I C 1358/23

Sygn. akt: I C 1358/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2024 r. w (...) na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa A. P. i T. P. przeciwko (...) Bank (...) S.A. w W. o ustalenie z żądaniami ewentualnymi ustalenia i zapłaty I. zamyka rozprawę, II. ustala nieistnienie stosunku prawnego wynikającego z umowy o (...) (...) o nr (...) 11- (...) z dnia 15.02.2011 r., zawartej między powodami a (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. (poprzednikiem prawnym pozwanego), III. zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwoty: 91 710,02 zł (dziewięćdziesiąt jeden tysięcy siedemset dziesięć złotych dwa grosze) i 11 470,87 CHF (jedenaście tysięcy czterysta siedemdziesiąt franków szwajcarskich osiemdziesiąt siedem centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 23 września 2023 r. do dnia zapłaty, IV. umarza postępowanie w zakresie pieniężnego żądania ewentualnego w części ponad kwoty: 17 700,47 zł i 11 470,87 CHF, V. oddala powództwo w pozostałej części, VI. zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 13 436,50 zł (trzynaście tysięcy czterysta trzydzieści sześć złotych pięćdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty. sędzia Rafał Kubicki Sygn. akt: I C 1358/23 UZASADNIENIE Powodowie: A. P. i T. P. pozwem z 31.08.2023 r. zmodyfikowanym pismem z 31.07.2024 r. ostatecznie wnieśli wobec (...) Bank (...) S.A. w W. o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy nr (...) MIESZKANIOWY (...) zawartej pomiędzy powodem i pozwanym (dawniej (...) Bank (...) S.A. , obecnie (...) S.A. ) w dniu 15.02.2011 r. oraz zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwot: 97 855,02 zł i 11 470,87 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty. Ewentualnie wnieśli o zasądzenie od pozwanego łącznie na ich rzecz kwoty 17 700,47 zł i 11 470.87 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty, oraz ustalenie, że postanowienia: § 1 ust. 1 (...) , § 1 ust. 2 pkt 1 i 2, § 8 ust. 9, § 16 ust. 4, § 19 pkt 3 oraz 6, § 23 ust. 3 pkt 5 (...) i § 1 ust. 26, § 2 ust. 5 pkt 1, § 2 ust. 6 pkt 1, § 2 ust. 7 pkt 1 Ogólnych Warunków (...) Bank (...) S.A. (...) Mieszkaniowego (...) H. stanowią niedozwolone postanowienia umowne i nie wiążą powoda od chwili zawarcia umowy. W uzasadnieniu wskazali, że zawarta przez nich z pozwanym umowa dotyczyła (...) indeksowanego i jest nieważna jako sprzeczna z przepisami prawa bankowego ( art. 69 ), prawa cywilnego ( art. 385 ( 1) k.c. ) i zasadami współżycia społecznego ( art. 58 § 2 k.c. ) w stopniu skutkującym jej nieważnością ( art. 58 § 1 k.c. ), a przynajmniej bezskutecznością postanowień kształtujących mechanizm indeksacji. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa, kwestionując je co do zasady oraz co do wysokości. Pozwany zakwestionował również roszczenie odsetkowe w zakresie początkowej daty ich naliczania. Zaprzeczył między innymi temu, że: umowa (...) jest sprzeczna z jakimikolwiek przepisami prawa polskiego lub wspólnotowego, czy też z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami, umowa (...) zawiera klauzule niedozwolone, warunki umowy (...) nie były ustalane indywidualnie z powodami, umowa narusza rażąco interesy powodów, przedstawiciele banku nie poinformowali powodów o ryzyku zmiany kursu waluty oraz o skali i konsekwencjach tych ryzyk dla ich zobowiązań finansowych, kursy walut stosowane przez pozwaną były ustalone swobodnie, jednostronnie, bank w sposób arbitralny kształtował wysokość zobowiązania powodów, bank w sposób nierównomierny rozłożył ryzyko wynikające ze zmiany kursu (...) pomiędzy stronami umowy (...) . Ponadto podniósł zarzut nieposiadania przez powodów statusu konsumenta w momencie zawarcia umowy. Ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia Analiza twierdzeń zawartych w pismach stron i niekwestionowanych przez nie wzajemnie dokumentów wskazuje, iż za bezsporne i potwierdzone dokumentami dołączonymi do pozwu (umowa (...) k. 21-30, ogólne warunki udzielania przez (...) Bank (...) S.A. (...) mieszkaniowego N. - H. k. 32-37, porozumienie k. 39, aneks k. 41, zaświadczenie k. 43-48) i do odpowiedzi na pozew (wniosek o (...) z załącznikami k. 109-114, informacje o ryzyku k. 167-168, wnioski o wypłatę k. 171-174) można uznać następujące twierdzenia stron: Powodowie zawarli w dniu 15.02.2011 r. umowę nr (...) o (...) N. - H. w kwocie 273 000 zł z poprzednikiem prawnym pozwanej (...) Bank (...) S.A. w celu sfinansowania kosztów budowy domu jednorodzinnego w R. . Aneksem nr (...) z 72.02.2013 r. strony ustaliły, że kwota udzielonego (...) wynosi 205 000 zł . Umowa została poprzedzona wnioskiem kredytowym powodów, w którym kwotę wnioskowanego (...) oznaczyli w walucie polskiej (211 300 zł), wskazując jako walutę (...) walutę szwajcarską ( (...) ) i jako walutę spłaty (...) walutę polską (PLN) z okresem spłaty rat równych 360 miesięcy. Podpisali przy tym oświadczenie zawarte w pkt VI ust. 6 i 7 (k. 110), oraz na oddzielnym dokumencie (k. 167-168), że zostali poinformowani o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty w przypadku zaciągnięcia (...) denominowanego w walucie obcej oraz że przyjmują do wiadomości i akceptują to ryzyko. Potwierdzili, że zostali poinformowani o ryzyku wynikającym ze stosowania przy spłacie (...) zmiennej stopy procentowej, będąc świadomi, że wzrost stopy procentowej powoduje wzrost raty kapitałowo – odsetkowej (...) . Umowa składała się z części szczególnej i ogólnej oraz Ogólnych Warunków Udzielania przez (...) Bank (...) S.A. (...) Mieszkaniowego (...) H. – w której strony zawarły najistotniejsze dla sprawy postanowienia (wyciąg): - (§ 1 pkt 1 części szczególnej umowy) Kwota udzielonego (...) 273 000 zł; - (§ 4 pkt 1 części szczególnej umowy) uruchomienie (...) nastąpi nie później niż w ciągu 5 dni po spełnieniu warunków określonych w ust. 5 (…) - (§ 1 ust 2 pkt 1 (...) ) W przypadku (...) indeksowanego kwota udzielonego (...) określona jest w (...) w złotych z zastrzeżeniem, że kwota ta jest indeksowana do waluty obcej na zasadach określonych w pkt 2. - (§ 1 ust 2 pkt 2 (...) ) zobowiązanie kredytobiorcy do spłaty wyrażone jest w walucie obcej, do jakiej kredyt jest indeksowany, a ostateczna wysokość tego zobowiązania określona zostanie po wypłacie całej kwoty (...) oraz po przeliczeniach na walutę po kursie kupna danej waluty, zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniach i momentach poszczególnych uruchomień środków. - (§ 1 ust. 2 pkt 4 (...) ) ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca, z uwzględnieniem w szczególności § 16 ust. 3 i 4 oraz § 25 ust. 6; - (§ 8 ust. 9 pkt 3 (...) ) Pozostałe prowizje określane procentowo i pobierane w okresie kredytowania naliczane są od pozostałej do spłaty kwoty kapitału wyrażonej w walucie obcej, a do przeliczenia kwot prowizji z waluty obcej na złote stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według Tabeli kursów obowiązującego w banku w dniu i w momencie zapłaty prowizji; - (§ 16 ust. 1 (...) przytoczony w treści odpowiedzi na pozew k. 88) W przypadku (...) indeksowanego do waluty obcej, uruchomienie środków następuje w złotych lub w walucie, do jakiej kredyt jest indeksowany z zastrzeżeniem, że warunki warunkami transakcji, dotyczącymi waluty oraz celu kredytowania; - (§ 16 ust. 4 (...) przytoczony w treści odpowiedzi na pozew k. 88) W przypadku wypłat w złotych kwota transzy po wypłaceniu przeliczana jest przez bank na walutę, do jakiej kredyt jest indeksowany, według kursu kupna tej waluty zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu i w momencie wypłaty środków; - (§ 19 pkt 3 (...) ) W przypadku spłaty (...) w złotych spłata następuje w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, przy czym do przeliczeń wysokości rat kapitałowo – odsetkowych spłacanego (...) stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu i w momencie spłaty. - (§ 23 pkt 3 pkt 5 (...) ) W przypadku (...) indeksowanego, gdy wcześniejsza spłata (...) następuje w złotych w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, do przeliczeń kwot spłacanych przed terminem, stosuje się bezgotówkowy kurs sprzedaży danej waluty według pierwszej Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu spłaty, określonym w dyspozycji, o której mowa w pkt 1. Zgodnie z § 1 pkt 26 OWU tabela kursów oznaczała aktualną tabelę kursów walutowych (...) Bank (...) S.A. obowiązująca w banku w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. Na mocy porozumienia z dnia 12.02.2013 r. (k. 39), kredytobiorcom umożliwiono spłatę (...) bezpośrednio w (...) . Z pozyskanego przez powodów od pozwanego (niekwestionowanego) zaświadczenia oraz z opinii biegłej (k. 268) wynika, że kredyt został wypłacony transzami w kwocie 205 000 zł. Sumy rat (...) (kapitału i odsetek w tym również odsetek karnych), które powodowie uiścili w okresie od 15.02.2011 r. do 28.03.2023 r. wyniosły: 91 710,02 zł oraz 11 470,87 CHF. Powodowie pismem z 16.02.2023 r. (k. 56-58) wezwali bank do zwrotu w terminie 7 dni kwoty 138 000 zł z uwagi na nieważność umowy. Bank nie uwzględnił ich żądań (k. 61-62). Z wiarygodnych zeznań powodów (k. 219-220) wynika, że powodowie zawarli przedmiotową umowę (...) w celu finansowania budowy domu jednorodzinnego, w którym mieszkają nadal. W kredytowanej nieruchomości nie była prowadzona ani żadna działalność gospodarcza – zarówno działalność powoda polegająca na montażu okien i przeszkleń jak i fundacja powódki. Kredytowana nieruchomość została wskazana jedynie w celach korespondencyjnych. Koszty (...) nie były wliczane w koszty prowadzenia żadnej z tych działalności. W wybudowanym domu powód sam zamontował okna, jednak rachunek za ich zakup nie został zaliczony do kosztów prowadzonej działalności. Powodowie nie negocjowali umowy, podpisali ją w kształcie zaproponowanym przez bank. Na realizację celu umowy potrzebowali środków w walucie polskiej i w takiej kredyt został im wypłacony. Powodowie początkowo dokonywali spłat (...) w walucie polskiej, po umożliwieniu im spłaty w (...) skorzystali z tej możliwości po czym powrócili do spłaty w PLN. Rozważania prawne Opisany wyżej stan faktyczny ustalony został na podstawie niekwestionowanych co do treści i pochodzenia dokumentów ponadto na podstawie zeznań powodów. Odebranych na piśmie (k. 234-243) zeznań świadków wskazanych w odpowiedzi na pozew, nie sposób było uznać za potwierdzenie spornych tez wysuniętych w odpowiedzi na pozew z powodu upływu wielu lat od zawarcia umowy i odpowiedzi „nie pamiętam”, „nie posiadam takiej wiedzy”, „nie uczestniczyłem w spotkaniach z klientami” jak również odpowiedzi negatywnej na pytanie czy pamiętają stronę powodową oraz szczegóły zawierania tej konkretnej umowy. Na podstawie zeznań świadków W. S. i M. M. niemożliwym okazało się dokonanie dokładniejszych ustaleń dotyczących treści ustnych informacji i pouczeń przekazywanych przy zawarciu umowy. Dla porządku zaznaczyć należy, że przedłożona przez powodów do akt umowa (...) pozbawiona była 9. strony zawierającej między innymi § 16 (...) dotyczący uruchomienia środków z (...) . Ustalając powyższy stan faktyczny Sąd – w brakującym zakresie - oparł się na treści kwestionowanych postanowień wskazanych przez bank w odpowiedzi na pozew - k. 88, którym strona powodowa nie zarzuciła niezgodności z zawartą umową. Sąd pominął na podstawie (...) § 1 pkt 2 k.p.c. wniosek dowodowy strony pozwanej dotyczący dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, uznając, że nie będzie on przydatny do rozstrzygnięcia, ponieważ rozpoznanie sprawy sprowadziło się do uwzględnienia żądania głównego (ustalenia nieważności umowy). Przeprowadzenie tego dowodu było w ocenie Sądu bezprzedmiotowe wobec uznania przez Sąd, że umowa (...) jest po prostu nieważna, zaś wysokość żądania głównego wynikała z niekwestionowanego zaświadczenia pochodzącego od banku a ponadto została potwierdzona opinią biegłej. Ustalenia na podstawie opinii biegłej zostały dokonane jedynie dla porządku – dotyczyły bowiem wysokości żądania ewentualnego, a Sąd poprzestał na pełnym rozpoznaniu żądania głównego. Dodać można tylko, że opinia nie była kwestionowana przez strony i nie wzbudziła żadnych zastrzeżeń dowodowych Sądu (została uznana za dowód wiarygodny). Strony różniły się mniej co do faktów, a więcej co do oceny skutków podpisanej między nimi umowy. Wbrew wywodom pozwanego z dokumentów wynika jasno, że nie było możliwości uzyskania (...) bezpośrednio w (...) (zresztą zamiarem stron było kredytowanie w złotówkach), jak i nie było możliwości w dacie umowy dokonywania spłat bezpośrednio w (...) zdecydowanie nie to było intencją stron. Ważność umowy i skuteczność jej postanowień oceniane są na datę zawarcia umowy, a nie na okres wykonywania umowy, dlatego na wszelkie rozważania dotyczące tych dwóch kwestii nie mogły mieć wpływu dokumenty dołączone do odpowiedzi na pozew, powstałe już po zawarciu umowy - takie jak wnioski o wypłatę transz. Pozostałe dokumenty dołączone do odpowiedzi na pozew, niedotyczące okoliczności zawarcia tej konkretnej umowy, należało potraktować wyłącznie w kategorii rozwinięcia stanowiska pozwanego, a nie w kategorii dowodu. Powództwo o ustalenie zasługiwało na uwzględnienie w całości. Żądanie znajduje oparcie w art. 189 k.p.c. , który wymaga od strony żądającej ustalenia wykazania interesu prawnego. Sąd podziela argumentację powodów, że mają oni interes prawny w żądaniu nieważności umowy, ponieważ ewentualne podzielenie przez Sąd argumentacji o nieważności umowy tylko na potrzeby rozstrzygnięcia o zapłatę wynikać będzie nie z sentencji wyroku, lecz z uzasadnienia, a nie ma pewności, czy będzie to uznawane w innych postępowaniach w kategorii powagi rzeczy osądzonej, a ponadto orzeczenie stwierdzające nieważność umowy może dawać podstawę również do stwierdzenia nieważności hipoteki ustanowionej na zabezpieczenie (...) . Żądania główne strony powodowej opierały się na ustaleniu, że nie istnieje między stroną powodową a pozwanym stosunek prawny wynikający ze spornej umowy (...) . Żądania strona powodowa opierała przede wszystkim na twierdzeniu, że umowa zawiera klauzule abuzywne w przedmiocie indeksacji zawarte między innymi w § 1 ust. 1 (...) , § 1 ust. 2 pkt 1 i 2, § 8 ust. 9, § 16 ust. 4, § 19 pkt 3 oraz 6, § 23 ust. 3 pkt 5 (...) , które skutkują nieważnością całej umowy, bowiem przez to jest sprzeczna z przepisami prawa bankowego ( art. 69 ), prawa cywilnego ( art. 385 1 k.c. ) i zasadami współżycia społecznego ( art. 58 § 2 k.c. ), a ponadto po wyeliminowaniu klauzul indeksacyjnych nie ma możliwości ich zastąpienia innymi postanowieniami i umowa upada. Podstawą faktyczną sformułowanych roszczeń jest suma świadczeń spełnionych przez stronę powodową w wykonaniu spornej umowy. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut braku statusu konsumenta po stronie powodowej. Zawierając umowę, powodowie występowali jako konsumenci. Z żadnego dowodu przedłożonego w toku postepowania nie sposób wysnuć odmiennych wniosków. Bez znaczenia dla przypisania powodom statusu konsumentów i zastosowania wobec nich powyższych norm jest prowadzenie przez nich działalności gospodarczej. Zasadniczo wystarczające jest stwierdzenie, że tak właśnie zostali potraktowani przez bank w trakcie zawierania umowy (...) , co utrwaliło – bez możliwości zmiany tego stanu rzeczy – naturę stosunku zobowiązaniowego. To bank, a nie klient, decyduje – już na etapie składania wniosku – jaką klasyfikację klient otrzyma (czy jako konsumenta czy jako przedsiębiorcy). Badanie, czy kontrahent jest konsumentem, mogłoby się więc zakończyć na analizie tego, przez jaki dział banku został mu udzielony kredyt i w jakiej procedurze (linii kredytowej), ponieważ banki bardzo restrykcyjnie przestrzegają podziału na bankowość detaliczną (konsumencką) oraz korporacyjną (firmową). Status konsumenta i badanie jego zamiarów określa się na moment zawarcia umowy (...) (szerzej zob. Jacek Zandecki, Status prawny konsumenta jako strony umowy o kredyt indeksowany / denominowany do franka szwajcarskiego, Studia Prawa Publicznego 2018 – Nr 2). Uzupełniająco wskazać można na stanowisko Sądu Apelacyjnego w (...) wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 listopada 2021 r. ( (...) ), w którym stwierdzono, iż fakt, że kredytobiorca miał prowadzić działalność gospodarczą na kredytowanej nieruchomości, nie wpływa na jego status jako konsumenta, o ile nieruchomość ta miała służyć zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych jego lub jego bliskich. Bez wątpienia zatem w spornym stosunku prawnym należy uznać powodów za konsumentów. Z tego też względu Sąd pominął wniosek pozwanego zawarty w punkcie 13 odpowiedzi na pozew tj. o zobowiązanie powoda do złożenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów ewentualnie ksiąg rachunkowych. Zgodnie z art. 385 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszają jego interesy, nie są wiążące, jeżeli nie zostały uzgodnione indywidualnie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, co w szczególności odnosi się do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3). Wszelkie klauzule sporządzone z wyprzedzeniem są klauzulami pozbawionymi cechy indywidualnego uzgodnienia i okoliczności tej nie niweczy fakt, że konsument mógł znać ich treść. Uznanie, że treść danego postanowienia umownego została indywidualnie uzgodniona, wymagałoby wykazania, że konsument miał realny wpływ na konstrukcję niedozwolonego (abuzywnego) postanowienia wzorca umownego, zaś konkretny zapis był z nim negocjowany. Zdaniem Sądu Okręgowego, że umowa jest nieważna, a podstawą tej nieważności nie powinien być ani art. 69 prawa bankowego , ani art. 58 § 2 k.c. (sprzeczność umowy z zasadami współżycia społecznego), ani art. 353 1 k.c. (sprzeczność umowy z naturą stosunku), lecz występowanie w umowie niedozwolonych klauzul waloryzacyjnych ( art. 385 1 k.c. ), których eliminacja oraz niemożność ich zastąpienia innym mechanizmem przeliczeniowym w oparciu o przepisy prawa o charakterze dyspozytywnym (w braku zgody konsumenta na takie rozwiązanie) sprawia, że umowa nie może być wykonywana, co musi skutkować jej upadkiem. Nieważność umowy wynika nie z samego faktu istnienia klauzul abuzywnych, lecz z niemożliwości jej kontynuowania po ich usunięciu. W pierwszej kolejności, na zasadzie lex specialis derogat legi generali, zastosowanie mają przepisy prawa konsumenckiego, które określają inne sankcje zawarcia w umowie postanowień /niedozwolonych. Przy tym klauzuli zasad współżycia społecznego określonej w art. 58 § 2 k.c. odpowiada klauzula dobrych obyczajów (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2012 r., III CZP 84/12). Klauzule waloryzacyjne zawarte w umowie stron spełniają przesłanki art. 385 1 , co skutkuje ich bezskutecznością. W orzecznictwie przyjmuje się (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17), że oceny abuzywności dokonuje się na datę dokonania czynności. Okoliczności, które zaistniały po zawarciu umowy, nie mają znaczenia dla oceny abuzywności postanowień umownych. Bez znaczenie są więc wszelkie dowody (w tym opinia biegłego) idące w kierunku ustalenia czynników ekonomicznych i warunków, w jakich odbywało się wykonywanie umowy. Bez znaczenia jest też więc wejście w życie tzw. „ustawy antyspreadowej”. Obecnie w orzecznictwie nie budzi najmniejszych wątpliwości, że kredyty denominowane i indeksowane do kursu waluty obcej są kredytami w walucie polskiej (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 października 2018 r., IV CSK 200/18). Z uwagi na ukształtowane już orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego oraz (...) nie ma obecnie potrzeby szerszego ustosunkowywania się do kwestii samej abuzywności klauzul przeliczeniowych we „frankowym” kredycie denominowanym czy indeksowanym. Nie ulega już żadnych wątpliwości, że tego typu klauzule stanowią główny przedmiot umowy (...) , a sposób ich ukształtowania z odwołaniem do kursu kupna i sprzedaży z tabel kursowych banku jest wystarczającym argumentem za uznaniem ich za niejasne i niejednoznaczne. Mechanizm ten nie daje odpowiedzi na pytanie, w jaki konkretnie sposób bank ustala swoje kursy walut. Mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, który pozostawia mu swobodę (wręcz dowolność), jest sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385 ( 1) § 1 k.c. (wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 i z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 15 lutego 2013 r., I CSK 313/12). Co więcej, Sąd Okręgowy w (...) uważa, że nie tylko odniesienie do kursów banku jest abuzywne, lecz abuzywnością dotknięty jest cały mechanizm przeliczeniowy (międzywalutowy), ponieważ obciążał on w dacie umowy kredytobiorcę pełnym, nieograniczonym ryzykiem wzrostu kursu waluty, podczas gdy ryzyko walutowe banku (idące w przeciwnym kierunku, bo na wypadek spadku kursu waluty) ograniczało się tylko do kwoty udzielonego (...) . Kredytobiorca nie był w stanie w dacie umowy oszacować kwoty, którą będzie musiał świadczyć w przyszłości, a rażące naruszenie jego interesów polegało na nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść w stosunku obligacyjnym, połączonej z wywołaniem błędnego przekonania u kredytobiorcy, że zaoferowano mu produkt bezpieczny. W tym zakresie Sąd podziela wywody Sądu Najwyższego z uzasadnienia wyroku z 7 listopada 2019 r. (IV CSK 13/19). Tworzące ten mechanizm zapisy nie zostały ze stroną powodową indywidualnie uzgodnione, co wynika z jej przesłuchania. Strona powodowa nie miała rzeczywistego wpływu na ukształtowanie postanowień umownych, co stanowiłoby wynik porozumienia stron, względnie – świadomej zgody konsumentów w zakresie ich zastosowania, poprzedzonej negocjacjami (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 marca 2019 r., I CSK 462/18). Bank bezspornie posłużył się wzorcem umownym. Bank nie wykazał, by strona powodowa została właściwie poinformowana o ryzyku kursowym. Zapisy spornej umowy tego dotyczące są – w świetle ugruntowanych poglądów orzecznictwa Sądu Najwyższego – niewystarczające. Winno to być zaś klarowne przedstawienie informacji i ewentualnych symulacji, które w sposób przystępny i czytelny wskazywałyby konsumentowi, w jaki sposób będzie się kształtowało jego zadłużenie i wysokość rat w sytuacji ewentualnego wzrostu kursu (...) . Dokumenty nie wskazują na to, by strona powodowa została właściwie przestrzeżona przed tym, że jej odpowiedzialność za wzrost kursu jest nieograniczona. Zakwestionowane pozwem postanowienia mają charakter abuzywny. Odwołują się bowiem do Tabel kursowych banku, a wskazane przez bank czynniki w dalszym ciągu były ustalane wyłącznie i arbitralnie przez bank udzielający (...) nie odwołując się przy tym do żadnych obiektywnych i niezależnych od stron wskaźników. Tym samym, stosownie do treści art. 385 1 § 1 zd. 1 k.c. , zakwestionowane pozwem postanowienia nie wiążą strony powodowej (posiadającej status konsumenta), a zatem nie wywołują one skutków prawnych od samego początku, chyba że powodowie następczo udzielą świadomej, wyraźnej i wolnej zgody na te postanowienia i w ten sposób jednostronnie przywrócą im skuteczność (uchwała Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, wyrok (...) z 3 października 2019 r., C-260/18). Strona powodowa do końca procesu w tej instancji opowiadała się za ustaleniem nieważności spornej umowy kredytowej. Brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów ( art. 65 k.c. i art. 56 k.c. ), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez (...) lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c. , który posługuje się takim właśnie kursem w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Świadczenia obu stron były wyrażone w walucie polskiej (wypłata (...) i jego spłata następowały bowiem w PLN, a (...) był tylko walutą przeliczeniową). Nawet gdyby uznać, że art. 358 § 2 k.c. mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokości zadłużenia w (...) po wypłacie (...) . Konsument, wyrażając zgodę na uzupełnienie umowy przepisem dyspozytywnym, może zapobiec jej nieważności. W przypadku braku takiej zgody - sąd stwierdza nieważność umowy. Powyższa ocena prawna (...) indeksowanego do waluty obcej zmienia istniejącą do 24.04.2024 r. linię orzeczniczą Sądu Okręgowego w (...) w tym składzie, w której przeważały wyroki oparte na koncepcji utrzymania umowy jako złotowej, pozbawionej abuzywnego mechanizmu przeliczeniowego. Zmiana ta nastąpiła 25.04.2024 r. wskutek tego, że Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Cywilnej podjął uchwałę III CZP 25/22, mającą moc zasady prawnej, w której wskazał m.in., iż: 1. W razie uznania, że postanowienie umowy (...) indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. 2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie (...) indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. 3. Jeżeli w wykonaniu umowy (...) , która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty (...) , a kredytobiorca dokonywał spłat (...) , powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron. Uchwała ta jest przekonująca, a przede wszystkim powinna spełnić rolę ujednolicenia orzecznictwa sądowego w poruszanych tu kwestiach. Konsekwencją ustalenia nieważności umowy (...) jest ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c. nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z przedmiotowej umowy a także przyjęcie, że strony nabyły wierzytelności o zwrot swych świadczeń spełnionych w trakcie wykonywania tej umowy, w oparciu o art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. Wysokość sumy świadczenia strony powodowej była w zasadzie bezsporna. Wprawdzie zawyżona przez powodów w żądaniu zasadniczym pozwu, a także ogólnikowo zakwestionowana przez pozwanego, jednak ostatecznie strony nie zaprzeczyły sumie rat wynikającej z zaświadczenia banku, a także nie zarzuciły błędów sporządzonej w sprawie opinii biegłego. Dość powiedzieć, że końcowo pozwany pismem procesowym z 30.10.2024 r. stwierdził, że kwestionuje powództwo co do zasady, a nie – jak dotąd – również co do wysokości. Jeżeli nawet potraktować tę wysokość jako sporną, Sąd ustala ją na podstawie ww. dowodów. Zasądzono ją na rzecz powodów w wysokości 91 710,02 zł i 11 470,87 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. , od 23 września 2023 r. do dnia zapłaty, uznając to za uzasadnione od następnego dnia po doręczeniu bankowi odpisu pozwu - typowa wierzytelność bezterminowa, której wymagalność zależy od daty wezwania do zwrotu świadczenia za które w sprawie niniejszej Sąd potraktował doręczenie pozwu, który zawierał skonkretyzowane żądanie zwrotu spłaty. W pozostałym zakresie powództwo główne (zarówno kwotowe, jak i odsetkowe) podlegało oddaleniu jako bezprzedmiotowe na tych samych podstawach prawnych. Nie doszło przy tym do przedawnienia. Żądanie ustalenia nie podlega w ogóle przedawnieniu, zaś w odniesieniu do roszczeń pieniężnych decydujące są następujące względy. Zgodnie z art. 118 k.c. w brzmieniu obowiązującym do 9.07.2018 r., termin przedawnienia roszczeń powoda (niezwiązany z prowadzeniem działalności gospodarczej) o zwrot nadpłaty świadczenia spełnionego ratalnie (niemającego charakteru świadczenia okresowego, jakim byłby np. czynsz najmu), wynosił 10 lat. Świadczenie nienależne ma charakter bezterminowy, a bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się w chwili określonej w art. 120 § 1 k.c. zdanie drugie , czyli od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie (wyrok Sądu Apelacyjnego w (...) z 18.08.2017 r., (...) ). W przypadku dochodzenia nadpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych na podstawie konstrukcji świadczenia nienależnego okres przedawnienia wynosił 10 lat zgodnie z art. 118 k.c. W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustawach (Dz.U.2018.1104 z dnia 8 czerwca 2018 r.) termin przedawnienia wynosi 6 lat. Zgodnie z art. 5 ust. 2 cytowanej ustawy, jeżeli termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Zgodnie z wyrokami (...) z 22.04.2021 r. (C-485/19) i z 10.06.2021 r. (C-6-9/19) oraz w połączonych sprawach od C-776/19 do C-782/19, przepisy dyrektywy 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wprawdzie sprzeciwiają się przedawnieniu roszczeń konsumenckich, mających na celu stwierdzenie, że dane postanowienia umowne mają charakter nieuczciwy (np. roszczeń o ustalenie bezskuteczności postanowień, nieważności umowy lub nieistnienia stosunku prawnego zawierającego postanowienia niedozwolone), jednak nie stoją na przeszkodzie przedawnieniu roszczeń restytucyjnych będących następstwem takiego stwierdzenia, tj. np. roszczeń o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu postanowień nieuczciwych. Ze wspomnianych wyroków wynika nadto, że bieg terminu przedawnienia takich roszczeń restytucyjnych nie może się rozpocząć lub skończyć przed datą powzięcia przez konsumenta wiedzy o niedozwolonym charakterze takiego postanowienia, względnie przed dniem, w którym przy zachowaniu przeciętnej staranności wiedzę taką mógł - obiektywnie rzecz biorąc – powziąć. Wobec treści uchwały (7 sędziów) Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21) należy przyjąć, że bieg terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim dowiedział się on lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia. Dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia ( art. 455 k.c. ), tj. podjąć czynność, o której mowa w art. 120 § 1 k.c. Z perspektywy czasu należy uznać, że tylko przyczynkiem do dyskusji na temat ważności umów „frankowych” oraz skuteczności ich postanowień, była data wejścia w życie ustawy antyspreadowej, tj. 26.08.2011 r. Dopiero rok 2019 należy potraktować za datę, przed którą nie mógł rozpocząć się termin przedawnienia konsumenckich roszczeń wywodzonych w umów „frankowych” – przyniósł on orzecznictwo (...) (orzeczenie C-260/18 z 3 października 2019 r. w sprawie D. ), a za nim Sądu Najwyższego, korzystne dla kredytobiorców, stanowiące odtąd podstawę masowego zjawiska polegającego na kwestionowaniu kredytów frankowych. Do dnia wniesienia pozwu nie upłynął od tej daty okres 10-letni, stąd roszczenia pieniężne pozwu są w całości nieprzedawnione. Nie zachodzi żadna przesłanka negatywna żądania zwrotu nienależnego świadczenia. Strona powodowa nie wiedziała, że świadczy bez podstawy prawnej. Fakt, że wytoczyła powództwo, świadczy tylko o tym, że liczy na uwzględnienie jej roszczeń, a nie ma pewności co do słuszności swego stanowiska. Orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu Najwyższego jest w poruszonych tu kwestiach niejednolite. Strona powodowa świadczyła ponadto w przymusowej sytuacji – zaniechanie świadczenia wiązałoby się z oświadczeniem o wypowiedzeniu umowy przez bank, z wszystkimi negatywnymi tego dla strony powodowej konsekwencjami. W żadnym razie nie można też uznać strony powodowej, broniącej się przed krzywdzącymi ją postanowieniami umowy kredytowej – zmierzającej do uzyskania rozstrzygnięcia, w którym zostanie wzbogacona kosztem pozwanego banku. To bank był stroną silniejszą kontraktu i to on sformułował postanowienia umowne, które okazały się być wadliwe. Wobec ograniczenia powództwa w zakresie pieniężnego żądania ewentualnego, Sąd na podstawie art. 355 w zw. z art. 203 § 1 k.p.c. umorzył częściowo postępowanie (pkt IV wyroku). Strona powodowa wygrała proces niemalże w całości i zasługuje zgodnie z art. 100 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Na jej koszty procesu składają się: opłata od pozwu (1000 zł), opłata za pełnomocnictwo (17 zł), wynagrodzenie pełnomocnika w stawce minimalnej 10 800 zł – odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu, a także koszt sporządzonej opinii (1 619,50 zł). Łącznie daje to 13 436,50 zł. sędzia Rafał Kubicki