I C 1406/24

Sygn. akt I C 1406/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 stycznia 2026 roku Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSO Piotr Suchecki Protokolant: Karolina Fojcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2026 roku w Gliwicach sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. przeciwko R. D. , A. D. o zapłatę 1. 
        oddala powództwo; 2. 
        nie obciąża pozwanych kosztami procesu. SSO Piotr Suchecki Sygn. akt I C 1406/24 UZASADNIENIE W dniu 23 października 2024 r. (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. wniosła o zasądzenie na jej rzecz od A. D. i R. D. kwoty 244 080 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 30 lipca 2024 oraz kosztami postępowania. Uzasadniając żądanie powodowy Bank oświadczył, iż w dniu 26 września 2007 r. pozwani z własnej inicjatyw zawarli umowę kredytu hipotecznego, której ważność zakwestionowali w toczącym się równolegle procesie, gdzie żądają od banku zwrotu całości spełnionych z ich strony świadczeń. Uznanie nieważności umowy i uwzględnienie roszczenia pieniężnego powodów będzie skutkowało koniecznością dochodzenia przez Bank zwrotu świadczenia spełnionego nienależnie na rzecz pozwanych. A. D. i R. D. domagali się oddalenia powództwa w całości wskazując na przedwczesność powództwa, nadużycie prawa w zakresie żądania odsetkowego oraz podnosząc zarzut przedawnienia roszczenia. W piśmie z dnia 22 sierpnia 2025 r. powodowy Bank oświadczył o cofnięciu pozwu i zrzeczeniu się roszczenia w zakresie kwoty 244 080 zł i podtrzymał żądanie zasądzenia ustawowych odsetka za opóźnienie od tej kwoty, liczonych od dnia 30 lipca 2024 r. do dnia 2 maja 2025 r. oraz kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazał, iż w wyniku zwartego w dniu 12 kwietnia 2025 r. porozumienia pozwani zaspokoili należność główną w całości. Prawomocnym postanowieniem z dnia 1 września 2025 r. sąd umorzył postępowanie w zakresie obejmującym żądanie zasądzenia kwoty 244 080 zł. Stan faktyczny W dniu 26 września 2007 roku (...) w W. zawarła z A. D. i R. D. umowę kredytu hipotecznego nr (...) na kwotę 244 080 zł z przeznaczeniem na zakup lokalu mieszkalnego oraz lokalu użytkowego, z zobowiązaniem do spłaty do 10 października 2037 r. Bank wypłacił na rzecz pozwanych kwotę 244 080,01 zł. W 2019 r. pozwani całkowicie spłacili kredyt. W 2023 r. A. D. i R. D. wystąpili przeciwko Bankowi z powództwem o zapłatę kwoty 462 837,23 zł, stanowiącej sumę wszystkich świadczeń, jakie spełnili na rzecz Banku w ramach umowy kredytu, której ważność zakwestionowali. Wyrokiem z dnia 12 lutego 2024 r. sąd uwzględnił ich powództwo w całości, zasądzając również koszty procesu w kwocie 11 834 zł. Wyrok ten został zaskarżony przez Bank, ale w wyniku cofnięcia apelacji sąd umorzył postępowanie apelacyjne w dniu 4 marca 2025 r. Pismem z dnia 6 marca 2025 r. pozwani wezwali Bank do wykonania wyroku i zapłaty na ich rzecz całości zasądzonych świadczeń, w tym kosztów postępowania za obie instancje. W dniu 19 marca 2025 r. Bank zapłacił na rachunek pełnomocnika pozwanych kwotę 462 837,23 zł. W dniu 12 kwietnia 2025 r. strony zawarły porozumienie kompensacyjne, w ramach którego potwierdziły, że pozwanym przysługuje od Banku kwota 11 195,41 zł tytułem zwrotu świadczeń nieobjętych wydanym wyrokiem, a Bankowi przysługuje od pozwanych kwota 244 080,01 zł z tytułu zwrotu nienależnie wypłaconego kapitału. Wskutek dokonanego potrącenia pozwani zobowiązali się zapłacić Bankowi kwotę 232 884,60 zł w terminie 30 dni, a Bank zobowiązał się do cofnięcia swojego pozwu w terminie 30 dni od dokonania tej zapłaty. Strony postanowiły, że porozumienie to wyczerpuje wszelkie pozostałe roszczenia, które powstały w związku z zawarciem lub unieważnieniem umowy, z wyłączeniem szczególnych postanowień tego porozumienia i zrzekły się praw do ich dochodzenia od siebie. W ramach szczególnych postanowień Bank zastrzegł sobie prawo do żądania dochodzenia odsetek za opóźnienie w zapłacie zwrotu kapitału oraz podtrzymania żądania zasądzenia kosztów zainicjowanego procesu. Z kolei pozwani nie zrezygnowali z kosztów tego procesu, które to strony pozostawiły do rozstrzygnięcia sądu. W dniu 2 maja 2025 r. pozwani dokonali na rzecz Banku zapłaty kwoty 232 884,60 zł. okoliczności niesporne Ustaleń w zakresie stanu faktycznego przyjętego za podstawę do przeprowadzenia rozważań Sąd dokonał kierując się dyrektywami wynikającymi z art.229, 230 i 233 § 1 k.p.c. i mając na uwadze, że wszystkie okoliczności przedstawione w ramach ustalonego powyżej stanu faktycznego miały charakter niesporny, wynikający ze znanych stronom i niekwestionowanych dokumentów. Sąd zważył Poza sporem jest, że umowa kredytu na podstawie której doszło do przesunięć majątkowych pomiędzy stronami okazała się nieważna. To, co do zasady otwierało stronom drogę do żądania zwrotu nienależnie spełnionych świadczeń, opartą na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. Sposób rozliczenia takich świadczeń precyzyjnie wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 22 października 2025 r., I CSK 812/25. Sąd wyjaśnił, że „W wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, Trybunał zakwestionował dominującą w judykaturze sądów krajowych zasadę dwóch kondykcji przy rozliczeniu wzajemnych świadczeń spełnionych przez strony na podstawie nieważnej umowy kredytowej. Co prawda przedmiotem rozpoznania była problematyka zastosowania teorii dwóch kondykcji w sprawie z powództwa banku przeciwko konsumentowi, jednakże z powołanego orzeczenia można wyprowadzić wniosek, że teoria salda działa w obie strony. Zatem przyjęcie teorii salda oznacza, że termin wymagalności roszczeń z tytułu zwrotu wzajemnych świadczeń pieniężnych spełnionych na podstawie nieważnej umowy, do wysokości niższego świadczenia, powstaje w tym samym czasie, a więc opóźnienie w spełnieniu świadczenia zwrotnego odnosi się do tej części, która przekracza wysokość świadczenia zwrotnego drugiej strony. Nie sposób uznać, że konsumentowi przysługuje dodatkowa korzyść w postaci odsetek za opóźnienie w zwrocie spełnionego świadczenia (tj. w zakresie świadczenia, którego wysokość odpowiada wysokości świadczenia wypłaconego przez bank na rzecz konsumenta w wykonaniu umowy kredytowej) na podstawie nieważnej umowy kredytowej, gdyż wskutek orzeczonej nieważności konsument uzyskuje w istocie kredyt darmowy, zaś bank nie może domagać się zapłaty przewidzianych w umowie odsetek od kwoty kapitału, jak również nie może skutecznie żądać od konsumenta wynagrodzenia za bezumowne korzystania I CSK 812/25 z kwoty kapitału, ani waloryzacji kwoty wypłaconego kapitału. Jednocześnie z faktu, że bank stał na stanowisku, iż umowa kredytowa jest ważna, nie można wyprowadzić tezy, że w razie nieważności tej umowy i powstania stanu wymagalności roszczenia zwrotnego konsumenta (na skutek wezwania do zapłaty – art. 455 k.c. ), bank rezygnuje z postawienia własnej wierzytelności zwrotnej (do wysokości świadczenia zwrotnego konsumenta) w stan wymagalności i godzi się w tym zakresie na powstanie roszczenia odsetkowego konsumenta (argumentum a maiori od minus). Zgodnie z art. 455 k.c. , jeżeli termin świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania. W przypadku teorii salda postawienie w stan wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego jednej strony nieważnego kontraktu skutkuje powstaniem stanu wymagalności roszczenia pieniężnego zwrotnego drugiej strony do wysokości niższej wierzytelności. W tym zakresie termin spełnienia wzajemnego świadczenia (tj. z tytułu zwrotu kwoty kapitału) wynika z właściwości zobowiązania w rozumieniu art. 455 k.c. Powołana wykładnia prawa krajowego nie sprzeciwia się Dyrektywie 93/13, gdyż z jednej strony bank ponosi dotkliwą sankcję w postaci braku możliwości domagania się wynagrodzenia z tytułu korzystania przez konsumenta z kwoty wypłaconego kapitału. Z drugiej zaś strony środki kredytowe zostały udzielone na nabycie lokalu mieszkalnego, którego konsumenci stali się właścicielami i korzystali z niego oraz którego wartość znacząco wzrosła w stosunku do kwoty nominalnej wypłaconego kapitału kredytu. Dysproporcja ta jest widoczna, gdyż konsument, który będąc właścicielem lokalu (zakupionego za środki kredytowe) i korzystając z niego (przez zamieszkiwanie, względnie uzyskując środki pieniężne z jego wynajmu), mógłby domagać się jeszcze odsetek za opóźnienie od kwoty (spełnionych świadczeń w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej) nieprzekraczającej w sumie nominalnej kwoty kapitału wypłaconego przez bank, tylko dlatego, że bank nie wezwał formalnie konsumenta do zwrotu kwoty kapitału, ponieważ uznał, że umowa kredytowa jest ważna. I CSK 812/25 6 W konsekwencji tzw. teoria salda przy wzajemnych świadczeniach pieniężnych zwrotnych ma sens prawny, ekonomiczny i społeczny gdy powinność odliczenia przez jedną stronę nieważnego kontraktu od swojego świadczenia zwrotnego wysokości tego, co świadczyła na jej rzecz druga strona, następuje z chwilą powstania stanu wymagalności roszczenia zwrotnego jednej ze stron (w związku z wezwaniem drugiej strony do zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie nieważnego kontraktu), nawet gdyby druga strona z uwagi na jej stanowisko o ważności tej umowy nie wystosowała formalnego wezwania o zwrot spełnionego przez nią świadczenia Inne rozumienie teorii salda, w kontekście roszczenia odsetkowego konsumenta naruszałoby zasadę proporcjonalności sankcji z Dyrektywy 93/13 w stosunku do przedsiębiorcy za stosowanie abuzywnych postanowień w umowach z udziałem konsumentów, a tym samym i konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej ( art. 2 Konstytucji RP ). Teoria salda powinna działać w stosunku do świadczeń zwrotnych obydwu stron zarówno w odniesieniu do roszczenia zwrotnego konsumenta w stosunku do banku, jak i roszczenia zwrotnego banku przeciwko konsumentowi. Jest ona również korzystna dla konsumenta, nie narażając go przy tym na dodatkowe koszty procesu sądowego związane z roszczeniem zwrotnym banku”. Reasumując, pozwanym przysługiwało wyłącznie roszczenie o zapłatę kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy wypłaconym przez Bank kapitałem, a sumą środków wpłaconych przez nich w ramach wykonywania umowy. Powodowie zdecydowali się jednak pozwać Bank o zwrot całości środków, jakie na świadczyli w ramach umowy i korzystając z rozbieżności w orzecznictwie uzyskali wyrok zgodny z ich żądaniem. Dopiero po wydaniu takiego wyroku Bank wystąpił z pozwem o zwrot całości swojego świadczenia. Wbrew zarzutowi pozwanych nie ma znaczenia, iż w chwili jego wniesienia kwestia ważności umowy nie była jeszcze prawomocnie rozstrzygnięta. Zdarza się bowiem, że mimo trwającego sporu dotyczącego źródła zobowiązania, strona, która kwestionuje jego istnienie, zmuszona jest wystąpić z powództwem chroniącym ją przed przedawnieniem. Jako przykład wskazać można sytuację, w której strona kwestionująca istnienie podstaw do dziedziczenia testamentowego w postępowaniu spadkowym, przed zakończeniem tego postępowania musi wnieść pozew o zachowek, albowiem roszczenie takie przedawnia się z upływem 5 lat od otwarcia spadku. Nie można przy tym czynić Bankowi zarzutu, że nadużył prawa i przed wytoczeniem procesu sam nie dokonał potrącenia, albowiem taki prawny obowiązek nie istnieje. Nadto zarzutu takiego nie powinni formułować pozwani, którzy wytaczając powództwo w 2023 r. także nie skorzystali z prawa do potrącenia wierzytelności i sami nie postrzegają tego jako nadużycia swoich uprawnień. Nie mogą więc zgłaszać do przeciwnika procesowego pretensji o korzystanie z prawa, z którego sami w równoległym procesie w pełni korzystali. Nadto po prawomocności wyroku pozwani nadal domagali się od Banku jego wykonania w pełnym zakresie i Bank, chcąc uchronić się przed skutkami przymusowej egzekucji całą zasądzoną kwotę im zapłacił. Pozwani postąpili tak, mimo iż wówczas byli świadomi, że równolegle trwa proces, w którym Bank dochodzi zwrotu kapitału. W wyniku wykonania wyroku i dokonanej na rzecz pozwanych zapłaty powództwo Banku w niniejszej sprawie stało się całkowicie uzasadnione. Dopiero po dokonaniu zapłaty ze strony Banku powodowie przystąpili do rozliczenia wierzytelności należnej Bankowi i po upływie 1,5 miesiąca dokonali na jego rzecz zapłaty. Ta okoliczność skutkowała cofnięciem powództwa w zakresie należności głównej, jednakże zgodnie z utrwalonym poglądem zaspokojenie przez pozwanego roszczenia po wytoczeniu powództwa jest równoznaczne z przegraniem przez niego sprawy (post. SN z 12.8.1965 r., I CZ 80/65, OSNC 1966, Nr 3, poz. 47). W przedstawionych okolicznościach bez wątpienia doszło do zaspokojenia słusznego roszczenia Banku po wniesieniu powództwa, którego zasadność pozwani od początku negowali. W zakresie dochodzonych w dalszym zakresie odsetek powództwo zostało oddalone, albowiem ich rozliczenie powinno nastąpić w sposób przedstawiony już w przytoczonym uzasadnieniu do postanowienia z dnia 22 października 2025 r., I CSK 812/25. Niezależnie od powyższego należy mieć na uwadze, że w zwartym porozumieniu z dnia 12 kwietnia 2025 r. pozwani zrzekli się odsetek, jakie wynikały na ich rzecz z wyroku sądu. Nadto z wyroku TSUE z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie C-902/24 wynika, że dopóki przedsiębiorca podnosi, iż umowa zawarta z konsumentem jest ważna, każde wezwanie, które doręcza konsumentowi w celu zwrotu pożyczonego kapitału, nie może wywoływać skutków, w szczególności do celów zapłaty odsetek za opóźnienie, do czasu ostatecznego stwierdzenia nieważności tej umowy. To czyniłoby bezzasadnym żądanie zapłaty odsetek za okres przed prawomocnością wyroku przesądzającego o nieważności umowy. Natomiast żądanie przez Bank zapłaty odsetek za okres późniejszy należałoby jako nadużycie prawa podmiotowego, nie zasługujące na ochronę prawną w kontekście zrzeczenia się przez pozwanych ich prawa do odsetek. Podkreślenia wymaga, że gdyby strony dokonały rozliczenia we właściwy sposób, tak jak przedstawiono to w przytoczonym wyroku SN, to wierzytelność należna Bankowi wygasłaby zgodnie z art. 498 § 2 k.c. , a pozwani mogliby żądać odsetek tyko w zakresie „nadwyżki”. Przy czym tych odsetek skutecznie się zrzekli. W przedstawionych okolicznościach żadna ze stron nie zasługiwała na premiowanie poprzez przyznawanie zwrotu kosztów procesu. Jak już nadmieniono powództwo Banku o zwrot kapitału w chwili jego wytoczenia stanowiło uzasadniony środek obrony i jak się okazało, na skutek uzyskanego przez pozwanych wyroku oraz żądania jego wykonania, stało się uzasadnione. A roszczenie Banku zostało zaspokojone dopiero w toku procesu i to było wyłączną przyczyną cofnięcia pozwu. Tym samym pozwani mają status strony przegrywającej, zgodnie ze wskazaną już wykładnią zawartą w postanowieniu SN z dnia 12.8.1965 r., I CZ 80/65. Oddalenie powództwa w zakresie należności odsetkowych miało z punktu widzenia wartości przedmiotu sporu charakter marginalny. Pozwani powinni zatem zostać obciążeni kosztami procesu na rzecz powódki. We wskazanym już wyroku TSUE z dnia 22 stycznia 2026 r. w sprawie C-902/24 orzekł on (pkt 84), że rozstrzygając o kosztach procesu sąd powinien ocenić wszystkie okoliczności zawisłej przed nim sprawy w celu uwzględnienia, w stosownym przypadku, ewentualnej złej wiary konsumentów, którzy sprzeciwiają się potrąceniu wzajemnych wierzytelności. A w tym przypadku pozwani świadomi wytoczonego przez Bank powództwa o zwrot kapitału konsekwentnie dochodzili i zmierzali do wyegzekwowania zwrotu całości świadczenia spełnionego z ich strony na rzecz Banku. O kosztach sąd rozstrzygnął jednak na podstawie art. 102 k.p.c. Faktem jest bowiem, że kanwą sporu jest umowa, za nieważność której wyłączną odpowiedzialność ponosi Bank. SSO Piotr Suchecki