I C 180/22

WYROK ​ W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 stycznia 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodnicząca: sędzia Maria Antecka po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2024 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa R. Ż. ( R. Ż. ) przeciwko M. N. (1) o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Grodzisku Wielkopolskim z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt I C 180/22 1. oddala apelację, 2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej 1800 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia w przedmiocie kosztów procesu do dnia zapłaty. Maria Antecka UZASADNIENIE wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z 30 stycznia 2024 r. W sprawie z powództwa R. Ż. przeciwko M. N. (1) o zapłatę kwoty 55773 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 5 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego Sąd Rejonowy w Grodzisku Wielkopolskim w wyroku z dnia 13 grudnia 2022 r. (sygn. akt I C 180/22): - w punkcie 1. powództwo oddalił, - w punkcie 2 . kosztami procesu w całości obciążył powoda i wobec powyższego zasądził od powoda na rzecz pozwanej kwotę 5417 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5400 zł kosztów zastępstwa procesowego wraz z należnymi odsetkami zgodnie z art.98§1 1 k.p.c. Z wyrokiem tym nie zgodził się powód zaskarżając go apelacją w części - w zakresie punktu 1. co do oddalenia powództwa co do kwoty 40 317,50 zł oraz w zakresie punktu 2.- w całości Apelujący zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: 1.) błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia polegający na: 1.1. nieuzasadnionym przyjęciu przez Sąd, że przed zawarciem umowy sprzedaży jednej z nieruchomości wchodzącej w skład spadku ustalono w rodzinie, że Powód otrzyma po spadkodawcach mieszkanie a kwota dla niego z tytułu sprzedaży tej nieruchomości miała być rozliczona przez możliwość korzystania przez Powoda z mieszkania stanowiącego własność rodzeństwa wynikającą z dziedziczenia i przy podziale tego mieszkania podczas gdy Powód zaprzeczył istnieniu takiej umowy, a ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów ani zeznań nie wynika by została ona przez spadkobierców zawarta, 1.2. nieuzasadnionym przyjęciu przez Sąd, że Powód ustnie upoważnił swoją siostrę - matkę Pozwanej - do dysponowania jego kwotą pochodzącą ze zbycia jednej z nieruchomości wchodzącej w skład spadku podczas gdy Powód zaprzeczył istnieniu takiej umowy, a Sąd dokonał ww. ustaleń wyłącznie na podstawie zeznań Powódki oraz świadka - matki Powódki, czyli osoby, której rzekomo miało być udzielone owo „ustne" upoważnienie, zainteresowanej wygraniem sprawy przez Pozwaną, 1.3. nieuzasadnionym przyjęciu przez Sąd, że Pozwana rozdysponowała ze swojego rachunku bankowego całą kwotę żądaną pozwem na rzecz matki a na dzień wniesienia pozwu na swoim koncie i do swojej dyspozycji nie posiadała żadnej kwoty z tytułu sprzedaży nieruchomości, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci wydruku z rachunku bankowego przedłożonego przez Pozwaną wynika, że dokonała ona wypłaty wyłącznie kwoty 127.000 zł, a tym samym na jej rachunku bankowym z należności przelanej ze sprzedaży nieruchomości pozostała kwota 40 317,50 zł co do której brak jest - poza oświadczeniem matki - osoby najbliższej Pozwanej i zainteresowanej wygraniem przez Pozwaną sprawy - potwierdzenia w postaci jakiegokolwiek dowodu o jej przesunięciu z majątku Pozwanej, 1.4. nieuzasadnionym przyjęciu przez Sąd, że z zeznań Powoda złożonych w postępowaniu o sygn. akt I C 849/15 podczas rozprawy w dniu 16 marca 2016 r. wynika, że pomiędzy Powodem a spadkobiercami istniało porozumienie, że Powód otrzyma po spadkodawcach mieszkanie a kwota dla niego z tytułu sprzedaży nieruchomości miała być rozliczona przez możliwość korzystania przez Powoda z mieszkania stanowiącego własność rodzeństwa wynikającą z dziedziczenia i przy podziale tego mieszkania, a w konsekwencji istnienia po stronie matki Pozwanej umocowania do dysponowania środkami Powoda ze sprzedaży nieruchomości, podczas gdy z zeznań tych wynika, że istniało co najwyżej wstępne nigdy nie sfinalizowane porozumienie pomiędzy spadkobiercami odnośnie podziału środków ze sprzedaży o ile dojdzie do przeniesienia na rzecz Powoda własności mieszkania, co wszakże nie jest jednoznaczne z uznaniem, że Pozwana czy też jej matka były upoważnione do dysponowania kwotą sprzedaży należną Powodowi ani też by rozliczenie tej kwoty miało nastąpić przy podziale tego mieszkania jako należność z tytułu korzystania z niego przez Powoda do czasu podziału spadku, 2.) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 1037 § 1 KC poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie, że w sprawie doszło do dokonania przez wszystkich spadkobierców ustaleń co do zasad działu spadku i rozliczeń z tytułu korzystania ze spadku, w skład którego wchodzi nieruchomość, 3.) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 1037 § 2 KC poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie, że umowa której przedmiotem są ustalenia dotyczące działu spadku i rozliczeń między spadkobiercami z tytułu korzystania ze spadku, w skład którego wchodzi nieruchomość mogła być zawarta w formie innej niż forma aktu notarialnego, 4.) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 405 k.c. poprzez jego niezastosowanie tj. przyjęcie, że Pozwana co do kwoty 40.317,50 zł nie pozostaje wzbogacona względem Powoda i nie jest zobowiązania do zwrotu na rzecz Powoda ww. kwoty, 5.) naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 233 par. 1 k.p.c. oraz art. 233 par. 1 w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez przeprowadzenie oceny dowodów w sposób niewszechstronny, z pominięciem zasad logiki i doświadczenia życiowego - tj.: 5.1. przyjęcie, że z faktu, iż Powód zwlekał z żądaniem wobec Pozwanej zapłaty na jego rzecz kwoty przekazanej na rachunek Pozwanej z tytułu sprzedaży nieruchomości na jej konto wynika, że Powód i spadkobiercy ustalili, że Powód otrzyma po spadkodawcach mieszkanie a kwota dla niego z tytułu sprzedaży nieruchomości będzie rozliczona przez możliwość korzystania przez Powoda z mieszkania stanowiącego własność rodzeństwa wynikającą z dziedziczenia i przy podziale tego mieszkania podczas gdy logicznym i zgodnym z zasadami doświadczenia życiowego jest, że Powód nie wystąpiłby z takim żądaniem gdyby istniało tego typu porozumienie pomiędzy stronami, 5.2. przyjęcie, że spadkobiercy ustnie porozumieli się co do istotnej z punktu widzenia ich interesów sprawy rozliczenia środków pochodzących ze sprzedaży części nieruchomości i podziału spadku poprzez przyznane Powodowi mieszkania a co do części spadku zawarli umowę w formie aktu notarialnego podczas gdy logicznym i zgodnym z zasadami doświadczenia życiowego jest, że świadomość stron co do konieczności dokonania częściowego działu spadku obejmującego jedną z nieruchomości wchodzących w jego skład w formie aktu notarialnego powoduje, że w przypadku ustalenia zasad podziału pozostałej części nieruchomości w skład którego wchodzi inna nieruchomość strony również sporządziłyby stosowną umowę w tej formie, 5.3. uznania za wiarygodne zeznań świadka M. N. (2) odnośnie istnienia pomiędzy Powodem a pozostałymi spadkobiercami porozumienia odnośnie zasad rozliczenia kwoty sprzedaży i przeniesienia na Powoda własności nieruchomości podczas gdy logicznym i zgodnym z zasadami doświadczenia życiowego jest, że gdyby takie porozumienie zostało pomiędzy stronami zawarte to zostałoby ono niezwłocznie uzewnętrznione chociażby w formie umownego działu spadku podobnie jak to miało miejsce w odniesieniu do pierwszej nieruchomości, 5.4. uznania za wiarygodne zeznań Pozwanej odnośnie istnienia pomiędzy Powodem a pozostałymi spadkobiercami porozumienia odnośnie zasad rozliczenia kwoty sprzedaży i przeniesienia na Powoda własności nieruchomości podczas gdy logicznym i zgodnym z zasadami doświadczenia życiowego jest, że gdyby takie porozumienie zostało pomiędzy stronami zawarte to zostałoby ono niezwłocznie uzewnętrznione chociażby w formie umownego działu spadku podobnie jak to miało miejsce w odniesieniu do pierwszej nieruchomości, 6.) w odniesieniu do kosztów postępowania zarzucił naruszenie przepisu art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie pomimo zaistnienia ku temu przesłanek. Mając na uwadze powyższe zarzuty apelujący wniósł o 1. zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w zaskarżonym zakresie tj. co do kwoty 40.317,50 zł oraz zasądzenie od Pozwanej na rzecz Powoda kosztów postępowania za obie instancje według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego (w tym kosztów zastępstwa w postępowaniu odwoławczym), ewentualnie 2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie do rozpoznania przez Sąd I Instancji, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. Pozwana w odpowiedzi na apelację wniosła o oddalenie apelacji oraz obciążenie powoda kosztami postępowania apelacyjnego oraz zasądzenie od niego na rzecz pozwanej kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja okazała się nieuzasadniona. Sąd Rejonowy prawidłowo i wyczerpująco ustalił stan faktyczny stanowiący podstawę do merytorycznego rozpoznania powództwa w oparciu o prawidłowo przeprowadzoną ocenę dowodów, stąd Sąd Okręgowy ustalenia te przyjmuje za własne. Zaskarżone rozstrzygnięcie znajduje oparcie w normach prawa materialnego, jest także ze wszech miar słuszne i z tej przyczyny winno się w swej treści ostać. Jeżeli chodzi o główne przesłanki oddalenia powództwa to Sąd Rejonowy wskazał, że nie zostało wykazane, ażeby strony łączyła umowa ( sąd pierwszej instancji rozważał umowę przechowania i umowę depozytu nieprawidłowego), a w kwestii bezpodstawnego wzbogacenia wskazał, że jeżeli ktoś pieniądze posiada to jest to matka pozwanej, która sama przyznała, że przechowuje je, by dokonać rozliczenia z powodem, a to czy będzie ona zobowiązana do zwrotu tej kwoty ( na rzecz powoda) pozostaje poza oceną sądu w tym postępowaniu. Sąd Rejonowy podkreślał też, że powód ( reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) nie dokonał wyboru podstawy prawnej dochodzonego roszczenia. W uzasadnieniu pozwu powód wskazywał, że na dochodzone roszczenie składa się kwota należna jemu z tytułu ceny sprzedaży przysługującego mu udziału w nieruchomościach przechowywana na koncie bankowym pozwanej. Tak więc podstawowym obowiązkiem dowodowym powoda było wykazanie, że na koncie pozwanej znajduje się kwota odpowiadająca kwocie dochodzonej pozwem, która wypłynęła na to konto w związku ze sprzedażą przysługującego powodowi udziału w nieruchomościach. Obowiązkowi temu powód nie podołał. Jak wynika z niezakwestionowanych w apelacji ustaleń Sądu Rejonowego umowa sprzedaży przysługującego powodowi udziału w nieruchomościach miała miejsce 24 września 2012. Oprócz powoda pozostałymi sprzedającymi były jego trzy siostry ( rodzeństwo udziały w nieruchomościach nabyło w drodze dziedziczenia), w tym matka pozwanej – M. N. (2) . Nieruchomości zostały sprzedane za kwotę 250000 zł, przy czym cześć z tej kwoty (58780 zł) zapłacono gotówką przy akcie notarialnym, a reszta 191220 zł ( płatna m.in. ze środków uzyskanych z kredytu) miała być przelana przez kupujących na wskazane przez sprzedających konta bankowe, przy czym cześć przypadająca na powoda i jego dwie siostry - M. N. (2) i K. G. (dla każdego po 55772 zł) miała zostać wpłacona na rachunek pozwanej (córki M. N. (2) ), bo te trzy osoby ze sprzedających te nie miały wówczas żadnego konta bankowego. W dniu 24 września 2012 r. wpłynęła na konto pozwanej kwota 167317,50 zł, w dniu 25 września 2012 r. polecono przelać na konto K. G. 27000 zł, a nadto pozwana wypłaciła gotówkę w wysokości 100000 zł, którą to kwotę przekazała matce. Sąd Rejonowy ustalił też, że na moment wniesienia pozwu M. N. (1) na swoich kontach nie posiadała żadnej kwoty z tytułu opisanej wyżej umowy sprzedaży nieruchomości, bo pozostałą część z przelanej na jej konto kwoty 167317,50 zł wypłacała w drobniejszych kwotach i przekazywała matce, z tym, że to ustalenie zostało zakwestionowane przez apelującego. W tym kontekście, jako pierwszy z zarzutów apelacji należy omówić zarzut naruszenia prawa procesowego sformułowany pod punktem 1.3., dotyczący rozliczeń z rachunku pozwanej. Apelujący wywodząc, że po przelaniu z rachunku pozwanej na rzecz K. G. kwoty 23000 zł i wypłacie przez pozwaną 100000 zł z przelanej przez kupujących na konto pozwanej reszty ceny w wysokości 167317,50 zł pozostało na koncie pozowanej 40317,50 zł, z której to kwoty winna rozliczyć się na rzecz powoda. Sąd Rejonowy ustalając, że pozwana nie ma tej kwoty na swoim koncie, bo wypłacała ją w drobniejszych kwotach i przekazywała matce, ustalił to na podstawie zeznań pozwanej i świadka – matki pozwanej - M. N. (2) . Sąd Rejonowy wnikliwe ocenił zeznania świadka – M. N. (2) i zeznania pozwanej – a kwestionowanie w apelacji wiarygodności zeznań świadka tylko na tej podstawie, że jest matką pozwanej jest chybione. Nadto Sąd Okręgowy zaważa, że rozumowanie powoda w kwestii rozdysponowania kwotą 167317,50 zł, która wpłynęła w dniu 24 września 2012 r. na konto pozwanej jest o tle wadliwe, że kwota ta w chwili wpływu na konto stanowiła w częściach równych własność trzech osób i nie można twierdzić , że po wypłacie 100000 zł i przelewie na rzecz K. G. kwoty 23000 zł ( wszystko to miało miejsce w dniu 25 września 2012 r.) środki finansowe, które pozostały na koncie stanowiły własność właśnie powoda. Pozwana udzieliła konta matce i jej rodzeństwu grzecznościowo – i jak wynika z jej zeznań i z zeznań jej matki – świadka M. N. (2) , dysponentem pieniędzy była świadek M. N. (2) i to ona rozliczała się z rodzeństwem, a pozwana nie brała w tych rozliczeniach udziału. Kwestie ujęte w dwóch pierwszych zarzutach apelacji dotyczą tego jak po dokonaniu transakcji sprzedaży rozliczało się rodzeństwo – powód i jego siostry, a w szczególności dotyczą kwestii możliwości korzystania przez powoda z mieszkania po rodzicach. Z punktu widzenia okoliczności podnoszonych, jako uzasadnienie żądania pozwu i rozważanej przez sąd materialnoprawnej podstawy powództwa ( umowa przechowania, depozytu nieprawidłowego i bezpodstawnego wzbogacenia) - nie maja znaczenia. Dla oceny zasadności powództwa nie mają też znaczenia okoliczności z zarzutu czwartego (1.4.) apelacji odnoszące się do podziału środków ze sprzedaży nieruchomości pomiędzy współspadkobiercami, albowiem pozwana do tego grona nie należy. W tym zakresie należy podzielić przywołany już wyżej pogląd Sądu Rejonowego, że kwestia rozliczenia się M. N. (2) z powodem pozostaje poza oceną sądu w tym postępowaniu. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego sformułowane pod punktem 5. apelacji dotyczą ustaleń Sądu Rejonowego na temat porozumienia powoda i pozostałych spadkobierców w zakresie działu spadku oraz korzystania przez powoda z mieszkania po rodzicach, przy czym dla okoliczności faktycznych stanowiących postawę powództwa, jak i branych przez Sąd Rejonowy pod uwagę przepisów prawa materialnego ( umowa przechowania, depozytu nieprawidłowego i bezpodstawne wzbogacenie) nie mają znaczenia. Zarzuty prawa materialnego dotyczące naruszenia art.1037 §1 k.c. również nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia co do zasadności żądania pozwu – ich ocena wykracza poza ramy ( także personalne) niniejszego postępowania. Jako niezasadny ocenić należy zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 405 k.c. poprzez jego niezastosowanie tj. przyjęcie, że pozwana co do kwoty 40.317,50 zł nie pozostaje wzbogacona względem powoda i nie jest zobowiązania do zwrotu na rzecz powoda ww. kwoty. Powód nie zdołał udowodnić, że pozwana pozostaje dysponentem tej kwoty, a wręcz przeciwnie zostało wykazane, że pozwana przekazała tę kwotę na rzecz swojej matki. Niezasadny okazał się też zarzut naruszenia przepisu art.102 k.p.c. Wskazana w apelacji okoliczność, że zaszedł szczególny wypadek uzasadniający zastosowanie tego przepisu, bo dopiero na etapie odpowiedzi na pozew pozwana oświadczyła, że środki pieniężne należące do powoda zostały przekazane przez nią osobie trzeciej – jej matce, przedstawia się inaczej niż prezentuje to apelujący. Fatycznie, pozwana w piśmie z 7 czerwca 2021 r ( które dołączono do pozwu) nie powołuje się na okoliczność, że przekazała pieniądze matce, ale wskazuje, że nie była uprawniona do dysponowania tymi środkami, a ewentualne rozliczenia powinny mieć miejsce pomiędzy osobami sprzedającymi. Żaden fragment tego pisma nie daje jednak podstaw do przypuszczeń ( na co powołuje się powód w uzasadnieniu tego zarzutu apelacji), że pozwana nadal dysponuje tymi środkami. W związku z powyższym Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c. , oddalił apelację jako bezzasadną (punkt 1. wyroku). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punkcie 2. sentencji wyroku, przy czym na powoda jako przegrywającego postępowanie apelacyjne nałożono obowiązek zwrotu całości kosztów na rzecz pozwanej. Koszty te to jedynie wynagrodzenie pełnomocnika procesowego pozwanej w kwocie 1800 zł ustalone na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. O odsetkach od kosztów postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. Maria Antecka