I C 2881/20

Sygn. akt I C 2881/20 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 lipca 2025 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: sędzia Tadeusz Bulanda Protokolant: stażysta Aleksandra Sieńczewska po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2025 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa A. S. (1) i Syndyka Masy Upadłości J. S. przeciwko (...) Bank S.A. z siedzibą w W. o ustalenie i zapłatę, ewentualnie zapłatę I. Ustala, że nieważna jest: a. umowa kredytu zabezpieczonego na nieruchomości (...) Nr (...) zawarta w dniu 6 czerwca 2011 r. przez J. S. i A. S. (1) z jednej strony oraz (...) Bank S.A. z siedzibą w W. , b. umowa kredytu zabezpieczonego na nieruchomości (...) Nr (...) zawarta w dniu 27 lipca 2011 r. przez J. S. i A. S. (1) z jednej strony oraz (...) Bank S.A. z siedzibą w W. ; II. Oddala powództwo: a. w zakresie roszczenia głównego w pozostałym zakresie; b. w zakresie roszczenia ewentualnego w całości. III. Zasądza na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie tytułem zwrotu wydatków od: a. A. S. (1) kwotę 1310,71 zł (jeden tysiąc trzysta dziesięć złotych i siedemdziesiąt jeden groszy), b. Syndyka Masy Upadłości J. S. kwotę 1310,70 zł (jeden tysiąc trzysta dziesięć złotych i siedemdziesiąt groszy). Sygn. akt I C 2881/20 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 9 listopada 2020 r. skierowanym przeciwko (...) Bank S.A. z siedzibą w W. , A. S. (1) i J. S. wnieśli o: I. w ramach roszczenia głównego, o uznanie umowy kredytu zabezpieczonego na nieruchomości (...) nr (...) z dnia 6 czerwca 2011 r. („Umowa nr 1”) oraz umowy kredytu zabezpieczonego na nieruchomości (...) nr (...) z dnia 27 lipca 2011 r. („Umowa nr 2”) za nieważne i zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwot: 1) 147 975,92 zł stanowiącej sumę rat kapitałowo-odsetkowych kredytu Umowy nr (...) , zapłaconych przez powodów w okresie od dnia 2 sierpnia 2011 r. do dnia 6 maja 2020 r., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 listopada 2020 r. do dnia zapłaty; 2) 57 817,30 zł stanowiącej sumę rat kapitałowo-odsetkowych kredytu Umowy nr (...) , zapłaconych przez powodów w okresie od dnia 2 września 2011 r. do dnia 10 marca 2020 r., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 listopada 2020 r. do dnia zapłaty; II. w ramach roszczenia ewentualnego, o uznanie za abuzywne klauzul indeksacyjnych i przeliczeniowych zawartych w § 5 ust. 7 i § 6 ust. 10 Umowy nr (...) oraz Umowy nr (...) , a w konsekwencji uznanie, że obie Umowy kredytowe powinny obowiązywać dalej jako umowy kredytowe z mechanizmem oprocentowania LIBOR EUR + marża banku i o zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwot: 1) 147 975,92 zł stanowiącej sumę nadpłat rat kredytu Umowy nr (...) , za okres od dnia 2 sierpnia 2011 r. do dnia 6 maja 2020 r., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 listopada 2020 r. do dnia zapłaty; 2) 57 817,30 zł stanowiącej sumę nadpłat rat kredytu Umowy nr (...) , za okres od dnia 2 września 2011 r. do dnia 10 marca 2020 r., wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 9 listopada 2020 r. do dnia zapłaty; - które to kwoty zostały nadpłacone przez powodów z uwagi na zastosowanie przez bank niedozwolonych mechanizmów indeksacji oraz klauzul przeliczeniowych. Ponadto powodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanego solidarnie na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych ( pozew – k. 3-38 ). Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz podniósł zarzut zatrzymania wszystkich kwot uiszczonych przez powodów na podstawie Umowy nr (...) do czasu zaoferowania przez powodów zwrotu kwot kredytu otrzymanych na mocy przedmiotowych Umów, czyli łącznie kwoty 755 891,78 zł lub zabezpieczenia roszczeń pozwanego o ich zwrot. Ponadto pozwany wniósł o zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany zarzucił, że podnoszone przez powodów zarzuty stanowią jedynie próbę uniknięcia odpowiedzialności za zaciągnięte zobowiązania, w sytuacji kiedy powodowie przez lata realizowali zobowiązania wynikające z Umów bez żadnych zastrzeżeń. W ocenie pozwanego Umowy są ważne i nie zawierają klauzul niedozwolonych, a poza kwestionowaniem powództwa co do zasady, pozwany zakwestionował je w zakresie wysokości dochodzonych przez powodów kwot ( odpowiedź na pozew – k. 121-127v ). Powodowie zmodyfikowali roszczenie pismem z dnia 10 lutego 2021 r., a wobec zawieszenia postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. postanowieniem z dnia 17 października 2023 r., sprecyzowali żądanie pismem z dnia 19 grudnia 2023 r. Po podjęciu postępowania postanowieniem z dnia 15 stycznia 2024 r. (pkt 1 postanowienia), następnie do akt sprawy wpłynęło zawiadomienie o ogłoszeniu upadłości J. S. , a pełnomocnik powódki A. S. (2) (wcześniej S. ) poinformował również o rozwiązaniu małżeństwa powodów wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 11 września 2023 r. (sygn. VII C 502/22) . Postanowieniem z dnia 11 lutego 2025 r. Sąd zawiesił postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zakresie powództwa J. S. o zapłatę oraz podjął postępowanie w tym zakresie z udziałem syndyka masy upadłości J. S. . Ostatecznie sprecyzowali żądanie: I. powódka pismem z dnia 19 marca 2025 r., wnosząc w ramach roszczenia głównego o ustalenie, że Umowy nr (...) są w całości nieważne, i w związku z ich nieważnością o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kwot: 1) 73 987,96 zł stanowiącej połowę sumy rat kapitałowo-odsetkowych Umowy nr (...) zapłaconych przez powodów z majątku wspólnego małżonków za okres od dnia 2 sierpnia 2011 r. do dnia 6 maja 2020 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, do dnia zapłaty, 2) 28 908,65 zł stanowiącej sumę rat kapitałowo-odsetkowych Umowy nr (...) zapłaconych przez powodów z majątku wspólnego małżonków za okres od dnia 2 września 2011 r. do dnia 10 marca 2020 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, do dnia zapłaty, ewentualnie o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz, z uwagi na nieważność Umów nr (...) , kwot: 1) 73 987,96 zł stanowiącej połowę sumy rat kapitałowo-odsetkowych Umowy nr (...) zapłaconych przez powodów z majątku wspólnego małżonków za okres od dnia 2 sierpnia 2011 r. do dnia 6 maja 2020 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, do dnia zapłaty, 2) 28 908,65 zł stanowiącej sumę rat kapitałowo-odsetkowych Umowy nr (...) zapłaconych przez powodów z majątku wspólnego małżonków za okres od dnia 2 września 2011 r. do dnia 10 marca 2020 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, do dnia zapłaty, II. Syndyk masy upadłości J. S. pismem z dnia 23 kwietnia 2025 r. wniósł o, w związku z nieważnością obu Umów, o zasądzenie od powoda na jego rzecz kwot: 1) 73 987,96 zł stanowiącej połowę sumy rat kapitałowo-odsetkowych Umowy nr (...) zapłaconych przez powodów z majątku wspólnego małżonków za okres od dnia 2 sierpnia 2011 r. do dnia 6 maja 2020 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, do dnia zapłaty, 2) 28 908,65 zł stanowiącej sumę rat kapitałowo-odsetkowych Umowy nr (...) zapłaconych przez powodów z majątku wspólnego małżonków za okres od dnia 2 września 2011 r. do dnia 10 marca 2020 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, do dnia zapłaty ( pismo z dnia 10 lutego 2021 r. – k. 212-239, postanowienie z dnia 17 października 2023 r. – k. 304, pismo z dnia 19 grudnia 2023 r. – k. 321-322v, postanowienie z dnia 15 stycznia 2024 r. – k. 326, pismo z dnia 30 stycznia 2025 r. – k. 396, postanowienie z dnia 11 lutego 2025 r. – k. 403, pismo z dnia 19 marca 2025 r. – k. 426-430, pismo z dnia 23 kwietnia 2025 r. – k. 445-447 ). Pozwany podtrzymał stanowisko wyrażone w odpowiedzi na pozew, wnosząc o oddalenie powództwa, w tym w zmodyfikowanym zakresie ( pismo z dnia 11 czerwca 2021 r. – k. 244, pismo z dnia 28 maja 2025 r. – k. 490-491 ). Do czasu zamknięcia rozprawy stanowiska stron nie uległy zmianie ( protokół – k. 497-498 ). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: J. S. i A. S. (1) w dniu 6 czerwca 2011 r. zawarli z (...) Bankiem S.A. z siedzibą w W. umowę kredytu zabezpieczonego na nieruchomości (...) nr (...) (Umowa nr 1), a następnie w dniu 27 lipca 2011 r. umowę kredytu zabezpieczonego na nieruchomości (...) nr (...) (Umowa nr 2). Umowa nr 1 W dniu 13 maja 2011 r. J. S. i A. S. (1) złożyli do (...) Banku S.A. wniosek o udzielenie kredytu w wysokości 522 819,15 zł, indeksowanego walutą EUR. Składając wniosek J. S. i A. S. (1) oświadczyli, że akceptują ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty i tym samym wzrostem miesięcznej raty i całego zadłużenia oraz że zmiana wysokości miesięcznej raty, w związku ze wzrostem kursu waluty, została w sposób zrozumiały przedstawiona w postaci symulacji spłaty (wniosek kredytowy wraz z załącznikami – k. 140-146v) . Na mocy Umowy nr (...) bank udzielił J. S. i A. S. (1) kredytu w wysokości 522 819,14 zł, indeksowanego walutą EUR, przeznaczonego na spłatę kredytu udzielonego na podstawie umowy nr (...) z dnia 1 września 2010 r. zawartej z (...) Bank S.A. (415 797,74 zł), spłatę zobowiązań niezwiązanych z działalnością gospodarczą lub rolniczą kredytobiorców (94 480,93 zł), sfinansowanie opłat związanych z transakcją nabycia prawa do nieruchomości i opłat związanych z kredytem, tj. tytułem prowizji (10 456,38 zł) oraz ubezpieczenia niskiego wkładu (2 084,09 zł). Wskazane wartości ( § 2 Umowy nr (...) ) zostały obliczone na dzień sporządzenia Umowy i w okresie kredytowania mogły ulec zmianie. Umowa przewidywała ( § 5 ust. 7 Umowy nr (...) ), że w przypadku kredytu indeksowanego: 1) będzie on uruchomiony po przeliczeniu według kursu kupna waluty ogłoszonym w siedzibie banku w dniu dokonywania wypłaty kredytu lub jego transzy, 2) w przypadku kredytu wypłaconego w transzach, ostateczna kwota zadłużenia będzie stanowiła sumę wyrażonych w walucie, wszystkich wypłaconych transz kredytu, 3) wysokość spreadu walutowego będzie miała wpływ na wysokość uruchomionej oraz pozostałej do spłaty kwoty kredytu, 4) o wysokości zadłużenia w walucie bank będzie zawiadamiał kredytobiorcę zgodnie z postanowieniami § 6 ust. 7 Umowy, 5) podstawą rozliczenia zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu jest jego wysokość wyrażone w walucie obcej, do której jest indeksowany. Zgodnie z § 6 ust. 10 Umowy nr (...) , w przypadku kredytu indeksowanego, spłacanego w PLN, rata kredytu miała być przeliczana według kursu sprzedaży waluty ogłoszonego w siedzibie banku w dniu dokonywania spłaty. W § 2 ust. 13 Umowy wskazany został numer rachunku ROR prowadzonego w banku, z którego miała być dokonywana (§ 6 ust. 8 Umowy) spłata kredytu. Jednym z załączników do Umowy była „Informacja o ryzyku kursowym wraz z przykładowym wyliczeniem rat przy niekorzystnej zmianie kursu”, przedstawiająca wpływ zmiany kursu EUR na raty kredytu oraz całkowitą kwotę zadłużenia. J. S. i A. S. (1) oświadczyli, że na podstawie przedstawionego przykładu wpływu zmiany kursu walutowego na zmianę raty kredytu akceptują ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty i tym samym wzrostem miesięcznej raty, a także że zapoznali się z występowaniem spreadu walutowego i akceptują jego wpływ na wysokość całego zadłużenia. Bank wypłacił kredyt w kwocie 537 693,53 zł w pięciu transzach stosownie do postanowień Umowy. Umowa nr 1 była aneksowana przez strony w dniach 11 maja 2012 r. (na mocy którego bank umożliwił kredytobiorcom zawieszenia spłaty rat na dwa miesiące i wydłużenia okresu kredytowania) oraz w dniach 25 listopada 2013 r. i 19 lipca 2018 r., na mocy których bank udzielił kredytobiorcom karencji w spłacie rat kapitałowo-odsetkowych w terminach wskazanych w aneksach ( umowa nr (...) – k. 39-45v, aneks nr (...) z dnia 11 maja 2012 r. wraz z załącznikiem – k. 53-54v, aneks z dnia 19 lipca 2018 r. – k. 55-55v, aneks z dnia 25 listopada 2013 r. wraz z załącznikami – k. 56-57v, zaświadczenie banku z dnia 30 lipca 2020 r. – k. 61-62v, Regulamin udzielania osobom fizycznym kredytów zabezpieczonych na nieruchomości (...) – k. 154-155v, harmonogram spłat – k. 157-159v, harmonogram wypłaty transz – k. 165, Informacja o ryzyku kursowym wraz z przykładowym wyliczeniem rat przy niekorzystnej zmianie kursu – k. 172 ). Umowa nr 1 została zawarta według standardowego wzorca umownego stosowanego przez Bank. Postanowienia dotyczące indeksacji nie podlegały negocjacji. Kredytobiorcy byli zapewniani o stabilności kursu EUR, o tym, że oferta kredytu walutowego jest dla nich najkorzystniejsza, nie poinformowano ich jednak szczegółowo o ryzyku kursowym, w jaki sposób bank będzie ustalał kurs waluty oraz nie przedstawiono im symulacji zmiany rat kredytu obejmujących tabele historyczne dotyczące kursu EUR ( zeznania powódki A. S. (1) – k. 267-269 oraz powoda J. S. – k. 269-270 ). W okresie od dnia 2 sierpnia 2011 r. do dnia 6 maja 2020 r. J. S. i A. S. (1) dokonali spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz tytułem prowizji i odsetek karnych w wykonaniu Umowy nr (...) w łącznej wysokości 148 123,12 zł ( opinia biegłego w dziedzinie bankowości D. P. – k. 348-371, 386-386v ). Umowa nr 2 W dniu 4 lipca 2011 r. J. S. i A. S. (1) złożyli do (...) Banku S.A. wniosek o udzielenie kredytu w wysokości 227 211,10 zł, indeksowanego walutą EUR. Składając wniosek J. S. i A. S. (1) oświadczyli, że akceptują ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty i tym samym wzrostem miesięcznej raty i całego zadłużenia oraz że zmiana wysokości miesięcznej raty, w związku ze wzrostem kursu waluty, została w sposób zrozumiały przedstawiona w postaci symulacji spłaty ( wniosek kredytowy wraz z załącznikami – k. 175-181 ). Na mocy Umowy nr (...) , bank udzielił J. S. i A. S. (1) kredytu w wysokości 223 072,64 zł, indeksowanego walutą EUR, przeznaczonego na sfinansowanie nabycia prawa własności nieruchomości mieszkalnej opisanej w § 2 ust. 6 Umowy (199 000 zł), refinansowanie kosztów własnych poniesionych w wyniku zakupu nieruchomości kredytowanej (1 000 zł), sfinansowanie modernizacji/adaptacji/remontu/wykończenia nieruchomości mieszkalnej (12 300 zł), sfinansowanie opłat związanych z kredytem, tj. prowizji (4 461,45 zł) i ubezpieczenia niskiego wkładu własnego (1 153 49 zł) oraz sfinansowanie opłat związanych z transakcją nabycia prawa do nieruchomości (5 157,70 zł). Wskazane wartości ( § 2 Umowy nr (...) ) zostały obliczone na dzień sporządzenia Umowy i w okresie kredytowania mogły ulec zmianie. Umowa przewidywała ( § 5 ust. 7 Umowy nr (...) ), że w przypadku kredytu indeksowanego: 1) będzie on uruchomiony po przeliczeniu według kursu kupna waluty ogłoszonym w siedzibie banku w dniu dokonywania wypłaty kredytu lub jego transzy, 2) w przypadku kredytu wypłaconego w transzach, ostateczna kwota zadłużenia będzie stanowiła sumę wyrażonych w walucie, wszystkich wypłaconych transz kredytu, 3) wysokość spreadu walutowego będzie miała wpływ na wysokość uruchomionej oraz pozostałej do spłaty kwoty kredytu, 4) o wysokości zadłużenia w walucie bank będzie zawiadamiał kredytobiorcę zgodnie z postanowieniami § 6 ust. 7 Umowy, 5) podstawą rozliczenia zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu jest jego wysokość wyrażone w walucie obcej, do której jest indeksowany. Zgodnie z § 6 ust. 10 Umowy nr (...) , w przypadku kredytu indeksowanego, spłacanego w PLN, rata kredytu miała być przeliczana według kursu sprzedaży waluty ogłoszonym w siedzibie banku w dniu dokonywania spłaty. W § 2 ust. 13 Umowy wskazany został numer rachunku ROR prowadzonego w banku, z którego miała być dokonywana (§ 6 ust. 8 Umowy) spłata kredytu. Jednym z załączników do Umowy była „Informacja o ryzyku kursowym wraz z przykładowym wyliczeniem rat przy niekorzystnej zmianie kursu”, przedstawiająca prezentację wpływu zmiany kursu EUR na raty kredytu oraz całkowitą kwotę zadłużenia. J. S. i A. S. (1) oświadczyli, że na podstawie przedstawionego przykładu wpływu zmiany kursu walutowego na zmianę raty kredytu akceptują ryzyko związane ze wzrostem kursu waluty i tym samym wzrostem miesięcznej raty, a także że zapoznali się z występowaniem spreadu walutowego i akceptują jego wpływ na wysokość całego zadłużenia. Bank wypłacił kredyt w kwocie 229 319,19 zł w czterech transzach stosownie do postanowień Umowy. Umowa nr 2 została zmieniona aneksem z dnia 11 maja 2012 r., na mocy którego bank umożliwił kredytobiorcom zawieszenie spłaty rat na dwa miesiące i wydłużenie okresu kredytowania oraz z dnia 19 lipca 2018 r., na mocy którego bank udzielił kredytobiorcom karencji w spłacie rat kapitałowo-odsetkowych w terminie wskazanym w aneksie ( umowa nr (...) – k. 46-52, aneks nr (...) z dnia 11 maja 2012 r. wraz z załącznikami – k. 58-59v, aneks z dnia 19 lipca 2018 r. – k. 60-60v, zaświadczenie banku z dnia 30 lipca 2020 r. – k. 63-65, Regulamin udzielania osobom fizycznym kredytów zabezpieczonych na nieruchomości (...) – k. 189-190v, harmonogram spłat – k. 192-194, Informacja o ryzyku kursowym wraz z przykładowym wyliczeniem rat przy niekorzystnej zmianie kursu – k. 202 ). Umowa nr 2 została zawarta według standardowego wzorca umownego stosowanego przez Bank. Postanowienia dot. indeksacji nie podlegały negocjacji. Kredytobiorcy byli zapewniani o stabilności kursu EUR, o tym, że oferta kredytu walutowego jest dla nich najkorzystniejsza, nie poinformowano ich jednak szczegółowo o ryzyku kursowym, w jaki sposób bank będzie ustalał kurs waluty oraz nie przedstawiono symulacji zmiany rat kredytu obejmujących tabele historyczne dot. kursu EUR ( zeznania powódki A. S. (1) – k. 267-269 oraz powoda J. S. – k. 269-270 ). W okresie od dnia 2 września 2011 r. do dnia 10 marca 2020 r. J. S. i A. S. (1) dokonali spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz tytułem prowizji i odsetek karnych w wykonaniu Umowy nr (...) w łącznej wysokości 57 863,16 zł ( opinia biegłego w dziedzinie bankowości D. P. – k. 348-371, 386-386v ). Wyrokiem z dnia 11 września 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie (sygn. VII C 503/22) orzekł rozwód związku małżeńskiego pomiędzy J. S. a A. S. (1) ( wyrok – k. 434-436 ). W dniu 9 grudnia 2024 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XIX Wydział Gospodarczy dla spraw upadłościowych i restrukturyzacyjnych ogłosił upadłość J. S. ( postanowienie (...) – k. 397v-399 ). Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie powołanych w treści uzasadnienia dokumentów, których autentyczności nie kwestionowała żadna ze stron. Mając na uwadze, że spór między stronami sprowadzał się do kwestii prawnych, Sąd nie miał również podstaw do zakwestionowania tych dowodów. Sąd oparł się także na zeznaniach powodów oraz świadków E. W. ( k. 264v-266 ) i J. K. (k. 266-267) w zakresie, w jakim korelują z materiałem dowodowym w postaci dokumentów. Dowód z opinii biegłego w dziedzinie bankowości D. P. ( k. 348-371, 386-386v ) pozwolił na ustalenie wysokości uiszczonych przez powodów kwot tytułem wykonania spornych Umów, co miało znaczenie w kontekście żądania powodów o zapłatę, o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia. Sąd uznał pozostałe dokumenty za nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w części. Przedmiotowe umowy kredytów zawierają postanowienia abuzywne, które nie mogą być zastąpione jakimikolwiek innymi umownymi lub wynikającymi z przepisów prawa, to zaś skutkuje ich nieważnością. Powodom przysługiwał interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności spornych Umów ( art. 189 k.p.c. ). Będący przesłanką powództwa o ustalenie interes prawny jest obiektywną w świetle obowiązujących przepisów prawa, wywołaną rzeczywistym naruszeniem albo zagrożeniem określonej sfery prawnej, potrzebą uzyskania wyroku, który wprowadzi jasność co do konkretnego prawa lub stosunku prawnego w celu ochrony przed grożącym naruszeniem sfery uprawnień powoda (patrz: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 1972 r., III CRN 607/71, OSNC 1973, nr 4, poz. 64 i z dnia 22 września 1999 r., I PKN 263/99, OSNAP 2000, nr 2, poz. 36 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2014 r., III CZP 121/13, orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1987 roku, III CRN 57/87, OSNPG 1987, nr 7, poz. 27). Powód nie posiada interesu prawnego, gdy obok powództwa o ustalenie istnieje inna forma ochrony jego praw podmiotowych, a więc np. w procesie o świadczenie lub ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa (patrz: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia z 6 czerwca 1997 roku, II CKN 201/97) . Istnienie interesu prawnego należy oceniać na dzień orzekania (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. III CSK 237/18) . W ocenie Sądu powodowie posiadają interes prawny w żądaniu ustalenia, czy zawarte przez nich umowy kredytów są nieważne, bowiem według Umów zostały one zawarte na okres odpowiednio 420 miesięcy (Umowa nr 1) i 360 miesięcy (Umowa nr 2), a wyrok ustalający wprowadza jasność co do sytuacji prawnej powodów, w szczególności co do istnienia uprawnienia banku do dalszego żądania od powodów spłaty zadłużenia i sposobu ustalania wysokości rat kapitałowo-odsetkowych. W myśl art. 58 § 1-3 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest też czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. Umowa kredytu bankowego jest umową nazwaną uregulowaną w art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe . Zgodnie z art. 69 ust. 1 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przez powodów umowy kredytowej, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do ust. 2 cytowanego przepisu, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy. Zawarte przez powodów Umowy kredytów zawierają elementy wskazane w art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego , w szczególności określają kwoty udzielonych kredytów (522 819,14 zł w Umowie nr 1 oraz 227 211,10 zł w Umowie nr 2), zasady i terminy spłaty kredytów, wysokość oprocentowania kredytów i warunki jego zmiany (oprocentowanie stanowiące sumę stawki bazowej LIBOR i marży banku). Zgodnie z art. 353 1 k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. W dacie zawarcia spornych Umów (maj i lipiec 2011 r.) ustawa z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939, z późn. zm.) nie zawierała uregulowań, które odnosiłyby się do umów kredytu denominowanego/indeksowanego w walucie obcej. Tym niemniej obecnie nie budzi wątpliwość dopuszczalność zawierania takich umów zgodnie z zasadą swobody umów ( art. 353 1 k.c. ) w okresie przed ich uregulowaniem wprost w ustawie. Potwierdza to ustawa z dnia 11 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 165, poz. 984 – „ustawa antyspreadowa”), a zwłaszcza te jej przepisy, które znajdują zastosowanie także w odniesieniu do umów zawartych przed dniem jej wejścia w życie, w zakresie niespłaconej jeszcze części pożyczki/kredytu. ( art. 69 ust. 2 pkt 4a i art. 75b Prawa bankowego w zw. z art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy antyspreadowej). Dopuszczalność umowy kredytu indeksowanego i denominowanego przed wejściem w życie tej ustawy jest także ugruntowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z 27 lutego 2019 r. w sprawie II CSK 19/18 i powołane tam wcześniejsze orzecznictwo). Problematykę abuzywności postanowień umownych reguluje art. 385 1 § 1 k.c. , zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie – poza postanowieniami określającymi główne świadczenia stron – nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Zważywszy na treść wskazanego artykułu nie ulega zatem wątpliwości, iż uznanie konkretnej klauzuli umownej za postanowienie niedozwolone wymaga stwierdzenia łącznego wystąpienia wszystkich wymienionych w przepisie przesłanek, tj. kontrolowane postanowienie umowy zawartej z konsumentem (lub wzorca umownego):  nie było postanowieniem uzgodnionym indywidualnie,  nie było postanowieniem w sposób jednoznaczny określającym główne świadczenia stron,  kształtowało prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Paragraf 2 powołanego przepisu wskazuje, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Natomiast § 3 definiuje nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy jako te, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z § 4 powołanego przepisu ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Powodom przysługuje status konsumentów, bowiem przedmiotowe kredyty zaciągnęli celem finansowania wydatków związanych z zakupem lokalu mieszkaniowego, który miał zaspokajać ich potrzeby mieszkaniowe. W dalszej kolejności wskazać należy, że materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania pozwala na przyjęcie, że Umowy kredytów zawarte zostały przez strony przy wykorzystaniu wzoru przygotowanego przez bank i nie były przedmiotem negocjacji, a przynajmniej pozwany nie wykazał, iżby powodowie – zwykli kredytobiorcy zaciągający standardowy kredyt na zakup lokalu mieszkalnego – mieli realną możliwość negocjowania postanowień Umów lub Regulaminów określających strukturę takiej umowy, a w szczególności prawa i obowiązki stron. Skoro sporne Umowy zostały zawarte przy zastosowaniu standardowego wzorca umownego stosownego przez pozwanego, to postanowienia tych umów obejmuje domniemanie, iż nie zostały uzgodnione indywidualnie, którego to domniemania pozwany nie wzruszył. Sam wybór określonego produktu oferowanego przez pozwanego w postaci kredytu indeksowanego nie świadczy, aby postanowienia umowne były negocjowane przez powodów. O indywidulanym uzgodnieniu treści umowy można bowiem mówić wtedy, gdy strony wprowadzają do umowy nowe, nieprzewidziane wcześniej przez bank rozwiązania, a więc gdy konsument ma rzeczywisty wpływ na postanowienia umowy. Postanowienia odnoszące się do przeliczeń walutowych (§ 5 ust. 7 oraz § 6 ust. 10 obu Umów) należy uznać za postanowienia abuzywne w rozumieniu art. 385 1 k.c. Wskazać należy, że postanowienia te określają świadczenia główne w rozumieniu art. 385 1 k.c. , ponieważ nie tylko samo powiązanie kredytu z walutą obcą, ale również sposób dokonywania przeliczeń walutowych koniecznych do realizacji takiej umowy określa sama istota umowy kredytu powiązanego z walutą obcą. W wyroku TSUE z dnia 20.09.2017 r. w sprawie C-186/16 Trybunał wyodrębnił klauzulę ryzyka walutowego jako niezależną grupę postanowień umowy kredytu, która musi być badana przez sąd meritii w ramach kontroli postanowień wzorca umownego, a zastrzeżony w nim mechanizm podlegać musi ocenie, czy właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku kursu waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. W świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości, kredytobiorca-konsument musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej (szeroko rozumianego), ponosi przez cały okres obowiązywania umowy ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku zmian kursowych waluty kredytu. W tym obszarze, względem przedsiębiorcy zawierającego umowę z konsumentem, stawiane są wysokie wymagania - nie wystarczy przekazywanie konsumentowi informacji - nawet licznych, w tym pozwalających konsumentowi na zrozumienie, że zmiana kursu może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, ani przedstawienie mu ewentualnych wahań kursów wymiany. Istotne jest zwrócenie uwagi na powagę zagrożenia w aspekcie możliwego rozmiaru deprecjacji waluty krajowej, a w szczególności podkreślenie, że może być ona gwałtowna i drastyczna (przekraczać nawet kilkadziesiąt procent), z uwzględnieniem sytuacji majątkowej konkretnego konsumenta, decydującej o tym, jaki stopień deprecjacji waluty indeksacji przekraczać będzie granice jego zdolności do spłacania kredytu. Wymagana w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej informacja co do tego, że konsekwencje silnej deprecjacji mogą być trudne do udźwignięcia dla konsumenta, nie powinna ograniczać się do ogólnego stwierdzenia o jej wpływie na wysokość zadłużenia czy nawet rat, ale obrazować ów wpływ konkretnymi wyliczeniami w tym uświadamiać, że deprecjacja taka może powodować utratę zdolności do spłaty kredytu, z czym wiąże się poważne ryzyko utraty nieruchomości - stanowiącej częstokroć miejsce zamieszkania konsumenta - obciążonej hipoteką zabezpieczającą spłatę kredytu (por. wyroki z dnia 20 września 2017 r., w sprawie C-186/16, R. P. A. i in. przeciwko (...) SA , pkt 59, 50, z dnia 20 września 2018 r., C-51/17, (...) Bank (...) , pkt 74-75, z dnia 14 marca 2019 r., w sprawie C-118/17, Z. D. przeciwko (...) Bank (...) Z. ., pkt 34-35, 40, 43, 46, z dnia 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, (...) , pkt 56, 69, 71, 72, 74, postanowienia z dnia 22 lutego 2018 r. w sprawie C-119/17, L. P. L. , O. L. przeciwko (...) ., pkt 25 i n. i z dnia 6 grudnia 2021 r., C-670/20, (...) Bank (...) , pkt 34, teza). Odnosząc powyższe do całokształtu okoliczności sprawy, wskazać należy, iż lakoniczne pouczenie o ryzyku kursowym w postaci „Informacji (…)” stanowiącej załącznik do Umów, nie pozwalało kredytobiorcom na zrozumienie wszelkich konsekwencji finansowych związanych z zawarciem kredytu powiązanego z walutą obcą, w szczególności dotyczących konsekwencji wzrostu kursu waluty na saldo zadłużenia przeliczone na złotówki, zwłaszcza, że dokument ten przedstawiony został powodom dopiero przy podpisywaniu Umów i stanowił jeden z wielu załączników. Zawarte w Umowach postanowienia przeliczeniowe przyznawały wyłącznie bankowi uprawnienie do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron, przez stosowanie bliżej niesprecyzowanego mechanizmu ustalania kursów walut, które najpierw stosowano w celu oznaczenia kwoty kredytu w walucie polskiej, a następnie do określenia wysokości rat, którymi kredytobiorca spłaca taki kredyt. Postanowienia umowne odnoszące się do bankowej tabeli kursów dają bankowi możliwość uzyskania korzyści finansowych stanowiących dla kredytobiorców dodatkowe koszty kredytu, których oszacowanie nie było możliwe w dniu podpisania umowy. Czynniki obiektywne, a zatem sprawdzalne z punktu widzenia konsumenta, jak wysokość rynkowych kursów wymiany EUR, tylko częściowo wpływają na ostateczny koszt kredytu ponoszony przez konsumenta. Kurs sprzedaży waluty obcej określony w tabeli kursowej banku zawiera bowiem także marżę kupna lub sprzedaży, która to wartość jest zależna wyłącznie od woli banku. W ocenie Sądu, taka regulacja stanowi naruszenie przez bank dobrych obyczajów, które nakazują, aby ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem umowy były możliwe do przewidzenia. W ocenie Sądu przeciętny konsument, a za takich należy uznać powodów, nie był w stanie zrozumieć i zweryfikować na podstawie takiej treści zapisów, jak druga strona umowy kształtuje kursy wymiany walut i jakimi zasadami przy tym się kieruje. Tak właśnie było w przypadku powodów, którym pomimo niejasnych zapisów umowy, nie udzielono dodatkowych wyjaśnień, które przybliżałyby stosowany mechanizmu ustalenia kursów na potrzeby wykonania umów, co wynika z treści ich zeznań. W świetle powyższego należało uznać, że kwestionowane postanowienia umowne nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, prostym i zrozumiałym językiem, ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób pozwany bank ustala kurs EUR dla celu wykonania Umów kredytu. Stwierdzona niejednoznaczność postanowień przeliczeniowych pozwala na dokonanie przez Sąd oceny, czy przedmiotowe postanowienia umowne kształtowały prawa i obowiązki konsumentów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy ( art. 385 1 § 1 k.c. ). W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że klauzula pozwalająca na pełną swobodę decyzyjną banku przy kształtowaniu kursu waluty obcej jest klauzulą niedozwoloną, kształtując prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy ( art. 385 1 §1 k.c. ). Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie z CHF na PLN w chwili wymagalności poszczególnych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Przenosząc to na okoliczności przedmiotowej sprawy, zdaniem Sądu, zastosowane w spornych umowach konstrukcje, pozwalały bankowi arbitralnie wpływać na wyjściowy rozmiar wypłaconych kredytów, a także na wielkość świadczeń należnych mu z tytułu spłaty, co oznacza nadużycie pozycji banku, jako silniejszego kontrahenta umowy. Takie rozwiązania umowne są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy klienta banku, który jako strona słabsza, pozbawiony był realnego wpływu na kształt tych zapisów. Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017, Nr 1, poz. 9; z dnia 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14, nie publ.; z dnia 30 września 2015 r., I CSK 800/14, nie publ. i z dnia 29 sierpnia 2013 r. I CSK 660/12, nie publ.). Nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, w jaki sposób bank rzeczywiście stosował abuzywne postanowienia umowne, a w szczególności, czy stosowane przez niego tabele kursowe miały charakter zbliżony do rynkowych, bowiem w Umowach nie określono precyzyjnie, od czego zależy kurs waluty, co dało bankowi możliwość jednostronnego kształtowania zobowiązania kredytobiorcy, a ponadto o tym, czy postanowienie jest niedozwolone decydują okoliczności z chwili zawarcia umowy, a nie to, jak umowa była wykonywa później i jakie kursy bank faktycznie ustalał (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2 oraz orzecznictwo TSUE przytoczone w uzasadnieniu tej uchwały). Mając na uwadze powyższe rozważania, w ocenie Sądu, postanowienia dotyczące nieograniczonego ryzyka kursowego oraz przeliczeń kursowych zawarte w przedmiotowych Umowach kredytu uznać należało za abuzywne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. , niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta. Co do możliwości uzupełnienia przez sąd powstałej luki po niedozwolonej klauzuli umownej, należy mieć na względzie stanowisko wyrażone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 3 października 2019 roku, C-260/18, który wykluczył uzupełnianie luk w umowie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, w szczególności odwołujących się do zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów i to niezależnie od zgody stron, a także w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r. C 212/20, w którym wskazano, że art. 5 i 6 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. W konsekwencji art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez zmianę treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje. Sąd Najwyższy również opowiedział się za możliwością zastąpienia niedozwolonej klauzuli umownej jedynie wtedy, gdy jej brak naraża konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22 i przywołane tam orzecznictwo). Na niedopuszczalność zastąpienia niedozwolonych postanowień umownych odsyłających do kursu waluty wynikającego z tabeli bankowej, odesłaniem do kursu średniego waluty obcej ustalanego przez Narodowy Bank Polski, względnie ogólnie pojmowanego „kursu rynkowego”, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę w licznych orzeczeniach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22; zob. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22; w nowszym orzecznictwie - np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23). Przywołać należy w tym miejscu treść jednej z ostatnich uchwał Sądu Najwyższego (III CZP 25/22 z 25 kwietnia 2024 r.), z godnie z treścią której w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Mając na uwadze powyższe, ugruntowane już orzecznictwo, po wyeliminowaniu z Umów postanowień uznanych za abuzywne, które określają główny ich przedmiot i niezastąpieniu ich innymi postanowieniami, należało przyjąć i ustalić, że zarówno Umowa kredytu zabezpieczonego na nieruchomości (...) nr (...) jak i nr (...) nie mogłyby obowiązywać, gdyż nie zawierają elementów dla nich istotnych, tj. określenia świadczenia stron, także w rozumieniu art. 353 1 k.c. Sąd uznając abuzywność klauzul kursowych i przeliczeniowych w ww. Umowach orzekł, że sporne umowy kredytów są nieważne (punkt I wyroku). Z uwagi na powyższe dla ostatecznego rozliczenia stron zastosowanie znalazły przepisy art. 405-410 k.c. Jeżeli w następstwie zastosowania przedstawionych reguł umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna (nieważna), świadczenia spełnione na jej podstawie powinny być postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. ( vide : uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna z dnia 7 maja 2021 roku, III CZP 6/21, Legalis nr 2563899; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 roku, III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z dnia 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18, Legalis nr 1966950 i z dnia 11 grudnia 2019 roku, V CSK 382/18, OSNC zb. dod. 2021/B/20, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 roku, III CZP 11/20, Legalis nr 2532281). Zgodnie z art. 405 k.c. , kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. W myśl zaś art. 410 § 1 i 2 k.c. , przepisy artykułów poprzedzających stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. J. S. i A. S. (1) w wykonaniu Umowy nr 1 od dnia 2 sierpnia 2011 r. do dnia 6 maja 2020 r. uiścili na rzecz banku łącznie 148 123,12 zł, zaś w wykonaniu Umowy nr 2 od dnia 2 września 2011 r. do dnia 10 marca 2020 r. uiścili na rzecz banku łącznie 57 863,16 zł. Rozstrzygając w przedmiocie roszczenia o zapłatę Sąd doszedł do przekonania, że należy odstąpić od dotychczasowej linii orzecznictwa przyjmującej, że w razie ustalenia nieważności umowy kredytu do rozliczenia stron takiej umowy powinna mieć zastosowanie tzw. teoria dwóch kondykcji (patrz: uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., w sprawie III CZP 11/20 oraz uchwała 7 Sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. w sprawie III CZP 6/21) , bowiem stała się ona nieaktualna w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 r., w sprawie C-396/24. W ww. wyroku TSUE wskazał, że dyrektywa 93/13 ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta. Nie wskazuje ona jednolitych rozwiązań w odniesieniu do konsekwencji, jakie należy wyciągnąć ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umownego, jednakże konsekwencje, jakie należy wyciągnąć ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku znajdującego się w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, powinny umożliwić osiągnięcie dwóch celów: po pierwsze, sąd powinien czuwać nad tym, aby możliwe było przywrócenie równości stron umowy, której istnienie zostało zagrożone w wyniku stosowania nieuczciwego warunku wobec konsumenta, po drugie, należy upewnić się, że przedsiębiorca zostanie zniechęcony do wprowadzania takich warunków w umowach oferowanych konsumentom. W sytuacji gdy umowa nie może dalej obowiązywać po usunięciu z niej danych nieuczciwych warunków, gdy unieważnienie rzeczonej umowy powodowałoby szczególnie szkodliwe konsekwencje dla konsumenta i gdy nie istnieje żaden przepis prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, sąd krajowy powinien podjąć, z pełnym uwzględnieniem prawa krajowego, wszelkie niezbędne środki mające na celu ochronę konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami, jakie może wywrzeć unieważnienie owej umowy. Wymóg dokonywania wykładni zgodnej z celami dyrektywy 93/13 obejmuje w szczególności obowiązek zmiany, w stosownych przypadkach, przez sądy krajowe utrwalonego orzecznictwa, jeżeli opiera się ono na wykładni prawa krajowego, której nie da się pogodzić z celami dyrektywy. Sąd krajowy nie może zatem ważnie stwierdzić, iż nie można dokonać wykładni przepisu prawa krajowego zgodnie z prawem Unii jedynie ze względu na to, że do tej pory niezmiennie interpretowano ten przepis w sposób niezgodny z prawem Unii. W konsekwencji art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Analizując powyższe motywy wyroku w sprawie C-396/24 zważyć trzeba, że dotyczą one wprost roszczenia banku o zwrot udostępnionego kapitału, TSUE nie wypowiedział się zaś wprost odnośnie roszczenia kredytobiorcy o zwrot świadczenia nienależnego spełnionego na rzecz banku w wykonaniu umowy, które ze względu na postanowienie abuzywne została uznana za nieważną. Wykładania omawianego wyroku zakładająca utrzymanie rozliczenia wg teorii dwóch kondykcji w przypadku roszczenia kredytobiorcy i wg teorii salda w przypadku roszczenia banku w świetle zasad logiki nie zasługuje na akceptację. Jeżeli bowiem, w myśl ww. rozstrzygnięcia TSUE, bank nie może żądać więcej niż różnicy pomiędzy kapitałem udostępnionym kredytobiorcy, a świadczeniem spełnionym przez kredytobiorcę (oczywiście pod warunkiem, że świadczenie kredytobiorcy jest mniejsze), to świadczenie kredytobiorcy nie może być uznane za świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Przez świadczenie w rozumieniu art. 410 k.c. należy rozumieć każde celowe i świadome przysporzenie na rzecz majątku innej osoby, które z punktu widzenia odbiorcy można przyporządkować jakiemuś zobowiązaniu, choćby w ogóle lub jeszcze nieistniejącemu albo nieważnemu. Przysporzenie rozumieć tu przy tym należy najszerzej, tj. jako każde zachowanie prowadzące do wzbogacenia innej osoby. Innymi słowy, nienależne świadczenie jest szczególnym przypadkiem bezpodstawnego wzbogacenia, gdzie wzbogacenie uzyskiwane jest na drodze świadczenia zubożonego (patrz: komentarz do art. 410 k.c. w: W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 33, 2024 oraz w: E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 12, 2025) . Jeżeli zatem w myśl wyroku TSUE z dnia 19 czerwca 2025 r. świadczenie spełnione przez kredytobiorcę na rzecz banku wywołuje taki skutek, że zmniejsza wysokość świadczenia nienależnego, którego bank może dochodzić od kredytobiorcy, to nie można uznać, że suma świadczeń kredytobiorcy nie przenosząca udostępnionego mu kapitału kredytu w jakimkolwiek zakresie bezpodstawnie wzbogaca bank – w wyniku spełnienia przez kredytobiorcę świadczenia na rzecz banku nie dochodzi w istocie do wzbogacenia banku, lecz zmniejszenia wzbogacenia kredytobiorcy. Skoro zatem suma świadczeń kredytobiorcy nieprzekraczająca kapitału kredytu nie powoduje bezpodstawnego wzbogacenia banku, to świadczenie kredytobiorcy w tym zakresie nie może być uznane za nienależne w rozumieniu art. 410 k.c. Należy nadto podzielić argumentację wyrażoną przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 9 lipca 2025 r., w sprawie I CSK 625/25, w którym wskazał, że: „ …teoria salda działa w obie strony…. Przyjęcie teorii salda oznacza, że termin wymagalności roszczeń z tytułu zwrotu wzajemnych świadczeń pieniężnych spełnionych na podstawie nieważnej umowy, do wysokości niższego świadczenia (…) powstaje w tym samym czasie, a zatem opóźnienie w spełnieniu świadczenia zwrotnego odnosi się do tej części, która przekracza wysokość świadczenia zwrotnego drugiej strony. (…) Zgodnie z art. 455 k.c. jeżeli termin świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. W przypadku teorii salda postawienie w stan wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego jednej strony nieważnego kontraktu skutkuje powstaniem stanu wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego drugiej strony do wysokości niższej wierzytelności. W tym bowiem zakresie termin spełnienia wzajemnego świadczenia (tj. z tytułu zwrotu kwoty kapitału) wynika z właściwości zobowiązania w rozumieniu art. 455 k.c. (…) W konsekwencji tzw. teoria salda przy wzajemnych świadczeniach pieniężnych zwrotnych ma sens prawny, ekonomiczny i społeczny gdy powinność odliczenia przez jedną stronę nieważnego kontraktu od swojego świadczenia zwrotnego wysokości tego, co świadczyła na jej rzecz druga strona, następuje z chwilą powstania stanu wymagalności roszczenia zwrotnego jednej ze stron (w związku z wezwaniem drugiej strony do zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie nieważnego kontraktu), nawet gdyby druga strona z uwagi na jej stanowisko o ważności tej umowy nie wystosowała formalnego wezwania o zwrot spełnionego przez nią świadczenia Inne rozumienie teorii salda, w kontekście roszczenia odsetkowego konsumenta naruszałoby zasadę proporcjonalności sankcji z Dyrektywy 93/13 w stosunku do przedsiębiorcy za stosowanie abuzywnych postanowień w umowach z udziałem konsumentów, a tym samym i konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej ( art. 2 Konstytucji RP ). Teoria salda, powinna działać w stosunku do świadczeń zwrotnych obydwu stron, czyli nie tylko w odniesieniu do roszczenia zwrotnego konsumenta w stosunku do banku, ale także i roszczenia zwrotnego banku przeciwko konsumentowi. Jest korzystna dla konsumenta, gdyż nie naraża go na dodatkowe koszty procesu sądowego związane z roszczeniem zwrotnym banku. Poza tym przyjęcie działania teorii salda jedynie na korzyść konsumenta prowadziłaby do komplikacji procesowych i materialnoprawnych, gdyż konsument mając prawomocny wyrok oparty na teorii dwóch kondykcji mógłby prowadzić egzekucję, zaś bank (dochodząc zwrotu kapitału) zmuszony byłby do odliczenia kwoty z prawomocnego wyroku zapadłego w sprawie z powództwa konsumenta przeciwko bankowi, nie mogąc w tej części uzyskać tytułu egzekucyjnego, zaś wyjście z tej sytuacji mogłoby nastąpić jedynie poprzez podniesienie przez bank zarzutu potrącenia, a następnie wystąpienie z powództwem przeciwegzekucyjnym, co jednak i tak generowałoby potrzebę kolejnego procesu przeciwko konsumentowi i kosztów z tym związanych (patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2025 r. I CSK 652/25). ”. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy zważyć trzeba, powodowie zażądali zasądzenia od strony pozwanej na ich rzecz kwot po 73 987,96 zł tytułem zwrotu rat kapitałowo-odsetkowych nienależnie uiszczonych na poczet Umowy nr 1 oraz po 28 908,65 zł tytułem zwrotu rat kapitałowo-odsetkowych nienależnie uiszczonych na poczet Umowy nr 2. Poza sporem na podstawie spornych umów bank udostępnił powodom kredyty w wysokości 522 819,14 zł (Umowa nr 1) oraz 227 211,10 zł (Umowa nr 2), a skoro suma rat spełnionych przez powodów na poczet każdej z umów jest niższa od wysokości udostępnionego im kapitału, o brak jest podstaw do przyjęcia, że bank jest bezpodstawnie wzbogacony kosztem powodów i mogą oni żądać spełnionych na rzecz banku świadczeń. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił roszczenie główne o zapłatę i roszczenie ewentualne o zapłatę (punkt II wyroku). W punkcie III wyroku Sąd zasądził od A. S. (1) 1 310,71 zł oraz od Syndyka masy upadłości J. S. 1 310,70 zł na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie tytułem zwrotu wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa na poczet wynagrodzenia biegłego, na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych . Za obciążeniem powodów kosztami przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego przemawiała okoliczność, że opinia ta została przeprowadzona w związku z roszczeniem powodów o zapłatę, które zostało w całości oddalone. Tym samym, kwotę poniesionych przez Skarb Państwa tymczasowych kosztów (2 621,41 zł) należało zasądzić po połowie od powodów, a ponieważ wydatki stanowiły kwotę nieparzystą, A. S. (1) została obciążana kwotą o jeden grosz wyższą.