu rat. Z uwagi na brak spłat powód wypowiedział pozwanemu obie umowy i wezwał go do zapłaty należności. bezsporne, nadto dowód: wypowiedzenie. k. 13-15 nadto: wyjaśnienia pozwanego – porównaj protokół k. 40-40v Pozwany jest bezrobotny od trzech lat jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Nie nadaje się jednak do pracy ponieważ ma problemy zdrowotne z płucami i nogami. Lekarz u niego stwierdził na przewlekłą chorobę płuc. Z uwagi na stan zdrowia złożył dokumenty do komisji lekarskiej, aby przyznano mu o rentę. Z uwagi na trudną sytuację osobistą i majątkową otrzymuje zasiłek w wysokości 500 zł. Pozwany jest w separacji z żoną około 15 lat, ale rozwodu nie ma. Mieszka sam, żona mieszka w tym samym domu z córką, ale każdy z nich ma swoje osobne mieszkanie. Na opłaty (światło i wodę) składa się razem z żoną, woda miesięcznie wynosi 30 zł, a za prąd płacą po 100 zł. bezsporne, nadto: wyjaśnienia pozwanego – porównaj protokół k. 40-40v Sąd zważył, co następuje: W niniejszej sprawie stan faktyczny był bezsporny. Pozwany uznał powództwo nie kwestionując faktu, iż zawarł umowy pożyczki. Przyznał, iż nie wywiązał się z zaciągniętego zobowiązania, podkreślając, że znalazł się w trudnej sytuacji finansowej. Zgodnie z treścią art. 213 § 2 k.p.c. Sąd jest związany uznaniem powództwa, chyba że uznanie jest sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. Wątpliwość Sądu wzbudziła należność z tytułu „opłaty za elastyczny plan spłat”, z uwagi na fakt, ze z wyjaśnień pozwanego wynikało że nie był poinformowany o możliwości wnioskowania o zmianę harmonogramu spłaty rat. Pozwany podkreślił, ze z uwagi na jego obecną, trudną sytuację finansową nie ma możliwości spłaty rat zgodnie z harmonogramem. W niniejszej sprawie, jak powyżej wskazano, stan faktyczny był w zasadzie bezsporny. Pozwany uznał powództwo co do zasady, przyznał bowiem, iż zawarł umowę pożyczki gotówkowej, jednak zaprzestał spłaty zobowiązań z uwagi na brak możliwości finansowych. Zgodnie z treścią art. 720 § 1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem. Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2014 roku, poz. 1497 ze zm.) przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 złotych albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym za umowę o kredyt konsumencki uważa się między innymi umowę pożyczki. Przy umowie pożyczki, głównymi świadczeniami stron są: po stronie pożyczkodawcy udostępnienie określonych środków finansowych do korzystania na określony okres czasu, a ze strony pożyczkobiorcy, zwrot tych środków (tak zwany depozyt nieprawidłowy). Umowa pożyczki została przy tym ukształtowania w kodeksie cywilnym w taki sposób, że co do zasady może być zarówno umową odpłatną, jak i nieodpłatną. W przypadku zawarcia przez strony odpłatnej umowy pożyczki, wynagrodzenie pożyczkodawcy winno być wyraźnie określone w umowie. Zwyczajowo formę wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału stanowią odsetki, ewentualnie zapłata prowizji. Ustawodawca, aby przeciwdziałać ocenianemu negatywnie w świetle zasad współżycia społecznego zjawisku lichwy oraz aby chronić interesy słabszych uczestników obrotu gospodarczego, jakimi zazwyczaj są konsumenci, wprowadził przy tym do kodeksu cywilnego instytucję odsetek maksymalnych, których wysokość winna stanowić podstawowe odniesienie do oceny ekwiwalentności wysokości wynagrodzenia pożyczkodawcy ustalonego w umowie. Stopa tych odsetek ustalana jest w odniesieniu do aktualnej stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego i odzwierciedla bieżący układ stosunków gospodarczych, „cenę” pieniądza w obrocie międzybankowym i poziom inflacji, zapewnia więc pożyczkodawcom godziwy zysk. Z drugiej strony jej wprowadzenie nie pozwala podmiotom uprzywilejowanym, jakim zwykle w obrocie z konsumentami znajdującymi się w trudnej sytuacji materialnej, niewykształconymi lub mającymi trudności intelektualne z rozeznaniem konsekwencji swojego działania, są pożyczkodawcy, na wykorzystywanie przymusowego położenia słabszej strony umowy. Odsetki, obok prowizji za udzielenie pożyczki, stanowią wynagrodzenie pożyczkodawcy za korzystanie przez kredytobiorcę z jego środków finansowych. Trzeba też podkreślić, że umowa pożyczki, sformułowana zgodnie z zasadami uczciwego i rzetelnego obrotu na rynku kapitałowym, powinna jasno określać, które opłaty i prowizje stanowią zysk pożyczkodawcy, a które są pobierane na pokrycie konkretnych kosztów ponoszonych przez niego w związku z zawartą umową i jej obsługą. Te ostatnie powinny zostać przy tym określone w wysokości rzeczywiście ponoszonej przez pożyczkodawcę tak, aby nie stanowiły ukrytego źródła zysku. Ponadto z istotą pożyczki sprzeczne jest „przeniesienie” na rzecz biorącego pożyczkę sum pieniężnych, których w rzeczywistości nigdy on nie otrzymuje, a które automatycznie zostają zaliczone na poczet związanych z pożyczką kosztów i opłat lub umów dodatkowych. W wyniku tego pożyczkobiorca byłby bowiem zobowiązany do spłaty znacznego zobowiązania, nie otrzymując przy tym na własność żadnych środków pieniężnych. Taką konstrukcję umowy pożyczki należy więc uznać za sprzeczną z zasadą swobody umów wyrażoną w art. 353 1 k.c. , zgodnie z którą strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Zgodnie bowiem z treścią art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przyjętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4). Przy czym pod pojęciem konsumenta kodeks cywilny w art. 22 1 k.c. wskazuje osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Obie wskazane w art. 385 1 § 1 k.c. formuły prawne służą ocenie tego, czy klauzule umowne przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej w zakresie kształtowania praw i obowiązków stron konsumenckiego stosunku obligacyjnego twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta ( porównaj: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 roku, I CK 832/04 ). W rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. „rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Abuzywne postanowienie umowne kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, która to sprzeczność rażąco narusza jego interesy. Istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania ( porównaj: wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2011 roku VI ACa 262/11 ). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie, dodatkowe koszty pożyczki związane z opłatą za elastyczny plan spłat nie znajdują uzasadnienia z uwagi na fakt, ze powód pozbawił pozwanego możliwości zmiany harmonogramu spłat, po zmianie jego sytuacji finansowej. Podkreślić należy, ze powód nie wykazał też, aby wspomniane wyżej opłaty zostały indywidualnie uzgodnione z pozwanym, a na nim (jako wywodzącym z tych zapisów skutki prawne) spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2007 roku, VI Ca 228/07). Rozważeniu podlegało więc, czy zapisy umowy dotyczące obciążenia pozwanego powyższą opłatą stanowiły w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. „rażące naruszenie interesów konsumenta”, bądź kształtowały prawa i obowiązki konsumenta w sprzeczności z dobrymi obyczajami. Zgodnie z ust. 9 umowy „elastyczny plan spłat” jest to pakiet świadczeń w ramach umowy pozwalający na zarządzenie pożyczką i składa się z okresowej przerwy w spłacie i gwarancji zniesienia obowiązku spłaty. Pożyczkodawca za świadczenia w elastycznym planie spłat pobiera wynagrodzenie w postaci opłaty za elastyczny plan spłat. Jednocześnie z pierwszej strony umowy wynika, że opłata ta została ustalona w stałej zryczałtowanej wysokości. Powód nie wykazał w żaden sposób, że pozwany w ramach elastycznego planu spłat korzystał z możliwości okresowej przerwy w spłacie. Przeciwnie pozwany wskazał że był z takiej możliwości pozbawiony, czemu powód nie zaprzeczył. Pobranie opłaty za samą możliwość skorzystania z tego rodzaju postanowień umownych, które w rzeczywistości nie mogły być wykorzystywane przez pozwanego, stanowi w ocenie Sądu niedozwolone postanowienie umowne, stanowiące w istocie ukrytą, dodatkową opłatę. Powód nie wykazał, aby w związku z pobraniem takiej opłaty doszło do udzielenia jakiegokolwiek ekwiwalentnego świadczenia, co w ocenie Sądu stanowi rażące naruszenie interesów konsumenta w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Opłata ta została ustalona w stałej zryczałtowanej wysokości, niezależnie od faktycznie poniesionych wydatków, przez co dochodzi do braku ekwiwalentności świadczeń stron umowy pożyczki i skutkuje bezpodstawnym wzbogaceniem się strony powodowej. Wprowadzenie przez pożyczkodawcę opłaty w wysokości wskazanej w umowie, przy braku możliwości skorzystania przez pozwanego z jej warunków, godziło w dobre i uczciwe praktyki kupieckie oraz w sposób rażący naruszało interes pozwanego jako konsumenta. Przenosząc zatem powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu należy stwierdzić, iż zawarte w umowie stron postanowienia dotyczące ww. opłaty stanowią niedozwolone klauzule umowne, przede wszystkim z uwagi na jej wysokość i brak możliwości wpływu pozwanego na harmonogram spłat. Mając powyższe na uwadze, w oparciu o dowody przedstawione przez powoda oraz oświadczenie pozwanego należało uwzględnić żądanie powoda w części (z pominięciem roszczenia w zakresie opłaty za elastyczny plan spłat zarówno z umowy nr (...) w wysokości 249,96 , jak i z umowy nr (...) w wysokości 179,16 zł.), w związku z czym Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.613,16 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 23 kwietnia 2020 r. do dnia 23 lipca 2020 r. Zgodnie z treścią art. 320 k.p.c. w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć na raty zasądzone świadczenie. Takie wypadki zachodzą, jeżeli ze względu na stan majątkowy, rodzinny, zdrowotny spełnienie świadczenia przez pozwanego niezwłoczne lub jednorazowe spełnienie zasądzonego świadczenia przez pozwanego byłoby niemożliwe lub bardzo utrudnione albo narażałoby jego lub jego bliskich na niepowetowane szkody (vide: A. Jakubecki, Komentarz do art. 320 Kodeksu postępowania cywilnego, Lex Omega ). Rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty ma jednak ten skutek, że wierzycielowi nie przysługują odsetki od ratalnych świadczeń za okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat ( uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna z dnia 22 września 1970 roku, III PZP 11/70, OSNC 1971, nr 4, poz. 61 ). W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, zasądzone roszczenie na mocy art. 320 k.p.c. należało rozłożyć na raty, z uwagi na trudną sytuację materialną i osobistą pozwanego. Niezastosowanie w tym wypadku przepisu art. 320 k.p.c. mogłoby narazić go na niepowetowaną szkodę. Zauważyć należy, że zaprzestanie spłacania zobowiązania wynikającego z przedmiotowych umów spowodowane było jego trudną sytuacją osobistą i majątkową. Pozwany jest osobą bezrobotną, schorowaną, który w trakcie zawierania przedmiotowych umów otrzymywał zasiłek opiekuńczy z uwagi na opiekę nad chorą mamą. Sytuacja osobista, majątkowa zmuszają go obecnie, po śmierci mamy, do utrzymywania się z zasiłków GOPS. Pozwany oświadczył, że chciałaby uregulować należność wynikającą z pozwu, jednakże wnosił aby została ona rozłożona na raty, albowiem złożył wniosek o uzyskanie renty z uwagi na stan zdrowia, a decyzja ma być wydana we wrześniu 2020 r. W tej sytuacji niezastosowanie – zgodnie z wnioskiem pozwanego – rozłożenia na raty świadczenia, mogłoby narazić pozwanego na znaczną szkodę. Strona powodowa nie zakwestionowała stanowiska pozwanego, zarówno co do braku poinformowania pozwanego o możliwości wynikających z elastycznego planu spłat, jak i jego sytuacji osobistej i majątkowej. Sąd odstąpił również od obciążenia pozwanego kosztami procesu. Zgodnie z treścią art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Przepis ten ustanawia zasadę słuszności, będącą odstępstwem od zasady odpowiedzialności za wynik procesu. Jest rozwiązaniem szczególnym, niepodlegającym wykładni rozszerzającej, wykluczającym stosowanie wszelkich uogólnień, wymagającym do swego zastosowania wystąpienia wyjątkowych okoliczności. Nie konkretyzuje on pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawia ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi ( porów. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73, LEX nr 7366 ). Sąd bierze pod uwagę przesłanki związane z samym przebiegiem postępowania oraz dotyczące stanu majątkowego i sytuacji życiowej strony. Sąd, biorąc pod uwagę, że pozwany uznał powództwo na pierwszej rozprawie oraz uwzględniając jego stan rodzinny i majątkowy, odstąpił od obciążenia go kosztami procesu.