I C 275/14

Sygn. akt: I C 275/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lutego 2015 roku Sąd Rejonowy w Przasnyszu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR Anna Andrzejewska Protokolant: Małgorzata Szczypińska po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2015 roku w Przasnyszu na rozprawie sprawy z powództwa S. P. , W. P. (1) przeciwko W. P. (2) o rozwiązanie umowy darowizny I. oddala powództwo; II. przyznaje adwokatowi M. G. wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu w kwocie 4.428,00 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych 00/100), w tym należny podatek VAT w wysokości 828,00 złotych (osiemset dwadzieścia osiem złotych 00/100) i poleca wypłacić tę kwotę ze Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego w Przasnyszu); III. przyznaje adwokatowi I. B. wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu w kwocie 4.428,00 zł (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem złotych 00/100), w tym należny podatek VAT w wysokości 828,00 złotych (osiemset dwadzieścia osiem złotych 00/100) i poleca wypłacić tę kwotę ze Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego w Przasnyszu); IV. odstępuje od obciążania powodów kosztami sądowymi, których nie mieli obowiązku uiścić i które zostały tymczasowo poniesione przez Skarb Państwa, i przejmuje je na rachunek Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego w Przasnyszu); V. zasądza od powodów solidarnie na rzecz Skarbu Państwa (kasa Sądu Rejonowego w Przasnyszu) kwotę 4.428,00 zł złotych (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego pozwanej, tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa (kasę sądu Rejonowego w Przasnyszu). Sygn. akt I C 275/14 UZASADNIENIE Powodowie S. P. i W. P. (1) skierowali przeciwko W. P. (2) pozew w którym – po ostatecznym doprecyzowaniu powództwa – domagali się rozwiązania w części dotyczącej pozwanej umowy darowizny gospodarstwa rolnego zawartej w dniu 25.09.2000 roku w formie aktu notarialnego Rep. A nr (...) między nimi a ich nieżyjącym synem i pozwaną. Jako podstawę swego żądania wskazali zachowanie pozwanej, która nie opiekuje się nimi w starości, nie pomaga im, natomiast dokucza im, ubliża, wszczyna awantury, bije ich, nastawia wnuki przeciwko nim. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. W uzasadnieniu swego stanowiska podała, że powództwo w niniejszej sprawie jest już kolejnym pozwem wnoszonym przez powodów przeciwko pozwanej zmierzającym do odzyskania nieruchomości przekazanej aktem notarialnym w 2000 roku. Zaprzeczyła jakoby miała wyganiać powodów z domu, dokuczać im, awanturować się, życzyć śmierci, czy źle nastawiać do nich swoje dzieci. Dodała, że nigdy nie biła powodów i nie odmawiała im opieki. Z uwagi na istniejący konflikt i uosobienie powodów szukających konfliktów, unika kontaktu z nimi. Wnioskowała, ze brak jest podstaw do rozwiązania umowy zawartej w dniu 25 września 2000 roku. Sąd ustalił i zważył, co następuje: W dniu 25 września 2000 roku umową darowizny (Rep. A Nr (...) ) małżonkowie S. P. (powódka) i W. P. (1) (powód) darowali swojemu synowi P. P. i synowej W. P. (2) (pozwanej) jako ich wspólność ustawową nieruchomości rolne i leśne wraz z inwentarzem żywym i martwym opisane szczegółowo w § 1 umowy, a obdarowani ustanowili na rzecz darczyńców służebność mieszkania opisana szczegółowo w § 3 tej umowy. Analiza treści opisanej wyżej umowy jednoznacznie wskazuje, że umowę tę zakwalifikować należy jako typową umowę darowizny ( art. 888 § 1 kc ). Świadczy po tym tak tytuł umowy, jak i pojęcia, którymi ona operuje jak: „darują”, „obdarowani”. Jest tam też zawarte oświadczenie o przyjęciu darowizny. W tym stanie rzeczy powodom przysługiwało uprawnienie do dochodzenia roszczeń z przepisów o odwołaniu darowizny przez pryzmat przesłanek z art. 898 § 1 kc. W niniejszej sprawie powodowe domagali się „rozwiązania umowy darowizny gospodarstwa rolnego” zawartej w dniu 25 września 2000 roku w formie aktu notarialnego (Rep. A nr (...) ) w ½ części dotyczącej pozwanej. Z treści uzasadnienia pozwu wywnioskować można, ze powodowie domagają się „rozwiązania” umowy darowizny z przyczyny wskazanej w art. 898 § 1 kc , tj. rażącej niewdzięczności pozwanej. Bezsprzecznie chodziło im o zwrot (odwołanie) przedmiotu darowizny, jednak takiego żądania nie wyartykułowali. Powodowie reprezentowani przez fachowego pełnomocnika w pozwie nie podnosili, że dokonali „odwołania” darowizny w części z powodu rażącej niewdzięczności pozwanej. Tymczasem odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie ( art. 900 kc ). Nawet gdyby jednak uznać, że oświadczenie woli o odwołaniu darowizny w części wobec pozwanej zostało skutecznie dokonane z chwilą doręczenia stronie pozwanej odpisu pozwu w niniejszej sprawie to i tak zauważyć należy, że samo „odwołanie darowizny” nie wywołuje skutków rzeczowych (nie przenosi zwrotnie własności nieruchomości), a jedynie powoduje skutek obligacyjny rodząc po stronie obdarowanego zobowiązanie do zwrotnego przeniesienia własności nieruchomości z zachowaniem formy wymaganej do zawarcia umowy. W braku woli zwrotnego przeniesienia własności uprawnionemu pozostaje wystąpienie z powództwem o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu na darczyńcę własności nieruchomości w następstwie odwołania darowizny ( art. 64 kc ). Takiego roszczenia nie sformułowała jednak strona powodowa, także po ustanowieniu im już profesjonalnego pełnomocnika. Roszczenie o „rozwiązanie darowizny” jako nieprzewidziane przepisami Kodeksu cywilnego (poza przepisem art. 901 kc , który jednak w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie znajdował zastosowania) już tylko z tego powodu nie zasługiwało na uwzględnienie. Podkreślić należy, że Sąd nie może orzekać o czym innym niż domaga się powód. O ile przy tym w przypadku niejasno ujętej konkluzji pozwu (żądania powoda) Sąd może dokonać stosownej modyfikacji żądania jeśli jest ona zgodna z wolą powoda, o tyle nie może jednak tego uczynić, jeżeli strona jest reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, który – na żądanie Sądu – precyzyjnie (jak należy przyjmować) wskazał zakres żądania powoda (k. 48-49). Zawodowy pełnomocnik wskazał, że powodowie domagają się „rozwiązania umowy darowizny”, nie dokonał natomiast w sposób przewidziany przepisami Kodeksu postępowania cywilnego zmiany żądania pozwu mając na uwadze okoliczności faktyczne podawane przez powodów ( i zresztą powtórzone przez samego fachowego ich pełnomocnika w piśmie procesowym z dnia 23.10.2014 roku doprecyzowującym samodzielnie skonstruowany pozew powodów). Natomiast powództwo w aktualnym kształcie nie znajduje uzasadnienia prawnego i jako wadliwe nie mogło być uwzględnione. Z tego powodu podlegało oddaleniu. Z uwagi na to, że zgodnie z art. 321 § 1 kpc sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem pozwu, ani też orzekać ponad żądanie, co jest przejawem zasad dyspozycyjności i kontradyktoryjności, zbędne było badanie czy zaszły okoliczności wskazane przez powodów w uzasadnieniu pozwu, a świadczące – w ich ocenie – o zarzucanej pozwanej jej rażącej niewdzięczności. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na mocy powołanych wyżej przepisów. Powodowe zwolnieni byli od kosztów sądowych w całości, a zatem mając na uwadze ich sytuację majątkową, która nie uległa poprawie – odstąpiono od obciążania ich kosztami sądowymi poniesionymi tymczasowo przez Skarb Państwa na mocy art. 113 ust. 4 z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 roku, poz. 461) doliczając należny podatek VAT. Zwolnienie o kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi (art. 108 powołanej wyżej ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). O kosztach procesu orzeczono zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, przy uwzględnieniu, że koszty te zostały tymczasowo pokryte ze środków Skarbu Państwa, nie znajdując podstaw do zastosowania dyspozycji art. 102 kpc . Przepis art. 102 k.p.c. przewiduje wyjątek od zasady odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za koszty procesu ( art. 98 § 1 k.p.c. ). Stanowi on, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów procesu albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Ustalenie, czy w sprawie zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony", zależy od swobodnej oceny sądu. W realiach rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że powodowie mają trudną sytuację materialną, jednak przepis art. 102 k.p.c. nie może być rozszerzająco wykładany i wyklucza uogólnienie. W szczególności brak jest podstaw do przyjęcia, że sama trudna sytuacja majątkowa osoby przegrywającej sprawę stanowić będzie podstawę do zastosowania dyrektywy zawartej w art. 102 kpc . Przeciwko takiemu poglądowi przemawia też treść art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zgodnie z którym zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Subiektywne przekonanie o zasadności swego roszczenia w sytuacji reprezentowania powodów przez zawodowego pełnomocnika nie zwalnia ich od ryzyka związanego ze skutkami finansowymi przegrania procesu. Skutki takie powodowie winni wziąć pod uwagę, a fachowy pełnomocnik powinien uprzedzić ich o możliwych skutkach przegrania procesu. Powodowie wytaczając powództwo muszą liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów zastępstwa procesowego związanego z udziałem w sprawie pozwanego.