I C 1372/17
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód J. J. wniósł pozew o zasądzenie od Skarbu Państwa kwoty 143.293,20 zł odszkodowania wraz z odsetkami, podnosząc, że poniósł szkodę wskutek wydania przez Radę Ministrów rozporządzenia uchylającego rozporządzenie o utworzeniu gminy G. Powód zawarł wcześniej przedwstępną umowę najmu lokali biurowych, które miały służyć tworzonej gminie, licząc na uzyskanie czynszu. Po uchyleniu rozporządzenia, umowa przyrzeczona nie została zawarta. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 1 czerwca 2017 r. uznał rozporządzenie uchylające za niezgodne z Konstytucją. Sąd Okręgowy w Warszawie, rozpatrując sprawę z powództwa J. J. przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Rady Ministrów i Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, zasądził od Skarbu Państwa – Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz powoda kwotę 143.293,20 zł wraz z odsetkami oraz zasądził zwrot kosztów procesu. Sąd uznał, że podstawą roszczenia jest art. 417[1] § 1 k.c., a szkoda polegała na utraconych korzyściach z niezawartej umowy najmu. Sąd odrzucił zarzut przedawnienia oparty na przepisach o umowie przedwstępnej, uznając, że odpowiedzialność wynika z wydania aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją. Sąd podkreślił, że skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego mają moc wsteczną (ex tunc), a istniał adekwatny związek przyczynowy między wydaniem niekonstytucyjnego rozporządzenia a utratą przez powoda spodziewanych korzyści z umowy najmu, która nie doszła do skutku.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną wydaniem aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ze szczególnym uwzględnieniem mocy wstecznej wyroków Trybunału Konstytucyjnego i możliwości dochodzenia utraconych korzyści.
Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji utworzenia i zniesienia gminy, ale zasady odpowiedzialności odszkodowawczej za akty normatywne mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą za szkodę wyrządzoną wydaniem rozporządzenia, które zostało następnie uznane za niezgodne z Konstytucją?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 417[1] § 1 k.c., jeśli szkoda została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie przy wykonywaniu władzy publicznej, a niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją została stwierdzona we właściwym postępowaniu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wydanie rozporządzenia uchylającego rozporządzenie o utworzeniu gminy, które następnie zostało uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją, stanowiło bezprawne działanie władzy publicznej. Skoro to działanie doprowadziło do utraty przez powoda korzyści z niezawartej umowy najmu, istnieje adekwatny związek przyczynowy między tym aktem a szkodą.
Czy skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją mają moc wsteczną (ex tunc) w kontekście odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją mają moc wsteczną (ex tunc), co oznacza, że akt ten jest traktowany jako niezgodny z prawem od chwili jego wydania.
Uzasadnienie
Sąd podzielił pogląd Sądu Najwyższego o retroaktywnym charakterze orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, wskazując, że art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz konstrukcja odpowiedzialności za bezprawie normatywne przemawiają za uwzględnieniem stanu niekonstytucyjności od chwili wydania aktu normatywnego, a nie od daty ogłoszenia wyroku Trybunału.
Czy utracone korzyści z niezawartej umowy najmu mogą stanowić szkodę podlegającą naprawieniu na podstawie przepisów o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną aktem normatywnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, utracone korzyści mogą stanowić szkodę podlegającą naprawieniu, jeśli istnieje adekwatny związek przyczynowy między wydaniem niezgodnego z prawem aktu normatywnego a utratą tych korzyści.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że chociaż rozporządzenie uchylające nie przyznawało ani nie odbierało powodowi bezpośrednio praw, to jego wydanie doprowadziło do sytuacji, w której powód nie mógł zrealizować swojego prawnie chronionego interesu majątkowego w postaci zawarcia umowy najmu i uzyskania z niej pożytków. Istniał adekwatny związek przyczynowy między wydaniem niekonstytucyjnego aktu a utratą tych korzyści.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. J. | osoba_fizyczna | powód |
| Skarb Państwa – Prezes Rady Ministrów | organ_państwowy | pozwany |
| Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji | organ_państwowy | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 417 § 1
Kodeks cywilny
Za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa.
k.c. art. 417 § 1
Kodeks cywilny
Szkoda wyrządzona przez niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą podlega naprawieniu po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tego aktu z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.
Pomocnicze
k.c. art. 361 § 1
Kodeks cywilny
Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działań lub zaniechań, z których wynikła szkoda.
k.c. art. 481 § 1
Kodeks cywilny
Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, choćby nie poniósł żadnej szkody i choćby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
k.c. art. 455
Kodeks cywilny
Jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Strona wygrywająca sprawę jest obowiązana do zwrotu przeciwnikowi na jego żądanie kosztów niezbędnych do celów postępowania.
u.s.g. art. 4 § 1
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 4a § 1
Ustawa o samorządzie gminnym
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wydanie rozporządzenia uchylającego rozporządzenie o utworzeniu gminy, które zostało uznane za niezgodne z Konstytucją, stanowiło podstawę odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa na podstawie art. 417[1] § 1 k.c. • Skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego mają moc wsteczną (ex tunc), co oznacza, że niezgodność aktu normatywnego z Konstytucją należy uwzględniać od chwili jego wydania. • Istniał adekwatny związek przyczynowy między wydaniem niekonstytucyjnego rozporządzenia a utratą przez powoda korzyści z niezawartej umowy najmu. • Utracone korzyści z umowy najmu, która nie doszła do skutku z powodu wydania niezgodnego z prawem aktu normatywnego, stanowią szkodę podlegającą naprawieniu.
Odrzucone argumenty
Zarzut przedawnienia oparty na przepisach o umowie przedwstępnej (art. 390 k.c.), ponieważ odpowiedzialność wynikała z wydania aktu normatywnego, a nie z niewykonania umowy przedwstępnej. • Brak bezpośredniego związku przyczynowego między wydanym aktem a szkodą, ponieważ rozporządzenie nie kreowało praw po stronie powoda. • Szkoda polegająca na niezawarciu umowy przyrzeczonej nie obejmuje utraconych korzyści.
Godne uwagi sformułowania
Podstawą roszczenia pozwu jest teza o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną wydaniem aktu normatywnego, którego niezgodność z Konstytucją i ustawą została stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (art. 417 1 § 1 k.c.). • Istotą podstawy odpowiedzialności pozwanego było doprowadzenie sprzecznym z prawem aktem normatywnym do sytuacji, w której umowa przyrzeczona nie mogła zostać zawarta, wobec braku podmiotu uprawnionego do jej zawarcia. • Sąd orzekający w sprawie podziela ten pogląd, którego uzasadnienia należy poszukiwać w treści art. 190 ust. 4 Konstytucji oraz konstrukcji samej odpowiedzialności za bezprawie normatywne. • Konstatacja, że uznane za niezgodne z Konstytucją rozporządzenie w swoje treści nie przyznawało ani nie odbierało powodowi określonych praw, nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy wprowadzeniem do porządku prawnego owej normy a zaistnieniem określonego przez powoda uszczerbku.
Skład orzekający
Andrzej Vertun
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną wydaniem aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ze szczególnym uwzględnieniem mocy wstecznej wyroków Trybunału Konstytucyjnego i możliwości dochodzenia utraconych korzyści."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji utworzenia i zniesienia gminy, ale zasady odpowiedzialności odszkodowawczej za akty normatywne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak decyzje administracyjne, nawet te dotyczące tworzenia jednostek samorządu terytorialnego, mogą mieć realne konsekwencje finansowe dla obywateli, a państwo ponosi za nie odpowiedzialność, gdy są niezgodne z prawem wyższego rzędu.
“Państwo zapłaci za niezgodne z prawem rozporządzenie: jak utracone korzyści z umowy najmu stały się podstawą odszkodowania.”
Dane finansowe
WPS: 143 293,2 PLN
odszkodowanie: 143 293,2 PLN
zwrot kosztów procesu: 12 582 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.