I C 284/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła zwrotu zaliczki w kwocie 20 000 zł wpłaconej przez powodów E. M. i P. M. na podstawie umowy przedwstępnej sprzedaży lokalu mieszkalnego zawartej z pozwaną J. K. Sąd Rejonowy w Łęczycy ustalił, że lokal mieszkalny był własnością małoletniej córki pozwanych, M. K., a J. K. nie była jego właścicielką. Co więcej, J. K. nie posiadała zgody sądu rodzinnego na sprzedaż lokalu w imieniu małoletniej, co jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu. Sąd uznał umowę przedwstępną za nieważną na podstawie art. 387 § 1 k.c. (świadczenie niemożliwe) oraz art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 101 § 3 k.r. i op. (brak zgody sądu opiekuńczego). Nieważność umowy skutkowała tym, że wpłacona zaliczka stała się świadczeniem nienależnym, podlegającym zwrotowi na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c.). W związku z tym sąd zasądził zwrot kwoty 20 000 zł od pozwanej J. K. wraz z odsetkami. Powództwo wobec pozwanego D. K. zostało oddalone z powodu braku jego legitymacji procesowej biernej, gdyż nie był on stroną umowy przedwstępnej. Koszty postępowania zostały wzajemnie zniesione.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNieważność umów przedwstępnych z powodu braku własności sprzedającego lub braku zgody sądu opiekuńczego na sprzedaż majątku małoletniego; zwrot świadczeń nienależnych; brak legitymacji procesowej.
Dotyczy specyficznej sytuacji sprzedaży nieruchomości należącej do małoletniego, gdzie sprzedający nie był właścicielem i nie posiadał wymaganych zezwoleń.
Zagadnienia prawne (4)
Czy umowa przedwstępna sprzedaży lokalu mieszkalnego, zawarta przez osobę niebędącą jego właścicielem, jest ważna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa taka jest nieważna z powodu niemożliwości świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że zobowiązanie do sprzedaży lokalu przez osobę, która nie jest jego właścicielem w momencie zawarcia umowy, jest świadczeniem obiektywnie niemożliwym, co skutkuje nieważnością umowy na podstawie art. 387 § 1 k.c.
Czy czynność prawna dotycząca majątku małoletniego, dokonana przez przedstawiciela ustawowego bez wymaganej zgody sądu opiekuńczego, jest ważna?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taka czynność jest nieważna i nie może być konwalidowana.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na ugruntowane orzecznictwo, w tym uchwały Sądu Najwyższego, stwierdzając, że czynność prawna dotycząca majątku małoletniego, dokonana bez zgody sądu opiekuńczego (wymaganej przez art. 101 § 3 k.r. i op.), jest dotknięta sankcją nieważności.
Czy wpłacona zaliczka na poczet nieważnej umowy przedwstępnej podlega zwrotowi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zaliczka stanowi świadczenie nienależne i podlega zwrotowi na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Uzasadnienie
Nieważna czynność prawna nie wywołuje skutków prawnych, a świadczenia spełnione na jej podstawie mają charakter świadczeń nienależnych (art. 410 § 2 k.c.), co uprawnia stronę do żądania zwrotu na podstawie art. 405 k.c.
Czy osoba, która nie była stroną umowy przedwstępnej, może być pozwana o zwrot zaliczki wpłaconej na jej podstawie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak jest legitymacji procesowej biernej takiej osoby.
Uzasadnienie
Legitymacja procesowa bierna oznacza materialne uprawnienie do występowania w procesie w charakterze pozwanego. Skoro D. K. nie był stroną umowy przedwstępnej, nie mógł być pozwany o zwrot zaliczki.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. M. | osoba_fizyczna | powód |
| P. M. | osoba_fizyczna | powód |
| J. K. | osoba_fizyczna | pozwana |
| D. K. | osoba_fizyczna | pozwany |
| M. K. | osoba_fizyczna | właściciel lokalu (małoletnia) |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważność czynności prawnej, której cel lub treść sprzeciwia się właściwości (ustawy), zasadom współżycia społecznego lub zmierza do obejścia ustawy.
k.c. art. 387 § § 1
Kodeks cywilny
Umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna.
k.r. i op. art. 101 § § 3
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka wymagają zezwolenia sądu opiekuńczego.
Pomocnicze
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się również do zwrotu świadczeń nienależnych.
k.c. art. 410 § § 2
Kodeks cywilny
Świadczenie jest nienależne, jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub się nie ziściła.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a jeżeli nie jest to możliwe, do zwrotu jej wartości.
k.c. art. 481 § § 1 i § 2
Kodeks cywilny
Odsetki ustawowe za opóźnienie.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada wzajemnego zniesienia kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieważność umowy przedwstępnej z powodu niemożliwości świadczenia. • Nieważność umowy przedwstępnej z powodu braku zgody sądu opiekuńczego na sprzedaż lokalu należącego do małoletniego. • Roszczenie o zwrot zaliczki jako świadczenia nienależnego. • Brak legitymacji procesowej biernej pozwanego D. K.
Odrzucone argumenty
Ważność umowy przedwstępnej mimo braku własności sprzedającego. • Możliwość konwalidacji umowy zawartej bez zgody sądu opiekuńczego. • Brak obowiązku zwrotu zaliczki. • Istnienie legitymacji procesowej biernej pozwanego D. K.
Godne uwagi sformułowania
umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna • czynność prawna dotycząca majątku małoletniego, dokonana przez przedstawiciela ustawowego bez uprzedniej zgody sądu opiekuńczego, jest nieważna i nie może być konwalidowana • brak legitymacji procesowej biernej
Skład orzekający
Grzegorz Manista
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Nieważność umów przedwstępnych z powodu braku własności sprzedającego lub braku zgody sądu opiekuńczego na sprzedaż majątku małoletniego; zwrot świadczeń nienależnych; brak legitymacji procesowej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji sprzedaży nieruchomości należącej do małoletniego, gdzie sprzedający nie był właścicielem i nie posiadał wymaganych zezwoleń.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest sprawdzenie tytułu własności i uzyskanie niezbędnych zezwoleń przed zawarciem umowy, zwłaszcza gdy dotyczy majątku małoletnich. Ilustruje konsekwencje prawne błędów proceduralnych i braku należytej staranności.
“Straciłeś zaliczkę przez nieważną umowę? Sąd wyjaśnia, kiedy możesz ją odzyskać!”
Dane finansowe
WPS: 20 000 PLN
zwrot zaliczki: 20 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.