I C 19/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód, Bank (...) S.A. w W., wniósł o zasądzenie od pozwanych L. M. i H. M. kwoty 28 259,74 zł tytułem zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia. Roszczenie wynikało z umowy pożyczki, która została uznana za nieważną (bezskuteczną) ze względu na klauzule denominacyjne. Bank twierdził, że umożliwił pozwanym korzystanie z kapitału i zaniechał żądania jego zwrotu, co stanowiło świadczenie niepieniężne. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa, wskazując na wcześniejsze rozliczenie kapitału pożyczki i potrącenie wzajemnych wierzytelności. Sąd Okręgowy w Toruniu (sygn. akt I C 2151/20) oraz Sąd Apelacyjny w Gdańsku (sygn. akt ...) uznali umowę za nieważną i zasądzili od banku na rzecz pozwanych zwrot świadczeń oraz koszty procesu. Bank wykonał wyrok, a następnie pozwani dokonali potrącenia. Sąd Rejonowy w Toruniu, rozpatrując niniejszą sprawę, oddalił powództwo banku. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15.06.2021 r. (sygn. akt C-520/21), zgodnie z którym bank nie może dochodzić od konsumenta rekompensaty przekraczającej zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy uznanej za nieważną lub nieskuteczną, wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę. Sąd uznał, że dla zapewnienia skuteczności prawa unijnego, polski przepis o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 kc) należy interpretować w sposób wykluczający roszczenie banku o zwrot świadczenia przekraczającego wartość kapitału.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie, że banki nie mogą dochodzić od konsumentów dodatkowych opłat (np. za korzystanie z kapitału) po stwierdzeniu nieważności umów pożyczek frankowych, zgodnie z prawem UE. Wskazuje na konieczność prounijnej wykładni przepisów krajowych.
Dotyczy spraw z klauzulami abuzywnymi w umowach kredytowych/pożyczkowych, gdzie umowa została uznana za nieważną lub nieskuteczną. Konieczność uwzględnienia specyfiki danej umowy i orzecznictwa TSUE.
Zagadnienia prawne (3)
Czy bank, po stwierdzeniu nieważności umowy pożyczki frankowej z powodu klauzul abuzywnych, może dochodzić od konsumenta zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia w postaci wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, przekraczającego zwrot kapitału i odsetek ustawowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, bank nie może dochodzić od konsumenta rekompensaty przekraczającej zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy uznanej za nieważną lub nieskuteczną, wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na orzecznictwie TSUE (wyrok C-520/21), zgodnie z którym prawo UE stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego pozwalającej bankowi na dochodzenie od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału i odsetek ustawowych po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu hipotecznego z powodu nieuczciwych warunków. Dla zapewnienia skuteczności prawa UE, polski przepis o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 kc) należy interpretować w sposób wykluczający takie roszczenia.
Jaka jest prawna kwalifikacja świadczenia banku polegającego na udostępnieniu kapitału pożyczki i zaniechaniu żądania jego zwrotu w kontekście nieważnej umowy pożyczki?
Odpowiedź sądu
Świadczenie banku polega na przeniesieniu na własność określonej sumy pieniędzy, a nie na świadczeniu niepieniężnym (usłudze). Umożliwienie korzystania z kapitału jest spełnieniem świadczenia pieniężnego, a nie usługą w rozumieniu prawa cywilnego.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że świadczenie banku z umowy pożyczki polega na przekazaniu określonej sumy pieniędzy, a nie na świadczeniu usług. Umożliwienie korzystania z kapitału jest częścią świadczenia pieniężnego, a nie odrębną usługą. Oczekiwanie na termin spłaty przez dłużnika nie stanowi świadczenia banku.
Czy nieważność umowy pożyczki z powodu klauzul abuzywnych prowadzi do nieważności całej umowy, czy jedynie do bezskuteczności niedozwolonych postanowień?
Odpowiedź sądu
Uznanie postanowień umowy za niedozwolone (art. 385¹ kc) skutkuje ich bezskutecznością, a nie nieważnością całej umowy, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Brak skutecznego porozumienia co do istotnych postanowień umowy może prowadzić do jej niezawarcie, a nie nieważność.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do przepisów kc i orzecznictwa, wskazując, że naruszenie swobody kontraktowania przez wprowadzenie klauzul abuzywnych skutkuje bezskutecznością tych klauzul, a nie nieważnością całej umowy na podstawie art. 58 kc. Konsekwencją jest zwrot świadczeń spełnionych bez podstawy prawnej na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Bank (...) S.A. w W. | spółka | powód |
| L. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
| H. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa do żądania zwrotu korzyści uzyskanej bez podstawy prawnej. W kontekście prawa UE, wyklucza roszczenie o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia przekraczające wartość świadczenia (kapitał + odsetki ustawowe).
Pomocnicze
k.c. art. 410 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy świadczenia nienależnego jako postaci bezpodstawnego wzbogacenia.
k.c. art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Określa skutki klauzul niedozwolonych (abuzywnych) - ich bezskuteczność.
k.c. art. 58 § § 1 i 3
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy. Sąd wskazał, że nie zawsze prowadzi do nieważności umowy w przypadku klauzul abuzywnych.
k.c. art. 720 § § 1
Kodeks cywilny
Definicja umowy pożyczki.
k.c. art. 359 § § 1
Kodeks cywilny
Dotyczy odsetek jako wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.
k.p.c. art. 365 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia.
k.p.c. art. 98 § § 1, § 1 1 i § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawo UE (TSUE C-520/21) wyklucza możliwość dochodzenia przez bank od konsumenta rekompensaty przekraczającej zwrot kapitału i odsetek ustawowych po stwierdzeniu nieważności umowy pożyczki z powodu klauzul abuzywnych. • Polski przepis o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 kc) powinien być interpretowany prounijnie, zgodnie z orzecznictwem TSUE.
Odrzucone argumenty
Bank mógł dochodzić zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia w postaci wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, jako świadczenia niepieniężnego (usługi). • Wartość roszczenia banku została obliczona na podstawie rynkowych stóp procentowych dla pożyczek.
Godne uwagi sformułowania
nie może żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę • dla zapewnienia skuteczności norm, wysłowionych w art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, wystarczające jest bowiem przyjęcie prounijnej wykładni przepisu art. 405 kc • nie ma uzasadnienia prezentowana przez powoda teza o spełnieniu na rzecz pozwanych świadczenia niepieniężnego (określonego mianem usługi).
Skład orzekający
Marek Adamczyk
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że banki nie mogą dochodzić od konsumentów dodatkowych opłat (np. za korzystanie z kapitału) po stwierdzeniu nieważności umów pożyczek frankowych, zgodnie z prawem UE. Wskazuje na konieczność prounijnej wykładni przepisów krajowych."
Ograniczenia: Dotyczy spraw z klauzulami abuzywnymi w umowach kredytowych/pożyczkowych, gdzie umowa została uznana za nieważną lub nieskuteczną. Konieczność uwzględnienia specyfiki danej umowy i orzecznictwa TSUE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy popularnego problemu kredytów frankowych i pokazuje, jak prawo UE chroni konsumentów przed nadmiernymi roszczeniami banków po stwierdzeniu nieważności umowy. Pokazuje praktyczne zastosowanie orzecznictwa TSUE.
“Bank chciał dodatkowej zapłaty za 'usługę' po unieważnieniu kredytu frankowego. Sąd: tylko kapitał i odsetki!”
Dane finansowe
WPS: 28 259,74 PLN
zwrot kosztów procesu: 7234 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.