I C 1981/22

S ygn. akt: I C 1981/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 września 2023 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Wojciech Hajduk Protokolant: Sandra Conrad po rozpoznaniu w dniu 27 września 2023 roku w Gliwicach sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. przeciwko T. S. , J. S. o zapłatę oddala powództwo główne i ewentualne zasądza od powoda na rzecz pozwanych jako wierzycieli solidarnych kwotę 5 400 złotych (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego. SSO Wojciech Hajduk IC 1981/22 UZASADNIENIE Powód domagał się zasądzenia od pozwanych kwoty 176.456zł w tym: 124.845,01zł tytułem zwrotu kapitału z tytułu umowy kredytowej z 31.03.2008r. oraz 51.611,51zł tytułem zwrotu wartości świadczenia banku polegającego na umożliwieniu korzystania z kapitału, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20.9.2022r. W powództwie ewentualnym, na wypadek nieuwzględnienia żądania z tytułu bezumownego korzystania z kapitału, oprócz zwrotu kapitału, wniósł o zmianę wysokości świadczenia poprzez jego waloryzację i zasądzenie kwoty 66.581,61zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20.09.2022 Uzasadnił, że przed Sądem Rejonowym dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi toczyła się sprawa między stronami, z powództwa pozwanych, o zapłatę rat umowy kredytu 31.03.2008r zawartego przez poprzednika prawnego powoda (...) z pozwanych. Wyrokiem z dnia z 1.07.2021 sygn XVIIIC 14/19 Sąd Rejonowy rozstrzygnął sprawę na korzyść pozwanych. Gdyby Sąd II instancji podzielił pogląd sądu I instancji unieważnienie umowy kredytowej spowoduje powstanie roszczenia po stronie banku o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia w zakresie przekazanego tytułem kredytu świadczenia. Pozwani odnieśli dodatkową korzyść w postaci zaoszczędzenia wydatków, które poniosłaby gdyby zaciągnęła kredyt w PLN. Uzyskała świadczenie (usługę), kosztem powoda, polegające na nieżądaniu zwrotu kapitału przez pewien czas określony w umowie, o które powód jest zubożony. Wartość świadczenia obliczono na zasadzie uśrednionej wartości usług finansowania kredytem w danym okresie. Żądanie ewentualne obejmuje waloryzację świadczenia powoda. Wyliczono je według poziomu skumulowanej inflacji, przy czym również miarodajnym wskaźnikiem byłby wzrost cen nieruchomości. Uzasadnia to waloryzację w trybie art. 358 1 §3kc co przywróci ekwiwalentność świadczeń. Przepis art. 358 1 §4kc nie ma zastosowania przy nieważnej umowie, gdyż nienależne świadczenie nie pozostaje w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Pozwani w odpowiedzi na pozew przyznali, że wyrokiem z dnia z 1.07.2021 sygn XVIIIC 14/19 Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi uznając, że umowa stron jest ważna zasądził na ich rzecz nadpłaty rat kredytu w łącznej kwocie 30.583,20zł [k-121]. Powództwo jest więc oczywiście bezzasadne. Zarzucili przedawnienie roszczeń powoda. W piśmie z dnia 13.06.2023 złożyli zarzut potrącenia kwoty 99.799,89zł z wierzytelnością o zwrot kwoty kapitału 124.845zł [k-159] USTALENIA FAKTYCZNE W dniu 31.03.2008r. poprzednik prawny powoda (...) w W. i pozwani zawarli umowę o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF (...) w wysokości 124.845zł, Wyrokiem z dnia z 1.07.2021 sygn XVIIIC 14/19 Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi uznając, że umowa stron jest ważna lecz dotknięta abuzywnymi postanowieniami umownymi w zakresie indeksacji, zasądził na ich rzecz nadpłaty rat kredytu w łącznej kwocie 30.583,20zł. Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 24.03.2023r III ACa 2252/21 oddalił apelację pozwanego zmieniając jednak argumentację prawną i uznając, że umowa kredytu jest nieważna [kopia wyroku Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia z 1.07.2021 XVIIIC 14/19 k-121-128, kopia wyroku SO w Łodzi III ACa 2252/21 oraz uzasadnienia wyroku k-164-185] . Pozwani zwrócili powodowi całą kwotę udzielonego kredytu 124.845zł [okoliczność niesporna]. ROZWŻANIA PRAWNE Kwestia oceny ważności umowy kredytu zawartej w dniu 31.03.2008r. przez poprzednika prawnego powoda (...) w W. i pozwanych została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Łodzi z 24.03.2023r. sygn. IIIACa 2252/21. Przy nieważności umowy kredytu do rozliczeń stron zastosowanie znajdą przepisy art. 405-411 k.c. regulujące bezpodstawne wzbogacenie. Zgodnie z art. 405kc kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe zwrotu jej wartości. Obowiązkiem stron umowy kredytu jest wzajemne zwrócenie świadczeń. Roszczenia stron mają charakter odrębny (niezależny), co oznacza, że nie ulegają automatycznie wzajemnej kompensacji i konsument może żądać zwrotu w całości spłaconych rat kredytu niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu. [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21]. Poza sporem pozostaje, że pozwani zwrócili powodowi kwotę 124.845zł udzielonego kredytu [oświadczenia pełnomocników złożone na rozprawie 27.09.2023r.] Co prawda pozew został cofnięty w tym zakresie, lecz pozwani nie wyrazili na to zgody [oświadczenia złożone na rozprawie 27.09.2023r.] Powództwo obejmuje również żądanie zapłaty kwoty 51.611,51 zł tytułem zwrotu wartości świadczenia banku polegającego na umożliwieniu korzystania z kapitału zaś żądanie ewentualne obejmuje kwotę 66.581,61zł z tytułu waloryzacji uzasadnionej zmianą siły nabywczej PLN. Powództwo w całości jest bezzasadne. W ocenie Sądu brak jest podstaw by kredytobiorca w ramach rozliczenia nieważnej umowy kredytu na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu płacił za wzbogacenie z tytułu „usługi banku polegającej na udostępnieniu pieniędzy i korzyści uzyskanych w związku z zaniechaniem przez powoda zwrotu środków przez czas określony w umowie” (zaoszczędzenia wydatków). Udostępnienie kwoty kredytu nie skutkuje powstaniem dodatkowego świadczenia w postaci zaniechania żądania zwrotu kwoty kredytu przed nadejściem terminu ustalonego w umowie, jest to element składowy świadczenia w postaci oddania kapitału do dyspozycji kredytobiorcy. Określenie czasu na który bank oddaje środki nie tworzy obowiązku spełnienia dodatkowego świadczenia przez bank i nie może być podstawą dodatkowego żądania. Zobowiązania zwrotu świadczeń obu stron powstają i stają się wymagalne z momentem orzeczenia o nieważności umowy i na ten moment dokonuje się oceny wzajemnych roszczeń stron [podzielono w tym względzie stanowisko SA w Białymstoku zawarte w wyroku z 20.02.2020 IACa 635/19] . Umowa Kredytu została uznana za nieważną na skutek abuzywnych klauzul narzuconych stronie pozwanej przez powoda. Do momentu orzeczenia Sądu umowa nie była bezwzględnie nieważna, lecz względnie bezskuteczna. Całkowita bezskuteczność umowy kredytu stała się trwała (definitywna) z chwilą wydania przez przez Sąd Okręgowy w Łodzi wyroku sygn. IIIACa 2252/21 [uchwała SN z 7.05.2021 IIICZP 6/21] . Okoliczność, że powód poniósł koszty związane z wykonaniem nieważnej umowy (wartość usługi), wynika z charakteru jego działalności, zaś nieważność umowy została spowodowana wadliwością umowy (wzorca umownego), która obciąża powoda. Nie ma więc podstaw, by koszty własnych działań przerzucać na stronę pozwaną. Obowiązek każdej ze stron obejmuje wzajemny zwrot korzyści majątkowej uzyskanej kosztem drugiej strony. Korzyścią majątkową pozwanych była kwota wypłaconego im kapitału. Nie obejmowała kosztów działalności powoda czy jak nazywa to powód wartości usługi polegającej na udostępnieniu jej środków. Nie było udzielone świadczenie, nie stanowiło przysporzenia po stronie pozwanej. Zawarcie umowy może wiązać się z kosztami, które są rekompensowane przewidywanym zyskiem, ale w sytuacji jej nieważności nie można ich przerzucać na konsumenta, tym bardziej że nieważność wynikała z działań powoda, a same koszty zależą od wewnętrznej organizacji banku, na które konsument nie ma wpływu. Stworzona na potrzeby procesu konstrukcja przysporzenia pozwanej w postaci zaoszczędzenia wydatków równych wartości usługi jest zupełnie hipotetyczna i w efekcie zmierza do zastąpienia zysku wynikającego z umowy innym zyskiem. W umowach których przedmiotem jest świadczenie pieniężne, zwrot korzyści obejmuje to świadczenie. Okoliczność, że ustalenie nieważności nastąpiło po upływie znacznego czasu, nie może obciążać konsumenta. Było zawinione działaniami banku, który do końca kwestionował zarzut abuzywności postanowień umownych i wynikającą z tego nieważność umowy. „Zaoszczędzenie wydatków - kosztów usługi” przez pozwanych, nie dość że jest argumentacją błędną, to wykracza poza normę art. 406kc , który wprost wskazuje korzyść bezpośrednio uzyskaną oraz wszystko to co w razie zbycia, utraty lub uszkodzenia zostało uzyskane w zamian tej korzyści albo jako naprawienie szkody. Okoliczność, że pozwana posiadała środki do momentu stwierdzenia nieważności umowy jest konsekwencją stosowania przez powoda kaluzul abuzywnych w umowach i musi obciążać powoda. Żądanie banku obejmujące zwrot wartości usługi bankowej, korzyści wynikającej z zaniechania żądania zwrotu środków, w związku z ustaleniem nieważności umowy kredytu konsumenckiego w wyniku zastosowania niezgodnych z prawem klauzul, należy również ocenić jako sprzeczne prawem europejskim w świetle doktryny stosowania sankcji za naruszenie prawa UE. Zgodnie z artykułem 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w interesie konsumentów, jak i konkurentów, Państwa Członkowskie zapewniają stosowanie i skuteczne środki mające na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców i dostawców z konsumentami. Artykuł 23 dyrektywy 2008/48 o kredycie konsumenckim w części „Sankcje”, stanowi: „Państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z niniejszą dyrektywą i podejmują wszelkie niezbędne działania w celu zapewnienia stosowania tych sankcji. Przewidziane sankcje muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. TSUE konsekwentnie wskazuje, że ochrona konsumentów leży w interesie publicznym. Trybunał wypowiedział się , że w świetle dyrektywy w sprawie mów o kredyt konsumencki nr 2008/48 WE niedopuszczalne jest osłabienie sankcji pobawienia odsetek, gdyż prowadziłoby to do przekreślenia zniechęcającego jej charakteru ( sprawy C-565/12 Credit Lyonais; C 382/92 Komisja przeciwko Zjednoczonemu Królestwu). Na podstawie art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, analogicznie musi być ocenione pozbawienie prawa banku do odsetek w wyniku nieważności umowy kredytu w całości zgodnie z prawem krajowym. To oznacza, że wnioski ze sprawy C-565/12 należy stosować analogicznie w stosunku do spraw na tle umów o kredyty frankowe toczących się na gruncie dyrektywy 93/13. Przedmiotowe normy prawa UE w tym zakresie dotyczą bowiem tego samego zagadnienia stosowania sankcji za naruszenie prawa UE w ramach jednolitego systemu ochrony konsumentów UE. Zasada ta musi więc również mieć zastosowanie do roszczeń banków o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, kierowanych do kredytobiorców frankowych. W świetle powyższego żądanie jest bezzasadne. Co więcej uwzględnienie takiego żądania prowadziłoby do zastąpienia jednego wynagrodzenia banku (zysku) innym i bez wątpienia jest sprzeczne z celami ww. dyrektywy 93/13 i 208/48. W takiej sytuacji należy się jedynie zwrot wzajemnych świadczeń. Odnosząc się do powództwa ewentualnego, żądanie waloryzacji świadczenia banku w trybie art. 358 1 §3kc jest bezzasadne, co wynika wprost z brzmienia art. 358 1 §4kc. Wedle tego przepisu z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa. Jest oczywistym, że bank jest podmiotem prowadzącym przedsiębiorstwo, a należne mu świadczenie z tytułu zwrotu wypłaconego kredytu pozostaje w związku z jego podstawową działalnością (prowadzeniem przedsiębiorstwa). Okoliczność, że umowa łącząca strony okazała się nieważna nie ma wpływu na ocenę sprawy. Przepis art. 358 1 kc nie wskazuje, że świadczenie pieniężne (zobowiązanie) musi wynikać z ważnej umowy. Istotne jest, że §4 wyklucza waloryzację na żądanie strony prowadzącej przedsiębiorstwo gdy świadczenie pieniężne pozostaje w związku z jego działalnością, a nie ulega wątpliwości, że pozostaje. Nieważność czynności prawnej nie przekreśla tego związku. Na zasadzie art. 235 1 §2pkt 2 kpc pominięto dowód z opinii biegłego z ekonomii i finansów. Dowód jest zbędny wobec bezzasadności powództwa. Na rozprawie w dniu 27.09.2023 pełn powoda cofnął pozew w części dotyczącej żądania zasądzenia kapitału udzielonego kredytu, wobec zwrotu całej tej należności powodowi. Pełn pozwanych nie wyraził na to zgody. W świetle powyższego w pkt 1 oddalono powództwo główne oraz ewentualne, w pkt 2 zasądzono od powoda na rzecz pozwanej kwotę 5.400 tytułem kosztów zastępstwa procesowego.