I C 28/24

Sygn. akt I C 28/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 września 2024 roku Sąd Rejonowy w Grudziądzu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: sędzia Maciej Lubiński Protokolant: sekr. sąd. Joanna Rakoczy po rozpoznaniu w dniu 17 września 2024 roku w Grudziądzu na rozprawie sprawy z powództwa (...) S.A. z siedzibą w W. przeciwko K. L. o zapłatę I. umarza postępowanie w zakresie dotyczącym żądania zasądzenia na rzecz powoda kwoty 2.397,62 zł (dwa tysiące trzysta dziewięćdziesiąt siedem złotych sześćdziesiąt dwa grosze) i odsetek od tej kwoty, a także w zakresie roszczeń sformułowanych w pkt. 2 lit. a i b petitum pozwu; II. oddala powództwo w pozostałej części; III. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3.617,00 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych zero groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Sygn. akt I C 28/24 UZASADNIENIE Powód (...) S.A. z siedzibą w W. , działając przez profesjonalnego pełnomocnika, w dniu 21 grudnia 2023 roku (data stempla pocztowego) wniósł przeciwko K. L. pozew o: a) zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 19.655,01 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 5 października 2023 roku do dnia zapłaty (punkt 1. petitum pozwu), b) na podstawie art. 358 1 § 3 k.c. zmianę wysokości świadczenia (ukształtowanie) w ten sposób, że kwota należności Banku od pozwanego z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) z 30 sierpnia 2006 roku powinna być poddana waloryzacji sądowej w ten sposób, że poza roszczeniem o zwrot środków wypłaconych przy uruchomieniu kredytu w ich nominalnej wysokości, powodowi przysługuje dodatkowe świadczenie w postaci kwoty 18.884,49 zł wynikającej z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza, a w konsekwencji zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 18.884,49 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wydania wyroku uwzględniającego żądanie waloryzacji do dnia zapłaty (punkt 2. lit. a i b petitum pozwu), c) zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Argumenty przemawiające za uwzględnieniem powództwa powód przedstawił w uzasadnieniu pozwu /k. 7-13/ oraz w piśmie z dnia 12 czerwca 2024 roku /k. 129-130/. W piśmie z dnia 5 marca 2024 roku /k. 122/ powód cofnął pozew w zakresie roszczeń sformułowanych w punkcie 2. lit. a i b petitum pozwu. W piśmie z dnia 12 czerwca 2024 roku /k. 129-130/ powód cofnął pozew w zakresie dotyczącym żądania zasądzenia na rzecz powoda kwoty 2.397,62 zł i odsetek od tej kwoty, wnosząc ostatecznie o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 17.257,39 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 października 2023 roku do dnia zapłaty . W piśmie tym powód dokonał też modyfikacji podstawy faktycznej żądania dochodzonego pozwem, wskazując że kwestionuje skuteczność przedstawienia do potrącenia należności o odsetki w łącznej wysokości 17.257,39 zł. W odpowiedzi na pozew /k. 115-118v/ pozwany, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. Argumenty przemawiające za oddaleniem powództwa pozwany przedstawił w uzasadnieniu odpowiedzi na pozew /k. 115v-118v/ i na rozprawie w dniu 17 września 2024 roku /k. 137v/. Sąd rozpoznał sprawę w postępowaniu zwykłym. Sąd ustalił, co następuje: W dniu 30 sierpnia 2006 roku K. L. jako kredytobiorca oraz (...) w W. (obecnie (...) S.A. w W. ) zawarli umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) . Kredyt został udzielony na nabycie mieszkania na rynku wtórnym. Kwota kredytu wynosiła 115.000,00 zł (§ l ust. 2 umowy). Kredyt miał być waloryzowany kursem (...) (§ l ust. 3 umowy). Kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 10 sierpnia 2006 roku według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) została określona na 47.791,21 (...) , przy czym kwota ta miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania banku; zastrzeżono że wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu może być różna od podanej powyżej (§ 1 ust. 3A umowy). Kredyt został udzielony na 276 miesięcy, tj. do dnia 16 września 2029 roku (§ l ust. 4 umowy). Spłata miała następować w równych ratach kapitałowo-odsetkowych (§ l ust. 5 umowy). Wypłata kredytu miała nastąpić przez wypłatę kwoty 115.000,00 zł (§ 5 pkt l umowy). K. L. do dnia 5 sierpnia 2020 roku uiścił na rzecz kredytodawcy łącznie 145.289,27 zł, a na kwotę złożyło się 140.044,33 zł tytułem rat kapitałowo-odsetkowych i 5.244,94 zł tytułem prowizji i składek ubezpieczenia związanych z umową kredytu. Pismem z dnia 3 listopada 2020 roku K. L. wezwał (...) S.A. z siedzibą w W. do zapłaty kwoty 145.289,27 zł, stanowiącej sumę rat kapitałowo-odsetkowych oraz opłat związanych z umową kredytu, w terminie 7 dni. (...) odebrał wezwanie w dniu 10 listopada 2020 roku. Wyrokiem z dnia 9 lutego 2022 roku, sygn. akt (...) , Sąd Okręgowy w T. ustalił, że umowa z dnia 30 sierpnia 2006 roku nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) zawarta między (...) w W. a K. L. jest nieważna (punkt 1. wyroku). W punkcie 2. wyroku Sąd zasądził od (...) S.A. w W. na rzecz K. L. kwotę 145.289,27 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 listopada 2020 roku do dnia zapłaty. Z kolei w punkcie 3. wyroku Sąd zasądził od (...) S.A. w W. na rzecz K. L. kwotę 6.417,00 zł z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu. Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 18 lipca 2022 roku. Tego dnia Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrokiem wydanym w sprawie (...) , oddalił apelację (...) S.A. w W. i zsądził na rzecz K. L. kwotę 4.050,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Oświadczeniem z dnia 22 lipca 2022 roku K. L. dokonał potrącenia swojej wierzytelności w wysokości 197.562,55 zł z wierzytelnością (...) S.A. w W. w wysokości 115.000,00 zł (wypłacony kapitał kredytu). Na należną pozwanemu kwotę 197.562,55 zł złożyły się: a) kwota zasądzona wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 9 lutego 2022 roku – 145.289,27 zł, b) odsetki zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 9 lutego 2022 roku za okres od 18 listopada 2020 roku do 22 lipca 2022 roku – 17.257,39 zł, c) raty kapitałowo-odsetkowe zapłacone w trakcie procesu do dnia 16 lipca 2022 roku – 24.548,89 zł, d) koszty procesu – 10.467,00 zł. Po dokonaniu potrącenia K. L. wezwał (...) S.A. w W. do zapłaty kwoty 82.562,55 zł (197.562,55 zł i 115.000,00 zł). Taką kwotę powód zapłacił pozwanemu w dniu 31 sierpnia 2022 roku, wskazując w tytule przelewu, że są to należności zasądzone w sprawie (...) i (...) . W dniu 4 listopada 2022 roku powód dodatkowo zapłacił pozwanemu kwotę 1.085,75 zł (tytuł przelewu: „należności zasądzone ws. sygn. (...) i (...) uzupełnienie”). Pismem z dnia 14 czerwca 2023 roku (...) S.A. w W. zakwestionował oświadczenie pozwanego o potrąceniu z dnia 22 lipca 2022 roku w części dotyczącej odsetek w kwocie 17.257,39 zł i wezwał pozwanego do zwrotu kwoty 19.655,01 zł. Pismem z dnia 24 sierpnia 2023 roku (...) S.A. w W. wezwał K. L. do zapłaty kwoty 115.000,00 zł w terminie miesiąca od dnia doręczenia pisma, wskazując że po upływie tego terminu (...) będzie naliczał odsetki ustawowe za opóźnienie od nominalnej kwoty kapitału. Pismo to pozwany odebrał w dniu 4 września 2023 roku. (okoliczności bezsporne; dowód: umowa o kredyt z 30.08.2006 r. – k. 20-24 akt; potwierdzenie wypłaty kapitału – k. 26-27 akt; wyrok SO w Toruniu z 9.02.2022 r. z uzasadnieniem – k. 53-57 akt; wyrok SA w Gdańsku z 18.07.2022 r. z uzasadnieniem – k. 58-71 akt; oświadczenie o potrąceniu wraz z potwierdzeniem nadania – k. 76-77 akt; potwierdzenie wykonania przelewu z 31.08.2022 r. – k. 73 akt; potwierdzenie wykonania przelewu z 4.11.2022 r. – k. 74 akt; pismo powoda z 14.06.2023 r. – k. 79 akt; pismo powoda z 24.08.2023 r. wraz z potwierdzeniem odbioru – k. 82-84 akt) Sąd zważył, co następuje: Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o okoliczności bezsporne i dowody z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Sąd uznał za wiarygodne dokumenty zgromadzone w toku postępowania. Prawdziwość dokumentów nie budziła bowiem wątpliwości i nie była kwestionowana przez strony. Przechodząc do rozważań prawnych w pierwszej kolejności należy zauważyć, że - po ostatecznym określeniu żądania przez powoda w piśmie z dnia 12 czerwca 2024 roku /k. 129-130/ - spór między stronami sprowadzał się do ustalenia, czy dokonane przez pozwanego potrącenie było skuteczne w części dotyczącej odsetek naliczonych w kwocie 17.257,39 zł, czyli odsetek za opóźnienie zasądzonych wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 9 lutego 2022 roku od kwoty 145.289,27 zł za okres od dnia 18 listopada 2020 roku do dnia zapłaty (jako dzień zapłaty pozwany przyjął 22 lipca 2024 roku, czyli datę oświadczenia o dokonaniu potrącenia). Powód zakwestionował skuteczność potrącenia w tym zakresie, wskazując że oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe ( art. 499 zd. 2 k.c. ). W ocenie powoda - z uwagi na wsteczny skutek potrącenia, liczony na dzień wymagalności roszczenia potrącającego - potrącenie należności głównej pociąga za sobą wygaszenie przez potrącającego wszystkich odsetek należnych od potrącanych należności głównych, a w konsekwencji pozwany otrzymał dochodzoną pozwem kwotę bez podstawy prawnej /k. 129v/. Zgodnie z (...) ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (t.j.: (...) dalej: k.c. ) kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Na podstawie art. 410 § 1 k.c. powyższy przepis stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest zaś nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia ( art. 410 § 2 k.c. ). W myśl art. 498 § 1 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym . Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej ( § 2 ). Zgodnie z art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z (...) k.c. i art. 410 k.c. Nie ma wątpliwości, że sporne odsetki zostały zasądzone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 9 lutego 2022 roku, sygn. akt (...) . Dla porządku przypomnieć należy, że na podstawie art. 365 § 1 k.p.c. i (...) . w niniejszym postępowaniu Sąd związany jest ustaleniami dokonanymi w sprawie (...) . Mamy tutaj do czynienia z tzw. pozytywnym (materialnym) skutkiem rzeczy osądzonej, przejawiającym się w tym, że rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu (rzecz osądzona) stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika, a sądy rozpoznające między tymi samymi stronami nowy spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto to w prawomocnym, wcześniejszym wyroku . W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się ta sama kwestia, nie może być ona już ponownie badana. Związanie orzeczeniem oznacza zatem zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2010 r., (...) , wyrok Sądu Najwyższego dnia 18 czerwca 2009 r., (...) , wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 2007 r., (...) , (...) oraz uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego dnia 17 listopada 2008 r., (...) ). W konsekwencji przyjąć należy, że w niniejszej sprawie Sąd związany jest ustaleniem Sądu Okręgowego w Toruniu, że (...) S.A. w W. od dnia 18 listopada 2020 roku pozostawał w opóźnieniu z zapłatą na rzecz K. L. kwoty 145.289,27 zł i powstało w tym zakresie roszczenie o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od dnia 18 listopada 2020 roku do dnia zapłaty. Zdaniem tut. Sądu, ustalenie w niniejszej sprawie, że roszczenie o odsetki wygasło z datą wcześniejszą niż data prawomocności wyroku w sprawie (...) z uwagi na wsteczny skutek potrącenia, pozostawałoby w sprzeczności z przepisami art. 365 § 1 k.p.c. i (...) . W dalszej kolejności należy zauważyć, że w doktrynie i orzecznictwie powszechnie aprobuje się obecnie pogląd o samoistnym bycie powstałego już roszczenia o odsetki za opóźnienie, co przejawia się m.in. w dopuszczalności dochodzenia tego roszczenia przed sądem niezależnie od roszczenia głównego (zob. K. S. , Potrącenie roszczeń o odsetki za opóźnienie, (...) i powołaną tam literaturę). Odsetki za opóźnienie nie są wprawdzie zobowiązaniem całkowicie samoistnym, gdyż mają one charakter akcesoryjny w stosunku do zobowiązania głównego, co oznacza m.in., że uprzednie istnienie zobowiązania głównego jest warunkiem powstania roszczenia o odsetki za opóźnienie. Samo trwanie obowiązku płacenia odsetek za opóźnienie nie jest jednak tak ściśle uzależnione od zobowiązania głównego. Jak wskazał L. S. (1) , „raz powstały obowiązek płacenia odsetek uzyskuje byt niemalże niezależny. Przejawia się to w tym, iż może on istnieć także mimo wygaśnięcia zobowiązania głównego” ( L. S. , Opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych, P. (...) ). Losy należności ubocznej, skoro już raz należność ta powstanie, mają swój byt niezależny od należności głównej i mogą podlegać odmiennym regułom, np. co do wymagalności czy przedawnienia (zob. W. Czachórski, Zobowiązania. Zarys wykładu, Warszawa 2002, s. 91). W świetle powyższych rozważań nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że powstałe już roszczenie o odsetki za opóźnienie - jako w pełni zaskarżalne - może być przedstawione do potrącenia. W niniejszej sprawie - w chwili dokonywania potrącenia, tj. w dniu 22 lipca 2022 roku - wierzytelność pozwanego o zapłatę kwoty 17.257,39 zł tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie już istniała, była zaskarżalna i wymagalna. Pozwany mógł ją zatem skutecznie przedstawić do potrącenia z wierzytelnością powoda o zwrot kapitału kredytu (115.000,00 zł). Nie są przekonujące twierdzenia powoda, że ze względu na wsteczny skutek potrącenia roszczenie odsetkowe wygasło. Prowadziłoby to bowiem do całkowitego zaprzeczenia celu potrącenia, które ma służyć uproszczeniu obrotu prawnego poprzez skrócenie dochodzenia roszczeń wzajemnych (funkcja egzekucyjna potrącenia), a nie prowadzić do samoistnego wygaśnięcia wierzytelności aktywnej (bez wygaśnięcia wierzytelności pasywnej). Nie sposób też nie zauważyć, że powód uznał skuteczność oświadczenia pozwanego o potrąceniu, wypłacając mu w dniu 31 sierpnia 2022 roku kwotę 82.562,55 zł i wskazując w tytule przelewu, że są to należności zasądzone w sprawie (...) i (...) . Wypłata tych środków mogłaby nawet wskazywać na dokonanie między stronami potrącenia umownego (kompensaty), które zasadniczo skuteczne jest ex nunc . Wycofanie się przez powoda z tych rozliczeń po upływie prawie roku od dnia wypłaty środków uznać należy za nieprofesjonalne i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Podkreślić należy, że powód jako przedsiębiorca powinien działać z zachowaniem staranności wymaganej przy profesjonalnym prowadzeniu działalności gospodarczej, tak aby pozwany jako konsument mógł być pewny swojej sytuacji faktycznej i prawnej. Ponadto zauważyć należy, że roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia stają się wymagalne niezwłocznie po wezwaniu wzbogaconego do wydania korzyści. W niniejszej sprawie powód dopiero pismem z dnia 24 sierpnia 2023 roku wezwał K. L. do zapłaty kwoty 115.000,00 zł w terminie miesiąca od dnia doręczenia pisma, co nastąpiło w dniu 4 września 2023 roku. Dopiero po tym wezwaniu wymagalne stało się roszczenie powoda o zwrot kapitału kredytu. Chociażby też z tego względu nie sposób uznać, aby oświadczenie K. L. o potrąceniu mogło stać się skuteczne z datą wsteczną, tj. przed 22 lipca 2022 roku. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił w całości powództwo oparte o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu i nienależnym świadczeniu, o czym orzeczono w punkcie II. wyroku. Z uwagi na skuteczne cofnięcie pozwu Sąd na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. w punkcie I. wyroku umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym żądania zasądzenia na rzecz powoda kwoty 2.397,62 zł i odsetek od tej kwoty, a także w zakresie roszczeń sformułowanych w punkcie 2. lit. a i b petitum pozwu. W ocenie Sądu okoliczności niniejszej sprawy nie wskazują na to, aby częściowe cofnięcie pozwu było sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego albo zmierzało do obejścia prawa. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Powód przegrał niniejszy proces w całości i dlatego powinien zwrócić pozwanemu koszty procesu, na które złożyły się: a) opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł, b) koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600,00 zł. Wysokość stawki wynagrodzenia występującego w sprawie radcy prawnego określono na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c.