I C 1671/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Warszawie rozpoznał sprawę z powództwa Skarbu Państwa - Ministra Finansów przeciwko W. J. o zapłatę ponad 20,7 mln zł wraz z odsetkami. Roszczenie wynikało z umowy kredytowej, której spłata była zabezpieczona hipoteką umowną na nieruchomości pozwanego. Pozwany W. J. domagał się oddalenia powództwa, podnosząc zarzuty dotyczące nieważności hipoteki z powodu błędu w oświadczeniu woli, podstępu oraz sprzeczności dochodzonego roszczenia z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny, który w dużej mierze był bezsporny, koncentrując się na ocenie ważności oświadczenia o ustanowieniu hipoteki i skuteczności uchylenia się od jego skutków przez pozwanego. Sąd uznał, że błąd pozwanego co do zamiaru zakupu nieruchomości przez spółkę nie dotyczył treści czynności prawnej ustanawiającej hipotekę, a zatem nie mógł stanowić podstawy do uchylenia się od skutków oświadczenia woli na podstawie art. 84 k.c. Ponadto, sąd stwierdził, że pozwany złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli z przekroczeniem rocznego terminu z art. 88 § 2 k.c., licząc od momentu, gdy mógł i powinien był uświadomić sobie błąd (tj. od odstąpienia od umowy przedwstępnej). Sąd oddalił również zarzut naruszenia art. 5 k.c., uznając, że Skarb Państwa działał w interesie publicznym, a pozwany nie wykazał konkretnej zasady współżycia społecznego, która zostałaby naruszona. W konsekwencji, sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda dochodzoną kwotę wraz z odsetkami, ograniczając odpowiedzialność pozwanego do wartości nieruchomości. Orzeczono również o kosztach postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących błędu w oświadczeniu woli przy ustanawianiu hipoteki, terminów do uchylenia się od skutków oświadczenia woli, stosowania art. 5 k.c. w sprawach o zapłatę zabezpieczoną hipoteką, oraz umocowania podmiotów działających w imieniu Skarbu Państwa.
Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z umowami kredytowymi i hipotecznymi, a także z działaniami grupy podmiotów. Interpretacja art. 5 k.c. jest zawsze zależna od konkretnych okoliczności.
Zagadnienia prawne (4)
Czy oświadczenie o ustanowieniu hipoteki złożone pod wpływem błędu co do zamiaru zakupu nieruchomości przez spółkę jest nieważne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, błąd co do zamiaru zakupu nieruchomości nie dotyczy treści czynności prawnej ustanawiającej hipotekę i nie stanowi podstawy do uchylenia się od skutków oświadczenia woli na podstawie art. 84 k.c.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przekonanie pozwanego o zakupie nieruchomości przez spółkę nie jest elementem treści czynności prawnej ustanawiającej hipotekę. Błąd musi dotyczyć treści czynności prawnej, aby można było się od niej uchylić na podstawie art. 84 k.c.
Czy pozwany skutecznie uchylił się od skutków oświadczenia woli o ustanowieniu hipoteki z powodu błędu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli zostało złożone po upływie rocznego terminu z art. 88 § 2 k.c.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że pozwany mógł i powinien był uświadomić sobie błąd co najmniej w momencie odstąpienia od umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości (2 marca 2016 r.). Oświadczenie o uchyleniu się od skutków czynności prawnej złożono 8 lutego 2018 r., co nastąpiło po upływie ustawowego terminu.
Czy dochodzenie roszczenia przez Skarb Państwa na podstawie hipoteki, w sytuacji podnoszonej przez pozwanego zmowy i oszustwa, narusza zasady współżycia społecznego (art. 5 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 5 k.c.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że Skarb Państwa działał w interesie publicznym, a pozwany nie wykazał konkretnej zasady współżycia społecznego, która zostałaby naruszona. Pozwany, który korzystnie zbył nieruchomość w toku procesu, nie może przerzucać konsekwencji swojej decyzji biznesowej na ogół klientów banków.
Czy Bank (...) miał umocowanie do działania w imieniu NBP i wytoczenia powództwa, mimo ewentualnego niedochowania terminów windykacyjnych wskazanych w porozumieniu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, niedochowanie terminów windykacyjnych nie wpływa na umocowanie Banku (...) do działania w imieniu NBP.
Uzasadnienie
Terminy wskazane w porozumieniu mają znaczenie przy wymierzaniu kar umownych (zmniejszenia wynagrodzenia Banku), ale nie powodują utraty umocowania do działania w imieniu NBP. Sankcja taka nie została przewidziana w porozumieniu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Skarb Państwa - Minister Finansów | organ_państwowy | powód |
| W. J. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Skarb Państwa - Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej | organ_państwowy | inna strona (koszty zastępstwa procesowego) |
| Skarb Państwa - Sąd Okręgowy w Warszawie | organ_państwowy | inna strona (opłata sądowa) |
Przepisy (10)
Pomocnicze
k.c. art. 84
Kodeks cywilny
Błąd musi dotyczyć treści czynności prawnej, aby można było się od niej uchylić.
k.c. art. 88 § § 2
Kodeks cywilny
Uprawnienie do uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu wygasa z upływem roku od jego wykrycia.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Klauzula nadużycia prawa może być stosowana wyłącznie na zasadzie wyjątku, gdy akcja sądowa jest rażąco naganna z punktu widzenia powszechnie akceptowanych wartości.
k.c. art. 319
Kodeks cywilny
Ograniczenie odpowiedzialności dłużnika może polegać na określeniu przedmiotów majątkowych, z których dłużnik poniesie odpowiedzialność.
u.k.w.h. art. 10
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Jedynym sposobem na ustalenie stanu księgi wieczystej w tej sytuacji jest powództwo na podstawie tego przepisu.
k.p.c. art. 235 § 2 §1 pkt. 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do pominięcia wniosków dowodowych o świadków jako irrelewantnych dla wyniku postępowania.
k.p.c. art. 247
Kodeks postępowania cywilnego
Zakaz powoływania dowodów z zeznań świadków przeciwko osnowie dokumentów.
k.p.c. art. 98 § §1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania o kosztach procesu.
k.p.c. art. 99
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do orzekania o kosztach procesu.
u.k.s.c. art. 113 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Podstawa do nakazania pobrania opłaty sądowej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Hipoteka stanowiła ważne i skuteczne zabezpieczenie wierzytelności. • Pozwany nie wykazał błędu co do treści czynności prawnej ustanawiającej hipotekę. • Oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli złożono po upływie ustawowego terminu. • Dochodzenie roszczenia przez Skarb Państwa nie naruszało zasad współżycia społecznego. • Bank (...) miał umocowanie do działania w imieniu NBP, a niedochowanie terminów windykacyjnych nie wpływało na to umocowanie.
Odrzucone argumenty
Nieważność hipoteki z powodu błędu w oświadczeniu woli. • Skuteczne uchylenie się od skutków oświadczenia woli o ustanowieniu hipoteki. • Naruszenie zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.) przez wytoczenie powództwa. • Brak uprawnień Banku (...) do działania w imieniu powoda z powodu niedochowania terminów windykacyjnych.
Godne uwagi sformułowania
Pozwany nie miał możliwości kwestionować w niniejszym postępowaniu ważności wpisu hipotecznego. • Przekonanie zaś, że spółka zakupi od pozwanego nieruchomość w żadnym razie nie jest elementem treści czynności prawnej ustanawiającej hipotekę na nieruchomości. • Uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli wywołanego rzekomym błędem byłoby także nieskuteczne ze względu na upływ termin do jego dokonania z art. 88 §2 k.c. • Skarb Państwa jako uprawniony z hipoteki i pokrzywdzony na skutek działań osób działających na rynku w ramach grupy (...), wobec braku skutecznego uchylenia się przez pozwanego od skutków jego oświadczenia woli, działa nie tylko w interesie Banku (...) ale także w interesie NBP jako banku centralnego oraz ogółu obywateli. • Pozwany pozostał właścicielem nieruchomości, którą korzystnie zbył w toku procesu i uzyskał przysporzenie do swojego majątku.
Skład orzekający
Piotr Królikowski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących błędu w oświadczeniu woli przy ustanawianiu hipoteki, terminów do uchylenia się od skutków oświadczenia woli, stosowania art. 5 k.c. w sprawach o zapłatę zabezpieczoną hipoteką, oraz umocowania podmiotów działających w imieniu Skarbu Państwa."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z umowami kredytowymi i hipotecznymi, a także z działaniami grupy podmiotów. Interpretacja art. 5 k.c. jest zawsze zależna od konkretnych okoliczności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy dużej kwoty pieniędzy i skomplikowanej sytuacji prawnej związanej z hipoteką i potencjalnym oszustwem. Pokazuje, jak ważne jest dokładne badanie umów i konsekwencji prawnych, zwłaszcza przy zabezpieczeniach majątkowych.
“Ponad 20 milionów złotych zasądzone z hipoteki: Sąd rozstrzyga spór o błąd i oszustwo przy zabezpieczeniu kredytu.”
Dane finansowe
WPS: 20 707 128,65 PLN
zapłata: 20 707 128,65 PLN
kapitał kredytu: 14 800 000 PLN
odsetki: 5 874 327,03 PLN
zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 25 000 PLN
zwrot kosztów postępowania: 25 000 PLN
opłata sądowa: 75 000 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.