I C 2/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód T. F. (1) wystąpił przeciwko K. K. (1) z powództwem o zapłatę 28.333 zł tytułem zachowku po ojcu S. F. Pozwany uznał powództwo do kwoty 3.000 zł, kwestionując wartość nieruchomości i wskazując na pomoc finansową udzielaną zmarłemu przez swojego ojca (brata spadkodawcy). Sąd ustalił, że relacje między powodem a ojcem były zerwane od wielu lat, powód nie interesował się losem ojca, a majątek spadkowy powstał głównie dzięki pomocy finansowej brata spadkodawcy, J. F. (1). Sąd obliczył wartość substratu zachowku na 245.615,60 zł, co dawałoby powodowi kwotę 40.935,93 zł. Następnie, uwzględniając udział pozwanego w spadku (4/10), ograniczył odpowiedzialność pozwanego do 16.374,37 zł. Kluczowym elementem rozstrzygnięcia było zastosowanie art. 5 k.c. Sąd uznał, że pełne zasądzenie zachowku byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, biorąc pod uwagę brak więzi rodzinnych między powodem a spadkodawcą, brak przyczynienia się powoda do powstania majątku, a także fakt, że majątek ten powstał dzięki pomocy finansowej ojca pozwanego. Ostatecznie Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.500 zł, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Sąd oddalił również powództwo w zakresie odsetek od daty wskazanej przez powoda, zasądzając je od dnia 28 maja 2019 r. Nadano rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 2.000 zł. Powoda zwolniono z kosztów procesu na podstawie art. 102 kpc, a nieuiszczonymi kosztami sądowymi obciążono Skarb Państwa. Zasądzono wynagrodzenie dla pełnomocników powoda z urzędu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaZastosowanie art. 5 k.c. do miarkowania roszczeń o zachowek w przypadku braku więzi rodzinnych i pomocy finansowej udzielonej spadkodawcy przez osobę trzecią; doliczanie zapisu bankowego do substratu zachowku.
Każdorazowe zastosowanie art. 5 k.c. wymaga indywidualnej oceny całokształtu okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (4)
Czy roszczenie o zachowek może zostać zredukowane na podstawie art. 5 k.c. z uwagi na brak bliskich relacji między spadkodawcą a uprawnionym do zachowku oraz pomoc finansową udzielaną spadkodawcy przez osobę, która dziedziczy po nim?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, roszczenie o zachowek może zostać zredukowane na podstawie art. 5 k.c. w sytuacjach wyjątkowych, gdy jego pełne zasądzenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w tym w przypadku braku więzi rodzinnych, braku przyczynienia się do powstania majątku spadkowego oraz gdy majątek ten powstał dzięki pomocy finansowej osoby trzeciej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pełne zasądzenie zachowku byłoby krzywdzące dla pozwanego, który odziedziczył mniejszą część majątku, a majątek ten powstał dzięki jego ojcu. Brak więzi rodzinnych między powodem a spadkodawcą, brak przyczynienia się powoda do powstania majątku oraz fakt, że spadkodawca nie chciał, aby powód dziedziczył, przemawiały za redukcją roszczenia na podstawie art. 5 k.c.
Czy środki pieniężne objęte dyspozycją wkładem na wypadek śmierci (tzw. zapis bankowy) podlegają doliczeniu do substratu zachowku na podstawie art. 993 k.c. w zw. z art. 1039 § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, środki pieniężne objęte dyspozycją wkładem na wypadek śmierci, mimo że nie wchodzą do spadku zgodnie z art. 56 ust. 5 Prawa bankowego, stanowią czynność o charakterze darmym (quasi-darowiznę) i podlegają doliczeniu do substratu zachowku na podstawie art. 993 k.c. w zw. z art. 1039 § 1 k.c., jeśli spadkodawca nie wyraził jednoznacznie woli wyłączenia ich z rozliczeń spadkowych.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest czynnością o charakterze darmym, stanowiącą quasi-darowiznę. Choć przepis Prawa bankowego wyłącza te środki ze spadku, nie wyłącza ich z rozliczeń okołospadkowych związanych z zachowkiem, podobnie jak darowizny czy zapisy windykacyjne.
Od kiedy należy naliczać ustawowe odsetki za opóźnienie od zasądzonej kwoty zachowku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Termin początkowy naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty zachowku należy ustalić indywidualnie, uwzględniając okoliczności sprawy. W niniejszej sprawie, pozwany popadł w opóźnienie tydzień po doręczeniu pozwu, co stanowiło racjonalny czas na ocenę zasadności roszczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pozwany miał tydzień od doręczenia pozwu na ocenę roszczenia, co stanowiło racjonalny termin do spełnienia świadczenia. Wcześniejsze wezwania do zapłaty nie miały miejsca, a pozwany uznał część roszczenia w odpowiedzi na pozew.
Czy w przypadku zmiany pełnomocnika z urzędu w trakcie postępowania, wynagrodzenie należy się obu pełnomocnikom?
Odpowiedź sądu
Tak, wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu może należeć się obu pełnomocnikom, jeśli pomoc była udzielana przez nich w tej samej instancji, przy czym sąd dokonuje rozdzielenia należnego wynagrodzenia, biorąc pod uwagę nakład pracy każdego z nich.
Uzasadnienie
Sąd, odwołując się do różnych poglądów orzecznictwa, uznał, że w sytuacji, gdy pomoc prawna z urzędu udzielana jest przez dwóch pełnomocników w tej samej instancji, koszty mogą przysługiwać obu. Sąd dokonał rozdzielenia wynagrodzenia, przyznając wyższą kwotę pełnomocnikowi, który sporządził pozew i reprezentował stronę na większości rozpraw.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. F. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| K. K. (1) | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Sąd zastosował przepis do miarkowania roszczenia o zachowek z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego.
k.c. art. 991 § § 1
Kodeks cywilny
Podstawa prawna roszczenia o zachowek.
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Podstawa prawna ustalania substratu zachowku, w tym doliczania darowizn.
k.c. art. 1039 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy zaliczenia darowizn na schedę spadkową, zastosowany do quasi-darowizny w postaci zapisu bankowego.
k.p.c. art. 333 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna zasądzenia kosztów procesu.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna odstąpienia od obciążania strony kosztami procesu w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
Pr. bank. art. 56 § ust. 5
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe
Przepis wyłączający zapis bankowy ze spadku, ale nie z rozliczeń okołospadkowych.
Pr. adw. art. 29 § ust. 1
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze
Podstawa prawna ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Pomocnicze
k.c. art. 1034 § § 2
Kodeks cywilny
Reguluje odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe po dziale spadku.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny wiarygodności i mocy dowodów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak bliskich relacji między spadkodawcą a powodem. • Powód nie przyczynił się do powstania majątku spadkowego. • Majątek spadkowy powstał głównie dzięki pomocy finansowej ojca pozwanego. • Pełne zasądzenie zachowku byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). • Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci stanowi quasi-darowiznę podlegającą doliczeniu do substratu zachowku.
Odrzucone argumenty
Żądanie zapłaty pełnej kwoty zachowku (28.333 zł). • Naliczenie odsetek od daty wskazanej przez powoda. • Kwestionowanie przez powoda faktu udzielania pożyczek przez J. F. (1) spadkodawcy.
Godne uwagi sformułowania
„nie chciał po prostu, aby powód po nim dziedziczył” • „pełne zasądzenie należnego powodowi zachowku stanowiłoby nadużycie prawa i godziłoby w zasady współżycia społecznego” • „dyspozycja przez spadkodawcę wkładem zgromadzonym na rachunku bankowym na rzecz określonych osób na wypadek śmierci jest czynnością o charakterze darmym w rozumieniu art. 1039 § 1 kc” • „nie mamy tutaj do czynienia z fikcją prawną nakazującą przyjmować założenie, że kwota objęta tzw. zapisem bankowym nigdy nie była przedmiotem posiadania spadkodawcy”
Skład orzekający
Dawid Sztuwe
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Zastosowanie art. 5 k.c. do miarkowania roszczeń o zachowek w przypadku braku więzi rodzinnych i pomocy finansowej udzielonej spadkodawcy przez osobę trzecią; doliczanie zapisu bankowego do substratu zachowku."
Ograniczenia: Każdorazowe zastosowanie art. 5 k.c. wymaga indywidualnej oceny całokształtu okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak głębokie problemy rodzinne i finansowe mogą wpłynąć na rozstrzygnięcie sądu w kwestii zachowku, a także jak sąd może ingerować w roszczenia cywilne na podstawie zasad współżycia społecznego.
“Czy brak kontaktu z rodzicem zwalnia z obowiązku zapłaty zachowku? Sąd ograniczył roszczenie o ponad 60%!”
Dane finansowe
WPS: 28 333 PLN
zachowek: 5500 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.