I C 1806/12

Sygn. akt I C 1806/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2013 roku Sąd Okręgowy w Białymstoku I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: SSO Joanna Dorota Toczydłowska Protokolant: starszy protokolant Justyna Nowacka po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2013 roku w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa M. P. i Z. P. (1) przeciwko R. P. i A. W. o ustalenie I. oddala powództwo II. odstępuje od obciążania powodów kosztami postępowania sądowego UZASADNIENIE Powodowie M. P. oraz Z. P. (1) , w pozwach z dni – odpowiednio – 05 listopada 2012 roku i 10 lipca 2012 roku przeciwko R. P. i A. W. , wnieśli o ustalenie „na podstawie jakiego dowodu prawa własności /podstawy prawnej działu spadku) pozwany R. P. dokonał działu spadku po Z. P. (2) i jej spadkobiercy, synu J. P. (1) ”. Powodowie wnosili o ustalenie powyższego „poprzez zobowiązanie pozwanych do przekazania Sądowi i powodom aktu kupna w formie aktu notarialnego przez Z. P. (2) nieruchomości położonej w B. przy ul. (...) , oznaczonej numerem geodezyjnym (...) o łącznej powierzchni 735 m 2 , po której pozwany R. P. dokonał działu spadku w sprawach II Ns 2051-00, II Ns 1149/02 i II Ca 787/02”, jak również poprzez „zobowiązanie pozwanych do przekazania Sądowi i powodom postanowienia Sądu o nadaniu wskazanej nieruchomości w w/w sprawach o dział spadku po Z. P. (2) dla jej spadkobierców: córki K. K. w 1/3 części, córki W. G. (1) w 1/3 części i synowi J. P. (1) w 1/3 części, po którym pozwany R. P. dokonał działu spadku w sprawie II Ns 1149/02. W uzasadnieniu powodowie wskazali, iż w dniu 02 czerwca 2000 roku ich matka B. P. przeniosła na rzecz M. P. posiadanie samoistne położonej przy ul. (...) nieruchomości, którą zasiedziała w całości z dniem – zdaniem powodów – 01 stycznia 1985 roku. Z umowy przeniesienia posiadania sporządzonej w formie aktu notarialnego wynika, że w ewidencji gruntów i budynków Miasta B. brak było dokumentu wskazującego właściciela, a osobą władającą była B. P. . W 2000 roku M. P. wniósł do Sądu Rejonowego w Białymstoku wniosek o stwierdzenie zasiedzenia wskazanej nieruchomości na rzecz matki, a postępowanie toczyło się pod sygn. II Ns 2051/00. Natomiast pozwany R. P. i jego siostra J. W. /zmarła w 2012 roku, żona pozwanego A. W. / byli przeciwni temu wnioskowi. W maju 2002 roku R. P. wniósł do Sądu Rejonowego w Białymstoku wniosek o dział spadku po właścicielce – babce Z. P. (2) i jej synu J. P. (1) . Sprawie nadano sygn. II Ns 1149/02. Zdaniem powodów pozwany R. P. w swoim wniosku poświadczył nieprawdę, że masą spadkową po Z. P. (2) była nieruchomość zapisana powodowi M. P. przez matkę B. P. . Pozwany R. P. do swego wniosku nie dołączył żadnego dokumentu bądź dowodu prawa własności, a jedynie powołał się na stwierdzenie nabycia spadku. Powodowie twierdzili natomiast, że nieruchomość o pow. 735 m 2 wskazana w umowie przeniesienia posiadania, we wniosku o zasiedzenie i wniosku pozwanego o dział spadku powstała w 1956 roku i jest 1/3 masy spadkowej po Z. P. (2) , co zdaniem powodów wynika z wymienionych przez nich szczegółowo dokumentów. Wyżej wymieniona w chwili śmierci dnia 04.04.1950 roku pozostawiła bowiem nieruchomość o pow. 1.923 m 2 trojgu spadkobiercom: córkom K. K. i W. G. (1) oraz synowi J. P. (1) – po 1/3 na rzecz każdego z nich. J. P. (1) oświadczając nieprawdę, że jest jedynym spadkobiercą w latach 1954, 1956 i w latach ’60 sprzedał część owej nieruchomości – ponad swój udział w spadku. Zdaniem powodów nie istnieje dowód prawa własności w formie aktu notarialnego, a w żadnym z istniejących dokumentów nie ma sprecyzowanej wielkości nieruchomości, którą Z. P. (2) zakupiła w 1937 roku i posiadała do śmierci w 1950 roku. Jej syn J. P. (1) zbył część nieruchomości po matce ponad swój udział w spadku, a z nieruchomości oznaczonej numerem geodezyjnym (...) w obecnym kształcie nic nie dziedziczy i niczego nie zasiedział. Pozwany R. P. we wniosku o dział spadku podał zatem nieprawdę, a orzeczenia Sądu w tym przedmiocie są wadliwe. Pozwani R. P. i A. W. wnosili o oddalenie powództwa w całości wskazując, że powodowie nie przedstawili żadnych nowych okoliczności, a wszystko zostało dokładnie wyjaśnione przez Sąd Rejonowy w Białymstoku w postanowieniu wstępnym o sygn. II Ns 2051/00 (II Ns 1149/02). Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Bezspornym jest, iż powodowie M. P. i Z. P. (1) oraz pozwany R. P. i J. W. są rodzeństwem i jednocześnie dziećmi J. P. (1) i B. P. . Z kolei J. P. (1) był synem Z. P. (2) i J. P. (2) . Bezspornym jest też, że J. P. (2) był drugim mężem Z. P. (2) . Z pierwszego związku, ze S. G. , posiadała ona dwoje dzieci: K. K. i W. G. (1) . K. K. po swej śmierci również pozostawiła dwoje dzieci: J. K. i W. W. , która pozostawiła z kolei syna – I. W. (1) . Poza sporem jest, że Sąd Rejonowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 12 września 2000 roku w sprawie o sygn. II Ns 1893/00 stwierdził, że spadek po Z. P. (2) , zmarłej dnia 04.04.1950 roku w B. i ostatnio zamieszkałej w B. przy ul. (...) nabyli na podstawie ustawy: syn J. P. (1) , córka W. G. (2) i córka K. K. po 1/3 każde z nich. Natomiast spadek po J. P. (1) , zmarłym dn. 27.02.1973 roku w B. , ostatnio zamieszkałym w B. przy ul. (...) nabyli na podstawie ustawy: żona B. P. w 4/16 części, córka J. W. w 3/16 części, syn Z. P. (1) w 3/16 części, syn R. P. w 3/16 części i syn M. P. w 3/16 części /k. 18/. Wskutek wniosku R. P. Sąd Rejonowy w Białymstoku w postępowaniu II Ns 1149/00 (II Ns 2051/02) o dział spadku postanowieniem wstępnym z dnia 26 września 2002 roku stwierdził, że B. P. z udziałem 20/48 części, M. P. z udziałem 3/48 części, J. W. z udziałem 3/48 części, Z. P. (1) z udziałem 3/48 części i R. P. z udziałem 3/48 części nabyli przez zasiedzenie własność nieruchomości położonej w B. przy ul. (...) , składającej się z działek oznaczonych numerami geodezyjnymi: (...) o powierzchni 0,0017 ha, (...) o powierzchni 0,0004 ha, (...) o powierzchni 0,0010 ha i (...) o powierzchni 0,0704 ha – z dniem 04 kwietnia 1980 roku /pkt I/ i oddalił w pozostałym zakresie wniosek M. P. o stwierdzenie zasiedzenia. Sąd Okręgowy w Białymstoku postanowieniem z dnia 24 stycznia 2003 roku w sprawie o sygn. II Ca 787/02 na skutek apelacji M. P. postanowił oddalić tą apelację /k. 25/. Poza sporem jest też fakt, że Sąd Rejonowy w Białymstoku w postępowaniu II Ns 1149/00 (II Ns 2051/02) o dział spadku po J. P. (1) , B. P. i o zniesienie współwłasności postanowieniem z dnia 17 lutego 2006 roku ustalił, że przedmiotem działu spadku po J. P. (1) jest udział 1/3 w zabudowanej nieruchomości położonej w B. przy ul. (...) , składającej się z działek oznaczonych numerami geodezyjnymi: (...) o powierzchni 0,0017 ha, (...) o powierzchni 0,0004 ha, (...) o powierzchni 0,0010 ha i (...) o powierzchni 0,0704 ha – dla której to nieruchomości w IX Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Białymstoku prowadzony był Zbiór Dokumentów o nr (...) , o wartości łącznej 127.341 zł. Sąd ten ustalił również, że przedmiotem działu spadku po B. P. jest udział 20/48 we wspomnianej wyżej nieruchomości, oraz że przedmiotem zniesienia współwłasności R. P. , M. P. , J. W. i Z. P. (1) z ich udziałami po ¼ części jest wspomniana wyżej nieruchomość. Sąd Rejonowy w Białymstoku dokonał działu spadków i zniesienia współwłasności w ten sposób, że nieruchomość szczegółowo wyżej opisaną przyznał na współwłasność J. W. w ½ części oraz R. P. w ½ części, nakazał uczestnikowi postępowania M. P. , aby w terminie trzech miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia opróżnił i wydał J. W. i R. P. wspomnianą nieruchomość, jak również zasądził tytułem spłaty na rzecz M. P. od J. W. i R. P. kwoty po 15.917,63 zł /k. 9, 26 – 26v/. J. W. zmarła w dniu 27 kwietnia 2012 roku, pozostawiając ze spadkobierców męża A. W. i syna I. W. (2) . Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. wymienionych dokumentów, przy czym co do zasady w powyższym kształcie nie był on w sprawie kwestionowany. Powód, precyzując swoje roszczenie o ustalenie w piśmie z dnia 13 listopada 2012 roku oraz na rozprawie w dniu 18 lutego 2013 roku wskazał jednoznacznie, iż jego „interesem prawnym w dochodzeniu roszczenia w postaci przedstawienia przez pozwanych dokumentów własności wskazanych w pozwie jest fakt wydania z rażącą obrazą przepisów prawa orzeczeń Sądu w sprawie o dział spadku po Z. P. (2) i jej synu J. P. (1) /II Ns 1149/02/, mocą których powód został okradziony z nieruchomości”. Powód M. P. nie ukrywał też, że według jego wiedzy żądane od pozwanych dokumenty nie istnieją, a fakt owego nieistnienia miałby stanowić dowód na bezprawne orzeczenia Sądu w sprawie II Ns 1149/02. pozwani wskazali natomiast na treść postanowienia Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 17 lutego 2006 roku jako dostateczne wyjaśnienie wszystkich spornych kwestii. Zgodnie z art. 189 kpc , powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego, gdy ma w tym interes prawny. Wypada przy tym podkreślić, iż regulacja ta, aczkolwiek zamieszczona w Kodeksie postępowania cywilnego , ma charakter materialnoprawny, stanowi bowiem podstawę dochodzenia roszczeń. Powództwo o ustalenie stosunku prawnego lub prawa może być uwzględnione wtedy, gdy spełnione są dwie przesłanki merytoryczne: interes prawny oraz wykazanie prawdziwości twierdzeń powoda o tym, że dany stosunek prawny lub prawo rzeczywiście istnieje. Pierwsza z tych przesłanek warunkuje określony skutek tego powództwa, decydując o dopuszczalności badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda. Wykazanie zaś istnienia drugiej z tych przesłanek decyduje o kwestii zasadności powództwa /tak SN w wyroku z dnia 27 czerwca 2001 roku, II CKN 898/00, Lex nr 52613/. Odnosząc się do powyższych przesłanek, niezbędnych do uwzględnienia powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego, należy przede wszystkim zdaniem Sądu stwierdzić, że powodowie nie wykazali zaistnienia po swej stronie interesu prawnego. Podane przez nich podstawy roszczenia zmierzały w istocie do ustalenia dowodu prawa własności, który z kolei miałby służyć za podstawę wzruszenia postanowienia Sądu Rejonowego w Białymstoku o stwierdzenie zasiedzenia, dział spadku i zniesienie współwłasności. Artykuł 189 kpc nie znajdzie zaś zastosowania, jeżeli przepisy szczególne przewidują: a) odrębne powództwa, których treścią jest ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa (np. o usunięcie niezgodności z art. 10 u.k.w.h.); b) powództwa o ukształtowanie; c) właściwość trybu nieprocesowego dla ustalenia stosunku prawnego lub prawa (np. stwierdzenie sukcesji praw spadkowych – art. 669–679 kpc , czy stwierdzenie nabycia prawa przez zasiedzenie – art. 609–610 kpc ). Innymi słowy, postępowanie w sprawie o ustalenie nie może służyć naprawianiu ewentualnych nieprawidłowości zaistniałych w trakcie postępowania nieprocesowego, jako że w tym przypadku przewidziane są inne środki prawne. Znalazło to również potwierdzenie w orzecznictwie. Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 13 kwietnia 2011 roku podkreślił, iż „nie ma interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie w trybie art. 189 kpc ten, kto może poszukiwać ochrony prawnej w drodze powództwa o zasądzenie świadczeń pieniężnych lub niepieniężnych jak i gdy ochrony tej może domagać się w ramach postępowania nieprocesowego, np. w sprawie o dział spadku /I ACa 261/11, Lex nr 898641/. Co więcej, „brak interesu prawnego w uzyskaniu orzeczenia ustalającego prawo lub stosunek prawny ma miejsce wtedy, gdy te okoliczności faktyczne, na tle których powód występuje z żądaniem, uzasadniają wystąpienie z żądaniem zmierzającym do zaspokojenia roszczenia, o którym powód twierdzi, że mu przysługuje. W sytuacji gdy powód może żądać świadczenia lub uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, nie ma interesu prawnego w żądaniu ustalenia stosunku prawnego lub prawa” /tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 marca 2011 roku, I CSK 351/10, Lex nr 785272/. Oba poglądy Sąd Okręgowy podziela zaś w całości. Powodowie mają zresztą świadomość przysługujących im środków prawnych, jako że M. P. przyznał na rozprawie w dniu 18 lutego 2013 roku, iż wniósł do Sądu Rejonowego w Białymstoku zarówno wniosek o wznowienie opisanego już wyżej postępowania nieprocesowego. Zdaniem Sądu nie sposób też pominąć, że powodowie nie zmierzali do ustalenia istnienia bądź nieistnienia stosunku prawa /w postaci np. prawa własności/, ale żądali jedynie – co wyraźnie stwierdzili – okazania dokumentów mających być dowodem w innej sprawie. Można zatem przyjąć, że żądaniem w istocie objęte było ustalenie okoliczności faktycznej. Należy zaś w ocenie Sądu jednoznacznie stwierdzić, że nie można żądać na podstawie art. 189 kpc ustalenia stanu faktycznego lub faktu /tak Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 10 marca 2010 roku, I ACa 140/10, Lex nr 626171/. Z tych też względów powództwo Z. P. (1) i M. P. podlegało oddaleniu. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 102 kpc odstępując od obciążania nimi powodów z uwagi na ich bardzo trudną sytuację materialną.