I C 259/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód M. K. (1) wniósł pozew o ukształtowanie stosunku prawnego wynikającego z umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z (...) S.A. z siedzibą w W. w taki sposób, aby odpowiedzialność pozwanego nie wygasła wraz z wyczerpaniem sumy gwarancyjnej, lecz trwała do wyczerpania sumy gwarancyjnej przewidzianej w ustawie o ubezpieczeniach obowiązkowych, z granicą odpowiedzialności 3.647.000 EURO. Powód powoływał się na art. 357(1) § 1 k.c. w związku z art. 22a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, argumentując, że doznał 100% uszczerbku na zdrowiu w wyniku wypadku z 2005 r. i wymaga stałej opieki oraz ponosi cykliczne koszty. Pozwany (...) S.A. wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc zarzut wyczerpania sumy gwarancyjnej jeszcze w 2014 r. i braku dopuszczalności sądowej modyfikacji wygasłego stosunku zobowiązaniowego. Sąd Okręgowy ustalił, że suma gwarancyjna wyczerpała się w okresie sierpień/wrzesień 2014 r., co nastąpiło przed wejściem w życie przepisów nakładających na ubezpieczyciela obowiązek informacyjny o 80% przekroczeniu sumy gwarancyjnej. Sąd uznał, że powództwo oparte na art. 357(1) k.c. nie może być uwzględnione po wygaśnięciu zobowiązania na skutek wyczerpania sumy gwarancyjnej. Sąd podkreślił, że powód, mimo otrzymania pisma ubezpieczyciela z 2016 r. informującego o wyczerpaniu sumy gwarancyjnej, nie podjął żadnych działań przez kolejne 6 lat, co uniemożliwiło zastosowanie klauzuli rebus sic stantibus. Sąd oddalił powództwo, ale odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu ze względu na jego trudną sytuację życiową i przejął nieuiszczone koszty sądowe na rachunek Skarbu Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja stosowania klauzuli rebus sic stantibus do umów ubezpieczenia OC po wyczerpaniu sumy gwarancyjnej, znaczenie niezwłocznego działania poszkodowanego oraz skutki naruszenia obowiązku informacyjnego przez ubezpieczyciela.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji wprowadzającej ustawę z 2019 r. o szczególnych uprawnieniach poszkodowanych, choć sąd analizuje jej wpływ. Kluczowe jest wykazanie nadzwyczajnej zmiany stosunków i niezwłoczne działanie poszkodowanego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy sąd może ukształtować stosunek prawny umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej poprzez podwyższenie sumy gwarancyjnej na podstawie art. 357(1) § 1 k.c. po wyczerpaniu pierwotnej sumy gwarancyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, powództwo oparte na art. 357(1) k.c. nie może być uwzględnione po wygaśnięciu zobowiązania na skutek wyczerpania sumy gwarancyjnej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że klauzula rebus sic stantibus może mieć zastosowanie do umów ubezpieczenia OC, jednakże powództwo o jej zastosowanie powinno być wniesione przed wygaśnięciem zobowiązania. W tej sprawie suma gwarancyjna wyczerpała się w 2014 r., a powód wniósł pozew dopiero w 2022 r., mimo otrzymania informacji o wyczerpaniu sumy gwarancyjnej w 2016 r. Brak niezwłocznego działania powoda uniemożliwił zastosowanie art. 357(1) k.c.
Czy naruszenie przez ubezpieczyciela obowiązku informacyjnego wynikającego z art. 22a ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych skutkuje niewykonaniem zobowiązania i umożliwia podwyższenie sumy gwarancyjnej po jej wyczerpaniu?
Odpowiedź sądu
Nie, naruszenie obowiązku informacyjnego nie skutkuje niewykonaniem zobowiązania w sposób uniemożliwiający jego wygaśnięcie, a jedynie może być podstawą ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że choć ubezpieczyciel naruszył obowiązek informacyjny, nie miało to zasadniczego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Nawet jeśli uznać to za nienależyte wykonanie zobowiązania, nie stoi to na przeszkodzie jego wygaśnięciu.
Czy dalsze wypłacanie renty przez ubezpieczyciela po wyczerpaniu sumy gwarancyjnej oznacza, że zobowiązanie nie wygasło?
Odpowiedź sądu
Nie, dalsze wypłacanie renty przez ubezpieczyciela po wyczerpaniu sumy gwarancyjnej pozostaje w jego wyłącznej gestii i nie skutkuje dalszym trwaniem zobowiązania.
Uzasadnienie
Suma ubezpieczenia stanowi górną granicę odpowiedzialności ubezpieczyciela. Po jej wyczerpaniu, ubezpieczyciel staje się wolny od odpowiedzialności za dalsze świadczenia, a jego zobowiązanie wygasa.
Czy wejście w życie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o szczególnych uprawnieniach osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej pozbawia poszkodowanego możliwości wystąpienia z powództwem o podwyższenie sumy gwarancyjnej na podstawie art. 357(1) k.c.?
Odpowiedź sądu
Nie, ustawa ta stanowi dodatkowe zabezpieczenie i nie zastępuje możliwości wystąpienia z powództwem opartym na art. 357(1) k.c.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że celem ustawodawcy nie było zastąpienie uprawnienia poszkodowanego do wystąpienia z powództwem opartym na art. 357(1) k.c. roszczeniem o wypłatę renty wobec UFG, a stworzenie dodatkowego rozwiązania prawnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. K. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| (...) S.A. | spółka | pozwany |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 357¹ § § 1
Kodeks cywilny
Sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy, jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy.
k.c. art. 189
Kodeks cywilny
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.
Pomocnicze
u.u.o. art. 22a
Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych
Zakład ubezpieczeń ma obowiązek poinformowania poszkodowanego o możliwości wyczerpania się sumy gwarancyjnej oraz o możliwości wytoczenia powództwa o ukształtowanie stosunku prawnego na podstawie art. 357(1) k.c.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.
u.k.s.c. art. 113
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Sąd może przejąć na rachunek Skarbu Państwa nieuiszczone koszty sądowe.
k.c. art. 354
Kodeks cywilny
Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego.
u.dz.u.r.
Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej
Wprowadziła art. 22a do ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.
u.s.u.o.p. art. 1
Ustawa o szczególnych uprawnieniach osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej ustalonej na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2006 roku
Określa uprawnienia osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej.
u.s.u.o.p. art. 2
Ustawa o szczególnych uprawnieniach osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej ustalonej na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2006 roku
Przyznaje poszkodowanemu roszczenie o wypłatę renty do Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego.
u.s.u.o.p. art. 3
Ustawa o szczególnych uprawnieniach osób poszkodowanych w przypadku wyczerpania sumy gwarancyjnej ustalonej na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2006 roku
UFG zobowiązany jest do wypłaty renty tylko za okresy przypadające po 28 września 2019 r.
k.c. art. 444 § § 2
Kodeks cywilny
Określa zakres renty.
k.c. art. 411 § ust. 1
Kodeks cywilny
Dotyczy świadczeń spełnionych dobrowolnie.
k.c. art. 471
Kodeks cywilny
Dotyczy odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.
k.c. art. 7
Kodeks cywilny
Suma ubezpieczenia lub suma gwarancyjna stanowi górną granicę odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Suma gwarancyjna wyczerpała się w 2014 roku, przed wniesieniem pozwu. • Powództwo oparte na art. 357(1) k.c. nie może być uwzględnione po wygaśnięciu zobowiązania. • Powód nie wykazał, aby wyczerpanie sumy gwarancyjnej było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub celem społeczno-gospodarczym zobowiązania. • Powód nie podjął niezwłocznych działań po otrzymaniu informacji o wyczerpaniu sumy gwarancyjnej.
Odrzucone argumenty
Nadzwyczajna zmiana stosunków uzasadnia podwyższenie sumy gwarancyjnej. • Naruszenie przez ubezpieczyciela obowiązku informacyjnego skutkuje niewykonaniem zobowiązania. • Dalsze wypłacanie renty przez ubezpieczyciela oznacza, że zobowiązanie nie wygasło. • Ustawa z 2019 r. o szczególnych uprawnieniach poszkodowanych nie pozbawia możliwości dochodzenia roszczeń na podstawie art. 357(1) k.c.
Godne uwagi sformułowania
Suma ubezpieczenia lub suma gwarancyjna stanowi górną granicę odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń. • W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że dopuszczalne jest przekształcenie treści stosunku ubezpieczenia przez odpowiednie podwyższenie sumy gwarancyjnej na podstawie art. 357(1) § 1 k.c. • Jeżeli poszkodowany, zgodnie z zasadą współdziałania wierzyciela z dłużnikiem przy wykonaniu zobowiązania, da niezwłocznie wyraz temu, że spełnienia na jego rzecz świadczenia w rozmiarze odpowiadającym sumie gwarancyjnej nie uważa on za wykonanie zobowiązania w sposób skutkujący jego wygaśnięciem, może następnie, bez nieuzasadnionej zwłoki, w braku dobrowolnego uwzględnienia jego żądania, wytoczyć powództwo o podwyższenie sumy gwarancyjnej na podstawie art. 357 1 § 1 k.c.
Skład orzekający
Agnieszka Onichimowska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja stosowania klauzuli rebus sic stantibus do umów ubezpieczenia OC po wyczerpaniu sumy gwarancyjnej, znaczenie niezwłocznego działania poszkodowanego oraz skutki naruszenia obowiązku informacyjnego przez ubezpieczyciela."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji wprowadzającej ustawę z 2019 r. o szczególnych uprawnieniach poszkodowanych, choć sąd analizuje jej wpływ. Kluczowe jest wykazanie nadzwyczajnej zmiany stosunków i niezwłoczne działanie poszkodowanego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy bardzo poważnych skutków wypadku komunikacyjnego i próby modyfikacji umowy ubezpieczeniowej po latach, co ma duży wymiar ludzki i prawny. Pokazuje złożoność przepisów dotyczących sum gwarancyjnych i klauzuli rebus sic stantibus.
“Czy ubezpieczyciel może zakończyć wypłatę świadczeń po wyczerpaniu sumy gwarancyjnej? Sąd Okręgowy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 3 647 000 EURO
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.