I C 190/17

Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w ŁodziŁódź2018-08-30
SAOSCywilnepostępowanie egzekucyjneŚredniarejonowy
egzekucjanieruchomośćdział spadkuwspółwłasnośćpowództwo ekscydencyjnezajęcieprawo własnościkoszty procesupomoc prawna z urzędu

Sąd uwzględnił powództwo o zwolnienie od egzekucji udziału w prawie własności lokalu, uznając, że zajęcie naruszało prawa powoda po dokonaniu działu spadku.

Powód H.C. wniósł o zwolnienie od egzekucji udziału ¼ w prawie własności lokalu mieszkalnego, który po dziale spadku przypadł jemu. Egzekucję prowadził M.C. przeciwko Z.C. Sąd uznał, że powództwo o zwolnienie od egzekucji jest uzasadnione, ponieważ zajęcie udziału Z.C. naruszyło prawa powoda po tym, jak lokal został mu przyznany w całości w wyniku działu spadku. Powództwo o umorzenie postępowania egzekucyjnego zostało oddalone, gdyż nie leży to w kompetencjach sądu w tym trybie.

Powód H.C. domagał się zwolnienia od egzekucji udziału wynoszącego ¼ części w prawie własności lokalu mieszkalnego, który po dziale spadku został mu przyznany. Egzekucję z tego udziału prowadził komornik na wniosek M.C. przeciwko Z.C. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, po analizie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących powództwa ekscydencyjnego (art. 841 k.p.c.) oraz przepisów dotyczących zajęcia praw z działu spadku (art. 912 k.p.c.), uznał powództwo o zwolnienie od egzekucji za uzasadnione. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że powód faktycznie dowiedział się o zajęciu dopiero w lutym 2017 r., co mieściło się w miesięcznym terminie na wytoczenie powództwa. Sąd podkreślił, że zajęcie udziału Z.C. naruszało prawa powoda dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o dziale spadku, które przyznało lokal H.C. Sąd oddalił natomiast żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując, że decyzja ta należy do komornika lub sądu sprawującego nadzór nad egzekucją. Powództwo przeciwko Z.S. i ZUS zostało oddalone z uwagi na brak ich legitymacji procesowej biernej, gdyż hipoteki na ich rzecz zostały wykreślone, a nie byli stronami postępowania egzekucyjnego. Sąd, stosując art. 102 k.p.c., nie obciążył stron kosztami procesu, biorąc pod uwagę złożoność sprawy oraz sytuację materialną pozwanego M.C.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, powództwo zostało wytoczone w terminie, gdyż powód faktycznie dowiedział się o naruszeniu jego prawa w dniu 7 lutego 2017 r., a pozew złożył 7 marca 2017 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że dniem, w którym powód dowiedział się o naruszeniu jego prawa, jest dzień faktycznego dowiedzenia się o zajęciu przedmiotu, a nie dzień, w którym mógł się o nim dowiedzieć przy dołożeniu należytej staranności. Wiedza pełnomocnika z innej sprawy nie jest równoznaczna z wiedzą strony, a wpisy w księdze wieczystej nie przesądzają o terminie w kontekście przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

częściowe uwzględnienie powództwa

Strona wygrywająca

H. C.

Strony

NazwaTypRola
H. C.osoba_fizycznapowód
M. C.osoba_fizycznapozwany
Z. S.innepozwany
Zakład (...) (...) I Oddział w P.instytucjapozwany

Przepisy (13)

Główne

k.p.c. art. 841 § § 1 i 3

Kodeks postępowania cywilnego

Osoba trzecia może w drodze powództwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego narusza jej prawa. Powództwo można wnieść w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa.

k.p.c. art. 912 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Jeżeli zajęte zostało prawo, z mocy którego dłużnik może żądać działu majątku, zajęcie obejmuje wszystko, co dłużnikowi z działu przypadnie.

Pomocnicze

k.p.c. art. 925 § § 1 i 2

Kodeks postępowania cywilnego

Określa moment powstania skutków zajęcia nieruchomości w stosunku do dłużnika i osób trzecich.

k.p.c. art. 930 § § 1 i 2

Kodeks postępowania cywilnego

Rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie, jednakże przepisy te nie mają zastosowania do nieruchomości, której zniesienie współwłasności nastąpiło orzeczeniem sądu po zajęciu.

k.c. art. 1036

Kodeks cywilny

k.p.c. art. 779 § § 1 i 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 102

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd może w wyjątkowych wypadkach zasądzić od strony zwrot kosztów procesu na rzecz przeciwnika, mimo braku podstaw w przepisach o kosztach, lub nie zasądzić kosztów należnych.

u.p.a. art. 29 § ust. 1

Ustawa Prawo o adwokaturze

Dz. U. z 2016 r., poz. 1714

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości

k.p.c. art. 177 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 759 § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 824-825

Kodeks postępowania cywilnego

u.k.w.h. art. 2

Ustawa o księgach wieczystych i hipotece

Argumenty

Skuteczne argumenty

Powód dowiedział się o zajęciu udziału Z.C. w prawie własności lokalu w terminie pozwalającym na wytoczenie powództwa ekscydencyjnego. Zajęcie udziału Z.C. naruszało prawa powoda H.C. dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia o dziale spadku, które przyznało lokal H.C. Postanowienie o dziale spadku nie stanowiło rozporządzenia nieruchomością w rozumieniu art. 930 k.p.c. Pozwani Z.S. i ZUS nie posiadali legitymacji procesowej biernej w sprawie.

Odrzucone argumenty

Powództwo zostało wytoczone po terminie. Rozporządzenie nieruchomością po zajęciu miało wpływ na dalsze postępowanie egzekucyjne. Pozwany M.C. miał obowiązek uzyskania tytułu egzekucyjnego przeciwko powodowi. Sąd powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne.

Godne uwagi sformułowania

Dzień, w którym strona dowiedziała się o naruszeniu prawa jest dzień, w którym strona faktycznie dowiedziała się o zajęciu przedmiotu, a nie dzień, w którym mogła się o nim dowiedzieć przy dołożeniu należytej staranności. Zajęcie udziału Z.C. dotyczyło prawa, z mocy którego mógł on żądać działu spadku, a wobec tego zajęcie w istocie dotyczyło wszystkiego, co rzeczywiście przypadło mu z tytułu działu. Utrzymywanie zajęcia udziału wynoszącego ¼ części uprzednio przysługującego Z.C., nie znajduje oparcia w przepisach prawa materialnego, ani procesowego. Sąd orzekający w sprawie z powództwa ekscydencyjnego, a więc w procesie nie jest natomiast władny umorzyć postępowania egzekucyjnego.

Skład orzekający

Jacek Głowacz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja terminów w powództwie ekscydencyjnym, skutki zajęcia praw z działu spadku, kompetencje sądu w sprawach egzekucyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z działem spadku i zajęciem udziału w nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje złożoność przepisów dotyczących egzekucji i działu spadku, a także znaczenie faktycznego dowiedzenia się o naruszeniu prawa dla terminów procesowych.

Czy zajęcie udziału w mieszkaniu po dziale spadku jest legalne? Sąd wyjaśnia.

Dane finansowe

koszty pomocy prawnej: 2952 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt I C 190/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 sierpnia 2018 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR Jacek Głowacz Protokolant: staż. Karina Przysło po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2018 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa H. C. przeciwko M. C. , Z. S. i Zakładowi (...) (...) I Oddziałowi w P. o zwolnienie udziału w prawie od egzekucji i umorzenie postępowania egzekucyjnego 1) zwalnia od egzekucji udział wynoszący ¼ (jedną czwartą) części w prawie własności lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w Ł. przy ul. (...) , dla którego Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę wieczystą nr (...) przysługujący uprzednio Z. C. zajęty w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi J. B. w sprawie o sygn. akt Km (...) z wniosku M. C. przeciwko Z. C. ; 2) oddala powództwo w pozostałej części w stosunku do pozwanego M. C. ; 3) oddala powództwo w całości w stosunku do pozwanych Z. S. i Zakładu (...) I Oddziału w P. ; 4) nie obciąża pozwanego M. C. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz powoda; 5) nie obciąża powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanych Z. S. i Zakładu (...) I Oddziału w P. ; 6) przyznaje i nakazuje wypłacenie przez Skarb Państwa-Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi na rzecz adw. A. Ś. prowadzącego Kancelarię Adwokacką przy ul. (...) lok. 408 w Ł. kwoty 2.952 (dwa tysiące dziewięćset pięćdziesiąt dwa) zł brutto tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu pozwanemu M. C. . Sygn. akt I C 190/17 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 7 marca 2017 r. powód H. C. wniósł o zwolnienie od egzekucji udziału ¼ części w prawie własności lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w Ł. przy ul. (...) oraz umorzenie egzekucji prowadzonej z tego udziału z wniosku M. C. przeciwko Z. C. . Powód wniósł o zasądzenie solidarnie od pozwanych M. C. , Z. S. i ZUS kosztów procesu. /pozew- k. 2-6/ W odpowiedzi na pozew ZUS wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu podnosząc, że przysługująca mu hipoteka została wykreślona z księgi wieczystej, a ZUS nie kierował wniosku o wszczęcie egzekucji z nieruchomości oraz nie zgłaszał się do już prowadzonego postępowania egzekucyjnego. /odpowiedź na pozew- k. 46/ W odpowiedzi na pozew M. C. wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu, a także o rozstrzygnięcie o kosztach pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu. Zdaniem pozwanego powód uchybił terminowi na wytoczenie powództwa ekscydencyjnego. Ponadto, rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie, a czynności egzekucyjne są ważne w stosunku do dłużnika i nabywcy. /odpowiedź na pozew- k. 64-66/ W piśmie procesowym powód wskazał, że do momentu ustania wspólności majątku spadkowego (działu spadku) wierzyciele, którzy nie dysponują tytułami egzekucyjnymi przeciwko wszystkim spadkobiercom nie mogą zaspokajać się z udziałów przysługujących tym spadkobiercom w majątku spadkowym. Pozwany M. C. jako wierzyciel nie skorzystał przy tym z uprawnienia do zażądania przeprowadzenia egzekucji z mienia przypadłego dłużnikowi w dziale spadku. Powód podkreślił, że pozwany M. C. prowadzi egzekucję z wierzytelności przysługującej Z. C. na podstawie postanowienia o dziale spadku. Wobec tego prowadzenie egzekucji również z udziału dłużnika przysługującego mu wcześniej w lokalu należącym do spadku stanowi nadużycie prawa. /pismo- k. 91-97/ W dalszym toku procesu stanowiska stron nie uległy zmianie. Sąd ustalił: Lokal mieszkalny nr (...) położony w Ł. przy ul. (...) wraz z prawem z nim związanym stanowi odrębną nieruchomość, dla której tutejszy Sąd prowadzi księgę wieczystą nr (...) . W treści księgi wieczystej jako współwłaściciele nieruchomości ujawnieni byli H. C. , A. C. , Z. C. i J. C. w udziałach wynoszących po ¼ części. /bezsporne; wydruk treści kw- k. 364-376 zał. akt I Ns 651/13/ Prawomocnym postanowieniem z dnia 7 października 2016 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I Ns 651/13 tutejszy Sąd dokonał działu spadku po W. C. (1) i W. C. (2) oraz zniesienia współwłasności wyżej wymienionego prawa do lokalu mieszkalnego poprzez jego przyznanie wraz z prawem z nim związanym H. C. zobowiązując go do dokonania spłat na rzecz J. C. , A. C. i Z. C. . Spłata na rzecz Z. C. wynosi 44.100 zł i została zasądzona w 2 równych ratach wynoszących po 22.050 zł przypadających do zapłaty odpowiednio w terminie 12 i 24 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia o dziale spadku. Postanowienie jest prawomocne od dnia 29 października 2018 r. /kopia odpisu postanowienia- k. 7-9; postanowienie- k. 384-385 zał. akt I Ns 651/13/ W toku postępowania o dział spadku udział Z. C. w prawie własności lokalu został zajęty przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi J. B. w sprawie o sygn. akt Km (...) prowadzonej z wniosku M. C. przeciwko Z. C. . Wniosek o wszczęcie egzekucji został złożony przez M. C. w dniu 22 sierpnia 2016 r. Przesyłka zawierająca zawiadomienie o wszczęciu egzekucji dla H. C. została zwrócona Komornikowi po dwukrotnej awizacji. Na przesyłce nie zamieszczono adnotacji o uznaniu jej za doręczoną. Wzmianka o wszczęciu egzekucji z udziału została ujawniona w księdze wieczystej w dniu 22 sierpnia 2016 r. Wydruk z treści księgi wieczystej udostępniony w portalu został przedłożony Sądowi w postępowaniu działowym w dniu 7 października 2016 r. przez pełnomocnika H. C. i A. C. . H. C. nie był obecny na rozprawie w dniu 7 października 2016 r. Pełnomocnictwo udzielone przez H. C. obejmowało wyłącznie umocowanie do prowadzenia sprawy o dział spadku. /pełnomocnictwo, wydruk treści kw, protokół- k. 141, 364-376, 382 zał. akt I Ns 651/13; kopia zawiadomienia- k. 10 w zw. z k. 11; kopia wniosku- k. 143-144; kopia zawiadomienia- k. 145 w zw. z k. 146/ H. C. dopiero w dniu 7 lutego 2017 r. faktycznie dowiedział się o dokonaniu zajęcia udziału Z. C. . W tym dniu doręczono mu odpis pisma Komornika informującego go o terminie opisu i oszacowania udziału. Po wszczęciu postępowania egzekucyjnego M. C. i H. C. nie kontaktowali się ze sobą. /kopia zawiadomienia- k. 10-12; zeznania powoda- k. 62 w zw. z k. 139; zeznania pozwanego- k. 62-63 w zw. z k. 140/ H. C. został ujawniony w księdze wieczystej lokalu jako jego jedyny właściciel w dniu 3 kwietnia 2017 r. Hipoteki przysługujące ZUS i Z. S. zostały prawomocnie wykreślone z księgi wieczystej w toku niniejszego postępowania. /bezsporne; wydruk treści kw- k. 67-84; odpis z kw- k. 102-124; zupełna treść kw – portal ems.gov.pl/ Pozwany M. C. w postępowaniu egzekucyjnym dokonał zajęcia wierzytelności Z. C. o spłatę przysługującą mu na podstawie postanowienia o dziale spadku. Powód jako dłużnik zajętej wierzytelności uiścił I ratę spłaty w kwocie 22.050 zł na rachunek Komornika. /odpis zajęcia i dowodu wpłaty- k. 100-101; kopia zajęcia i dowodu wpłaty- k. 158, 159/ Nieprawomocnym postanowieniem wydanym w dniu 7 czerwca 2018 r. w sprawie o sygn. akt II1 Co 153/18 tutejszy Sąd m.in. odrzucił skargę powoda na czynność Komornika polegającą na skierowaniu egzekucji z udziału Z. C. przed dokonaniem działu spadku i na podstawie art. 759 § 2 k.p.c. uchylił zarządzenie Komornika z dnia 29 marca 2017 r. i polecił mu ponowne rozpoznanie wniosku o umorzenie postępowania po jego podjęciu. /kopia postanowienia- k. 164/ Powyższy stan faktyczny nie jest sporny. Spór dotyczy jedynie oceny prawnej ustalonych okoliczności sprawy. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania z urzędu na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. , co pierwotnie rozważał. Skarga powoda na czynność Komornika rozpoznawana w sprawie o sygn. akt II1 Co 153/18 została nieprawomocnie odrzucona (obecnie toczy się postępowanie międzyinstancyjne). Przedmiot i kognicja Sądu w tamtej sprawie nie obejmuje jednak badania potrzeby i dopuszczalności zwolnienia zajętego udziału od egzekucji. Ponadto, postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone w trybie zabezpieczenia do czasu prawomocnego zakończenia niniejszego postępowania (postanowienie z dnia 13 marca 2017 r. – k. 14). Oznacza to, że postępowanie w sprawie ze skargi na czynność Komornika w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym nie ma wpływu na tok postępowania z powództwa ekscydencyjnego. Komornik nie będzie mógł zastosować się do polecenia Sądu wynikającego z treści postanowienia z dnia 7 czerwca 2018 r. i rozważyć umorzenia postępowania egzekucyjnego do czasu, kiedy postępowanie to nie zostanie podjęte. Tym niemniej jego podjęcie będzie możliwe tylko w po prawomocnym zakończeniu niniejszej sprawy. Sąd zważył: Powództwo okazało się uzasadnione w zakresie roszczenia o zwolnienie od egzekucji zajętego prawa w postaci udziału we współwłasności lokalu powoda. Sąd orzekający w sprawie z powództwa ekscydencyjnego, a więc w procesie nie jest natomiast władny umorzyć postępowania egzekucyjnego. Decyzja w tym zakresie należy do wierzyciela, Komornika lub Sądu sprawującego nadzór nad egzekucją jako właściwego sądu egzekucyjnego (Sekcji Egzekucyjnej przy II Wydziale Cywilnym) i jest podejmowania w ramach postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 824-825 k.p.c. Zgodnie z art. 841 § 1 i 3 k.p.c. , osoba trzecia może w drodze powództwa żądać zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji, jeżeli skierowanie do niego egzekucji narusza jej prawa. Powództwo można wnieść w terminie miesiąca od dnia dowiedzenia się o naruszeniu prawa, chyba że inny termin jest przewidziany w przepisach odrębnych. Powództwo ekscydencyjne (interwencyjne) jest środkiem obrony osoby trzeciej w przypadku skierowania egzekucji do określonego przedmiotu z naruszeniem jej praw. W zaistniałej konfiguracji procesowej nie ulega wątpliwości, że powództwo zostało wytoczone w terminie ustawowym, a więc w ciągu miesiąca od dowiedzenia się przez powoda o naruszeniu jego prawa. Powód dowiedział się o zajęciu prawa (udziału) i wyznaczeniu terminu opisu i oszacowania lokalu w dniu 7 lutego 2017 r. Zgodnie z utrwalonym poglądem doktryny i orzecznictwa, dniem, w którym strona dowiedziała się o naruszeniu prawa jest dzień, w którym strona faktycznie dowiedziała się o zajęciu przedmiotu (por. np. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów SN z dnia 6 listopada 2007 r., III CZP 93/07, OSNC 2008, nr 7-8; wyrok SN z dnia 12 grudnia 2007 r., V CSK 275/07, LEX; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2009 r., II CSK 651/08, LEX; H. Pietrzkowski w: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, tom V, Postępowanie egzekucyjne , pod red. T. Erecińskiego, Warszawa 2016, s. 377). W wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 12 października 2016 r. (I ACa 424/16, LEX) stwierdza się wprost, że dniem, w którym strona dowiedziała się o naruszeniu prawa, jest - według art. 841 § 3 k.p.c. - dzień, w którym strona faktycznie dowiedziała się o zajęciu przedmiotu, a nie dzień, w którym mogła się o nim dowiedzieć przy dołożeniu należytej staranności. Nie ma ponadto dowodu, że powód jako osoba trzecia w stosunku do stron postępowania egzekucyjnego faktycznie dowiedział wcześniej o zajęciu udziału Z. C. . Powód wiarygodnie zeznał, że w okresie doręczania mu przesyłek nie otrzymywał żadnych awiz od doręczycieli. Z kolei, przesyłki kierowane do powoda i zwrócone jako awizowane nie zawierają adnotacji o uznaniu ich za doręczone. Należy przy tym podkreślić, że pełnomocnik powoda, który reprezentował go w sprawie o dział spadku nie był jego pełnomocnikiem w postępowaniu egzekucyjnym, wobec czego ewentualna wiedza pełnomocnika nie jest równoznaczna z wiedzą strony o zajęciu udziału. Nie przeczy temu treść art. 2 u.k.w.h., zgodnie z którym księgi wieczyste są jawne i nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę. Dyspozycja powołanego przepisu ma bowiem inny charakter i cel, aniżeli przepisy o postępowaniu egzekucyjnym, a zwłaszcza normujące terminy do wytoczenia powództwa ekscydencyjnego. Przede wszystkim art. 2 u.k.w.h. nie rozstrzyga, w którym momencie należy przyjmować, że powód dowiaduje się o naruszeniu jego prawa. W tym zakresie należy odwołać się do przepisów prawa procesowego. Zgodnie z art. 925 § 1 i 2 k.p.c. , w stosunku do dłużnika nieruchomość jest zajęta z chwilą doręczenia mu wezwania. W stosunku do dłużnika, któremu nie doręczono wezwania, jako też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku komornika do zbioru dokumentów. Jednakże w stosunku do każdego, kto wiedział o wszczęciu egzekucji, skutki zajęcia powstają z chwilą, gdy o wszczęciu egzekucji powziął wiadomość, chociażby wezwanie nie zostało jeszcze dłużnikowi wysłane ani wpis w księdze wieczystej nie był jeszcze dokonany. Nie można jednak przeoczyć, że samo zajęcie udziału w dniu 22 sierpnia 2018 r., ani jego ujawnienie w księdze wieczystej w żadnym razie nie naruszało jeszcze prawa powoda, i nie był on jeszcze ani dłużnikiem, ani osobą trzecią w rozumieniu art. 925 k.p.c. Aż do dnia uprawomocnienia się postanowienia o dziale spadku, a więc do dnia 29 października 2016 r. zajęty udział wynoszący ¼ części przysługiwał bowiem nadal Z. C. . Udział ten stał się zatem częścią majątku powoda dopiero w dniu 29 października 2016 r. i najwcześniej od tego momentu zajęcie dawnego udziału Z. C. mogło (następczo) naruszać jego prawo własności. Ściślej ujmując prawo to zostało naruszone w związku z kontynuowaniem postępowania egzekucyjnego i wyznaczeniem terminu opisu i oszacowania lokalu, o którym powód faktycznie dowiedział się w dniu 7 lutego 2017 r. Skoro tak, powództwo wytoczone w dniu 7 marca 2017 r. należy uznać za wytoczone w terminie. Natomiast odmiennie, aniżeli wskazuje powód, pozwany M. C. nie miał obowiązku uzyskania tytułu egzekucyjnego przeciwko powodowi. Przepis art. 779 k.p.c. nie znajduje bowiem w tej sprawie zastosowania. Zgodnie z art. 779 § 1 i 2 k.p.c. , do egzekucji ze spadku konieczny jest - aż do działu spadku - tytuł egzekucyjny przeciwko wszystkim spadkobiercom. Jeżeli tytuł był wydany przeciwko spadkodawcy, przejście obowiązków na spadkobierców następuje stosownie do art. 788 k.p.c. Powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której dłużnik zmarł przed wszczęciem egzekucji, wobec czego powstaje kwestia możliwości wszczęcia egzekucji oraz jednoczesnej ochrony spadku i interesów spadkobierców dłużnika (por. art. 1036 k.c. ). W układzie procesowym niniejszej sprawy problem ten nie powstał, ponieważ dłużnik M. C. , a więc Z. C. żyje. Egzekucja nie jest więc skierowana przeciwko jego spadkobiercom. Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ma natomiast art. 912 § 1 w zw. z art. 930 i art. 1004 k.p.c. Zgodnie z art. 912 § 1 k.p.c. , jeżeli zajęte zostało prawo, z mocy którego dłużnik może żądać działu majątku, zajęcie obejmuje wszystko to, co dłużnikowi z działu przypadnie. Gdy dłużnik otrzyma z działu nieruchomość lub ułamkową jej część, sąd przeprowadziwszy dział zawiadomi o zajęciu sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej w celu ujawnienia zajęcia przez wpis w księdze wieczystej lub złożenie zawiadomienia do zbioru dokumentów. Jeżeli wierzyciel w ciągu miesiąca po ukończeniu działu nie zażądał przeprowadzenia egzekucji z mienia przypadłego dłużnikowi, przedmioty majątkowe, z których egzekucji nie żądał, będą wolne od zajęcia. Jak natomiast stanowi art. 930 § 1 i 2 k.p.c. , rozporządzenie nieruchomością po jej zajęciu nie ma wpływu na dalsze postępowanie. Nabywca może uczestniczyć w postępowaniu w charakterze dłużnika. W każdym razie czynności egzekucyjne są ważne tak w stosunku do dłużnika, jak i w stosunku do nabywcy. Rozporządzenia przedmiotami podlegającymi zajęciu razem z nieruchomością po ich zajęciu są nieważne. Nie dotyczy to rozporządzeń zarządcy nieruchomości w zakresie jego ustawowych uprawnień. Z treści powołanych przepisów ujmowanych łącznie wynika jednoznacznie, że zajęcie udziału Z. C. dotyczyło prawa, z mocy którego mógł on żądać działu spadku, a wobec tego zajęcie w istocie dotyczyło wszystkiego, co rzeczywiście przypadło mu z tytułu działu. Ponieważ na skutek działu spadku Z. C. nie uzyskał ani całości, ani dalszych udziałów w prawie własności lokalu, a jedynie prawo do spłaty zajęcie mogło ostatecznie obejmować wyłącznie to prawo, tj. wierzytelność o spłatę. W świetle powyższego utrzymywanie zajęcia udziału wynoszącego ¼ części uprzednio przysługującego Z. C. , nie znajduje oparcia w przepisach prawa materialnego, ani procesowego. Na marginesie odnotować należy, że M. C. dokonał zajęcia prawa Z. C. do spłaty, a powód jako dłużnik zajętej wierzytelności uregulował już I ratę spłaty na rzecz M. C. za pośrednictwem Komornika. Z kolei sam fakt, że postanowienie w sprawie o dział spadku zapadło po zajęciu udziału Z. C. , nie oznacza, że doszło do rozporządzenia nieruchomością w rozumieniu art. 930 § 1 k.p.c. Tak rozumiany art. 930 § 1 k.p.c. nie miałby racji bytu w relacji do art. 912 § 1 k.p.c. , który wprost dopuszcza dział spadku i honoruje jego skutki także po dokonaniu zajęcia przedmiotu. Aktualny pozostaje pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym art. 930 k.p.c. nie ma zastosowania do nieruchomości, której jednym ze współwłaścicieli był dłużnik, a która orzeczeniem sądu znoszącym współwłasność przyznana została na wyłączną własność współwłaścicielowi nie będącemu dłużnikiem, chociażby orzeczenie sądowe wydane zostało w uwzględnieniu zgodnego wniosku uczestników postępowania po zajęciu tej nieruchomości (uchwała SN z dnia 19 grudnia 1980 r., III CZP 65/80, OSNC z 1981 r., nr 6, poz. 100; H. Ciepła w: Komentarz do art. 930 k.p.c ., pod red. H. Doleckiego i T. Wiśniewskiego, LEX 2014, nb 4). W wyroku SN z dnia 1 grudnia 1977 r. (I CR 409/77, OSNC z 1979 r., nr 1-2, poz. 6) stwierdza się wprost, że zmiana spowodowana orzeczeniem sądu na skutek podziału majątku wspólnego, działu spadku lub zniesienia współwłasności nieruchomości nie ma charakteru rozporządzenia tą nieruchomością w rozumieniu art. 930 k.p.c. Dotyczy to także sytuacji, kiedy sąd rozstrzyga na zgodny wniosek zainteresowanych, który co do zasady ma obowiązek uwzględnić (por. art. 622 § 2 w zw. z art. 687-688 k.p.c. ). W najnowszym orzecznictwie uznano za rozporządzenie nieruchomością w szczególnych okolicznościach sprawy wyrok zobowiązujący stronę do złożenia określonego oświadczenia woli i zastępującego to oświadczenie (por. szerzej wyrok SN z dnia 29 września 2017 r., V CSK 2/17, LEX). Powyższe rozstrzygnięcie w żadnej mierze nie podważa jednak linii orzeczniczej dotyczącej postępowań działowych, których zakończenie postanowieniem sądu nie może być traktowane jako rozporządzenie nieruchomością. Nawet przyjęcie odmiennego poglądu nie przeczyłoby celowości i zasadności powództwa ekscydencyjnego. W wyroku SN z dnia 6 września 2013 r. (V CSK 359/12, OSNC z 2014 r., nr 5, poz. 52) wyjaśniono, że przewidziany w art. 930 § 1 k.p.c. materialnoprawny skutek dokonanego po zajęciu rozporządzenia rzeczą, wyrażający się bezskutecznością względną czynności prawnej, oznacza tyle, że umowa przeniesienia własności zajętej nieruchomości między zbywcą (dłużnikiem) a osobą trzecią jest ważna, ale bezskuteczna w stosunku do wierzycieli, którzy wszczęli egzekucję. Egzekucja toczy się więc nadal przeciwko dłużnikowi, który uważany jest za właściciela mimo skutecznego przeniesienia własności na nabywcę. Nabywca natomiast, który wiedzę o zajęciu powziął po nabyciu nieruchomości i dla którego przedmiotem nabycia była tym samym nieruchomość niezajęta, powinien poszukiwać ochrony przed toczącym się postępowaniem egzekucyjnym za pomocą środków właściwych dla jego sytuacji prawnej. Właściwym środkiem jest tu powództwo z art. 841 k.p.c. W tym stanie rzeczy uznać należy, że dalsza egzekucja z udziału przysługującego uprzednio Z. C. z wniosku jego wierzyciela M. C. jest niedopuszczalna i naruszałaby prawo własności powoda stwierdzone prawomocnym postanowieniem w sprawie o dział spadku. Powództwo o zwolnienie zajętego udziału od egzekucji podlegało więc uwzględnieniu. Sąd oddalił powództwo w pozostałym zakresie w stosunku do M. C. , a więc co do odrębnego żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak już wskazano, w procesie z powództwa ekscydencyjnego sąd nie jest władny umorzyć postępowania egzekucyjnego. Decyzja w tym zakresie należy do wierzyciela, Komornika lub sądu prowadzącego sprawę o nadzór nad egzekucją z nieruchomości jako właściwego sądu egzekucyjnego (Sekcji Egzekucyjnej przy II Wydziale Cywilnym tutejszego Sądu) i jest podejmowania w ramach postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 824-825 k.p.c. Sąd oddalił powództwo w całości w stosunku do Z. S. i ZUS mając na uwadze, że podmioty te nie posiadały legitymacji procesowej biernej w procesie ekscydencyjnym. Wprawdzie podmiotom tym przysługiwały hipoteki ujawnione w księdze wieczystej lokalu, jednakże w toku postępowania zostały wykreślone. Ponadto, nigdy nie były one stronami postępowania egzekucyjnego prowadzonego z wniosku M. C. przeciwko Z. C. , w toku którego zajęto udział w prawie własności lokalu objęty powództwem w tej sprawie. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd nie obciążył pozwanego M. C. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz powoda. Sąd wziął pod uwagę złożony pod względem prawnym charakter sprawy, a także fakt, że M. C. jest osobą niepełnosprawną, utrzymuje się jedynie z renty socjalnej w kwocie 724, 40 zł netto (k. 51v). Pozwany kierując egzekucję do udziału Z. C. był subiektywnie przekonany o możliwości jej kontynuowania także po dokonaniu działu spadku. Również na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd nie obciążył powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanych Z. S. i ZUS biorąc pod uwagę złożony pod względem prawnym charakter sprawy. Sąd uznał, że pozwanie tych podmiotów nastąpiło z daleko idącej ostrożności powoda wobec faktu, że figurowali oni wcześniej w księdze wieczystej jako wierzyciele hipoteczni mogący kierować egzekucję do nieruchomości. Wprawdzie więc pozwani ci nie byli legitymowani biernie w niniejszej sprawie, to jednak potrzeba ochrony słusznych interesów powoda wyklucza obciążenie go kosztami procesu tych pozwanych. Na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1184) w zw. z § 4 ust. 1 i 3 oraz § 8 pkt 5 obowiązującego w dacie wszczęcia postępowania rozporządzenia MS z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714), Sąd przyznał i nakazał wypłacenie przez Skarb Państwa na rzecz pełnomocnika pozwanego M. C. kwoty 2.952 zł brutto tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI