I C 268/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód R. Bank (...) z siedzibą w W. pozwał D. M. i P. M. o zapłatę 472 185,64 zł tytułem niespłaconego kapitału kredytu, odsetek umownych i ustawowych oraz opłat windykacyjnych. Wcześniej powództwo zostało uwzględnione nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym co do spółki, a wobec śmierci I. M. pozew został odrzucony. D. M. zaskarżyła nakaz sprzeciwem, wnosząc o oddalenie powództwa i ustalenie nieważności umowy ze względu na abuzywność postanowień, nawiązując do linii orzeczniczej dotyczącej kredytów waloryzowanych do waluty obcej. Podniosła zarzuty nieuczciwej praktyki rynkowej i kwestionowała wysokość dochodzonej kwoty. Po ustaleniu, że D. M. i P. M. są następcami prawnymi zlikwidowanej spółki, postępowanie kontynuowano z nimi jako stronami pozwanymi. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa, podnosząc zarzut potrącenia, gdyż realizując umowę spłacili wyższą kwotę. Sąd ustalił, że w 2008 r. poprzednik prawny powoda zawarł z pozwanymi umowę kredytu rozwojowego indeksowanego kursem waluty obcej na 364 000 zł, który miał być wykorzystany na finansowanie bieżącej działalności. Kredyt miał być spłacany w ratach miesięcznych, a oprocentowanie oparte na LIBOR 3M. Umowa została wypowiedziana w 2017 r. Sąd nie uwzględnił powództwa, uznając za zasadny zarzut nieważności umowy i potrącenia. Kluczowym motywem rozstrzygnięcia było uznanie, że umowa jest nieważna z powodu przekroczenia granic swobody umów (art. 58 k.c.) i naruszenia zasad współżycia społecznego. Sąd powołał się na orzecznictwo dotyczące umów z konsumentami, wskazując, że postanowienia określające wysokość należności z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank są nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem. W konsekwencji stwierdzono nieważność całej umowy. Następnie, na podstawie art. 498 i 499 k.c., uwzględniono zarzut potrącenia, uznając, że pozwani spłacili wyższą kwotę niż dochodzona przez bank. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 11 k.p.c.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNieważność umów kredytów indeksowanych kursem waluty obcej z powodu abuzywności postanowień dotyczących kursów walut i naruszenia zasad współżycia społecznego.
Zastosowanie głównie do umów zawartych z przedsiębiorcami, gdzie sąd rozszerza ochronę na podstawie art. 58 k.c., nawiązując do orzecznictwa konsumenckiego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienia umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, dotyczące sposobu ustalania kursu waluty przez bank, mogą prowadzić do nieważności całej umowy z uwagi na przekroczenie granic swobody umów i naruszenie zasad współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia te mogą prowadzić do nieważności całej umowy, jeśli są nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku, obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem i naruszają równorzędność stron.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na linii orzeczniczej dotyczącej umów z konsumentami, wskazując, że jednostronne ustalanie kursów walut przez bank narusza zasady współżycia społecznego i przekracza granice swobody umów. Taka konstrukcja umowy prowadzi do istotnej dysproporcji w zakresie świadomości kontrahentów i niedookreślenia świadczeń.
Czy zarzut potrącenia podniesiony przez pozwanych, którzy spłacili wyższą kwotę niż dochodzona przez bank, jest zasadny w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zarzut potrącenia jest zasadny, gdyż stanowi sposób rozliczenia świadczeń nienależnych na podstawie art. 410 k.c. w związku z art. 498 i 499 k.c.
Uzasadnienie
Po stwierdzeniu nieważności umowy, strony powinny rozliczyć się ze świadczeń nienależnych. Pozwani wykazali, że spłacili kwotę przewyższającą żądanie banku, co uzasadnia uwzględnienie zarzutu potrącenia.
Czy pozwani, mimo formalnego zawarcia umowy jako przedsiębiorcy, mogą skorzystać z ochrony konsumenckiej w przypadku kredytu indeksowanego kursem waluty obcej?
Odpowiedź sądu
Sąd nie rozstrzygnął bezpośrednio statusu konsumenckiego pozwanych, ale zastosował argumentację z orzecznictwa dotyczącego ochrony konsumentów do oceny nieważności umowy na podstawie art. 58 k.c.
Uzasadnienie
Sąd zauważył, że linia orzecznicza dotycząca kredytów frankowych ustabilizowała się w ramach ochrony konsumentów, jednak formalnie umowa była zawarta z przedsiębiorcami. Sąd nie podjął się badania statusu konsumenckiego, ale oparł rozstrzygnięcie na zasadach ochrony słabszej strony umowy, stosując przepisy dotyczące nieważności czynności prawnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. Bank (...) Oddział w Polsce | spółka | powód |
| D. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
| P. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
| (...) Spółka Jawna w S. | spółka | pozwany |
| I. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna.
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 58 § 3
Kodeks cywilny
Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.
k.c. art. 410
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia stosuje się m.in. do świadczenia nienależnego.
k.c. art. 498
Kodeks cywilny
Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmioty obu wierzytelności są tego samego rodzaju lub jeżeli obie wierzytelności są pieniężne i obie są wymagalne oraz mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.
k.c. art. 499
Kodeks cywilny
Potrącenia można dokonać przez oświadczenie jednej ze stron.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 98 § 11
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
k.c. art. 805 § 4
Kodeks cywilny
W relacjach z bankiem, kontrahent powinien być tak chroniony jak w relacji z ubezpieczycielem.
k.c. art. 22 § 1
Kodeks cywilny
Definicja konsumenta.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieważność umowy kredytu ze względu na abuzywność postanowień dotyczących waloryzacji do waluty obcej i stosowania kursów z tabel banku. • Przekroczenie granic swobody umów i naruszenie zasad współżycia społecznego. • Zasadność zarzutu potrącenia podniesionego przez pozwanych.
Odrzucone argumenty
Roszczenie banku o zapłatę kapitału kredytu, odsetek i opłat windykacyjnych.
Godne uwagi sformułowania
postanowienia określające wysokości należności obciążającej kredytobiorcę z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne • narusza równorzędność stron • przekroczenie granic swobody umów – w sposób wyżej przedstawiony - nastąpiło wobec naruszenia zasad współżycia społecznego • banki są traktowane jako wiarygodny podmiot rynku finansowego wobec ich roli i monitoringu, jakiemu podlegają, a wizerunek ten został wykorzystany do „sprzedaży” ryzykownego w stopniu niestandardowym produktu finansowego
Skład orzekający
Hanna Kaflak-Januszko
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Nieważność umów kredytów indeksowanych kursem waluty obcej z powodu abuzywności postanowień dotyczących kursów walut i naruszenia zasad współżycia społecznego."
Ograniczenia: Zastosowanie głównie do umów zawartych z przedsiębiorcami, gdzie sąd rozszerza ochronę na podstawie art. 58 k.c., nawiązując do orzecznictwa konsumenckiego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów waloryzowanych do walut obcych i pokazuje, jak sądy mogą stosować przepisy dotyczące ochrony słabszej strony umowy nawet w relacjach między przedsiębiorcami, jeśli umowa jest rażąco nieuczciwa.
“Bank przegrał sprawę o kredyt waloryzowany! Sąd uznał umowę za nieważną, chroniąc przedsiębiorców.”
Dane finansowe
WPS: 472 185,64 PLN
koszty postępowania: 10 817 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.