I C 190/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Poznaniu rozpoznawał sprawę z powództwa (...) Spółki Akcyjnej przeciwko D. J. o zapłatę, opartą na wekslu in blanco. Sąd Rejonowy w Grodzisku Wielkopolskim wyrokiem zaocznym oddalił powództwo, uznając m.in. klauzule umowy pożyczki dotyczące opłat za (...) i prowizji za abuzywne. Powódka wniosła apelację, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego (m.in. art. 385(1) kc, art. 353(1) kc, art. 720 kc, Prawo wekslowe) oraz przepisów postępowania (art. 233 § 1 kpc). Sąd Okręgowy oddalił apelację. Stwierdził, że zarzut błędnych ustaleń faktycznych był niedopuszczalny w postępowaniu uproszczonym, a zarzut naruszenia art. 233 § 1 kpc nie dotyczył oceny dowodów, lecz ocen prawnych sądu I instancji. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia Prawa wekslowego, sąd wskazał, że choć co do zasady ciężar dowodu spoczywa na pozwanym w przypadku weksla in blanco, to w sprawach konsumenckich sąd ma obowiązek zbadania z urzędu abuzywności klauzul umowy. Sąd Rejonowy prawidłowo uznał klauzule dotyczące prowizji (3.471 zł) i opłaty za (...) (900 zł) za abuzywne, gdyż były one rażąco wygórowane i nie stanowiły ekwiwalentu za świadczone usługi, a ich wysokość przekraczała dopuszczalne odsetki maksymalne. Sąd Okręgowy uznał, że te postanowienia nie mogły wiązać pozwanej. W konsekwencji, weksel in blanco został wypełniony niezgodnie z deklaracją wekslową, ponieważ wypowiedzenie umowy pożyczki było nieskuteczne z powodu braku zaległości w spłacie, a suma wekslowa nie odpowiadała rzeczywistemu zadłużeniu. Sąd Okręgowy podkreślił również, że nie mógł zasądzić kwoty na innej podstawie faktycznej niż wskazana w pozwie (weksel), zgodnie z zasadą orzekania w granicach żądania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie konieczności badania z urzędu abuzywności klauzul w umowach pożyczkowych, nawet jeśli roszczenie oparte jest na wekslu in blanco, oraz zasady orzekania w granicach żądania.
Dotyczy umów pożyczek konsumenckich i specyfiki postępowania z wekslem in blanco w takich sprawach.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienia umowy pożyczki dotyczące prowizji i opłat dodatkowych, mimo że mieszczą się w maksymalnych kosztach pozaodsetkowych, mogą być uznane za abuzywne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nawet jeśli koszty mieszczą się w ustawowych limitach, konkretne postanowienia umowne muszą być oceniane indywidualnie pod kątem ich abuzywności, zwłaszcza gdy nie stanowią ekwiwalentu za świadczone usługi i są rażąco wygórowane.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że opłaty dodatkowe i prowizja były rażąco wygórowane w stosunku do kwoty pożyczki i oferowanych usług, nie stanowiły ekwiwalentu za świadczenia, a ich wysokość przekraczała funkcję odsetek maksymalnych, naruszając tym samym interes konsumenta.
Czy weksel in blanco wypełniony na podstawie umowy pożyczki zawierającej abuzywne klauzule może być podstawą do zasądzenia dochodzonej kwoty?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli klauzule umowy stanowiące podstawę wypełnienia weksla są abuzywne, a samo wypełnienie weksla nastąpiło niezgodnie z deklaracją wekslową (np. wbrew warunkom wypowiedzenia umowy), to roszczenie wekslowe nie może być uwzględnione.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że abuzywność klauzul umowy pożyczki skutkowała nieskutecznością wypowiedzenia umowy i tym samym wypełnienia weksla na kwotę przekraczającą rzeczywiste zadłużenie. Sąd był związany podstawą faktyczną powództwa (weksel) i nie mógł zasądzić kwoty na podstawie umowy pożyczki.
Czy sąd odwoławczy może badać ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji w postępowaniu uproszczonym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w postępowaniu uproszczonym apelacja może być oparta jedynie na zarzutach naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Błędne ustalenie stanu faktycznego nie może być samodzielnym zarzutem.
Uzasadnienie
Sąd odwoławczy wyjaśnił, że zarzut błędnych ustaleń faktycznych jest niedopuszczalny w postępowaniu uproszczonym, a kwestie faktyczne mogą być podnoszone jedynie pośrednio poprzez zarzuty naruszenia przepisów procesowych, np. zasady swobodnej oceny dowodów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| (...) Spółki Akcyjnej | spółka | powódka |
| D. J. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (19)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące klauzul abuzywnych stanowią implementację dyrektywy 93/13/EWG i sąd ma obowiązek badać z urzędu, czy warunki umowy mają nieuczciwy charakter.
t.j. Dz.U. 2016/160 art. 10
Prawo wekslowe
Weksel in blanco i jego uzupełnienie.
Pomocnicze
k.c. art. 353¹
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów jest ograniczona przez przepisy prawa, w tym dotyczące klauzul abuzywnych, co oznacza, że umowa sprzeczna z ustawą nie jest ważna.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Ogólna reguła dotycząca ciężaru dowodu.
u.k.k. art. 36a
Ustawa o kredycie konsumenckim
Zgodność z wzorem matematycznym nie wyklucza abuzywności konkretnych postanowień umownych.
u.k.k. art. 3
Ustawa o kredycie konsumenckim
Przepisy ustawy miały zastosowanie do umowy pożyczki.
k.p.c. art. 505⁹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawy zaskarżenia wyroku w postępowaniu uproszczonym.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.c. art. 387 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przejęcie ustaleń i oceny prawnej sądu pierwszej instancji przez sąd odwoławczy.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa oddalenia apelacji.
k.p.c. art. 98 § § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do postępowania apelacyjnego.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada orzekania w granicach żądania.
k.p.c. art. 187 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wymogi formalne pozwu.
t.j. Dz.U. 2016/160 art. 17
Prawo wekslowe
k.c. art. 720 § § 1
Kodeks cywilny
Umowa pożyczki.
k.c. art. 385¹ § § 4
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu indywidualnego uzgodnienia postanowienia.
k.c. art. 385¹ § § 3
Kodeks cywilny
Domniemanie braku indywidualnego uzgodnienia postanowień z wzorca.
k.c. art. 359 § § 2²
Kodeks cywilny
Odsetki maksymalne.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Abuzywność klauzul umowy pożyczki dotyczących prowizji i opłat dodatkowych. • Nieskuteczność wypowiedzenia umowy pożyczki z powodu braku zaległości w spłacie. • Wypełnienie weksla in blanco niezgodnie z deklaracją wekslową. • Sąd jest związany podstawą faktyczną powództwa i nie może orzekać ponad żądanie.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia prawa materialnego dotyczące błędnej wykładni przepisów o klauzulach abuzywnych. • Zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 233 § 1 kpc. • Argumentacja o dopuszczalności pobierania opłat i prowizji mieszczących się w limitach pozaodsetkowych.
Godne uwagi sformułowania
sąd ma obowiązek zbadać z urzędu, czy dane warunki umowy wchodzące w zakres stosowania dyrektywy 93/13 mają nieuczciwy charakter. • opłaty dodatkowe zostały tak skalkulowane, aby przynieść powódce – z tytułu udzielonej pożyczki – środki wyższe niż te, które uzyskałby pobierając odsetki maksymalne. • nie można rekompensować sobie ustalonego w umowie, niskiego poziomu tego wynagrodzenia prowizją i innymi opłatami, gdyż to nie one powinny stanowić źródło zysku z umowy pożyczki. • nie wykazano, że analizowane postanowienia stosowanego przez powódkę wzorca umownego dotyczące pozaodsetkowych kosztów kredytu pozostawały w związku z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez powódkę jako przedsiębiorcę na czynności związane z zawarciem umowy. • nie było bowiem zaległości w spłacie uprawniającej powódkę do złożenia takiego oświadczenia. • nie można zasądzać ponad żądanie ani na innej podstawie faktycznej niż wskazana przez powoda.
Skład orzekający
Ewa Blumczyńska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie konieczności badania z urzędu abuzywności klauzul w umowach pożyczkowych, nawet jeśli roszczenie oparte jest na wekslu in blanco, oraz zasady orzekania w granicach żądania."
Ograniczenia: Dotyczy umów pożyczek konsumenckich i specyfiki postępowania z wekslem in blanco w takich sprawach.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak sąd może badać z urzędu abuzywność klauzul w umowach konsumenckich, nawet gdy sprawa dotyczy weksla, co jest ważną lekcją dla konsumentów i prawników. Pokazuje też, jak ważne jest precyzyjne formułowanie żądań pozwu.
“Weksel in blanco nie zawsze oznacza przegraną! Sąd bada abuzywność klauzul nawet w sprawach o zapłatę.”
Dane finansowe
WPS: 7589,64 PLN
Sektor
finanse
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.