I C 237/13

Sygn. I C 237/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 listopada 2013 r. Sąd Okręgowy w Słupsku I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Małgorzata Banaś Protokolant: Małgorzata Bugiel po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2013 r. w Słupsku na rozprawie sprawy z powództwa S. S. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli 1. oddala powództwo; 2. nie obciąża powoda kosztami procesu. Na oryginale właściwy podpis Sygn. akt IC 237/13 UZASADNIENIE Powód S. S. w pozwie wniesionym do Sądu Okręgowego w S. domagał się zobowiązanie Spółdzielni (...) z siedzibą w S. do zawarcia umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego położonego przy ul. (...) w S. wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej na jego rzecz i do określenia udziału w nieruchomości wspólnej dla lokalu mieszkalnego wskazanego powyżej. W uzasadnieniu żądania wskazał, że przysługuje mu spółdzielcze własnościowe prawo do spornego lokalu, a pozwana do dnia złożenia pozwu nie przeniosła na niego własności lokalu, mimo ustawowego obowiązku. Jako podstawę prawną zgłoszonego powództwa powód wskazał art. 17 14 ustęp 1 i 1 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2003 roku, Nr 119, poz. 11616 ze zm.) Pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) w S. wnosząc o oddalenie powództwa jako co najmniej przedwczesnego, wskazała, iż nie kwestionuje tego, że zgodnie z art. 17 14 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r o spółdzielniach mieszkaniowych na pisemne żądanie członka lub osoby niebędącej członkiem spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, spółdzielnia jest obowiązana zawrzeć umowę przeniesienia własności lokalu po spełnieniu warunków określonych w pkt. 1 i 2 ust. 1 art. 17 14 ustawy. Powyższy przepis dotyczy wszystkich osób posiadających własnościowe prawo do lokalu. W niniejszej sprawie istotne jest jednak, to iż własnościowe prawo do lokalu przy ul. (...) w S. przysługiwało powodowi i jego żonie A. S. , a po jej zgonie w dniu 2 maja 2012 r, przysługuje powodowi i spadkobiercom jego żony. Powód pomimo pouczenia w tym przedmiocie nie przedstawił do Spółdzielni postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej żonie A. S. , ani też dowodu wszczęcia takiego postępowania. Sąd ustalił co następuje: Powód domagał się nakazania pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. złożenia oświadczenia woli o przekształceniu (ustanowieniu) przez pozwaną na jego rzecz odrębnej własności lokalu nr (...) położonego w S. przy ul. (...) wraz z udziałem w prawie własności nieruchomości. S. S. był członkiem pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. od dnia 29 maja 1967r. W dniu 9 lutego 1971r. otrzymał od Spółdzielni przydział mieszkania typu lokatorskiego o pow. 26,4 m 2 przy ul. (...) w S. . W dniu 19 czerwca1976r. powód zwarł związek małżeński z A. S. . Budynek ten i jego lokatorów pozwana Spółdzielnia przekazała w 1980 roku do zasobów Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. . Z tych względów powód podobnie jak inni członkowie spółdzielni zamieszkujący w budynku przy ul. (...) poza tymi którzy nie złożyli deklaracji przystąpienia do (...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. został wykreślony z listy członków pozwanej spółdzielni. bezsporne – nadto deklaracja przystąpienia do spółdzielni k. 62, przydział lokalu k. 63, rejestr członków k. 66 akt, protokół z posiedzenia zarządu k.68 akt. Od 29 grudnia 1980r. S. S. był członkiem (...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. wpisanym do rejestru członków pod numerem 9850. W dniu 31 lipca 1989r. powód wystąpił do zarządu Spółdzielni o skreślenie go z rejestru członków z uwagi na otrzymanie nowego mieszkania w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. . Z dniem 1 sierpnia 1989r. powód został wykreślony z rejestru członków spółdzielni w związku z przeniesieniem członkostwa i skierowaniem do zasiedlenia mieszkania w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. . Wraz z przeniesieniem rejestracji zostały przekazane w całości dokumenty znajdujące się w aktach członkowskich. bezsporne – nadto wystąpienie ze (...) Czyn k. 77, protokół zdawczo-odbiorczy k. 78 akt. W dniu 28 sierpnia 1989r. powód złożył deklarację przyjęcia w poczet członków Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. , i z dniem 2 marca 1990r. został przyjęty i wpisany do rejestru członków pod numerem (...) , a następnie w dniu 9 marca 1990r. Spółdzielnia przydzieliła powodowi lokal mieszkalny przy ul. (...) w S. na warunkach własnościowego prawa do lokalu i wskazała powoda oraz jego żonę A. S. , jako osoby mające prawo zamieszkania w przydzielonym lokalu. Żona powoda zmarła w dniu 29 maja 2012r. małżonkowie nie mieli dzieci. A. S. w chwili śmierci posiadała pięcioro żyjącego rodzeństwa. bezsporne – nadto deklaracja przystąpienia do spółdzielni k. 42, przydział lokalu k. 43, W dniu 19 grudnia 2012r. powód złożył w pozwanej Spółdzielni wniosek o wyodrębnienie zajmowanego przeze niego lokalu i przeniesienie na jego własność. W odpowiedzi na powyższe spółdzielnia poinformowała powoda pismem z dnia 7 listopada 2012r. o konieczności uregulowania spraw spadkowych po zmarłej żonie, co potwierdziła także w piśmie z 8 stycznia 2013r. będącym odpowiedzią na wniosek powoda o przeniesienie lokalu w odrębną własność. dowód: pismo pozwanej Spółdzielni z dnia 7.11.2012r. k.9, pismo z dnia 0.01.2013r. k. 12 akt. Sąd zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. S. S. członkiem pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) był od dnia 29 maja 1967r. i otrzymał przydział na mieszkanie przy ul. (...) w S. na zasadach spółdzielczego prawa lokatorskiego. Od dnia 19 czerwca 1976r. wspólnie z powodem zamieszkiwała jego żona A. S. . Następnie uwagi na przekazanie budynku przy ul. (...) w 1980 r. do zasobów (...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...) , S. S. został wykreślony z rejestru członków pozwanej spółdzielni i przyjęty w poczet członków Spółdzielni (...) w dniu 29 grudnia 1980r. Uwzględniając wniosek powoda o przydział większego mieszkania. Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) skierowała go do zasiedlenia mieszkania przy ul. (...) w S. znajdującego się w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej (...) która przydzieliła powodowi ten lokal w dniu 9 marca 1990r. na warunkach spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, a przydział lokalu nastąpił w czasie pozostawania powoda w związku małżeńskim. Wcześniej, bo w dniu 28 sierpnia 1989r. powód złożył deklarację przystąpienia do Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w charakterze członka, natomiast w poczet członków został przyjęty w dniu 2 sierpnia 1990r. na podstawie decyzji nr (...) . W dniu 1 sierpnia 1989r. powód został wykreślony z rejestru członków (...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...) . Zgodnie z obowiązującymi w czasie przydziału przepisem art. 215 § 2 prawa spółdzielczego z dnia 16 września 1982r. i § 17 ust. 1 statutu pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. uchwalonego przez Zebranie Przedstawicieli Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w dniu 27 czerwca 1983r. i stanowiącego tekst jednolity uwzględniający zmiany dokonane w uchwale z 20 czerwca 1987r. spółdzielcze prawo do lokalu, przydzielone obojgu małżonkom lub jednemu z nich w czasie trwania małżeństwa dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny, należy wspólnie do obojga małżonków bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe. O tym, czy spółdzielcze prawo do lokalu należy do obojga małżonków czy też do jednego z nich, decydują przesłanki materialnoprawne nabycia tego prawa, a nie formalna okoliczność, który z nich jest stroną stosunku prawnego, na podstawie którego doszło do nabycia prawa. Jest więc bez znaczenia, czy w tytule tego nabycia są uwidocznieni oboje małżonkowie czy też tylko jedno z nich. Decyduje okoliczność, że nabyte prawo stanowi dorobek małżonków w rozumieniu art. 31 i 32 k.r.o. Zasadą przy tym jest, że nabyte prawo stanowi dorobek, a do wyjątkowych należą sytuacje, gdy przypada ono tylko jednemu z małżonków ( art. 31 i 32 k.r.o. ). Dla oceny, że spółdzielcze prawo do lokalu przynależy do obojga małżonków, jest natomiast obojętne źródło i czas wpłacenia wkładu. Spółdzielcze prawo do lokalu przydzielone w czasie trwania małżeństwa należy zatem wspólnie do obojga małżonków nawet wówczas, gdy jeden z małżonków nie jest członkiem spółdzielni. Decydującym warunkiem uznania wspólności prawa małżonków do lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w S. , był przydział tego lokalu dokonany w czasie trwania małżeństwa, nie zaś pochodzenie wkładu budowlanego, jak wywodził powód. Bezzasadnym zatem jest argument powoda który swoje wyłączne prawo do tego lokalu wywodzi z faktu, że wkład mieszkaniowy na ten lokal wniósł – jak twierdzi, w całości z majątku osobistego a także, że przed zawarciem małżeństwa dokonywał wszystkich czynności związanych z poprzednim lokalem przy ul. (...) w S. , na który wpłacił ze swojego majątku odrębnego wkład mieszkaniowy. Wbrew odmiennemu twierdzeniu powoda, wniesiony przez niego wkład budowlany należał do obojga małżonków. Zgodnie bowiem z obowiązującym w czasie przydziału lokalu art. 215 § 4 prawa spółdzielczego , ,jeżeli stosunki majątkowe między małżonkami podlegają wspólności ustawowej, wkład mieszkaniowy lub budowlany należy przed przydziałem lokalu wspólnie do obojga małżonków, niezależnie od pochodzenia środków, z których został zgromadzony. Przepis ten nie narusza uprawnienia każdego z małżonków do żądania zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z jego majątku odrębnego na majątek wspólny”. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż prawo do lokalu co do którego powód zgłosił wniosek o wyodrębnienie i przeniesienie na jego własność zostało przydzielone w czasie trwania małżeństwa. Własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu jest ograniczonym prawem rzeczowym , dziedzicznym i podlegającym obrotowi prawnemu. Wspólność małżeńska może istnieć tylko między małżonkami, dlatego ustaje ona ex lege z chwilą ustania małżeństwa na skutek śmierci jednego z małżonków rozwodu lub unieważnienia małżeństwa. Zasada ta odnosi się także do wspólności spółdzielczego prawa do lokalu zarówno istniejącej w ramach wspólności dorobku, jak i samoistnej. Zgodnie z ust. 1 art. 17 14 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r o spółdzielniach mieszkaniowych na pisemne żądanie członka lub osoby niebędącej członkiem spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, spółdzielnia jest obowiązana zawrzeć umowę przeniesienia własności lokalu po spełnieniu pkt. 1 i 2 ust. 1 art. 17 14 ustawy. Własnościowe prawo do lokalu przy ul. (...) w S. przysługiwało powodowi i jego żonie A. S. , a po jej zgonie, który nastąpił w dniu 29 maja 2012r., przysługuje powodowi i spadkobiercom jego żony. Zgodnie z § 73 statutu pozwanej spółdzielni oraz stosownie do treści art. 17 9 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. który zastąpił uchylone art.228 i 233 prawa spółdzielczego z dnia 16 września 1982r. , w razie śmierci jednego z małżonków, którym spółdzielcze prawo do lokalu przysługiwało wspólnie, stosuje się odpowiednio ust 1. tego artykułu stanowiący, że „ jeżeli spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przeszło na kilku spadkobierców, powinni oni w terminie jednego roku od otwarcia spadku, wyznaczyć spośród siebie pełnomocnika w celu dokonywania czynności prawnych związanych z wykonywaniem tego prawa, włącznie z zawarciem w ich imieniu umowy o przeniesienie własności lokalu. Bezspornie do dnia wytoczenia niniejszego powództwa powód nie przedstawił pozwanej Spółdzielni postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej żonie A. S. , ani też dowodu wszczęcia takiego postępowania. Słusznie zatem podnosiła pozwana, iż do czasu ustanowienia kręgu spadkobierców po zmarłej żonie A. S. wniosek powoda o ustanowienie odrębnej własności lokalu przy ul. (...) nie może być zrealizowany. Z tych względów również i powództwo podlegało oddaleniu. Niezależnie od stanowisk prezentowanych w tym przedmiocie przez Sąd Najwyższy w wydanych orzeczeniach poczynając od postanowienia z dnia 21 sierpnia 2008 r. (...) , do którego treści odwoływały się Sądy obu instancji, a następnie w postanowieniu z dnia 3 lutego 2010r. II (...) i wyroku z dnia 23 czerwca 2010r. II (...) zawierającym odmienne stanowisko od wcześniejszego, istotne na dzień dzisiejszy jest rozstrzygniecie Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 27 lipca 2012r. a mianowicie, że art. 49 1 zdanie drugie ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych w zakresie obciążanie pozwanej spółdzielni mieszkaniowej kosztami procesu niezależnie od wyniku postępowania jest niezgodne z konstytucją . Sędziowie Trybunału podkreślili w uzasadnieniu wydanego orzeczenia , że dotychczasowe rozwiązanie ma negatywne skutki dla majątku spółdzielni, który jest prywatnym majątkiem członków spółdzielni, w sytuacji gdy powód nigdy nie ponosi żadnej odpowiedzialności finansowej za nadużycie prawa do złożenia powództwa przeciwko spółdzielni mieszkaniowej, niezależnie od swojej sytuacji majątkowej i zachowania w toku procesu. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, tak duża dysproporcja sytuacji stron postępowania narusza zasadę równości w sferze postępowania cywilnego, wynikającą z art. 45 ust. związku z art., 32 ust. 1 konstytucji . W tym stanie rzeczy brak było podstaw do przyznawania zwrotu kosztów procesu poniesionych przez powoda. Jednocześnie Sąd orzekając o kosztach procesu na podstawie art.102 kpc w zw. z art.108 kpc odstąpił od obciążania powoda kosztami należnymi pozwanej. Przepis art. 102 urzeczywistnia zasadę słuszności i jako wyjątkowy - stanowiący wyłom w zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu - nie podlega wykładni rozszerzającej. Nie konkretyzuje on pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych”, toteż ich kwalifikacja należy do sądu, który - uwzględniając całokształt okoliczności konkretnej sprawy - powinien kierować się własnym poczuciem sprawiedliwości. Do kręgu okoliczności branych pod uwagę przez sąd przy ocenie przesłanek z art. 102 należą zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i będące „na zewnątrz” procesu, zwłaszcza. Unormowanie zawarte w art. 102 k.p.c. daje więc sądowi swobodę w rozstrzyganiu o rozłożeniu ciężaru kosztów procesu, w "wypadkach szczególnie uzasadnionych". Uwzględniając więc zasady słuszności sąd może zasądzić od przegrywającego tylko część kosztów lub nie obciążać go w ogóle kosztami. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zachodziły po stronie powoda przesłanki do zastosowania art.102 k.p.c. Na oryginale właściwy podpis