I C 142/24

Sygn. akt I C 142/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 stycznia 2026 r. Sąd Rejonowy w Ciechanowie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Lidia Grzelak Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 r. w K. na rozprawie sprawy z powództw E. J. (3) i Ł. R. przeciwko Ł. J. o zachowek w kwocie po 62500,00 zł I zasądza od pozwanej Ł. J. na rzecz powoda E. J. (3) tytułem zachowku kwotę 61175,00 zł ( sześćdziesiąt jeden tysięcy sto siedemdziesiąt pięć złotych ) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 lutego 2024 r. do dnia zapłaty; II umarza postępowanie w zakresie pozwu E. J. (3) co do kwoty 1325,00 zł ( jeden tysiąc trzysta dwadzieścia pięć złotych ); III zasądza od pozwanej Ł. J. na rzecz powoda E. J. (3) kwotę 8626,00 zł ( osiem tysięcy sześćset dwadzieścia sześć złotych ) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kwotę 4067,00 zł ( cztery tysiące sześćdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego; IV zasądza od pozwanej Ł. J. na rzecz powódki Ł. R. tytułem zachowku kwotę 61175,00 zł ( sześćdziesiąt jeden tysięcy sto siedemdziesiąt pięć złotych ) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 lutego 2024 r. do dnia zapłaty; V umarza postępowanie w zakresie pozwu Ł. R. co do kwoty 1325,00 zł ( jeden tysiąc trzysta dwadzieścia pięć złotych ); VI zasądza od pozwanej Ł. J. na rzecz powódki Ł. R. kwotę 8626,00 zł ( osiem tysięcy sześćset dwadzieścia sześć złotych ) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, w tym kwotę 4067,00 zł ( cztery tysiące sześćdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu części kosztów zastępstwa procesowego; VII nakazuje ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa od pozwanej Ł. J. kwotę 3325,47 zł ( trzy tysiące trzysta dwadzieścia pięć złotych ) tytułem uzupełnienia kosztów procesu orzeczonych prawomocnymi postanowieniami z dnia 8 maja 2025 r. oraz 4 czerwca 2025 r. Sędzia Lidia Grzelak Sygn. akt I C 142/24 UZASADNIENIE Powodowie E. J. (2) i Ł. R. pozwami z dnia 4 marca 2024 r. ( data stempla operatora pocztowego ) wnosili o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanej Ł. J. po 62500,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 17 lutego 2024 r. do dnia zapłaty tytułem zachowku należnego im po zmarłym E. J. (1) . Wnosili ponadto o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pozwana Ł. J. wnosiła o oddalenie powództwa. Wnosiła ponadto o zasądzenie na jej rzecz od powodów zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu odpowiedzi na pozew pozwana podnosiła następujące zarzuty: sprzeczności prawa powodów do zachowku z zasadami współżycia społecznego, gdyż pozwani nie zajmowali się spadkodawcą oraz nie utrzymywali z nim kontaktu, a także nieudowodnienia roszczenia co do wysokości. Postanowieniem z dnia 24 września 2024 r. sąd połączył do wspólnego rozpoznania sprawy z powództw E. J. (2) i Ł. R. ( I C 142/24 i I C 143/24 ). Pismem procesowym z dnia 20 października 2025 r. ( data stempla operatora pocztowego ) powodowie E. J. (2) i Ł. R. podtrzymywali swoje powództwo w zakresie zasądzenia od pozwanej Ł. J. po 61175,00 zł wraz z należnymi odsetkami, w pozostałym zakresie cofnęli powództwo. Strona pozwana podtrzymywała swoje dotychczasowe stanowisko do zakończenia procesu. Jednocześnie pozwana Ł. J. wyraziła zgodę na cofnięcie powództwa w zakresie po 1325,00 zł w stosunku do każdego z powodów. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: E. J. (1) zmarł dnia 2 czerwca 2022 r. w L. gmina L. i tu ostatnio stale zamieszkiwał. W chwili śmierci był żonaty z Ł. J. z domu S. . Miał trójkę dzieci: syna E. J. (2) , córkę Ł. R. oraz syna B. J. ( bezsporne ). E. J. (1) był dwukrotnie żonaty. Z pierwszego związku małżeńskiego miał dwoje dzieci – córkę Ł. R. oraz syna E. J. (2) , z drugiego małżeństwa – syna B. J. . Relacje z pierwszą żoną F. J. (1) ustały około 1973 r., od kiedy nie mieszkali wspólnie, rozwód orzeczony został w 1976 r. z wyłącznej winy męża. E. J. (1) mieszkał w L. jeszcze po rozstaniu z pierwszą żoną. Wówczas nie utrzymywał kontaktu z dziećmi z pierwszego małżeństwa. Drugi związek małżeński E. J. (1) zawarł w dniu 25 września 1976 r. W 1977 r. małżeństwo zamieszkało w K. , a następnie w 2002 r. przeprowadzili się do L. ( bezsporne ). E. J. (1) i Ł. J. przysługiwało prawo własności na zasadach ustawowej wspólnoty majątkowej małżeńskiej nieruchomości położonej w miejscowości L. gmina L. , dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę (...) . E. J. (1) był także właścicielem nieruchomości położonej w A. , dla której Sąd Rejonowy w Tarnowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) ( bezsporne ). Wartość nieruchomości położonej w miejscowości L. gmina L. , dla której Sąd Rejonowy w Ciechanowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) wynosi 752000,00 zł. Wartość udziału w wysokości ½ części we współwłasności wskazanej nieruchomości przysługującej E. J. (1) wynosi 376000,00 zł. Wartość rynkowa nieruchomości położonej w A. , dla której Sąd Rejonowy w Tarnowie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę (...) wynosi 113400,00 zł ( opinia biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości H. H. k. 278 – 313, 379 - 381, opinia biegłej sądowej z zakresu wyceny nieruchomości I. S. k. 320 - 339 ). E. J. (1) w dniu 31 marca 2014 r. sporządził testament w formie aktu notarialnego, w którym do całości spadku powołał żonę Ł. J. ( testament k. 8 akt I Ns 355/22 ). Prawomocnym postanowieniem z dnia 8 listopada 2022 r. wydanym w sprawie I Ns 355/22, sąd stwierdził, że spadek po E. J. (1) , zmarłym w dniu 2 czerwca 2022 r. w L. , mający tam ostatnie miejsce stałego pobytu, na podstawie testamentu notarialnego z dnia 31 marca 2014 r. sporządzonego przez notariuszem F. W. – Rep. A nr (...) nabyła w całości żona Ł. J. ( postanowienie k. 42 akt I Ns 355/22 ). E. J. (1) nie utrzymywał kontaktu z dziećmi z pierwszego małżeństwa: synem E. J. (2) i córką Ł. R. . Oboje nie pamiętają ojca z lat dziecinnych. W ich pamięci zapisało się jedynie tyle, że uciekali z domu rodzinnego do dziadków, gdy E. J. (1) wracał w nocy i wszczynał awantury. Nie otrzymywali od niego także żadnych korzyści majątkowych, poza zasądzonymi sądownie alimentami, które były egzekwowane przez komornika sądowego. Jako dzieci w wieku szkolnym i osoby dorosłe utrzymywali sporadyczny kontakt z ojcem; to oni inicjowali zwykle spotkania, korzystając z pretekstu uroczystości rodzinnych. Przez pewien czas syn E. J. (2) pracował wspólnie z ojcem, pomagał ojcu przy hodowli brojlerów, a następnie wspólnie zajmowali się handlem meblami. E. J. (1) był obecny na ślubie syna E. i córki Ł. R. oraz na komunii wnuka H. . Widział się także kilkukrotnie ze swoją wnuczką R. – córką Ł. ; później kontakt był telefoniczny, który z czasem się urwał, gdyż dziadek nie wywiązywał się ze swoich obietnic. E. J. (2) i Ł. R. nie byli informowani o stanie zdrowia ojca, nikt nie prosił ich o pomoc w opiece nad E. J. (1) . Utrzymywali także sporadyczny kontakt z przyrodnim bratem B. J. pochodzącym w drugiego małżeństwa E. J. (1) z Ł. J. ( zeznania powoda E. J. (2) k. 383 - 384, zeznania powódki Ł. R. k. 382 - 383, zeznania świadka F. J. (1) k. 182 - 183, zeznania świadka X. R. k. 183 - 184, zeznania świadka R. R. k. 184 - 185, zeznania świadka R. J. k. 185, zeznania świadka H. J. k. 185 -186 ). E. J. (1) zamieszkiwał ze swoją żoną Ł. J. w nieruchomości w L. Wraz z nimi zamieszkiwał ich syn B. J. . E. J. (1) chorował od 2012 r., przeszedł trzy udary, nie widział na jedno oko, miał cukrzycę i problemy z krążeniem. Opiekę nad E. J. (1) , w okresie jego choroby, sprawowała żona Ł. J. , którą wspierał syn B. J. . Nie informowali pozostałych dzieci spadkodawcy o jego stanie zdrowia. B. J. skontaktował się ze swoim przyrodnim rodzeństwem informując ich dopiero o śmierci ojca. E. J. (1) był rozżalony, że dzieci z pierwszego małżeństwa nie pomagają mu w chorobie, nie kontaktują się z nim. Sam też o te kontakty nie zabiegał, nie dzwonił, nie informował o swoim stanie zdrowia, nie pamiętał o żadnych okolicznościowych świętach. Nie zabiegał także o kontakty z wnukiem H. i wnuczką R. . W czasie mszy pogrzebowej podczas tradycyjnego pożegnania od zmarłego były wymienione wszystkie dzieci i wnukowie zmarłego ( zeznania świadków S. S. k. 187 - 188, Ł. S. k. 188, F. J. (2) k. 188 - 189, S. J. k. 189 - 190, N. J. k. 190, zeznania pozwanej Ł. J. k. 384 - 385). Pismami z dnia 30 stycznia 2024 r. E. J. (2) i Ł. R. wezwali Ł. J. do zapłaty tytułem zachowku kwoty po 62500,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszego wezwania do dnia zapłaty. Ł. J. wezwania otrzymała w dniu 2 lutego 2024 r. ( bezsporne ). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wskazanych powyżej akt sprawy o stwierdzenie nabycia spadku, opinii biegłego sądowego H. H. , opinii biegłego sądowego I. S. , dołączonych przez strony dokumentów, jak również powołanych powyżej świadków i zeznań stron. Powyższe dowody są w pełni wiarygodne, choć nie w pełnym zakresie stały się podstawą ustaleń dokonanych przez Sąd. Wskazać bowiem należy, że zeznania dotyczące braku prawidłowych relacji pomiędzy spadkodawcą, a E. J. (2) i Ł. R. zostały zasadniczo zarówno potwierdzone przez strony, jak i świadków. Przyczyna takiego stanu rzeczy również zasadniczo nie była sporna, została wskazana w tych zeznaniach. Jedynie pozwana Ł. J. i świadek B. J. podważali, że powodowie zostali prawidłowo poinformowani o stanie zdrowia ojca i nie oferowali żadnej pomocy w opiece nad E. J. (1) . Zeznania pozostałych świadków, jak również powodów nie potwierdzały, aby posiadali oni wiedzę o złym stanie zdrowia spadkodawcy. Niewątpliwie, utrudnieniem jest ocena sytuacji w kontekście zeznań świadków, którzy są spokrewnienia z obiema stronami lub choćby z jedną ze stron. Wskazać jednak należy, że zeznania większości świadków potwierdzające stanowisko powodów są spójne i logiczne. Wszyscy podkreślali, że E. J. (1) po zakończeniu pierwszego związku małżeńskiego nie interesował się dziećmi w okresie dzieciństwa, następnie zaś te relacje były sporadyczne, a docelowo ulegały stopniowemu wyciszeniu, aż w końcu zupełnie ustały. Przyczyną było brak dotrzymywanie obietnic przez spadkodawcę, jak również faktycznego zainteresowania życiem E. J. (2) i Ł. R. . O braku zainteresowania przez E. J. (1) bytem powodów świadczył również fakt, że dobrowolnie nie płacił on nawet zasądzonych na rzecz dzieci alimentów, musiały być egzekwowane przez komornika sądowego. W żaden inny sposób nie służył także chociażby jakąkolwiek pomocą finansową swoim dzieciom. Podkreślić należy, że spadkodawca był emocjonalnie związany ze swoją drugą żoną, synem B. J. i wnukami S. i N. . Z dziećmi z pierwszego małżeństwa E. J. (2) i Ł. R. miał bardzo słabą więź emocjonalną, nie uczestniczył w ich wychowaniu, a relacje jako już z dorosłymi dziećmi były też bardzo ograniczone, a ostatecznie zostały zerwane. Spadkodawca nie interesował się również życiem swoich wnuków H. J. i R. R. , nie zabiegając o stworzenie z nimi więzi emocjonalnej. Co prawda świadkowie B. J. , N. J. , S. J. oraz pozwana Ł. J. wskazywali, że spadkodawca w końcowym okresie swojego życia ubolewał, że dzieci z pierwszego małżeństwa nie odzywają się do niego oraz nie pomagają w opiece nad nim, jednak nie wykonał żadnego kroku, aby faktycznie z dziećmi się pojednać. Wskazywali co prawda, że dzwonił do powodów, jednak oni nie odbierali. Biorąc pod uwagę wcześniejsze relację miedzy spadkodawcą, a powodami trudno dziwić się takiemu stanowi rzeczy. Na podstawie opinii biegłych sądowych z zakresu wyceny nieruchomości, które w ocenie Sądu uznać należy za sporządzone w sposób rzetelny i fachowy, zgodny z posiadaną wiedzą i doświadczeniem, Sąd ustalił wartość majątku wchodzącego w skład majątku po zmarłym E. J. (1) . Opinie te ostateczne nie były kwestionowane przez żadną ze stron. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z art. 991 § 1 kc zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadł przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek). W związku z powyższym uznać należy, że powodom E. J. (2) i Ł. R. przysługuje jako dzieciom spadkodawcy, co do zasady, uprawnienie do żądania zachowku. Z § 2 art. 991 kc wynika, że ustawa daje spadkodawcy wybór co do sposobu zapewnienia uprawnionemu należnego mu zachowku. Spadkodawca może bowiem powołać takiego uprawnionego do dziedziczenia po sobie, ustanowić na jego rzecz zapis, albo też – jeszcze przed swoją śmiercią – dokonać na jego rzecz darowizny. Dopiero w sytuacji, gdy uprawniony nie otrzymał – w żadnej postaci należnego mu zachowku, przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do jego pokrycia. W sprawie niniejszej bezspornym jest, że powodowie nie otrzymali należnego im zachowku w żaden z wyżej wymienionych sposobów, albowiem nie zostali przez E. J. (1) powołani do spadku, nie zostały na ich rzecz przez spadkodawcę ustanowione zapisy, ani też nie otrzymali od spadkodawcy żadnej darowizny, która podlega zaliczeniu na poczet zachowku. Bezspornym jest również, że powodowie E. J. (2) oraz Ł. R. nie byli w dacie otwarcia spadku osobami małoletnimi lub trwale niezdolnymi do pracy. Z powyższych względów Sąd uznał roszczenie powodów o zachowek za usprawiedliwione co do zasady. Sąd przyjął, zgodnie z wnioskiem powodów podstawą obliczenia zachowku jest cały majątek spadkodawcy pozostawiony przez E. J. (1) . Majątek pozostawiony prze spadkodawcę stanowił bowiem: nieruchomość położoną w L. o wartości rynkowej 752000,00 zł oraz nieruchomość rolną położoną w A. o wartości 113400,00 zł. Wartość nieruchomości ustalona została przez Sąd na podstawie biegłych sądowych z zakresu wyceny nieruchomości H. H. i I. S. . E. J. (1) był współwłaścicielem w udziale ½ nieruchomości położonej w L. , a więc jego udział wynosił 376000,00 zł. Natomiast nieruchomości w A. był jedynym właścicielem. Łącznie zatem majątek spadkowy oszacować należy na kwotę 489400,00 zł. Bezspornym jest również między stronami, że wartość zachowku przysługującego powodom co do zasady wynosi 61175,00 zł. Sąd w tym miejscu pragnie odnieść się do zarzutu strony pozwanej, iż wartość majątku spadkowego powinna zostać pomniejszona o dług spadkodawcy. Ł. J. wskazała bowiem, że E. J. (1) zaciągnął kredyt na zakup instalacji fotowoltaicznej w wysokości 24000,00 zł. Pozwana dołączyła jednie umowę sprzedaży instalacji fotowoltaicznej, nie dołączając do akt sprawy umowy kredytowej. Wskazała jedynie, że po śmierci spadkodawcy to ona reguluje dług w wysokości 16133,12 zł powstały po śmierci spadkodawcy, jednak brak jest dowodu spłaty jakichkolwiek rat wynikających ze wskazanego zobowiązania po dacie śmierci E. J. (1) , a więc po 2 czerwca 2022 r. Tylko taki dowód dawał by podstawę do uwzględnienia zobowiązań spadkodawcy jako długu spadkowego i obniżenia wartości zachowku. W związku z powyższym Sąd zasądził w pkt I wyroku od pozwanej Ł. J. na rzecz powoda E. J. (2) tytułem zachowku kwotę (...) ,00 zł. Sąd zasądził należność wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 lutego 2024 r. do dnia zapłaty. Analogiczne rozstrzygnięcie Sąd wydał w stosunku do powódki Ł. R. , zasądzając w pkt IV wyroku od pozwanej Ł. J. na rzecz powódki Ł. R. tytułem zachowku kwotę (...) ,00 zł. Sąd zasądził należność wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 17 lutego 2024 r. do dnia zapłaty. Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 61175,00 zł zgodnie z żądaniem pozwu tj. od dnia 17 lutego 2024 r. mając na uwadze, że wartość zachowku nie była sporna, a powodowie przed wytoczeniem powództwa wezwali pozwaną do zapłaty zachowku ( art. 455 kc w zw. z art. 481 kc ). W wezwaniu do zapłaty wskazany został 14 - dniowy termin płatności, wezwania do zapłaty pozwana otrzymała w dniu 2 lutego 2024 r., zatem wyznaczony termin upływał w dniu 16 lutego 2024 r. Żądanie odsetek ustawowych za opóźnienie Sąd uznał za usprawiedliwione od dnia 17 lutego 2024 r., bowiem od tej daty roszczenie stało się wymagalne. Odnosząc się szczegółowo do powyższych ustaleń, wskazać należy, że – jak podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 czerwca 2013 r. w sprawie V CSK 385/12, instytucja zachowku służy ochronie interesów majątkowych najbliższych członków rodziny spadkodawcy, wymienionych w art. 991 § 1 kc , przez zapewnienie im, niezależnie od woli spadkodawcy, a nawet wbrew jego woli, roszczenia pieniężnego odpowiadającego określonemu w powołanym przepisie ułamkowi wartości ich udziału w spadku, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym. Obliczenie zachowku następuje na podstawie wartości spadku ustalonej według cen z daty orzekania o roszczeniu z tego tytułu ( uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1985 r. w sprawie III CZP 75/84, której nadano moc zasady prawnej ). W pierwszej kolejności zatem należy określić udział w jakim uprawniony do zachowku byłby powołany do dziedziczenia z ustawy, stosownie do art. 992 kc , i pomnożyć go przez ułamek wskazany w art. 991 § 1 kc. Uzyskany wynik stanowi udział spadkowy będący podstawą do obliczenia zachowku. Następnym etapem jest ustalenie substratu zachowku ( art. 993 - 995 kc ) będącego czystą wartością spadku, różnicą pomiędzy stanem czynnym spadku, czyli wartością wszystkich praw należących do niego, według stanu z chwili otwarcia spadku i cen z chwili orzekania, a stanem biernym, czyli sumą długów spadkowych, z pominięciem wynikających z zapisów i poleceń. Odnosząc się do problemu ustalenia daty wymagalności roszczenia z tytułu zachowku wskazać należy, że w judykaturze pojawiły się dwa zasadnicze poglądy w tej kwestii: jeden, że do określenia terminu spełnienia świadczenia z tytułu należnego uprawnionemu zachowku stosuje się art. 455 kc , a zatem że ustalenie terminu spełnienia świadczenia następuje więc w wyniku wezwania dłużnika ( spadkobiercy ) do zapłaty oraz drugi, że ustalenie terminu wymagalności roszczenia z tytułu zachowku powinno nastąpić według daty orzekania i zasądzanie od tej daty odsetek za opóźnienie. Niewątpliwie, pierwsza z określonych reguł nie uwzględnia dwóch istotnych okoliczności. Po pierwsze, zwykle ustalenia wymaga - przy zastosowaniu dość skomplikowanych kryteriów - sama wysokość zachowku, a wierzyciel nie ma kompetencji do ustalenia tej wysokości w drodze jednostronnego oświadczenia woli ( wezwania do zapłaty ). Po drugie, sama wysokość roszczenia może być pomiędzy stronami sporna, na przykład istnieje spór co do składu lub wartości spadku, zasadności wydziedziczenia, czy też zobowiązany spadkobierca stawia zarzut nadużycia prawa podmiotowego przez osobę dochodzącą zachowku, tj. zarzut z art. 5 kc. Tym, niemniej, zdaniem Sądu, pierwszy z tych poglądów może mieć zastosowanie w niniejszej sprawie. Sąd podziela pogląd, że opóźnienie może powstać przed datą wydania wyroku, jeżeli zobowiązany znał już wszystkie obiektywnie istniejące okoliczności pozwalające mu racjonalnie ocenić zasadność i wysokość roszczenia z tytułu zachowku. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2013 r. w sprawie II CSK 403/12, zgodnie z którym termin, od którego zobowiązany z tytułu zachowku popadł w stan opóźnienia - warunkujący zasądzenie odsetek ustawowych - należy ustalić indywidualnie z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy. O stanie opóźnienia można mówić wówczas, gdy zobowiązany znał już wszystkie obiektywnie istniejące okoliczności pozwalające mu racjonalnie ocenić zasadność i wysokość zgłoszonego roszczenia z tytułu zachowku. Może to nastąpić także w dacie poprzedzającej chwilę wyrokowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że roszczenie o zachowek jest od początku długiem pieniężnym. Przepisy nie określają terminu wymagalności roszczenia z tytułu zachowku, wobec czego powinno ono zostać spełnione przez zobowiązanego, zgodnie z art. 455 kc , niezwłocznie po wezwaniu przez uprawnionego do zachowku. Ustalenie jego wysokości w postępowaniu na podstawie cen obowiązujących w chwili wyrokowania nie przesądza o tym, że w każdym przypadku, od tej daty dopiero będą dopiero przysługiwały odsetki na rzecz uprawnionego. W związku ze stabilizacją stosunków ekonomicznych, odsetki ustawowe pełnią w mniejszym niż dawniej - w okresie transformacji i niestabilności cen - funkcję waloryzacyjną, a w większym stopniu funkcję swego rodzaju zryczałtowanego wynagrodzenia za korzystanie przez dłużnika ze środków pieniężnych należnych wierzycielowi oraz funkcję motywującą dłużnika do spełnienia świadczenia pieniężnego. O stanie opóźnienia można mówić wówczas, gdy zobowiązany znał już wszystkie obiektywnie istniejące okoliczności pozwalające mu racjonalnie ocenić zasadność i wysokość zgłoszonego roszczenia z tytułu zachowku. W wyroku z dnia 6 marca 2014 r. w sprawie V CSK 209/13 Sąd Najwyższy podkreślił, że w zobowiązaniu łączącym uprawnionego do zachowku i spadkobiorcę należy dostrzec elementy zobowiązania bezterminowego. Oznacza to, że określenie terminu spełnienia świadczenia pieniężnego w tym zobowiązaniu następuje w wyniku wezwania dłużnika ( spadkobiercy ) do zapłaty ( art. 455 kc ), a nie dopiero od dnia wyrokowania w przedmiocie uprawnienia do zachowku. Wskazać należy, że w niniejszej sprawie powodowie już w wezwaniu do zapłaty zasadniczo trafnie ( różnica jest bowiem symboliczna ) sprecyzowali wysokość sumy pieniężnej, która miała odpowiadać ich zdaniem - wysokości należnego zachowku. Obowiązek spadkobiercy zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wysokości zachowku powstaje wobec uprawnionego już z chwilą otwarcia spadku i spadkobierca powinien liczyć się ze skierowaniem wobec niego odpowiedniego roszczenia pieniężnego. Orzeczenie o zachowku ma charakter deklaratoryjny i stanowi tylko potwierdzenie przysługującego uprawnienia do uzyskania sumy pieniężnej w wysokości określonej ex lege . W pkt II i V natomiast, w związku z częściowym cofnięciem powództwa, sąd umorzył postępowanie w zakresie pozwu E. J. (3) i Ł. R. co do kwoty 1325,00 zł. Zgodnie z art. 203 § 1 kpc pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Pozwana Ł. J. wyraziła zgodę na cofnięcie pozwu. W pkt III i VI sąd zasądził od pozwanej Ł. J. na rzecz powodów E. J. (2) i Ł. R. po 8626,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na koszty procesu złożyły się: kwota: (...) ,00 zł stanowiąca opłatę sądową od pozwu w części powództwa uwzględnionego, 17,00 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, kwota 4050,00 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego oraz kwota 1500,00 zł tytułem wydatków poniesionych na poczet wynagrodzenia biegłego sądowego. Orzekając w zakresie kosztów procesu, Sąd miał na uwadze, iż zasadą jest – co wynika z treści art. 203 § 2 kpc – że w wypadku cofnięcia pozwu obowiązek zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego, na jego żądanie, obciąża powoda bez względu na przyczynę cofnięcia. Jednakże dopuszczalne jest odstępstwo od tej zasady, jeżeli powód wykaże, że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wytoczenia powództwa. W niniejszej sprawie powództwo zostało cofnięte tylko w niewielkim zakresie, z uwagi iż dopiero wskutek dopuszczenia dowodu z opinii biegłego sądowego możliwe było ustalenie dokładnej wartości majątku spadkowego, a co za tym idzie wysokości należnego powodom zachowku. W tym miejscu należy podkreślić, że była to minimalna różnica, w stosunku do pierwotnie żądanej przez powodów kwoty. Podstawą zatem orzeczenia o kosztach procesu jest zasada określona w art. 100 kpc . Wysokość wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi powodów sąd ustalił stosownie do przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, przy uwzględnieniu wartości przedmiotu sporu, na kwotę 5400,00 zł, co do zasady. Jednocześnie Sąd obniżył należne pełnomocnikowi powodów wynagrodzenie w stosunku do każdego z powodów z kwoty 5400,00 zł do kwoty po 4050,00 zł, tj. o 25 %. Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 109 § 2 kpc orzekając o wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod uwagę celowość poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na charakter sprawy. Przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Podejmując więc decyzję w kwestii wysokości kosztów procesu należnych stronie reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, sąd może nie tylko ingerować w spis kosztów, lecz także w wysokość wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi z wyboru oraz ustanowionemu z urzędu. Sąd podziela pogląd wyrażony w uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r. w sprawie III CZP 58/15 oraz z dnia 10 lipca 2015 r. w sprawie III CZP 29/15 oraz argumenty przytoczone w ich uzasadnieniach, zgodnie z którymi, współuczestnikom formalnym ( art. 72 § 1 pkt 2 kpc ), reprezentowanym przez jednego pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, należy się zwrot kosztów procesu, obejmujących jego wynagrodzenie ustalone odrębnie w stosunku do każdego współuczestnika. Sąd powinien jednak obniżyć to wynagrodzenie, jeżeli przemawia za tym nakład pracy pełnomocnika, podjęte przez niego czynności oraz charakter sprawy ( art. 109 § 2 kpc ). Sąd miał na uwadze, że podejmowane przez pełnomocnika powodów czynności były tożsame w stosunku do każdego z nich. Jednocześnie w pkt VII wyroku Sąd nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa od pozwanej Ł. J. kwotę 3325,47 zł tytułem uzupełnienia kosztów postępowania ( koszty wynagrodzenia biegłego sądowego ) orzeczonych prawomocnymi postanowienia z dnia 8 maja 2025 r. oraz 4 czerwca 2025 r. stosownie do art. 83 ust. 2 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych , zgodnie z którym, w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach, stosując odpowiednio przepisy art. 113 oraz przepis art. 130 4 kpc .