I C 132/18

Sygn. akt I C 132/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2021 r. Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR del. Michał Siemieniec Protokolant: Jan Migduła po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2021 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa A. K. (1) przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (...) o zapłatę I. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz powódki A. K. (1) kwotę 139.769 (sto trzydzieści dziewięć tysięcy siedemset sześćdziesiąt dziewięć) złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 22 listopada 2021 r. do dnia zapłaty; II. w pozostałej części oddala powództwo; III. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz powódki A. K. (1) kwotę 14.417 (czternaście tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem kosztów procesu; IV. nakazuje ściągnąć od strony pozwanej Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 4.007,88 zł (cztery tysiące siedem 88/100) złotych tytułem zwrotu wydatków. Sygn. akt I C 132/18 UZASADNIENIE wyroku z dnia 29 listopada 2021 roku Powódka A. K. (1) w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (...) domagała się zasądzenia od pozwanego na jej rzecz kwoty 140.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20 grudnia 2017 r. do dnia zapłaty tytułem odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem prawomocnego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia 6 czerwca 1963 roku, znak L.RL.IX-50/779/63 oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 6 marca 1963 roku, znak RL.VI-114/21/63, zatwierdzającego projekt wymiany gruntów położonych we wsi Ł. , pow. G. w części dotyczącej gruntów będących własnością M. J. (1) , z domu S. , oznaczonych przed wymianą jako działki nr: (...) o łącznej pow. 0,4743 ha, w związku ze stwierdzeniem wydania powyższej decyzji z naruszeniem prawa, oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jako podstawę roszczenia wskazała przepis art. 417 k.c. Na uzasadnienie swojego stanowiska wskazała, że decyzje Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 6 marca 1963 r. i Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia 6 czerwca 1963 r. zatwierdzające projekt wymiany gruntów wsi Ł. , w odniesieniu do parcel oznaczonych przed wymianą jako działki nr (...) , o pow. 0,4743 ha wywołały nieodwracalne skutki prawne oraz spowodowały bezpośrednio szkodę w majątku M. J. (1) (z domu S. ) – poprzedniczki prawnej powódki. Powódka wskazała, że M. J. (1) nie otrzymała za grunty stanowiące jej własność i rozdysponowane w postępowaniu przeprowadzonym przez SKO w N. żadnych gruntów o równej wartości w zamian za grunty dotychczas posiadane. Zdaniem powódki zaskarżone orzeczenie rażąco narusza art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów , stanowiącego materialną podstawę do oceny zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem. Powódka podkreśliła, iż na mocy wadliwej decyzji administracyjnej państwo przejęło na własność grunty jej poprzedniczki prawnej, co spowodowało bezpośrednią szkodę w jej majątku. Działania organu, którego strona pozwana jest następcą prawnym rażąco naruszyły prawo, pozbawiły własności poprzedników prawnych powódki, co spowodowało powstanie szkody i uzasadniło żądanie zapłaty odszkodowania. Strona pozwana Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę (...) zastępowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczpospolitej Polskiej w odpowiedzi na pozew (k. 40-48) wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powódki na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej na podstawie art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej polskiej kosztów zastępstwa procesowego oraz zasądzenie od powódki na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Wojewodę (...) pozostałych kosztów postępowania. Strona pozwana zakwestionowała powództwo co do wysokości i co do zasady. Zdaniem strony pozwanej powódka nie wykazała, że jej poprzednicy prawni byli właścicielami nieruchomości, z tytułu utraty której domaga się odszkodowania, nie wykazała, gdzie ta nieruchomość była położona, jakie są aktualne numery działek i ksiąg wieczystych obejmujących przedmiotową nieruchomość. Ponadto w pozwie wskazano nieaktualne numery działek objętych postępowaniem oraz nie przytoczono jakichkolwiek informacji pozwalających choćby w sposób przybliżony zlokalizować jej aktualne położenie, a powódka reprezentowana przez fachowego pełnomocnika nie zainicjowała odpowiedniego postępowania dowodowego mającego wyjaśnić ten stan rzeczy. Dodatkowo zarzuciła brak udowodnienia roszczenia w zakresie określenia wysokości szkody oraz podała, iż powódka domaga się zasądzenia od dnia poprzedzającego wyrokowanie, co jest sprzeczne z utrwaloną w orzecznictwie zasadą, że data wymagalności roszczenia nie może być w tego typu stanach faktycznych wcześniejsza, niż dzień wyrokowania. Sąd ustalił następujący stan faktyczny W dniu 6 marca 1963 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. wydało decyzję, którą zatwierdziło projekt wymiany gruntów we wsi Ł. , pow. G. , oznaczony na planie i w dowodach pomiarowych sporządzonych przez geodetę F. Ś. . Decyzja objęła między innymi parcele nr 150, 155, 156 , 252, 253, stanowiące własność M. J. (2) z domu S. . W postępowaniu administracyjnym M. J. (1) nie brała udziału, organ administracji przyjął błędnie, że w dacie wydawania decyzji już nie żyła. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. decyzją z dnia 6 czerwca 1963 r. Decyzją z dnia 26 października 2004 r., znak: GZge-057-604-71/02 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 2 k.p.a. stwierdził nieważność decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. Nr L.RL.IX-50/779/63 z dnia 6 czerwca 1963 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 6 marca 1963 r. Nr RL.VI-114/21/63 zatwierdzającej projekt wymiany gruntów położonych we wsi Ł. , w części dotyczącej gruntów M. J. (1) , oznaczonych przed wymianą jako parcele nr 150, 155, 156 o pow. 3,9921 ha oraz stwierdził, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia 6 czerwca 1963 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 6 marca 1963 r. została wydana z naruszeniem prawa w części dotyczącej gruntów M. J. (1) , oznaczonych przed wymianą jako parcele 252 i 253 o pow. 0,4743 ha, lecz z uwagi na nieodwracalne skutki prawne nie stwierdził jej nieważności. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 21 stycznia 2015 r., znak SKO-GN-4160-60/14. [ dowód: decyzja w sprawie wymiany gruntów wsi Ł. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 6 marca 1963 r. , k. 74-75, decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 października 2004 r., znak: GZge-057-604-71/02, k. 27-28, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 21 stycznia 2015 r., znak SKO-GN-4160-60/14, k. 29-32 ] Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi - Widzewa w Łodzi z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt I Ns 1511/08 stwierdzono, że spadek po M. J. (2) z domu S. , córce A. i J. , zmarłej w dniu 25 września 2008 roku w Ł. , nabyła na postawie testamentu notarialnego w całości powódka A. K. (2) z domu S. . [ dowody: odpis postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi Widzewa w Łodzi, Wydział I Cywilny z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt I Ns 1511/08, k. 12, odpis skrócony aktu małżeństwa, k. 11 ] Nieruchomość oznaczona w 1963 roku jako parcela I. kat. 252, stanowiąca wówczas własność M. J. (2) odpowiada obecnym działkom o numerach ewidencyjnych (...) w całości oraz części działki (...) . Nieruchomość oznaczona w 1963 roku jako parcela I. kat. 253, stanowiąca wówczas własność M. J. (2) odpowiada obecnym działkom o numerach ewidencyjnych (...) w całości oraz części działki (...) . [ dowody: opinia biegłego geodety mgr inż. J. J. z dnia 14 lutego 2019 r., k. 108-110, wykaz zmian gruntowych, k. 111 ] Działki wchodzące w skład dawnych parceli 252 oraz 253 w aktualnie obowiązującym planie zagospodarowania zostały zaklasyfikowane jako tereny zabudowy mieszkaniowej o niskiej intensywności, natomiast działka nr (...) wchodząca w skład parceli 253 jako tereny komunikacji – drogi powiatowe klasy Z. Działki te są uzbrojone w sieci energii elektrycznej, gminnej kanalizacji sanitarnej i gazową (oprócz działki nr (...) ). Obszar działek jest zurbanizowany. Działki tworzą pas gruntu biorący początek od drogi powiatowej i ciągnący się w kierunku północno- zachodnim. Grunt jest przeznaczony pod zabudowę komercyjną, ale jako użytek stanowi również rolę, pastwisko i łąkę. Wieś Ł. , na terenie której znajdują się ww. działki, od lat sześćdziesiątych uważana jest za miejsce rekreacyjne. W 1963 roku dla nieruchomości tych nie było sporządzonego planu zagospodarowania przestrzennego. Działki stanowiły użytek rolny, ale nie było przeszkód, by je zabudować. Wartość rynkowa nieruchomości położonej we wsi Ł. , gmina R. , według stanu z daty decyzji scaleniowej, a wartości z chwili obecnej wynosi: parcela nr 252 – 70.127 złotych, parcela nr 253 – 69.642 zł. [ dowody: opinia z dnia 22 stycznia 2021 r. sporządzona przez biegłą mgr inż. A. C. , k. 201-217; opinia uzupełniająca z dnia 16 czerwca 2017 r., k. 271-274; ustna opinia uzupełniająca, protokół rozprawy z dnia 22 listopada 2021 roku, rejestracja od 00:02:10, k. 322 ] Pismem z dnia 21 listopada 2017 r. pełnomocnik powódki wezwał pozwanego do zapłaty odszkodowania w kwocie 140.000 zł za szkodę wywołaną wydaniem orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia 6 czerwca 1963 r. [ dowód: wezwanie do zapłaty, k. 20-22, dowód doręczenia k. 23-24 ] Powyższy stan faktyczny sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów urzędowych powyżej wskazanych, które, zgodnie z art. 244 § 1 k.p.c. , sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności i treści. Brak też było podstaw do ich zakwestionowania przez sąd urzędu. Sporządzone w toku postępowania opinie biegłego z zakresu geodezji i kartografii J. J. oraz biegłej z zakresu szacowania nieruchomości A. C. są jasne, logiczne, zgodne ze wskazaniami wiedzy i nie zachodzą w nich sprzeczności. Biegła A. C. w sposób przekonujący odniosła się do zarzutów wniesionych do opinii przez stronę pozwaną, wyczerpująco wyjaśniając kwestie budzące wątpliwości w pisemnej i ustnej opinii uzupełniającej. Sąd na zasadzie art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. pominął wnioski strony pozwanej o przeprowadzenie dowodu z opinii kolejnego biegłego geodety oraz kolejnego biegłego rzeczoznawcy majątkowego jako zmierzające do przedłużenia postępowania. Sporządzone w sprawie opinie biegłych w zakresie tych specjalności były zupełne i nie było potrzeby powoływania dalszych biegłych. Sąd zważył, co następuje Powództwo było usprawiedliwione w znacznej części. Na wstępie należy wskazać, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a. (zob. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011 r., sygn.. akt III CZP 112/10, publ. OSNC 2011/7-8/75). Przy tym należy pamiętać, że administracyjny tryb dochodzenia roszczeń odszkodowawczych nie ma w tej kategorii spraw zastosowania. Nie uwzględnia się zatem w tym przypadku regulacji z § 4 i 5 powołanego art. 160 k.p.a. wymagającej uprzedniego wyczerpania administracyjnej drogi dochodzenia odszkodowania. Przepis art. 160 § 2 k.p.a. nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu cywilnego do odszkodowania za szkodę będącą następstwem wadliwej decyzji administracyjnej, której niezgodność z prawem została stwierdzona decyzją nadzorczą. Skarb Państwa odpowiada zatem na podstawie art. 160 k.p.a. w związku z art. 361 k.c. Jakkolwiek wskazane stanowisko przesądza o niestosowaniu w niniejszej sprawie art. 417 1 k.c. podnieść należy, że zarówno na gruncie art. 160 k.p.a. i poprzez odesłanie z tego przepisu do art. 361 k.c. , jak i na gruncie art. 417 1 § 2 k.c. , warunkiem dochodzenia roszczeń odszkodowawczych jest wydanie ostatecznej decyzji administracyjnej nieważnej lub niezgodnej z prawem, wydanie ostatecznej decyzji nadzorczej stwierdzającej taką niezgodność z prawem lub nieważność, wystąpienie szkody w wyniku wydania wadliwej decyzji oraz wykazanie związku przyczynowego między tą decyzją a doznaną szkodą. Zdaniem sądu powódka należycie wykazała powyższe przesłanki zasądzenia odszkodowania. Szkodą dla powódki była utrata na podstawie wadliwej decyzji – nieruchomości, której właścicielką była M. J. (2) z domu S. – jej babka i pozbawienie powódki jako spadkobierczyni uprawnień do władania i rozporządzania nieruchomością. Zarzut nienależytego udowodnienia własności, podniesiony przez pozwanego, nie zasługiwał na uwzględnienie. Należy zauważyć, że gdyby organ administracji, nie potraktował M. J. (2) , jako osoby zmarłej, otrzymałaby ona w wyniku wymiany gruntów inną nieruchomość o zbliżonej wartości. Organy administracji nie kwestionowały wszak prawa własności poprzedniczki prawnej powódki. Należy dodać, iż w postępowaniu sądowym dotyczącym odszkodowania za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej polegające na wydaniu decyzji, której nieważność (wydanie z naruszeniem prawa) została stwierdzona decyzją nadzorczą, sąd jest związany prejudykatem w zakresie stwierdzenia nieważności (wydania z naruszeniem prawa). W niniejszej sprawie częściowo nieważność oraz wydanie z naruszaniem prawa decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia 6 czerwca 1963 r., znak L.RL.IX-50/779/63 oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 6 marca 1963 r., znak RL.VI-114/21/63. zostały stwierdzone w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 października 2004 r., znak GZge-057-604-71/02. Zostały więc spełnione dwie pierwsze przesłanki warunkujące możliwość dochodzenia odszkodowania za naprawienie szkody wywołanej ostateczną decyzją administracyjną. Trzecia przesłanka warunkująca dochodzenie odszkodowania - istnienie adekwatnego związku przyczynowego miedzy szkodą doznaną przez powódkę, a wydaniem orzeczenia, które zostało uznane za nieważne - przejawia się zaś w tym, iż gdyby nie wydano wadliwej decyzji, majątek poprzedniczki prawnej powódki nie zostałby uszczuplony o wartość nieruchomości, otrzymałaby bowiem, jak już wskazano, w drodze wymiany gruntów inną parcelę, ewentualnie równowartość w pieniądzu. Jak stwierdził w decyzji z dnia 26 października 2004 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju wsi, zwrot nieruchomości obejmujących dawną parcelę 252 (obecnie stanowiące działki ewidencyjne nr (...) i część działki (...) ) oraz 253 (obecnie stanowiące działki nr (...) i część działki nr (...) ) jest obecnie niemożliwy – na skutek zmian własnościowych powyższe nieruchomości w chwili obecnej albo znajdują się we władaniu osób fizycznych, albo zostały przeznaczone na cele publiczne w sposób uniemożliwiający oddanie ich do dyspozycji powódki. Jedyną możliwością rekompensaty szkody doznanej przez powódkę pozostaje więc zapłata odpowiedniej sumy pieniężnej, będącej równowartością nieruchomości. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt V CSK 81/13 (publ. LEX nr 1421824) wskazał, iż w okolicznościach faktycznych takich jak występujące w rozpoznawanym przypadku, podstawą ustalenia wysokości odszkodowania jest stan nieruchomości w chwili wydania wadliwej decyzji administracyjnej, obejmujący nie tylko parametry fizyczne lub geodezyjne danej nieruchomości (np. jej powierzchnię, infrastrukturę), lecz także samo jej funkcjonalne przeznaczenie społeczno-gospodarcze. Wysokość należnego stronie odszkodowania, przy uwzględnieniu tego poglądu, sąd ustalił w oparciu o wycenę zawartą w opiniach biegłej A. C. . Zgodnie z opinią biegłego, wartość nieruchomości ujętej w dawnej lwh 82, obejmującej dawną parcelę nr 252 według stanu z dnia wydania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 6 marca 1963 r. oraz cen z momentu dochodzenia odszkodowania wynosi 70.127 zł, zaś wartość nieruchomości ujętej w dawnej lwh 82, stanowiącej parcelę nr 253 wynosi 69.642 zł. Wypada jedynie dodać, że biegła prawidłowo ustaliła stan nieruchomości na datę 6 marca 1963 r., uwzględniając potencjalną możliwość zabudowy tej nieruchomości, pomimo braku planu zagospodarowania przestrzennego w tym czasie. Wartość majątku utraconego przez M. J. (1) , będąca podstawą ustalenia wysokości odszkodowania w niniejszej sprawie wynosi więc łącznie 139.769 zł i taka kwota została zasądzona przez sąd na rzecz powódki. W pozostałej części powództwo, jako zbyt wygórowane oddalono. O odsetkach sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. mając na uwadze, że roszczenie dotyczyło odszkodowania, a jego wysokość została ustalana według cen aktualnych na datę zamknięcia rozprawy. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. , zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Koszty poniesione przez powódkę to: 7.000 zł opłaty od pozwu, 2000 zł zaliczki na poczet opinii biegłego, 5.400 zł wynagrodzenia pełnomocnika, ustalonego na podstawie § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015 poz. 1800 ze zm.), 17 zł opłaty od pełnomocnictwa. O kosztach sądowych (wydatki poniesione tymczasowo przez Skarb Państwa na opinie biegłych) orzeczono na mocy art. 83 ust. 2 w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych , Dz.U. 2019 poz. 785 ze zm., t.j.). [ sędzia del. Michał Siemieniec ] Z/ 1. odnotować uzasadnienie; 2. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej; na podstawie art. 15 zzs 9 ust. 5 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...) 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych – zarządzam odstąpienie od doręczenia pisma za pośrednictwem Portalu Informacyjnego; 3. kal. 14 dni K. , dnia 20.12.2021 r. sędzia del. M. S.