I C 289/24

Sygn. akt I C 289/24 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 16 maja 2024 r. (data stempla pocztowego) powód Polski Fundusz Rozwoju spółka akcyjna z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie od pozwanej K. P. prowadzą działalność gospodarczą Firma Handlowo Produkcyjno Usługową (...) kwoty 55.170 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 11 listopada 2023 r. do dnia zapłaty, a także kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu powód wskazał, że dochodzi od pozwanej zwrotu wypłaconej subwencji finansowej z uwagi na złożenie przez pozwaną nieprawdziwego oświadczenia, co do spełniania warunków udziału w programie (k. 2 – 5). W dniu 14 czerwca 2024 roku Sąd Rejonowy w Radzyniu Podlaskim wydał w sprawie I Nc (...) nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym zgodnie z żądaniem pozwu (k. 81) Od nakazu tego pozwana złożyła sprzeciw i wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych zaprzeczając, aby złożyła nieprawdziwe oświadczenie (k. 88 – 89). Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Na mocy uchwały Rady Ministrów nr 50/2020 z dnia 27 kwietnia 2020 r. w sprawie programu rządowego "Tarcza finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla małych i średnich firm" przyjęty został program rządowy Tarcza Finansowa, stanowiący stanowi załącznik do tej uchwały. Realizację rządowego programu powierzono Polskiemu Funduszowi Rozwoju spółce akcyjnej z siedzibą w W. . Założycielem PFR jest Skarb Państwa. Zasadniczym celem programu była realizacja podstawowego interesu ekonomicznego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci zapewnienia stabilności przedsiębiorstw i gospodarki. Program kierowany był do beneficjentów, którzy łącznie wytwarzali istotną część polskiego PKB. Program miał na celu zapobiegnięcie ryzyka masowej upadłości beneficjentów oraz zwolnień ich pracowników na skutek znaczących zakłóceń w funkcjonowaniu gospodarki w związku z epidemią COVID-19. Celami szczegółowymi programu było: a) udostępnienie beneficjentom finansowania programowego na warunkach preferencyjnych, w istotnej części bezzwrotnego, dla zapewnienia im płynności i stabilności finansowej w okresie poważnych zakłóceń w gospodarce w związku ze skutkami pandemii, b) przekazanie rekompensat finansowych dla przedsiębiorców w związku ze szkodami w postaci utraconych dochodów lub dodatkowych kosztów poniesionych w wyniku pandemii, c) przeciwdziałanie zakłóceniom w funkcjonowaniu gospodarki w okresie kryzysu gospodarczego wywołanego pandemią, d) stabilizacja finansowa beneficjentów celem ochrony miejsc pracy i bezpieczeństwa finansowego obywateli, e) zapewnienie pomocy finansowej dla sektorów szczególnie silnie dotkniętych skutkami pandemii COVID19. Umowy subwencji były zawierane z beneficjentami programu za pośrednictwem systemu bankowego z wykorzystaniem środowiska informatycznego i sieciowego udostępnianego przez banki. Finansowanie w ramach Tarczy Finansowej PFR było udzielane po złożeniu wniosków przez przedsiębiorców za pośrednictwem kanałów elektronicznych (banków). Wniosek o udzielenie subwencji finansowej udostępniany był w bankowości elektronicznej banku wyłącznie jako interfejs i służył zebraniu wszelkich oświadczeń składanych przez przedsiębiorcę starającego się o subwencję finansową. Każdy podmiot ubiegający się o subwencję musiał zaakceptować oświadczenia, które były w formularzu aplikacyjnym dostępnym w bankowości elektronicznej. W dalszej kolejności oświadczenia wpisane przez przedsiębiorcę we wniosku implementowane były do projektu umowy subwencji finansowej udostępnianej w systemie bankowości elektronicznej, która następnie była podpisywana przez przedsiębiorcę z wykorzystaniem narzędzi autoryzacyjnych banku, w którym aplikował o subwencję. (dowód: okoliczności niesporne) W dniu 9 czerwca 2020 r. Polski Fundusz Rozwoju spółka akcyjna z siedzibą w W. (PFR) zawarł K. P. prowadzą działalność gospodarczą Firma Handlowo Produkcyjno Usługową (...) (Przedsiębiorca) umowę subwencji finansowej nr (...) w ramach programu rządowego "Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Małych i Średnich Firm". Zgodnie z § 1 ust. 2, 4 i 8 umowy Przedsiębiorca oświadcza, że na dzień 31 grudnia 2019 r. był mikroprzedsiębiorcą (mikroprzedsiębiorca to przedsiębiorca, który zatrudnia od 1 do 9 pracowników z wyłączeniem właściciela) oraz jego roczny obrót nie przekracza lub suma bilansowa nie przekracza 2 mln EUR, liczba zatrudnionych pracowników na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o zawarcie umowy subwencji finansowej wynosi 7. Wielkość obrotów gospodarczych (przychodów ze sprzedaży) w 2019 r. wyniosła 19.757.754 zł. Przedsiębiorca zawnioskował o subwencję finansową w kwocie 84.000 zł. Zgodnie z § 2 ust. 19 i 20 umowy Przedsiębiorca oświadcza, że jest świadomy tego, że subwencja finansowa udzielana jest jako pomoc przewidziana w Sekcji 3.1 Tymczasowych ram oraz dotyczy wyłącznie przedsiębiorstw spełniających kryteria Mikro-, Małego i Średniego - Przedsiębiorcy w rozumieniu Programu oraz Załącznika Nr 1 do Rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz.UE.L 187/1 z 26.6.2014). W razie stwierdzenia, iż Przedsiębiorca jest dużym przedsiębiorcą, PFR może wydać decyzję o zwrocie udzielonego wsparcia. Zgodnie z § 3 ust. 6 umowy do czasu całkowitego zwrotu finansowej przez Przedsiębiorcę, PFR może kontrolować prawdziwość informacji i oświadczeń złożonych w związku z zawarciem niniejszej Umowy przez przedsiębiorcę lub osobę go reprezentującą. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości informacji lub oświadczeń zawartych w niniejszej umowie PFR może podjąć decyzję o zwrocie przez Przedsiębiorcę całości lub części subwencji finansowej. W takim przypadku subwencja finansowa stanie się wymagalna w terminie 14 dni roboczych od dnia udostępnia Przedsiębiorcy informacji o decyzji PFR, w sposób pozwalający Przedsiębiorcy zapoznać się z informacją o decyzji PFR. Zgodnie z § 11 ust. 4-6 umowy prawa i obowiązki PFR oraz Przedsiębiorcy związane z wypłaconą subwencją finansową określone są także w Regulaminie ubiegania się o udział w programie rządowym - Tarcza Finansowa Polskiego Funduszu Rozwoju dla Mikro, Małych i Średnich Firm. Regulamin jest dostępny pod adresem mailowym (Regulamin). Regulamin określa jedynie relacje PFR z Przedsiębiorcą i nie stanowi źródła obowiązków dla Banku. Przedsiębiorca oświadcza, iż zapoznał się z tym Regulaminem, rozumie go i akceptuje jego treść. Regulamin stanowi integralną część Umowy, o ile strony w Umowie nie ustalą odmiennie swoich praw i obowiązków. Treść Regulaminu może być w każdym czasie pozyskana, odtwarzana lub utrwalana przez Przedsiębiorcę ze wskazanej strony internetowej. PFR przysługuje prawo do zmiany Regulaminu w trakcie trwania Umowy. Wprowadzenie zmiany wymaga poinformowania o niej Przedsiębiorcy w taki sposób, który umożliwi Przedsiębiorcy zapoznanie się z informacją o takiej zmianie wraz ze wskazaniem postanowień podlegających zmianie, przy czym zmiana taka wchodzi w życie w terminie 14 dni od dnia doręczenia Przedsiębiorcy informacji. (dowód: umowa subwencji z dnia 9 czerwca 2020 r. - k. 39-51) W dniu 10 czerwca pozwana złożyła korektę deklaracji dla podatku od towarów i usług za kwiecień 2020 roku. (dowód: deklaracja dla podatku od towarów i usług za kwiecień 2020 roku – k. 224 – 225, urzędowe poświadczenie odbioru dokumentu elektronicznego - k. 226) W dniu 10 czerwca 2020 r. PFR wydał decyzję o częściowo pozytywnej weryfikacji spełnienia przez Przedsiębiorcę warunków otrzymania subwencji finansowej określonej w umowie nr (...) MP i podjął decyzję o wypłacie subwencji finansowej w kwocie 73.560 zł. (dowód: decyzja w sprawie subwencji finansowej - k. 56 - 57) W dniu 16 czerwca 2021 r. Przedsiębiorca złożył oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej nr (...) wskazując, że subwencja finansowa została wydatkowana zgodnie z § 7 ust. 1 lit. b i c Umowy oraz złożył wniosek o zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji w kwocie nie większej niż 55.170 zł. (dowód: oświadczenie o rozliczeniu subwencji finansowej - k. 58-60). W dniu 14 lipca 2021 r. PFR wydał decyzję w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej wskazując, że w związku ze złożonym oświadczeniem o rozliczeniu subwencji finansowej na podstawie dostępnych danych wyliczył zwolnienie z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w wysokości 75%. Na podaną wartość zwolnienia składają się: - 25% - związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w całym okresie 12 miesięcy od dnia przyznania subwencji finansowej, - 50% - związane z utrzymaniem zatrudnienia przez 12 miesięcy. Wartość zwolnienia z obowiązku zwrotu części subwencji finansowej wynosi 55.170 zł, a wartość subwencji finansowej pozostającej do spłaty wynosi 18.390 zł. Załącznikiem do decyzji był harmonogram spłat subwencji, który wskazywał, że nie umorzona część subwencji ma być spłacona w 24 ratach miesięcznych począwszy od dnia 25 sierpnia 2021 r. (dowód: decyzja w sprawie zwolnienia ze zwrotu subwencji - k. 61, harmonogram - k. 62) Decyzja w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji wraz z harmonogramem została doręczona Przedsiębiorcy. Przedsiębiorca zaakceptował tę decyzję i spłacił nie umorzoną część subwencji zgodnie z harmonogramem. (dowód: okoliczności niesporne) W dniu 18 sierpnia 2023 roku Szef Krajowej Administracji Skarbowej odpowiedział na wniosek o udostępnienie danych podatkowych. Z informacji tej wynika, iż spadek przychodu pozwanej w kwietniu 2020 roku w porównaniu do kwietnia 2019 roku był mniejszy niż 25%. (dowód: pismo z Szefa KAS dnia 18 sierpnia 2023 roku k. 100 – 102, korekty za poszczególne miesiące – k. 99) Pismem z dnia 27 października 2023 r. Polski Fundusz Rozwoju spółka akcyjna z siedzibą w W. wezwał K. P. prowadzą działalność gospodarczą Firma Handlowo Produkcyjno Usługową (...) do zwrotu w terminie 14 dni kalendarzowych od daty tego pisma całego otrzymanego wsparcia w aktualnej wysokości 55.170 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi. Doręczenie wezwania do zapłaty nastąpiło w dniu 31 października 2021 r. W uzasadnieniu wezwania wskazano, iż zgodnie z § 3 ust. 6 umowy subwencji, w przypadku stwierdzenia nieprawdziwości informacji lub oświadczeń zawartych w umowie subwencji PFR może podjąć decyzję o zwrocie przez Beneficjenta całości lub części subwencji finansowej. Beneficjent we wniosku przydział subwencji oświadczył, że skala spadku przychodów w wybranym przez niego okresie kwalifikuje Beneficjenta do przedziału od 25% do 50%, Skala spadku przychodów w wybranym przez beneficjenta okresie ustalona przez PFR- w oparciu om bazę Ministerstwa Finansów – kwalifikuje Beneficjenta do przedziału od 0% do 25%. Beneficjent otrzymał nienależnie subwencję finansową. (dowód: wezwanie do zapłaty całej subwencji finansowej - k. 63-64, epo - k. 65) W dniu 9 grudnia 2024 roku pozwana złożyła korektę deklaracji dla podatku od towarów i usług za kwiecień 2019 roku. (dowód: deklaracja deklaracji dla podatku od towarów i usług za kwiecień 2019 roku – k. 256 – 257, urzędowe poświadczenie odbioru dokumentu elektronicznego - k. 259) Korekta deklaracji podatku VAT za kwiecień 2019 roku była skuteczna. Korekty deklaracji VAT za kwiecień 2019 roku i kwiecień 2020 roku dokonane były w związku ze sprzedażą w sklepie, lombardem i sprzedażą walut (dowód: pismo US w R. k. 271, zeznania świadka D. Y. k. 300v.) Powyższy stan faktyczny ustalono w oparciu o twierdzenia stron wyraźnie przyznane, bądź niezaprzeczone przez przeciwnika, a także na podstawie wyżej wskazanych dokumentów, które zostały złożone do akt i nie były kwestionowane przez strony procesu co do ich prawdziwości. Sąd dokonując ich oceny w ramach swobodnej oceny dowodów uznał je za wiarygodne i przydatne dla ustalenia stanu faktycznego. Uzasadnienie prawne Sąd Rejonowy zważył, co następuje: Powództwo jako bezzasadne podlegało oddaleniu. Powód domagał się zwrotu wypłaconej na podstawie umowy z dnia 9 czerwca 2020 r. subwencji finansowej. Stan faktyczny był w zasadniczej części pomiędzy stronami bezsporny. Pozwany przyznał fakt zawarcia opisanej w pozwie umowy oraz potwierdził, że powód wypłacił mu całą kwotę subwencji. Pozwany wnosząc o oddalenie powództwa podniósł, że nie złożył niezgodnego z prawdą oświadczenia. Należy podkreślić, że w toku wykonywania umowy powód wydał decyzję w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu części subwencji finansowej, a pozostałą część rozłożył na raty. Zgodnie z art. 508 k.c. zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje. Zwolnienie z długu wymaga zawarcia umowy. Przedmiotem umowy o zwolnienie z długu może być w zasadzie każda wierzytelność, bez względu na źródło jej powstania (umowa, orzeczenie sądowe, czyn niedozwolony, bezpodstawne wzbogacenie itd.), charakter prawny, przedmiot świadczenia, wymagalność i inne cechy, o ile ustawa nie ogranicza wierzyciela w swobodzie dysponowania. Oświadczenie wierzyciela, do czasu przyjęcia oświadczenia przez dłużnika, jest tylko ofertą w rozumieniu art. 66 k.c. Jako oferta musi zostać złożone drugiej stronie (dłużnikowi) i dotrzeć do jego wiadomości ( art. 61 k.c. ). Umowa o zwolnienie z długu nie wymaga, co do zasady, formy szczególnej. Oświadczenia woli mogą zostać wyrażone przez czynności konkludentne, tj. w sposób dorozumiany. Należy przyjąć, że decyzja umorzeniowa stanowiła oświadczenie o zwolnieniu z długu. Taka kwalifikacja tego oświadczenia wynika również z jego treści. Powód wskazał bowiem, że w zakresie określonym w decyzji zwolnił pozwaną z obowiązku zwrotu subwencji i wartość tego zwolnienia wynosi 55.170 zł, a pozostała część została rozłożona na 24 raty płatne zgodnie z harmonogramem. Oświadczenie powoda było jasne, precyzyjne i stanowcze. Decyzję w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu subwencji finansowej należy uznać za ofertę zwolnienia z części długu oraz rozłożenia pozostałej należności na raty. Zawiera bowiem wyraźne stwierdzenie wierzyciela o zwolnieniu pozwanego z obowiązku zwrotu subwencji finansowej w zakresie kwoty 55.170 zł oraz wskazanie, że do zwrotu pozostała kwota 18.390 zł. Ponadto powód oświadczył, że pozostała do zwrotu kwota ma być zwrócona w kwotach i terminach wskazanych w harmonogramie. Pozwana przyjęła złożoną przez powoda ofertę albowiem potwierdziła brak obowiązku zwrotu części subwencji, której dotyczyło zwolnienie oraz dokonała spłaty pozostałej części zgodnie z harmonogramem. Tym samym umowa o zwolnienie z długu i rozłożenie pozostałej części na raty została skutecznie zawarta (poprzez złożenie oferty przez powoda i jej przyjęcie przez pozwaną). Powód nie wskazał żadnych przekonujących argumentów wskazujących na brak związania decyzją umorzeniową. Należy podkreślić, że decyzja wierzyciela o skorzystaniu z uprawnienia do zwolnienia z długu opiera się zawsze na jakichś przesłankach. W przypadku, gdyby okazało się, że przesłanki w rzeczywistości nie wystąpiły (np. wskutek złożenia nieprawdziwego oświadczenia przez dłużnika) wierzyciel może skorzystać z uprawnienia do uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli. Zawarta pomiędzy stronami umowa nie przewiduje braku związania decyzją umorzeniową. Umowa uprawnia jedynie powoda do wydania decyzji o zwrocie udzielonego wsparcia w przypadku ustalenia, że Przedsiębiorca złożył nieprawdziwe oświadczenie (§ 3 ust. 6 umowy). Taka decyzja nie unieważnia natomiast automatycznie złożonych w toku wykonywania umowy materialnoprawnych oświadczeń woli. W konsekwencji należało przyjąć, że strony zawarły skutecznie umowę, na podstawie której powód zwolnił pozwaną z części zobowiązania, a pozostała część została rozłożona na raty. Niesporne było, że pozwana zaspokoiła w całości roszczenie powoda zgodnie z ustalonym przez strony harmonogramem. Skutkowało to wygaśnięciem zobowiązania powoda. Mając na uwadze powyższe, na podstawie wyżej powołanych przepisów, orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach procesu orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Zgodnie art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Na koszty procesu poniesione przez pozwanego składały się kwota 5.400 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego ustalona zgodnie z § 2 punkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Z przytoczonych wyżej względów i z mocy powołanych przepisów orzeczono jak w wyroku