I C 1418/24

Sygn. akt I C 1418/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Warszawie , I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: sędzia Rafał Wagner Protokolant: st. sekr. sądowy Monika Górczak po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2025 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa M. Z. (1) i M. Z. (2) przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. o ustalenie i zapłatę I. ustala, że nieważne są zawarte pomiędzy M. Z. (1) i M. Z. (2) a (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. : 1) umowa nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) zawarta 18 grudnia 2006 r., 2) umowa nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) zawarta 3 grudnia 2007 r.; II. zasądza od (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz M. Z. (1) kwotę 17 938,28 (siedemnaście tysięcy dziewięćset trzydzieści osiem i 28/100) zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 26 lipca 2020 r. do dnia zapłaty; III. oddala powództwo w pozostałym zakresie; IV. zasądza od (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz M. Z. (1) i M. Z. (2) kwoty po 6 417 (sześć tysięcy czterysta siedemnaście) zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Sygn. akt I C 1418/24 UZASADNIENIE M. Z. (1) oraz M. Z. (2) pozwem z 28 września 2021 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skierowanym przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wnieśli o: 1. zasądzenie od pozwanego kwoty 348 881,86 zł w udziale ½ na rzecz M. Z. (1) oraz ½ na rzecz M. Z. (2) oraz kwoty 64 106,28 CHF, na które składają się: 1) 187.998,71zł należności głównej, w tym: - 181.077,61 zł tytułem zwrotu rat zapłaconych przez powodów pozwanemu w walucie PLN, - 5.853,10 zł tytułem zwrotu uiszczonej przez powodów prowizji za udzielenie kredytu; - 1.068 zł tytułem pobranych od powodów opłat okołokredytowych oraz 2) 38.164,82 CHF – należności głównej tytułem zwrotu całych rat zapłaconych przez powodów pozwanemu w walucie CHF tj. wszystkich powyższych kwoty tytułem nienależnego świadczenia w związku z wykonaniem przez powodów umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) , zawartej w dniu 18 grudnia 2006 r., nieważnej od początku i w całości wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od powyższych kwot za okres od dnia 3 lipca 2020 r. do dnia zapłaty; 3) 160.883,15 zł – należności głównej, w tym: - 153.840,38 zł tytułem zwrotu rat zapłaconych przez powodów pozwanemu w walucie PLN, - 6.434,77 zł tytułem zwrotu uiszczonej przez powodów prowizji za udzielenie kredytu; - 608 zł tytułem pobranych od powodów opłat okołokredytowych; 4) 25.941,46 CHF – należności głównej tytułem zwrotu całych rat zapłaconych przez powodów pozwanemu w walucie CHF tj. wszystkich powyższych kwoty tytułem nienależnego świadczenia w związku z wykonaniem przez powodów umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) , zawartej w dniu 3 grudnia 2007 r., nieważnej od początku i w całości wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od powyższych kwot za okres od dnia 3 lipca 2020 r. do dnia zapłaty; 2. ustalenie, że: 1) umowa nr (...) (...) (...) o kredyt mieszkaniowy (...) zawarta przez powodów z (...) Bank (...) S.A. (poprzednikiem prawnym pozwanego) w dniu 18 grudnia 2006 r. jest nieważna; 2) umowa nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) zawarta przez powodów z (...) Bank (...) S.A. (poprzednikiem prawnym pozwanego) w dniu 3 grudnia 2007 r. jest nieważna. Strona powodowa wniosła również o zasądzenie od pozwanego na rzecz M. Z. (1) w ½ części oraz na rzecz M. Z. (2) w ½ części kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Powodowie zgłosili również roszczenia ewentualne w razie nieuwzględnienia roszczenia głównego. Powodowie w uzasadnieniu pozwu wskazali, że zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bank (...) S.A. dwie umowy o kredyt hipoteczny waloryzowane kursem CHF. W ocenie powodów umowy zawierają klauzule abuzywne, po wyłączeniu których nie mogą być wykonywane, a w związku z tym winny być uznane za nieważne. Powodowie byli konsumentami i postanowienia kwestionowanych przez nich umów w żadnym stopniu nie były z nimi negocjowane. (pozew - k. 4-67v) W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz od strony powodowej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany zakwestionował powództwo co do zasady, jak i do wysokości. Przyznał fakt zawarcia z powodem umów kredytu waloryzowanych do CHF. Wskazał jednak, że powodowie przy zawieraniu umów zostali poinformowani przez pracowników o ryzyku wynikającym ze zmian kursów walut i to ryzyko zaakceptowali. Pozwany zaprzeczył twierdzeniom powodów dotyczącym nieważności umów i abuzywności ich postanowień. (odpowiedź na pozew – k. 314-352) Pismem z dnia 12 czerwca 2025 r. strona powodowa zmodyfikowała częściowo powództwo w ten sposób, że wniosła o zasądzenie od pozwanego kwoty 324 417,23 zł w udziale ½ na rzecz M. Z. (1) oraz ½ na rzecz M. Z. (2) oraz kwoty 43 239,73 CHF, na które składają się: 1) 183.231,12 zł należności głównej, w tym: - 176.310,02 zł tytułem zwrotu rat zapłaconych przez powodów pozwanemu w walucie PLN, - 5.853,10 zł tytułem zwrotu uiszczonej przez powodów prowizji za udzielenie kredytu; - 1.068 zł tytułem pobranych od powodów opłat okołokredytowych oraz 2) 24.046,54 CHF – należności głównej tytułem zwrotu całych rat zapłaconych przez powodów pozwanemu w walucie CHF tj. wszystkich powyższych kwoty tytułem nienależnego świadczenia w związku z wykonaniem przez powodów umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) , zawartej w dniu 18 grudnia 2006 r., nieważnej od początku i w całości wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od powyższych kwot za okres od dnia 3 lipca 2020 r. do dnia zapłaty; 3) 141.186,11 zł – należności głównej, w tym: - 134.143,34 zł tytułem zwrotu rat zapłaconych przez powodów pozwanemu w walucie PLN, - 6.434,77 zł tytułem zwrotu uiszczonej przez powodów prowizji za udzielenie kredytu; - 608 zł tytułem pobranych od powodów opłat okołokredytowych; 4) 19.193,19 CHF – należności głównej tytułem zwrotu całych rat zapłaconych przez powodów pozwanemu w walucie CHF tj. wszystkich powyższych kwoty tytułem nienależnego świadczenia w związku z wykonaniem przez powodów umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) , zawartej w dniu 3 grudnia 2007 r., nieważnej od początku i w całości wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od powyższych kwot za okres od dnia 3 lipca 2020 r. do dnia zapłaty. Powodowie wnieśli również o zasądzenie na rzecz M. Z. (1) kwoty 24.464,63 zł oraz kwoty 20.866,55 CHF należności głównej, na którą składają się: 1) 4.767,59 zł – tytułem zwrotu rat zapłaconych przez powódkę pozwanemu w walucie PLN w okresie od 30.11.2017 r. do dnia 26.02.2020 r.; 2) 14.118,28 CHF tytułem zwrotu rat zapłaconych przez powódkę pozwanemu w walucie CHF w okresie o d 30.11.2017 r. do dnia 26.02.2020 r.; tj. wszystkich powyższych kwoty tytułem nienależnego świadczenia w związku z wykonaniem przez powodów umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) , zawartej w dniu 18 grudnia 2006 r., nieważnej od początku i w całości wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od powyższych kwot za okres od dnia 3 lipca 2020 r. do dnia zapłaty; oraz 3) 19.697,04 zł tytułem rat zapłaconych przez powódkę pozwanemu w walucie PLN w okresie od 30.11.2017 r. do dnia 26.02.2020 r.; 4) 6.748,27 CHF tytułem zwrotu rat zapłaconych przez powódkę pozwanemu w walucie CHF w okresie o d 30.11.2017 r. do dnia 26.02.2020 r.; tj. wszystkich powyższych kwoty tytułem nienależnego świadczenia w związku z wykonaniem przez powodów umowy nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) , zawartej w dniu 3 grudnia 2007 r., nieważnej od początku i w całości wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczonymi od powyższych kwot za okres od dnia 3 lipca 2020 r. do dnia zapłaty. (pismo z 12.06.2025 r. – k. 534-537) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: M. Z. (1) oraz M. Z. (2) zawarli z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w G. dwie umowy kredytu. W dniu 18 grudnia 2006 roku umowę nr (...) (...) (...) oraz 3 grudnia 2007 r. umowę nr (...) (...) (...) o kredyt mieszkaniowy. Powodowie nie mieli możliwości negocjacji postanowień kredytów poza marżą, która została zmniejszona o 0,1%.W dacie zaciągania kredytu M. i M. Z. (2) pozostawali w związku małżeńskim. Kredyt został przez nich zaciągnięty na zakup mieszkania i jego wykończenie. M. Z. (2) przez pewien czas miał w kredytowanym mieszkaniu zarejestrowaną działalność gospodarczą – jest doradcą finansowym. Nigdy nie prowadził działalności w kredytowanej nieruchomości – adres służył mu jedynie dla celów rejestrowych. Przed zawarciem umowy kredytobiorców nie uprzedzono o ryzyku kursowym. Mieszkanie jest wynajmowane od 2018 r. Powodowie cały czas spłacają oba kredyty. Podczas zawierania umów kredytowych kredytobiorcy byli w związku małżeńskim. W dniu 30 listopada 2017 r. orzeczono rozwód M. Z. (1) i M. Z. (2) . (zeznania powodów – protokół rozprawy z 23.04.2025 - k. 548-549) W dniu 24 listopada 2006 r. M. i M. Z. (1) złożyli do (...) Bank (...) wniosek kredytowy o udzielenie kredytu w kwocie 600.000 zł z przeznaczeniem na refinansowanie nakładów i kosztów poniesionych na poczet nabycia lokalu mieszkalnego. Jako walutę kredytu wskazano CHF, a spłata miała następować w równych ratach. (wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowego dot. mowy nr (...) (...) (...) – k. 373-373v) Dnia 18 grudnia 2006 r. pomiędzy powodami a (...) Bank (...) S.A. (poprzednikiem prawnym pozwanego) została zawarta umowa kredytu nr (...) (...) (...) , składająca się z Części Szczególnej Umowy (dalej: CSU) i Części Ogólnej Umowy (dalej: COU). Kredyt został udzielony w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość 243.220,38 CHF (§ 1 ust. 1 CSU). Przeznaczenie kredytu: finansowanie przedpłat na poczet nabycia nieruchomości zlokalizowanej w W. przy ul. (...) , lokal mieszkalny o nr (...) w budynku E wraz z miejscami postojowymi nr (...) oraz refinansowanie zadatku wniesionego na poczet ceny zakupu nabywanej nieruchomości (§ 1 ust. 2 CSU). Okres kredytowania określony został od 18.12.2006 r. do 17.12.2036 r. (§ 1 ust. 4 CSU). W § 1 ust. 1 COU wskazano, że kredyt mieszkaniowy (...) jest udzielany w złotych. W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, kwota kredytu określona jest poprzez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której kredyt jest denominowany, według kursu kupna tej waluty zgodnie z Tabelą kursów z dnia uruchomienia kredytu (§ 1 ust. 2 COU). W § 1 ust. 3 pkt 1 i 2 COU wyjaśniono, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej 1/ zmiana kursu waluty wpływa na wypłacane w złotych przez bank kwoty transz kredytu oraz na spłacane w złotych przez kredytobiorcę kwoty rat kapitałowo-odsetkowych, 2/ ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca z uwzględnieniem § 11 ust 2-4 oraz § 18 ust. 6. Z treści § 2 ust. 1 i 2 COU wynikało, że oprocentowanie kredytu ustalane jest według zmiennej stopy procentowej, stanowiącej sumę odpowiedniej stopy bazowej – LIBOR 3M oraz marży banku. Z kolei w § 13 COU ust. 7 wskazano: W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej : 1/ harmonogram spłat kredytu wyrażony jest w walucie, w której kredyt jest denominowany, 2/ spłata następuje w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, 3/ do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych spłacanego kredytu stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według tabeli kursów z dnia spłaty. (umowa kredytu nr (...) (...) (...) - k. 382-385) W dniu 4 czerwca 2007 r. strony zawarły aneks zmieniający okres kredytowania na: od 18.12.2006 r. do 17.12.2046 r. oraz zmieniła się liczba rat kapitałowo-odsetkowych na 458. ( Aneks nr (...) do umowy kredytu nr (...) (...) (...) – k. 85v, 386) Bank uruchomił kredyt nr (...) (...) (...) kwotą łącznie 509.661,02 zł (płatne w ośmiu transzach). W okresie od dnia 18 grudnia 2006 r. do 26 lutego 2020 r. powodowie w związku z przedmiotową umową spłacili łącznie kwotę 187.998,71 zł i 38.164,82 CHF, która przy przyjęciu średniego kursu NBP (wskazanego przez stronę powodową – k. 555) 1 CHF = 4,2018 PLN (z daty wymagalności – 3 lipca 2020 r.) stanowi kwotę 160.360,94 zł . W okresie po 26 lutego 2020 r. do 25 czerwca 2025 r. powódka uiściła na rzecz pozwanego 166,31 zł oraz 38.217,19 CHF, która to kwota przy przyjęciu średniego kursu NBP z daty zamknięcia rozprawy (1 sierpnia 2025 r.) 1 CHF = 4,5927 PLN stanowi równowartość 175.558,31 zł . Łącznie powodowie spłacili z tytułu umowy z 18 grudnia 2006 r. równowartość kwoty 524.084,27 zł , czyli o 14.423,25 zł więcej niż zostało im wypłacone (524.084,27 zł - 509.661,02 zł). (zaświadczenie dot. mowy nr (...) (...) (...) – k. 93-97, zaświadczenie z 14.07.2025 – k. 557-558v, pismo procesowe powodów z 21 lipca 2025 r. – k. 555) Pismem z dnia 23 czerwca 2020 r. M. i M. Z. (2) wezwali bank do zwrotu kwot 186.930,71 zł i 38,164,82 CHF zł tytułem świadczeń nienależnych pobranych na podstawie umowy kredytu hipotecznego nr (...) (...) (...) zawartego z pozwanym. (wezwanie do zapłaty – k. 72-73v) W listopadzie 2007 r. małżonkowie złożyli kolejny wniosek o udzielenie kredytu. We wniosku jako kwotę wnioskowanego kredytu wskazali 415.585 zł, określając walutę jako „CHF”. Jako cel kredytu wskazali zakup działki budowlanej oraz spłatę kredytu mieszkaniowego. We wniosku znajdowało się oświadczenie o treści: „Oświadczam, iż zostałem(-am) poinformowany(-a) przez (...) Bank (...) S.A. o ponoszeniu przeze mnie ryzyka, wynikającego ze zmiany kursu waluty, w przypadku zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej oraz przyjmuję do wiadomości i akceptuję to ryzyko” . Ponadto, na odrębnym formularzu wnioskodawcy podpisali oświadczenie pt. „Oświadczenie klienta o akceptacji ryzyka kursowego”, w którym oświadczył, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka ze zmiany kursu waluty w przypadku zaciągnięcia kredytu mieszkaniowego i akceptuje to ryzyko. (wniosek o udzielenie kredytu mieszkaniowego dot. mowy nr (...) (...) (...) – k. 400-402, oświadczenie – k. 406) 3 grudnia 2007 r. pomiędzy M. Z. (2) i M. Z. (1) a (...) Bank (...) S.A. (poprzednikiem prawnym pozwanego) została zawarta umowa kredytu nr (...) (...) (...) , składająca się z Części Szczególnej Umowy (dalej: CSU) i Części Ogólnej Umowy (dalej: COU). Kredyt został udzielony w złotych, w kwocie stanowiącą równowartość 194.198,60 CHF (§ 1 ust. 1 CSU). Przeznaczeniem kredytu był zakup niezabudowanej działki letniskowej położonej w J. przy ulicy (...) , działka nr (...) , spłata kredytu zaciągniętego w Banku (...) S.A. oraz refinansowanie nakładów i kosztów poniesionych na zakup działki letniskowej (§ 1 ust. 2 CSU). Okres kredytowania określony został od 03.12.2007 r. do 27.11.2047 r. (§ 1 ust. 4 CSU). Zgodnie z § 1 ust. 1 COU Kredyt mieszkaniowy (...) był udzielany w złotych. W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, kwota kredytu określona była poprzez przeliczenie na złote kwoty wyrażonej w walucie, w której kredyt jest denominowany, według kursu kupna tej waluty zgodnie z Tabelą kursów obowiązującej w banku w dniu uruchomienia środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych (§ 1 ust. 2 COU). W § 1 ust. 3 pkt 1 i 2 COU wyjaśniono, że w przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej 1/ zmiana kursu waluty wpływa na wypłacane w złotych przez bank kwoty transz kredytu oraz na spłacane w złotych przez kredytobiorcę kwoty rat kapitałowo-odsetkowych, 2/ ryzyko związane ze zmianą kursu waluty ponosi kredytobiorca z uwzględnieniem § 11 ust 2-4 oraz § 18 ust. 6. Z treści § 2 ust. 1 i 2 COU wynikało, że oprocentowanie kredytu ustalane jest według zmiennej stopy procentowej, stanowiącej sumę odpowiedniej stopy bazowej – LIBOR 3M oraz marży banku. Zgodnie z § 11 ust. 2 i 3 W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej, wypłata środków następuje w złotych, w kwocie stanowiącej równowartość wypłacanej kwoty wyrażonej w walucie obcej. Do przeliczeń kwot walut uruchamianego kredytu stosuje się kurs kupna waluty obcej według Tabeli kursów obowiązującej w Banku w dniu wypłaty środków, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. Z kolei w § 13 COU ust. 7 wskazano: W przypadku kredytu denominowanego w walucie obcej : 1/ harmonogram spłat kredytu wyrażony jest w walucie, w której kredyt jest denominowany, 2/ spłata następuje w złotych, w równowartości kwot wyrażonych w walucie obcej, 3/ do przeliczeń wysokości rat kapitałowo-odsetkowych spłacanego kredytu stosuje się kurs sprzedaży danej waluty według tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu spłaty, w momencie dokonywania przeliczeń kursowych. (umowa kredytu nr (...) (...) (...) – k. 86-92, 410-412) Bank uruchomił kredyt nr (...) (...) (...) kwotą łącznie 411.747,36 zł. W okresie od dnia 3 grudnia 2007 r. do dnia 26 lutego 2020 r. w związku z przedmiotową umową powodowie spłacili łącznie kwotę 160.883,15 zł i 25.941,46 CHF, która przy przyjęciu średniego kursu NBP (wskazanego przez stronę powodową – k. 555v) 1 CHF = 4,2018 PLN (z daty wymagalności – 3 lipca 2020 r.) stanowi równowartość kwoty 109.000,82 zł . Wpłaty pochodziły najpierw z majątku wspólnego małżonków, a po orzeczeniu rozwodu z majątku powódki. W okresie od 27 lutego 2020 r. do 3 lipca 2025 r. powódka wpłaciła 4.656,81 zł i 30.633,61 CHF, która to kwota przy przyjęciu średniego kursu NBP z daty zamknięcia rozprawy (1 sierpnia 2025 r.) 1 CHF = 4,5927 PLN stanowi równowartość kwoty 140.721,61 zł . Łącznie powodowie spłacili z tytułu umowy z 3 grudnia 2007 r. równowartość kwoty 415.262,39 zł , czyli o 3.515,03 zł więcej niż zostało im wypłacone (415.262,39 zł - 411.747,36 zł). (zaświadczenie dot. umowy nr (...) (...) (...) – k. 98-102v, zaświadczenie z 14 lipca 2025 r. dot. umowy nr (...) (...) (...) – k. 559-562, pismo procesowe powodów – k. 555v) Pismem z dnia 23 czerwca 2020 r. pełnomocnik strony powodowej, w jej imieniu, wezwał bank do zwrotu kwot 160.275,15 zł i 25.941,46 CHF zł tytułem świadczeń nienależnych pobranych na podstawie umowy kredytu hipotecznego nr (...) (...) (...) zawartego z pozwanym. W piśmie wskazano, że zapłata należności winna nastąpić w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. (wezwanie do zapłaty – k. 74-75v) *** Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dowody złożone do akt przez strony oraz zeznania powodów. W odniesieniu do części dokumentów strony nie zakwestionowały rzetelności ich sporządzenia ani nie żądały złożenia przez stronę przeciwną ich oryginałów (zgodnie z art. 129 k.p.c. ). Podobnie i Sąd badając te dokumenty z urzędu, nie dopatrzył się w nich niczego, co uzasadniałoby powzięcie jakichkolwiek wątpliwości co do ich wiarygodności i mocy dowodowej, dlatego stanowiły podstawę dla poczynionych w sprawie ustaleń. W ocenie Sądu dowody te, w zakresie, w jakim stanowiły podstawę poczynionych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych, tworzą razem zasadniczo spójny i nie budzący wątpliwości w świetle wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego, a przez to zasługujący na wiarę materiał dowodowy. Przy ustalaniu stanu faktycznego Sąd oparł się także na zeznaniach powodów, które w pełni korelowały z dowodami w postaci dokumentów związanych z zawarciem i realizacją przedmiotowych umów. Zrelacjonowali oni przebieg czynności związanych z zawarciem umów kredytu. Z zeznań wynika jednoznacznie, że nie negocjowali kwestionowanych postanowień umów i pozostawali w przekonaniu, że bank oferuje im bezpieczny produkt finansowy. Zeznania powodów dotyczące w szczególności okoliczności związanych z zawarciem umów o kredyt, były logiczne i spójne, a w konsekwencji nie budziły wątpliwości. Dlatego Sąd uznał je za wiarygodne w całości. Nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy także załączone do akt publikacje, ekspertyzy czy opinie prawne, stanowiące jedynie subiektywną ocenę autora co do rozumienia czy też stosowania określonych instytucji prawnych. W ocenie Sądu, dokonanie ustaleń stanu faktycznego możliwe było na podstawie pozostałych dowodów zebranych w niniejszej sprawie - w szczególności przedstawionych przez strony dokumentów oraz zeznań powodów. Czyniąc ustalenia faktyczne, Sąd uwzględnił także zgodne twierdzenia stron w trybie art. 229 k.p.c. oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył w trybie art. 230 k.p.c. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie w części. W ocenie Sądu będące przedmiotem rozpoznania umowy były typowymi umowami kredytu denominowanego do CHF. Istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia jest zatem wzięcie pod rozwagę czy drugą stroną umowy był konsument, a jeżeli tak, to czy kwestionowane przez stronę powodową postanowienia przeliczeniowe mają charakter niedozwolony ( art. 385 i kolejne k.c. ) i w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, jaki jest skutek ich wyeliminowania z kontraktów z punktu widzenia ich bytu, przy uwzględnieniu wykładni postanowień dyrektywy 93/13 dokonanych w wyrokach Trybunału Sprawiedliwości UE co do możliwości uzupełniania luk w umowie na skutek wyeliminowania postanowień niedozwolonych, mając przy tym na względzie krajowy porządek prawny (np. art. 358 § 2 k.c. ) oraz wolę strony powodowej w tym zakresie. Status konsumenta i przedsiębiorcy, brak negocjacji i świadczenia główne. W niniejszej sprawie nie ulegało jednak wątpliwości Sądu, że powodowie zawierając przedmiotowe umowy posiadali status konsumentów. Zgodnie z art. 22 1 k.c. za konsumenta uważa się bowiem osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Funkcjonalna definicja konsumenta przyjmuje jako punkt wyjścia pełnioną w danej chwili oraz sytuacji rolę ekonomiczną osoby fizycznej (która to osoba może następnie w innej już sytuacji pełnić rolę przedsiębiorcy). Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że finansowane z kredytów nieruchomości służyć miały ich potrzebom mieszkaniowym. Sąd zatem przyjął, że powodowie przystępując do przedmiotowych umów działali jako konsumenci w rozumieniu art. 22 1 k.c. , a postanowienia umów, dotyczące ich praw i obowiązków, podlegały ocenie przez pryzmat art. 385 1 -385 3 k.c. Ciężar dowodu, że klauzule przeliczeniowe zostały indywidualnie uzgodnione, spoczywał na banku ( art. 385 1 § 4 k.c. ), który temu ciężarowi nie sprostał - nie można bowiem uznać „wyboru waluty” kredytu przez konsumenta za negocjacje, skoro sprowadza się to jedynie do zatwierdzenia jednej z kilku możliwości oferowanych przez bank, zaś sam sposób przeliczania kursów walut był ustalany jednostronnie przez bank. Postanowienia umowne dotyczące klauzul przeliczeniowych określają świadczenia główne w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. , ponieważ nie tylko samo powiązanie kredytu z walutą obcą, ale również sposób dokonywania przeliczeń walutowych koniecznych do realizacji takiej umowy określają samą istotę umowy kredytu denominowanego do waluty obcej. Kwestia pouczeń o ryzyku. Sporna pomiędzy stronami była problematyka rozumienia pouczeń zamieszczonych w dokumentacjach umownych co do ryzyka związanego z zaciągnięciem zobowiązań z walutą obcą, jako miernikiem jego wartości. Strona pozwana zasadniczo wywodzi z nich pełne zaznajomienie konsumenta z zagadnieniem ryzyka towarzyszącego zaciągnięciu wieloletnich zobowiązań odnoszących się do kursu waluty obcej. W orzecznictwie Trybunału wskazuje się, że instytucje finansowe muszą zapewniać kredytobiorcom informacje wystarczające do podejmowania przez kredytobiorców świadomych i rozważnych decyzji oraz powinny wyjaśniać co najmniej, jak na wysokość raty kredytu wpłynęłyby silna deprecjacja środka płatniczego państwa członkowskiego, w którym kredytobiorca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę, i wzrost zagranicznej stopy procentowej, przy czym zakres udzielanych informacji nie może wykraczać ponad to, co w dacie zawarcia umowy było możliwe do ujawnienia (por. wyrok w sprawie C-186/16 A. , wyrok w sprawie C-212/20). O dopełnieniu obowiązku informacyjnego, w ocenie Sądu, nie może świadczyć samo tylko przedstawienie konsumentowi do podpisu ogólnego oświadczenia, z którego wynika, że kredytobiorca jest świadomy ponoszonego ryzyka zmiany kursu waluty, w sytuacji gdy konsument podpisał takie oświadczenie bez właściwego zrozumienia znaczenia zawartych w nim treści (podobnie Sąd Najwyższy w wyroku z dni 3 lutego 2022 r., sygn. akt II CSKP 415/22, Legalis). Niejednoznaczność i abuzywność klauzul przeliczeniowych. Do klauzul przeliczeniowych znajduje zastosowanie art. 479 43 k.p.c. (mający w niniejszym wypadku nadal zastosowanie na podstawie art. 9 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw). Na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone zostało wpisane stosowane przez pozwany bank postanowienia o analogicznej treści (pozycja nr 3178). Zgodnie z art. 479 43 k.p.c. , wyroki Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów mają skutek wobec osób trzecich od chwili wpisania uznanych za niedozwolone postanowień wzorca umowy do rejestru. Na powyższy skutek stosowania art. 479 43 k.p.c. wskazano w orzecznictwie1 i pozostaje on w zgodzie z celami art. 6 i 7 dyrektywy 93/13.2 Niemniej jednak, indywidualna kontrola postanowień umownych także prowadzi do wniosku, że stanowią one niedozwolone postanowienia umowne art. 385 1 § 1 k.c. ). Klauzule przeliczeniowe zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny ( art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c. ), tj. prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG), ponieważ ich treść nie pozwala na stwierdzenie, w jaki sposób pozwany bank ustala kurs CHF dla celu wykonania umów kredytu, a także kształtują one prawa i obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy ( art. 385 1 § 1 k.c. ). W oparciu o te postanowienia kredytobiorca został obciążony koniecznością pokrywania kosztów spreadu (różnicy pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty obcej), pomimo że koszty te nie odpowiadały żadnej usłudze świadczonej przez bank na rzecz klienta, a służyły jedynie pokryciu kosztów udzielenia przez bank kredytu i zabezpieczenia banku przed ryzykiem kursowym, a w umowie brak jest jednoznacznej informacji o tym, że konsument ponosi takie koszty, jaka jest ich wysokość i z czego one wynikają. Ponadto klauzule przeliczeniowe dawały pozwanemu bankowi w istocie całkowitą swobodę w sposobie kształtowania wysokości kursu waluty obcej, ponieważ postanowienia umów w żaden sposób nie precyzowały, w oparciu o jakie zasady kurs waluty obcej miał być ustalany przez bank. Tym samym bank mógł ustalić ten kurs na dowolnym poziomie, nawet oderwanym od jakiegokolwiek kursu występującego na rynku, ze szkodą dla kredytobiorcy. Jednocześnie kredytobiorca w żaden sposób nie mógł się sprzeciwić wysokości kursu narzuconego przez bank i był zmuszony stosować się do niego, gdyż nie miał możliwości spłaty rat kredytu bezpośrednio w walucie obcej. W rezultacie bank w oparciu o klauzule przeliczeniowe uzyskał rzeczywistą możliwość dowolnego kształtowania wysokości świadczeń kredytobiorcy, co jest w oczywisty sposób sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta. Sąd dokonał oceny, czy postanowienia umowne dotyczące klauzul przeliczeniowych są niedozwolone ( art. 385 1 § 1 k.c. ), według stanu z chwili zawarcia umów.3 Tym samym dla powyższej oceny nie miały żadnego znaczenia okoliczności takie jak sposób wykonywania umów, wieloletnie wykonywanie umów przez kredytobiorcę bez żadnych zastrzeżeń, faktyczny sposób ustalania wysokości kursów waluty obcej przez bank i ich relacja do innych kursów występujących na rynku czy późniejsze zmiany stanu prawnego (w szczególności wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, tzw. ustawa „antyspreadowa”). Warszawie - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie dotyczącej właśnie klauzul przeliczeniowych że "to, że istnieje wariant wyboru spłaty należności bezpośrednio w walucie obcej, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, gdyż każdy wariant powinien być zgodny z przepisami konsumenckimi. Nie może być tak, że bank - przykładowo - daje wybór, z których jeden spełnia wymogi prawa konsumenckiego, drugi zaś nie."4 Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. , niedozwolone postanowienia umowne nie wiążą konsumenta, zatem brak jest podstaw do modyfikacji tych postanowień lub uznania, że nie wiążą one konsumenta jedynie w pewnym zakresie ani uzupełnienia powstałej po tych postanowieniach „luki” jakąkolwiek treścią, w tym w szczególności przepisami prawa krajowego. Odmienne zapatrywanie byłoby sprzeczne z brzmieniem oraz celem przepisów art. 385 1 § 1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG.5 Przede wszystkim zaś uzupełnienie umów przepisem prawa krajowego nie może mieć miejsca w sytuacji, w której usunięcie z umów nieuczciwych warunków prowadzi do ich nieważności, która jest akceptowana przez konsumenta,6 zaś w niniejszej sprawie kredytobiorcy nie zgodzili się na obowiązywanie umów z nieuczciwymi warunkami ani na uzupełnienie ich treści przepisem prawa krajowego, natomiast wyrazili zgodę na stwierdzenie nieważności umów, będąc świadomym wynikających z tego konsekwencji (k. 480). Co więcej, przepisem krajowym służącym uzupełnieniu treści umów nie mógłby być art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 24.01.2009 r., ponieważ jest on przepisem prawa krajowego o charakterze ogólnym, który nie ma zastosowania konkretnie do umów zawieranych pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem7, a ponadto ma on zastosowanie tylko „jeżeli przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej” ( art. 358 § 1 k.c. ), a zatem nie dotyczy on zobowiązań wynikających z umów kredytu denominowanego do waluty obcej, w których świadczenia zostały oznaczone w walucie polskiej, natomiast w walucie obcej jest wyrażane tylko saldo zadłużenia. Norma ta ma charakter dyspozytywny, w przeciwieństwie np. do węgierskiego stanu prawnego, przez co niemiarodajne jest na potrzeby rozstrzygnięcia sprawy odwoływanie się do wyroku Trybunału z dnia 2 września 2021 r., C-932/19, w którym analizowano kwestię woli konsumenta na kwestię upadku umowy, ale przy uwzględnieniu treści krajowego prawodawstwa, którego celem był wyeliminowanie nierównowagi kontraktowej stron (stwierdzenie nieważności warunków umownych dotyczących ustalenia kursu wypłaty i spłaty świadczenia ustalanych przez instytucje finansowe w zakresie umów kredytu, pożyczki, lub leasingu finansowego zawartych od dnia 1 maja 2004 r. do dnia wejścia w życie ustawy i ich zastąpienie urzędowym kursem ustalanym węgierski bank centralny). Nieważność umów. Uznanie klauzul przeliczeniowych za niedozwolone postanowienia umowne skutkuje nieważnością całej umowy kredytu, ponieważ postanowienia te oznaczają główny przedmiot umowy i określają sposób jej wykonywania – skoro zaś nie jest możliwe określenie sposobu wykonywania umów (brak postanowień denominacyjnych o przeliczeniu kwoty kredytu z PLN na CHF w celu oprocentowania kredytów w oparciu o stawkę LIBOR właściwą dla tej waluty obcej oraz brak postanowień przeliczeniowych co do ustalenia wysokości rat płatnych w PLN z CHF), to muszą one być uznane za niewykonalne, a przez to nieważne. Stanowisko to przeważa w aktualnym orzecznictwie.8 Należy tutaj zwrócić uwagę, że wprawdzie art. 385 1 § 1 k.c. (ani art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13) nie wskazuje wprost na sankcję nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia umowne, niemniej jednak dyrektywa nr 93/13 przewiduje w art. 8 możliwość przyjęcia lub utrzymania bardziej rygorystycznych przepisów prawnych, których celem jest także osiągnięcie celu odstraszającego ( art. 8b ust. 1 ). Obowiązkiem organu stosującego prawo jest zapewnienie skuteczności ochrony przyznanej konsumentowi w normach zawartych w dyrektywie. Dlatego nie ma przeszkód aby w sytuacji, w której naruszenie praw konsumenta chronionych dyrektywą prowadzi do innej niż przewidziana jako zasadnicza w art. 385 1 wadliwości czynności prawnej, zastosowania nie mogła znaleźć inna sankcja, w tym sankcja nieważności czynności prawnej. Tezie tej nie sprzeciwia się stwierdzenie, że umowy bezwzględnie wiążą w pozostałym zakresie (art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13). Zgodnie z wykładnią tego przepisu dokonaną w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, umowa zawierająca nieuczciwe warunki powinna w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie umowy jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego (m.in. wyroki w sprawie C-618/10, w sprawie C-488/11, w sprawie C-260/18). Stąd też oczywiste jest, że nie jest możliwe dalsze funkcjonowanie umów, których, po wyłączeniu z nich postanowień niedozwolonych (które mogą przecież w określonych warunkach dotyczyć głównych świadczeń stron), nie da się wykonać – określić sposobu i wysokości świadczeń. Jednocześnie brak jest podstaw do uznania umów kredytu za bezwzględnie nieważne. Zawieranie umów kredytu powiązanych z walutą obcą (indeksowanych i denominowanych) jest i było dopuszczalne w świetle art. 353 1 k.c. i art. 69 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umów. Treść umów nie naruszała także zasady nominalizmu ( art. 358 § 1 k.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 23.01.2009 r.), skoro kredytów udzielono w walucie polskiej, zaś CHF stanowił jedynie walutę denominacji. Interes prawny. Roszczenie o ustalenie nieważności umów zasługuje na uwzględnienie, ponieważ umowy kredytu są nieważne, a strona powodowa posiada interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. Okres kredytu wskazany w obu umowach jeszcze nie upłynął, kredyty nie zostały w całości spłacone, zaś bank stoi na stanowisku, że umowy są ważne, domaga się od kredytobiorcy zapłaty kolejnych rat kredytu i nie wyraża zgody na wykreślenie z księgi wieczystej hipoteki zabezpieczającej roszczenia banku wynikające z umów. Wobec tego powództwo kredytobiorców o zapłatę nie kończyłoby definitywnie sporu stron dotyczącego oceny, czy umowy są ważne9. Pogląd, jakoby interes prawny był konsumowany przez roszczenie o zapłatę wywodzone w oparciu o twierdzenie o nieważności umowy, jest nieprzekonujący. Ewentualne uwzględnienie roszczeń kredytobiorcy o zapłatę (zwrot) należności spełnionych dotychczas na rzecz banku nie regulowałoby w sposób definitywny wzajemnych relacji stron. Wniosek przeciwny byłby zasadny tylko przy przyjęciu, że prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko w zakresie sentencji, ale również motywów rozstrzygnięcia, co do czego istnieją poważne rozbieżności w orzecznictwie i doktrynie na tle zakresu normy z art. 365 § 1 k.p.c. 10. Świadczenia nienależne. Nieważność umowy kredytu ex tunc oznacza, że wszystkie świadczenia spełnione na jej podstawie stanowią świadczenia nienależne ( condictio sine causa ) podlegające zwrotowi na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. Wobec tego brak jest podstaw do oddalenia powództwa o zapłatę na podstawie art. 409 k.c. , art. 411 pkt 2 k.c. , art. 411 pkt 4 k.c. czy jakiejkolwiek innej (w tym także art. 5 k.c. ). Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego, tj. takiego, w którym ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia ( art. 410 § 1 i 2 k.c. ). Skutkiem stwierdzenia nieważności umowy kredytu w całości jest uznanie, że spełnione przez obie strony świadczenia nie miały oparcia w łączącej strony umowie. W związku z tym na pozwanym banku ciąży obowiązek zwrotu na rzecz strony powodowej różnicy między kwotą wpłaconą przez powodów w ramach rat kapitałowo-odsetkowych a kwotą, którą bank wypłacił stronie powodowej tytułem przedmiotowej umowy kredytu. Nie sposób bowiem zarzucić stronie powodowej, że świadczyła z pełną świadomością tego, że nie była zobowiązana, w szczególności, iż zgodnie z postanowieniami umów brak spełnienia zobowiązań narażał ją na przedsięwzięcie ze strony banku czynności sankcyjnych (wypowiedzenie umowy, wymagalność niespłaconego kapitału, groźba sporu sądowego). Brak również podstaw, aby świadczenia na podstawie umów zawartych w oparciu o narzucone przez bank nieuczciwe warunki czyniło zadość zasadom współżycia społecznego. Sąd a limine nie wyłącza możliwości oparcia się na klauzuli generalnej zasad współżycia społecznego ( art. 5 k.c. , art. 411 pkt 2 k.c. ), jako przesłance niweczącej żądanie konsumenta, niemniej jednak uzasadnieniem dla jej zastosowania muszą być wyjątkowe okoliczności. W ocenie Sądu na kanwie niniejszej sprawy brak okoliczności tego rodzaju, które miałby usprawiedliwiać domaganie się oddalenia żądania zwrotu świadczeń nienależnych ( art. 411 pkt 2 k.p.c. ), czy świadczyć o nadużywaniu przez powodów prawa ( art. 5 k.c. ). W ocenie Sądu okoliczność wyboru przez stronę powodową oferty kredytów z udziałem waluty obcej, przedstawionej przez pozwanego jako ofert korzystniejszych w dacie zawierania umów, nie może świadczyć o tym, że strona powodowa kwestionując po latach kontrakty nie może skutecznie dochodzić przysługujących jej praw konsumenckich z uwagi na nadużycie prawa, w świetle decyzji innych osób. Rozliczenie stron – teoria salda. Wyrokiem z 19 czerwca 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (C-396/24) rozstrzygał kwestie możliwości posłużenia się w zakresie wzajemnych rozliczeń stron teorią salda, dominującą w orzecznictwie krajowym przed 2021 r. TSUE zakwestionował przeważającą w polskim orzecznictwie w ostatnich latach teorię dwóch kondykcji przy rozliczeniu wzajemnych świadczeń spełnionych przez strony na podstawie nieważnej umowy kredytowej. W orzeczeniu z 9 lipca 2025 r., I CSK 652/25, Sąd Najwyższy wskazał, że teoria salda przy wzajemnych świadczeniach pieniężnych zwrotnych ma sens prawny, ekonomiczny i społeczny, gdy powinność odliczenia przez jedną stronę nieważnego kontraktu od swojego świadczenia zwrotnego wysokości tego, co świadczyła na jej rzecz druga strona, następuje z chwilą powstania stanu wymagalności roszczenia zwrotnego jednej ze stron (w związku z wezwaniem drugiej strony do zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie nieważnego kontraktu), nawet gdy druga strona z uwagi na jej stanowisko o ważności tej umowy nie wystosowała formalnego wezwania o zwrot spełnionego przez nią świadczenia. Sąd Najwyższy w sprawie I CSK 3697/23, w której sprawozdawcą był SSN Karol Weitz (postanowienie z 11 września 2025 r.), potwierdził, że „teoria salda, powinna działać w stosunku do świadczeń zwrotnych obydwu stron, czyli nie tylko w odniesieniu do roszczenia zwrotnego konsumenta w stosunku do banku, ale także i roszczenia zwrotnego banku przeciwko konsumentowi. Jest korzystna dla konsumenta, gdyż nie naraża go na dodatkowe koszty procesu sądowego związane z roszczeniem zwrotnym banku. Poza tym przyjęcie działania teorii salda jedynie na korzyść konsumenta prowadziłoby do komplikacji procesowych i meterialnoprawnych, gdyż konsument mając prawomocny wyrok oparty na teorii dwóch kondykcji mógłby prowadzić egzekucję, zaś bank (dochodząc zwrotu kapitału) zmuszony byłby do odliczenia kwoty z prawomocnego wyroku zapadłego w sprawie z powództwa konsumenta przeciwko bankowi, nie mogąc w tej części uzyskać tytułu egzekucyjnego, zaś wyjście z tej sytuacji mogłoby nastąpić jedynie przez podniesienie przez bank zarzutu potrącenia, a następnie wystąpienie z powództwem przeciwegzekcyjnym, co jednak i tak generowałoby potrzebę kolejnego procesu przeciwko konsumentowi i kosztów z tym związanych” (podobnie SN w sprawie I CSK 652/25). Biorąc pod uwagę powyższą argumentację, w ocenie Sądu, całkowicie nieprzekonujące jest stanowisko Sądu Najwyższego w sprawie II CSKP 550/24 (wyrok z 5 września 2025 r.), w której wprost odwołano się do argumentów natury dogmatycznej oraz przyjęto, że z interpretowanej przez TSUE dyrektywy 93/13 „nie wynikają żadne normy prawne, które mogłyby mieć pierwszeństwo przez normami prawa polskiego”. Sąd Najwyższy wniosek ten wyprowadził z faktu, że dyrektywy zgodnie z art. 288 akapit 3 TFUE wiążą i są skierowane do państw członkowskich w odniesieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawiając organom krajowym swobodę wyboru formy i środków. Zdaniem Sądu Najwyższego „oznacza to, że dyrektywy, w tym dyrektywa 93/13, której interpretacji dokonał TSUE w wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, nie stanowią bezpośrednio ani źródła uregulowania zasad proceduralnych, którymi powinny kierować się sądy krajowe, ani źródła regulacji stosunku prawnego stron”. Powyższe stanowisko Sądu Najwyższego pomija ugruntowaną zasadę, że wykładnia prawa krajowego powinna być przyjazna dla prawa europejskiego i zmierzać do eliminacji ewentualnych konfliktów między prawem wspólnotowym i polskim. Tym bardziej na przeszkodzie takiej wykładni nie powinny stawać kwestie proceduralne. O tym, że teoria dwóch kondykcji nie jest jedyną możliwą do zastosowania na gruncie obowiązującego prawa polskiego świadczy orzecznictwo sądów przed 2021 r., a także aktualne orzecznictwo Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu (np. wyrok z 10 października 2024 r., I ACa 2123/23, wyrok z 10 listopada 2022 r., I ACa 1342/22). To tylko kwestie formalne (przyjęcie przez Sąd Najwyższy uchwał w poszerzonym składzie) przesądziło, że w orzecznictwie przewagę zyskała teoria dwóch kondykcji. Biorąc pod uwagę powyższe, w ocenie Sądu, rozliczenie nieważnej umowy kredytu powinno nastąpić według teorii salda, tj. uprawniona do żądania zwrotu jest tylko ta strona, której świadczenia spełnione w wykonaniu umowy mają wyższą wartość, a zakres tego uprawnienia ograniczony jest do różnicy między świadczeniami stron. TSUE wskazał, że przedsiębiorca nie może żądać od konsumenta zwrotu całej, nominalnej kwoty kredytu, „niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty”. W konsekwencji przy rozliczeniu nieważnej umowy kredytu należy uwzględnić dwa elementy: spłaty dokonane przez konsumenta w wykonaniu umowy oraz saldo kapitału pozostałe do spłaty. TSUE nakazał potraktowanie spłaconych przez konsumenta rat jako świadczeń należnych bankowi na poczet roszczenia o zwrot kapitału. Tym samym spłaty te nie mogą być jednocześnie uznane za świadczenia nienależne bankowi. Konsument może domagać się - na podstawie art. 410 i 405 k.c. - zwrotu jedynie części rat i opłat, tj. w zakresie w jakim suma rat i opłat jest wyższa niż kwota kapitału. Różnica między kwotą wypłaconego kapitału przez bank na podstawie umowy z 18 grudnia 2006 r. (509.661,02 zł), a wpłaconymi ratami kapitałowo-odsetkowymi (524.084,27 zł) jest równa 14.423,25 zł . Natomiast różnica między kwotą wypłaconego kapitału przez bank na podstawie umowy z 3 grudnia 2007 r. (411.747,36 zł) a wpłaconymi ratami kapitałowo-odsetkowymi (415.262,39 zł) to 3.515,03 zł . Suma powyższych kwot (17.938,28 zł) została zasądzona na rzecz M. Z. (1) , gdyż to powódka od 2017 roku spłacała raty kapitałowo-odsetkowe, zatem nadpłata ponad wypłacony kapitał pochodziła wyłącznie z jej majątku. Strona powodowa w swoim piśmie z 21 lipca 2025 r. (k. 554-556) wskazywała, że wpłaty po 26 lutego 2020 r. nie są objęte pozwem. Jednakże uwzględnienie w stanie faktycznym wszystkich wpłat do daty zamknięcia rozprawy, na korzyść konsumenta, nie stanowi naruszenia art. 231 k.c. Żądanie powodów obejmowało całość zapłaconych bankowi kwot, natomiast powództwo zostało uwzględnione jedynie co do części tego żądania, części w jakiej doszło do nadpłaty poza wypłacony kapitał. Do „nadpłaconych, w całym okresie kredytowania rat kredytowych” odwoływała się też strona powodowa w wezwaniach przedsądowych z 23 czerwca 2020 r. (k. 73v i k. 75v). Sąd nie uwzględnił przy tym skapitalizowanych do dnia poprzedzającego zamknięcie rozprawy odsetek od kwot zapłaconych przez powodów pozwanemu, co sugerowała przy rozliczeniu na teorii salda strona powodowa w piśmie z 21 lipca 2025 r. (k. 555v). Jak słusznie stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z 9 lipca 2025 r. (I CSK 652/25) „przyjęcie teorii salda oznacza, że termin wymagalności roszczeń z tytułu zwrotu wzajemnych świadczeń pieniężnych spełnionych na podstawie nieważnej umowy, do wysokości niższego świadczenia […], powstaje w tym samym czasie, a zatem opóźnienie w spełnieniu świadczenia zwrotnego odnosi się do tej części, która przekracza wysokość świadczenia zwrotnego drugiej strony. Nie może być tak, że konsumentowi przysługuje dodatkowa korzyść w postaci odsetek za opóźnienie w zwrocie spełnionego świadczenia (tj. w zakresie świadczenia, którego wysokość odpowiada wysokości świadczenia wypłaconego przez bank na rzecz konsumenta w wykonaniu umowy kredytowej) na podstawie nieważnej umowy kredytowej, w sytuacji gdy po pierwsze, wskutek orzeczonej nieważności konsument uzyskuje w istocie kredyt darmowy, bowiem bank nie może – co oczywiste – domagać się zapłaty przewidzianych w umowie odsetek od kwoty kapitału, ale nie może skutecznie żądać od konsumenta wynagrodzenia za bezumowne korzystania z kwoty kapitału, ani waloryzacji kwoty wypłaconego kapitału. Po drugie, kwota świadczeń (w postaci rat kredytowych) spełnianych przez konsumenta sukcesywnie w ciągu kilkunastu lat była niższa od kwoty kapitału wypłaconego w pełnej kwocie kilkanaście lat temu. Po trzecie, z faktu, że bank stał na stanowisku, iż umowa kredytowa jest ważna, nie można wyprowadzić tezy, że w razie nieważności tej umowy i powstania stanu wymagalności roszczenia zwrotnego konsumenta (na skutek wezwania do zapłaty – art. 455 k.c. ), bank rezygnuje z postawienia własnej wierzytelności zwrotnej (do wysokości świadczenia zwrotnego konsumenta) w stan wymagalności i godzi się w tym zakresie na powstanie roszczenia odsetkowego konsumenta ( argumentum a maiori ad minus )”. Odsetki. O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 k.c. zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. W niniejszej sprawie Sąd zasądził od pozwanego na rzecz M. Z. (1) kwotę 17 938,28 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 26 lipca 2020 r. do dnia zapłaty. Sąd przyjął jako dzień naliczania odsetek ustawowych datę 26 lipca 2020 r., czyli 31. dzień od dnia doręczenia pozwanemu wezwań do zapłaty. Pismo wpłynęło do banku 25 czerwca 2020 r. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1109) odpowiedzi, o której mowa w art. 5 ust. 1. (tj. na reklamację klienta), należy udzielić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania reklamacji. Do zachowania terminu wystarczy wysłanie odpowiedzi przed jego upływem. Funkcję reklamacji w niniejszej sprawie spełniły wezwania do zapłaty, w związku z czym pozwany popadł w zwłokę dzień po upływie 30 dni. Pozwany w żaden sposób nie reagując na reklamację powodów musiał się liczyć z tym, że przynajmniej w zakresie nadpłaty, w ostatecznym rozliczeniu, będzie musiał ponieść również koszty odsetek. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie 100 zd. 2 k.p.c. , obciążając całością kosztów pozwanego. Sąd miał na uwadze fakt, że stronami sporu są konsumenci i przedsiębiorca, a powodowie mieli rację podnosząc abuzywność postanowień umownych, a także podnosząc zarzut nieważności umów wobec braku możliwości utrzymania ich w mocy po wyłączeniu klauzul waloryzacyjnych. Zatem powodowie wygrali sprawę co do zasady, a wysokość zasądzonych na ich rzecz kwot, na skutek uznania umów za nieważne, jest pochodną przyjętej przy rozstrzyganiu teorii stanowiącej podstawę rozliczenia (saldo/dwie kondykcje). Ich zmienność w orzecznictwie w czasie trwania procesu nie powinna obciążać konsumentów. Na wysokość zasądzonych kosztów złożyły się: - uiszczona opłata od pozwu w wysokości 2 000 zł; - opłata skarbowa od pełnomocnictw w kwocie 34 zł; - ustalone na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych wynagrodzenie pełnomocnika strony powodowej w kwocie 10 800 zł. Powyższe kwoty zostały zasądzone w równej części na rzecz powodów, tj. po 6.417 zł na rzecz każdego z nich. SSO Rafał Wagner 1 por.: - uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20.11.2015 r., III CZP 17/15, - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7.07.2021 r. I CSKP 222/21, - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.05.2022 r., II CSKP 796/22, 2 por.: - pkt 44 wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 26.04.2012 r., C-472/10, N. H. , - pkt 47 wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21.12.2016 r., C-119/15, Biuro (...) 3 por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2018 r., III CZP 29/17, 4 zob. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 14.12.2010 r., XVII AmC 426/09. 5 por.: - wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 3.10.2019 r., C-290/18, D. , - wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 29.04.2021 r., C-19/20, Bank (...) , 6 por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 – C-82/21, (...) , pkt 78, 7 por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 8.09.2022 r., C-80/21 – C-82/21, (...) , pkt 76, 8 por.: - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26.05.2022 r., II CSKP 650/22, - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2022 r., II CSKP 701/22, - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., II CSKP 616/22. 9 por.: - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19.05.2022 r., II CSKP 797/22, - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20.06.2022 r., II CSKP 701/22, - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.06.2022 r., II CSKP 616/22. 10 por. postanowienie SN z 9 stycznia 2019 roku, I CZ 112/18.