I C 1845/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Toruniu rozpoznał sprawę z powództwa M. W. przeciwko (...) Bank S.A. o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF. Powód zarzucił nieważność umowy z powodu abuzywności postanowień dotyczących indeksacji świadczeń, które pozwalały bankowi na jednostronne ustalanie kursu waluty i nie informowały konsumenta o ryzyku kursowym. Sąd oddalił wniosek o odrzucenie pozwu, uznając, że roszczenie nie podlega zgłoszeniu do masy upadłości. Po analizie dowodów, w tym zeznań powoda i treści umowy, sąd stwierdził, że klauzule dotyczące indeksacji (§ 9 ust. 2, § 10 ust. 3) były niedozwolone w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. Uzasadniono to brakiem indywidualnego uzgodnienia, niejednoznacznym sformułowaniem, jednostronnym ustalaniem kursu przez bank oraz nieprzejrzystym ryzykiem kursowym dla konsumenta, co naruszało dobre obyczaje i rażąco interesy konsumenta. Sąd powołał się na orzecznictwo TSUE i SN, podkreślając zakaz tzw. 'redukcji utrzymującej skuteczność', co oznacza, że sąd nie może modyfikować abuzywnych klauzul, a jedynie je eliminować. W związku z tym, że usunięcie abuzywnych klauzul uniemożliwiało dalsze wykonywanie umowy bez zasadniczej zmiany jej charakteru, sąd ustalił nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy. O kosztach postępowania orzeczono na rzecz powoda.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF, zakaz modyfikacji umów przez sąd, interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego.
Dotyczy umów kredytów indeksowanych do CHF zawartych z konsumentami, gdzie klauzule indeksacyjne nie były indywidualnie negocjowane i spełniają przesłanki abuzywności.
Zagadnienia prawne (4)
Czy postanowienia umowy kredytu indeksowanego do CHF dotyczące sposobu ustalania kursu waluty obcej przez bank mogą być uznane za klauzule niedozwolone (abuzywne) w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia te mogą być uznane za niedozwolone, jeśli nie zostały indywidualnie uzgodnione, są niejednoznaczne, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, a bank nie mógł racjonalnie spodziewać się, że konsument zgodziłby się na nie w drodze negocjacji.
Uzasadnienie
Sąd ocenił klauzule indeksacyjne pod kątem art. 385¹ k.c. i dyrektywy 93/13/EWG. Stwierdził, że jednostronne ustalanie kursu przez bank, brak przejrzystości co do ryzyka kursowego oraz brak indywidualnego uzgodnienia tych klauzul czynią je abuzywnymi. Sąd podkreślił, że nie można modyfikować abuzywnych klauzul, a jedynie je eliminować, co w tym przypadku prowadzi do ustalenia nieistnienia stosunku prawnego.
Czy sąd może uzupełnić umowę poprzez zastąpienie usuniętych abuzywnych klauzul innymi przepisami prawa krajowego (tzw. 'redukcja utrzymująca skuteczność')?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie może uzupełniać umowy poprzez zastąpienie usuniętych abuzywnych klauzul innymi przepisami prawa krajowego, jeśli miałoby to na celu utrzymanie umowy w zmienionej formie. Jest to sprzeczne z celem dyrektywy 93/13/EWG, która ma zapobiegać stosowaniu nieuczciwych warunków.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo TSUE (m.in. wyrok w sprawie C-618/10), które zakazuje modyfikowania treści nieuczciwych warunków umownych przez sąd. Taka ingerencja mogłaby osłabić odstraszający skutek dyrektywy dla przedsiębiorców. W przypadku eliminacji klauzul indeksacyjnych, umowa nie mogła być dalej wykonywana zgodnie z jej treścią, co prowadziło do ustalenia jej nieistnienia.
Czy powód M. W. posiada interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego na podstawie art. 189 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, powód posiada interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego, ponieważ umowa nie została wykonana zgodnie z jej treścią, a wyrok ustalający usunie stan niepewności co do obowiązku dalszego świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że w realiach sprawy, gdzie umowa nie została wykonana zgodnie z jej treścią, wyrok ustalający nieistnienie stosunku prawnego jest niezbędny do definitywnego zakończenia sporu i usunięcia stanu niepewności prawnej powoda, co uzasadnia jego interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c.
Czy postępowanie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu bankowego, zawartej przez upadłego, powinno zostać zawieszone lub odrzucone z powodu ogłoszenia upadłości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego nie jest postępowaniem dotyczącym wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości i może być prowadzone przeciwko syndykowi.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na stanowisku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku (I ACz 336/23), że roszczenie o ustalenie nieważności czynności prawnej na podstawie art. 189 k.p.c. nie jest wierzytelnością podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości, a jedynie procesem dotyczącym masy upadłości, który może być kontynuowany przeciwko syndykowi.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. W. | osoba_fizyczna | powód |
| (...) Bank | spółka | pozwany |
Przepisy (9)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.
Pomocnicze
k.c. art. 385¹ § § 2
Kodeks cywilny
Konsekwencją abuzywności postanowień jest ich bezskuteczność.
k.c. art. 58 § § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.
p.u. art. 145
Ustawa - Prawo upadłościowe
Dotyczy wierzytelności podlegających zgłoszeniu do masy upadłości.
k.p.c. art. 199
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przypadki odrzucenia pozwu.
k.c. art. 358 § § 2
Kodeks cywilny
Wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe lub czynność prawna zastrzega inaczej.
k.c. art. 354
Kodeks cywilny
Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społecznemu oraz zasadom współżycia społecznego i zwyczajom.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Abuzywność klauzul indeksacyjnych ze względu na jednostronne ustalanie kursu waluty przez bank. • Niedozwolony charakter klauzul ze względu na brak indywidualnego uzgodnienia i nieprzejrzyste ryzyko kursowe dla konsumenta. • Niemożność uzupełnienia umowy przez sąd po eliminacji abuzywnych klauzul ('redukcja utrzymująca skuteczność'). • Istnienie interesu prawnego w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego na podstawie art. 189 k.p.c.
Odrzucone argumenty
Brak podstaw do odrzucenia pozwu z uwagi na ogłoszenie upadłości banku. • Kredyt indeksowany do CHF nie zawierał klauzul abuzywnych. • Możliwość uzupełnienia umowy przez sąd w celu jej utrzymania.
Godne uwagi sformułowania
nie mamy do czynienia z wierzytelnością podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości, lecz z roszczeniem, które w przypadku umów zawartych przez upadłego a niewykonanych, mogą występować równolegle. • nie każde postępowanie dotyczące masy upadłości jest postępowaniem o wierzytelność podlegającą zgłoszeniu do masy. • Roszczenie wynikające z realizacji prawa podmiotowego do ustalenia nieważności czynności prawnej na podstawie art.189 k.p.c. , jest innym roszczeniem (nie podlegającym przedawnieniu), które nie podlega zgłoszeniu do masy upadłości (nie jest wierzytelnością) i nie musi wiązać się z roszczeniem o zapłatę. • Ocena postanowień umowy z punktu widzenia zarzutu abuzywności dokonywana być powinna według zasad przewidzianych w art. 385 1 k.c. , a zatem według stanu z chwili jej zawarcia oraz w okolicznościach jej zawarcia. • dobre obyczaje oznaczają szacunek do kontrahenta, wskutek czego sprzeczne z nimi sią działania wykorzystujące m.in. niewiedzę, brak doświadczenia drugiej strony, naruszenie zasady równorzędności stron. • rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków wynikających z umowy. • nie tylko jednostronne ukształtowanie kursu walut koniecznego do ustalenia wartości waluty indeksacji ale również nałożenie na kredytobiorcę nieograniczonego ryzyka kursowego świadczą o niedozwolonym charakterze wskazanych postanowień. • generalny zakaz tzw. „redukcji utrzymującej skuteczność”. […]
Skład orzekający
Joanna Grzempka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie abuzywności klauzul indeksacyjnych w umowach kredytów CHF, zakaz modyfikacji umów przez sąd, interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego."
Ograniczenia: Dotyczy umów kredytów indeksowanych do CHF zawartych z konsumentami, gdzie klauzule indeksacyjne nie były indywidualnie negocjowane i spełniają przesłanki abuzywności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy popularnego problemu kredytów frankowych i ich abuzywności, z odwołaniem do najnowszego orzecznictwa TSUE i SN, co jest bardzo istotne dla szerokiego grona odbiorców.
“Koniec z kredytami CHF? Sąd ustalił nieistnienie umowy z bankiem przez abuzywne klauzule!”
Dane finansowe
zwrot kosztów procesu: 17 217 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.