I C 2635/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka W. P. wniosła o zasądzenie od pozwanej H. P. kwoty 25.000 zł tytułem zachowku po zmarłej matce Z. C. Matka stron przekazała pozwanej i jej mężowi gospodarstwo rolne umową darowizny z 1993 r., ustanawiając na rzecz darczyńców służebność mieszkania. Powódka nie otrzymała zachowku ani w inny sposób nie została zaspokojona. Pozwana podnosiła, że umowa była umową z następcą, a nie darowizną, oraz że powódka zrzekła się roszczeń. Sąd Rejonowy w Kaliszu uznał umowę za darowiznę, odrzucając argumenty pozwanej. Stwierdził, że oświadczenie powódki z 2017 r. nie było skutecznym zrzeczeniem się spadku ani zachowku. Obliczył wartość spadku, doliczając darowiznę zgodnie z art. 994 § 1 kc, uwzględniając wspólność ustawową małżonków C. i wartość nieruchomości według stanu z 1993 r. oraz cen z 2019 r. Wartość nieruchomości z obciążeniem służebnością ustalono na 82.000 zł. Po uwzględnieniu udziału spadkowego powódki (1/4 substratu zachowku), należny zachowek wyniósł 5.125 zł. Sąd oddalił powództwo w pozostałym zakresie, zasądził koszty procesu i przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja umowy darowizny gospodarstwa rolnego z ustanowieniem służebności mieszkania w kontekście roszczenia o zachowek; zasady doliczania darowizn do spadku przy wspólności ustawowej małżonków; skutki prawne oświadczeń o zrzeczeniu się spadku i zachowku.
Dotyczy specyficznej sytuacji darowizny gospodarstwa rolnego i wspólności ustawowej małżonków.
Zagadnienia prawne (4)
Czy umowa darowizny gospodarstwa rolnego z ustanowieniem służebności mieszkania stanowi podstawę do obliczenia zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd uznał umowę za darowiznę, a jej przedmiot podlega doliczeniu do spadku przy ustalaniu wysokości zachowku.
Uzasadnienie
Sąd, stosując kombinowaną metodę wykładni oświadczeń woli, uznał umowę za darowiznę, a nie umowę z następcą, mimo argumentów pozwanej. Podkreślono, że strony aktu notarialnego były świadome zawierania darowizny, a cel umowy był bliższy darowiźnie.
Czy oświadczenie powódki o zrzeczeniu się spadku i roszczeń spadkowych, złożone w zwykłej formie pisemnej, jest skuteczne wobec prawa do zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, oświadczenie to nie jest skuteczne jako zrzeczenie się spadku (wymaga formy aktu notarialnego) ani jako zrzeczenie się prawa do zachowku, gdyż nie wynikało z niego takie zamiar.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że zrzeczenie się spadku wymaga formy aktu notarialnego, a zrzeczenie się zachowku musi być jednoznacznie wyrażone. Oświadczenie powódki nie spełniało tych wymogów.
Czy żądanie zapłaty zachowku przez powódkę, która nie opiekowała się chorą matką tak intensywnie jak pozwana, stanowi nadużycie prawa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, żądanie zachowku nie stanowi nadużycia prawa w rozumieniu art. 5 kc.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że mimo intensywnej opieki pozwanej nad matką, relacje powódki z matką były poprawne, a powódka nie wykazała nagannego zachowania. Prawo do zachowku służy realizacji obowiązków moralnych spadkodawcy wobec najbliższych.
Jak obliczyć wartość darowizny podlegającej doliczeniu do spadku, gdy przedmiot darowizny wszedł do majątku wspólnego obdarowanych małżonków?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przy ustalaniu substratu zachowku należy doliczyć połowę wartości przedmiotu darowizny.
Uzasadnienie
Sąd, powołując się na orzecznictwo SN, stwierdził, że w sytuacji darowizny na rzecz małżonków do majątku wspólnego, przysporzeniem na rzecz uprawnionego do zachowku jest tylko połowa wartości przedmiotu darowizny.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. P. | osoba_fizyczna | powódka |
| H. P. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Określa wysokość zachowku jako połowę wartości udziału spadkowego, który by się należał przy dziedziczeniu ustawowym.
k.c. art. 991 § § 2
Kodeks cywilny
Stanowi, że jeżeli uprawniony nie otrzymał zachowku w postaci darowizny, powołania do spadku lub zapisu, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej.
k.c. art. 994 § § 1
Kodeks cywilny
Określa zasady doliczania darowizn do spadku przy ustalaniu substratu zachowku.
Pomocnicze
k.c. art. 1000 § § 1
Kodeks cywilny
Określa możliwość dochodzenia zachowku od obdarowanego, jeśli nie można go uzyskać od spadkobiercy.
k.c. art. 65 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Reguluje zasady wykładni oświadczeń woli, uwzględniając okoliczności, zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dotyczy zakazu nadużywania prawa podmiotowego.
k.c. art. 1048
Kodeks cywilny
Określa formę aktu notarialnego dla zrzeczenia się dziedziczenia.
k.c. art. 995
Kodeks cywilny
Reguluje sposób obliczania wartości przedmiotu darowizny dla celów zachowku.
k.c. art. 481 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz orzekania ponad żądanie.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów procesu i ich wzajemnego zniesienia lub podziału.
u.u.s.r. art. 84
Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników
Reguluje umowę z następcą.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Dotyczy pobierania nieuiszczonych kosztów sądowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa z 1993 r. jest darowizną, a nie umową z następcą. • Oświadczenie powódki z 2017 r. nie jest skutecznym zrzeczeniem się spadku ani zachowku. • Wartość darowizny podlega doliczeniu do spadku przy ustalaniu zachowku. • Przy darowiźnie na rzecz małżonków do majątku wspólnego, do substratu zachowku zalicza się połowę wartości darowizny. • Żądanie zachowku nie stanowi nadużycia prawa.
Odrzucone argumenty
Umowa z 1993 r. była umową z następcą, a nie darowizną. • Powódka zrzekła się spadku i roszczeń spadkowych. • Wartość nieruchomości nie powinna być doliczana do spadku. • Żądanie zachowku stanowi nadużycie prawa podmiotowego (art. 5 kc).
Godne uwagi sformułowania
Sąd uznał - wbrew poglądowi strony pozwanej -, że zawarta umowa stanowi w istocie darowiznę. • Oświadczenie z dnia 04 maja 2017r. nie wywołuje żadnych skutków prawnych pod kątem prawa do zachowku. • Prawo spadkowe zapewnia zatem członkom najbliższej rodziny spadkodawcy, zaliczonym do kręgu uprawnionych do zachowku, uzyskanie korzyści ze spadku niezależnie od woli spadkodawcy. • Wartość rynkowa nieruchomości według stanu na dzień 07 września 1993r. bez uwzględnienia obciążenia służebnością mieszkania wynosiła 132.000,00 zł, przy uwzględnieniu obciążenia służebnością mieszkania wynosiła zaś 82.000,00 zł, co stanowiło czystą wartość spadku.
Skład orzekający
I. O.
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja umowy darowizny gospodarstwa rolnego z ustanowieniem służebności mieszkania w kontekście roszczenia o zachowek; zasady doliczania darowizn do spadku przy wspólności ustawowej małżonków; skutki prawne oświadczeń o zrzeczeniu się spadku i zachowku."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji darowizny gospodarstwa rolnego i wspólności ustawowej małżonków.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu zachowku po darowiźnie nieruchomości rodzinnych, a sąd szczegółowo analizuje kluczowe kwestie prawne, takie jak wykładnia umowy i zasady doliczania darowizn.
“Darowizna za życia rodziców – czy dzieci mogą liczyć na zachowek po latach?”
Dane finansowe
WPS: 25 000 PLN
zachowek: 5125 PLN
zwrot kosztów pomocy prawnej: 605,16 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.