I C 130/22

Sygn. akt I C 130/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 października 2022 roku Sąd Okręgowy w Sieradzu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Tomasz Choczaj Protokolant: Justyna Raj po rozpoznaniu w dniu 29 września 2022 roku w Sieradzu na rozprawie sprawy z powództwa K. M. i T. M. przeciwko Skarbowi Państwa - Szefowi (...) Zarządu (...) w B. o ochronę naturalnego środowiska człowieka 1. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa - Szefa (...) Zarządu (...) w B. na rzecz powodów K. M. i T. M. kwotę: a) 78 307,80 zł (siedemdziesiąt osiem tysięcy trzysta siedem złotych 80/100) tytułem odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 10 czerwca 2017 roku do dnia zapłaty, b) 3 600,00 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego; 2. oddala powództwo w pozostałej części; 3. nakazuje pobrać od pozwanego Skarbu Państwa - Szefa (...) Zarządu (...) w B. na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w Łasku kwotę 3 216,49 zł (trzy tysiące dwieście szesnaście złotych 49/100) tytułem brakujących kosztów opinii biegłych. Sygn. akt I C 130/22 UZASADNIENIE K. M. i T. M. wnieśli o zasądzenie od pozwanego solidarnie na ich rzecz kwoty 14 000,00 wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 5 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty, a także kosztów procesu. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powodów na jego rzecz kosztów procesu. Pismem procesowym z 29 lipca 2022 r. pełnomocnik powodów rozszerzył powództwo i wniósł o zasądzenie od pozwanego solidarnie na ich rzecz kwoty 40 707,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 5 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty, a także o zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwoty 3 600,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. Pismem procesowym z 27 stycznia 2022 r. pełnomocnik powodów rozszerzył powództwo i wniósł o zasądzenie od pozwanego solidarnie na ich rzecz kwoty 78 307,80 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 10 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty, a także o zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwoty 3 600,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. Pozwany podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko procesowe, także w zakresie zasądzenia od strony powodowej na jego rzecz kosztów procesu. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Powodowie są współwłaścicielami na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości położonej w G. , gmina Ł. , oznaczonej numerem działki (...) , o powierzchni 0,1153 ha, dla której Sąd Rejonowy w Ł. prowadzi księgę wieczystą (...) . Powodowie rozpoczęli budowę domu w 2013 r., a ukończyli ją w 2015 r. Ich nieruchomość położona jest w przedłużeniu pasa startowego. Hałas najbardziej doskwiera powodom przy startowaniu i lądowaniu samolotów, który z czasem się zwiększył, a w nocy ich budzi. Nie mogą rozbudować swojej nieruchomości, (dowód: zeznania powódki - k. 193 verte i nagranie rozprawy z 29 września 2022 r. - płyta - koperta - k. 197, minuta od 00:06:29 do 00:11:17; zeznania powoda - k. 193 verte i nagranie rozprawy z 29 września 2022 r. - płyta - koperta - k. 197, minuta od 00:11:17 do 00:14:20; odpis z księgi wieczystej - k. 13 - 13 verte; wypis z rejestru gruntów - k. 14; mapa - k. 15) . Działka o numerze (...) jest zabudowana budynkiem mieszkalnym murowanym z 2015 r. W bezpośrednim jej otoczeniu znajduje się zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna. Nieruchomość ma bezpośredni dostęp do drogi publicznej, uzbrojona jest w przyłącze wodociągowe oraz energię elektryczną. Zabudowę mieszkaniową uzupełnia zabudowa gospodarczo-garażowa. Budynek mieszkalny ma jedną kondygnację. Ma betonowe fundamenty. Konstrukcja dachu jest drewniana, pokryta blachą. Okna są plastikowe. Dom jest ocieplony. Ogrzewanie zapewnia piec węglowy. Ścieki odprowadzane są do szamba. Dla terenu działki jest opracowany miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, zatwierdzony uchwałą Rady Miejskiej w Ł. z dnia 24 kwietnia 2012 r. nr (...) . Zgodnie z nim przedmiotowa działka znajduje się w obszarze zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, (dowód: wypis z rejestru gruntów - k. 14; mapa - k. 15; opinia pisemna biegłej M. W. - koperta - k. 127) . W dniu 25 października 2016 roku Sejmik Województwa (...) podjął uchwałę nr (...) w sprawie utworzenia strefy ograniczonego użytkowania, w której nastąpiło przesunięcie granic poszczególnych podobszarów oznaczonych wyodrębnionymi izoliniami, która to uchwała uchyliła jednocześnie uchwałę z dnia 9 lutego 2010 roku w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowego w Ł. . Zgodnie z § 8 powołanej uchwały w obszarze ograniczonego użytkowania wprowadza się następujące ograniczenia w zakresie przeznaczenia terenu: a) w podobszarze A: - zakaz przeznaczania terenu pod zabudowę mieszkaniową jedno i wielorodzinną, zagrodową i zamieszkania zbiorowego, a także mieszkaniowo- usługową, - zakaz tworzenia terenów rekreacyjno- wypoczynkowych, - zakaz tworzenia stref ochronnych „A" uzdrowisk, - zakaz przeznaczania terenu pod budowę: szpitali, domów opieki społecznej, obiektów związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży; b) w podobszarze B: - zakaz tworzenia stref ochronnych „A” uzdrowisk, - zakaz przeznaczania terenu pod budowę: szpitali, domów opieki społecznej, obiektów związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, działających w porze nocy, (bezsporne) . Z § 9 tej uchwały wynika, że w obszarze ograniczonego użytkowania wprowadza się następujące ograniczenia w zakresie korzystania z terenu: a) w podobszarze A: - zakaz budowy budynków jedno i wielorodzinnych oraz zamieszkania zbiorowego, zagrodowego, mieszkaniowo - usługowego, szpitali, domów opieki społecznej, a także obiektów związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, - zakaz zmiany sposobu użytkowania obiektów budowlanych w całości lub części na budynki mieszkalne jedno- i wielorodzinne oraz zamieszkania zbiorowego, zabudowę zagrodową, mieszkaniowo- usługowe, szpitale, domy opieki społecznej, a także obiekty związane ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, - dopuszcza się rozbudowę, odbudowę oraz nadbudowę istniejących szpitali, domów opieki społecznej i obiektów związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, - dopuszcza się zmianę sposobu użytkowania budynków w całości lub części na cele mieszkaniowe oraz budowę nowych budynków mieszkalnych jednorodzinnych jako towarzyszących innym funkcjom, na warunkach określonych w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, a w przypadku braku planu miejscowego, na warunkach określonych w decyzji o warunkach zabudowy; a) w podobszarze B: - zakaz budowy szpitali, domów opieki społecznej, obiektów związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, działających w porze nocy, - zakaz zmiany sposobu użytkowania obiektów budowlanych w całości lub części na szpitale, domy opieki społecznej oraz obiekty związane ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, działających w porze nocy, - dopuszcza się rozbudowę odbudowę oraz nadbudowę istniejących szpitali, domów opieki społecznej i obiektów związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży, (bezsporne) . Z § 10 powyższej uchwały wynika, że w obszarze ograniczonego użytkowania wprowadza się następujące wymagania techniczne dotyczące budynków: a) w podobszarze A - w budynkach istniejących oraz nowoprojektowanych należy zapewnić właściwy klimat akustyczny w pomieszczeniach wymagających ochrony akustycznej, zgodnie z obowiązującymi normami, poprzez zastosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej; b) w podobszarze B - w budynkach szpitali, domów opieki społecznej i budynkach związanych ze stałym lub czasowym pobytem dzieci i młodzieży należy zapewnić właściwy klimat akustyczny w pomieszczeniach wymagających ochrony akustycznej, zgodnie zobowiązującymi normami, poprzez zastosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej, (bezsporne) . Przedmiotowa działka znajdują się na terenie wyżej wspomnianego obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowego w Ł. w granicach podobszaru A, (dowód: opinia pisemna biegłej M. W. - koperta - k. 127) . Wprowadzenie wymienioną wyżej uchwałą obszaru ograniczonego użytkowania zmniejszyło wartość przedmiotowej działki o kwotę 49 600,00 zł, (dowód: opinia pisemna biegłej M. W. - koperta - k. 127) . Na skutek działania lotniska wojskowego dochodzi do przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu na nieruchomości powodów. Przed utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowego Ł. budynek mieszkalny był dostatecznie wyciszony zgodnie z normami prawa budowlanego . W celu zapewnienia odpowiedniego klimatu akustycznego w budynku mieszkalnym - przy uwzględnieniu wymogów wygłuszania budynków ustanowionych w uchwale Sejmiku Województwa (...) nr (...) i Polskich Normach - należy wymienić 9 okien na okna o zwiększonej izolacyjności akustycznej, wstawić pięć tłumików akustycznych do kanałów wentylacji grawitacyjnej oraz zainstalować pięć wentylatorów sufitowych. Koszt tych prac wynosi 28 707,80 zł, (dowód: opinia instytutu - k. 79 - 95; opinia pisemna biegłego J. O. - k. 101 - 105) . Pismem z 30 maja 2017 r. powodowie wezwali pozwanego do zapłaty kwoty 150 000,00 zł, w tym kwota 100 000,00 zł tytułem utraty wartości nieruchomości oraz kwota 50 000,00 zł tytułem kosztów potrzebnych na przeprowadzenie rewitalizacji akustycznej, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Pismem z 5 czerwca 2017 r. pozwany odmówił uznania zgłoszonych roszczeń, (dowód: wezwanie do zapłaty wraz z potwierdzeniem nadania - k. 43 - 45; pismo - k. 46; potwierdzenie odbioru - k. 47 - 48) . Powyższy stan faktyczny jest częściowo bezsporny, bowiem Sąd ustalił go na podstawie dokumentów przedłożonych przez strony, których wiarygodność i prawdziwość nie była przez nie kwestionowana. Sąd ustalił utratę wartości działki w oparciu o opinię biegłej z zakresu szacowania nieruchomości M. W. . Na podstawie opinii instytutu Sąd ustalił, że na skutek działania lotniska wojskowego w Ł. dochodzi do przekroczenia dopuszczalnych norm hałasu na działce należącej do powodów; że budynek był dostatecznie wyciszony przed wejściem w życie powyższej uchwały i zakres robót potrzebnych do zapewnienia budynkowi odpowiedniego klimatu akustycznego. Na podstawie opinii biegłego J. O. Sąd ustalił wartość prac koniecznych do zapewnienia budynkowi odpowiedniego klimatu akustycznego. Opinie te Sąd uznał za wiarygodne, albowiem są jasne, wewnętrznie niesprzeczne oraz naukowo i logicznie uzasadnione. Zostały one wykonane w oparciu o oględziny nieruchomości oraz o przedstawioną przez strony dokumentacje. Sporządzono je z uwzględnieniem zasad fachowej wiedzy i doświadczenia. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 129 ust. 2 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (tekst jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 1973 ze zm.), w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości jej właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę. Przesłankami wynikającej z tej regulacji są: wejście w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, szkoda poniesiona przez właściciela nieruchomości, jej użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości i związek przyczynowy między wprowadzonym ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości a szkodą. Z powyższego przepisu wynika także, iż szkodą jest także zmniejszenie wartości nieruchomości, co koresponduje z pojęciem straty w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. W orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, z którego wynika, że przy definiowaniu obszaru ograniczonego użytkowania trzeba dostrzegać z jednej strony związane z jego utworzeniem ograniczenia w zakresie sposobu korzystania z nieruchomości, z drugiej, przyczyny, które legły u podstaw utworzenia tego obszaru. Ograniczenia są związane z konkretną nieruchomością położoną na tym obszarze i dotyczą każdego właściciela, gdyż dopóki będzie istniał obszar ograniczonego użytkowania, dopóty będą obowiązywały wprowadzone na jego terenie ograniczenia w zakresie przeznaczenia, wymagań technicznych dotyczących budynków oraz sposobu korzystania z gruntów. Praktycznie zawsze obszar ograniczonego użytkowania ingeruje w prawo własności i w sferę wolności właściciela, wobec czego wyszczególnienie sytuacji, w których dojdzie do utworzenia go, jest wyczerpujące i wymaga uprzedniego stwierdzenia, że zastosowanie najlepszych dostępnych metod i środków nie doprowadziło do utrzymania dopuszczalnych warunków środowiska. Konieczność utworzenia obszaru wynika z tego, że jest to jedyny sposób uzyskania efektu w postaci ochrony zasobów środowiska, który uwzględnić powinien wyczerpanie dostępnych środków i zasadę proporcjonalności przewidzianą w art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . Samo już zatem utworzenie obszaru ograniczonego użytkowania wskazuje na negatywne oddziaływanie lotniska na środowisko w stopniu wymagającym wprowadzenia ograniczeń w wykonywaniu prawa własności. Ograniczenia te musi respektować każdy właściciel nieruchomości (patrz wyrok Sądu Najwyższego z 25 lutego 2009 r., II CSK 565/08, wyrok Sądu Najwyższego z 25 lutego 2009 r., II CSK 546/08, Lex 528219). Mając powyższe na uwadze oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zwłaszcza opinię instytutu i biegłej z zakresu wyceny nieruchomości, należy stwierdzić, że wskutek wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania powodowie ponieśli szkodę, która polega na ograniczeniu w sposobie korzystania z nieruchomości i zmniejszeniu jej wartości, ponieważ znajduje się ona w całości w podobszarze A obszaru ograniczonego użytkowania wprowadzonego uchwałą Nr (...) Sejmiku Województwa (...) z 25 października 2016 r. Należy w tym miejscu dodać, że powodowie nie mogą dochodzić zakazania immisji hałasu przez lotnisko. Zatem mają ograniczoną możliwość wykonywania swojego prawa własności poprzez podejmowanie działań ochronnych. Istotne w niniejszej sprawie jest również i to, że z § 9 powyższej uchwały wynika m.in. zakaz przeznaczania terenu pod zabudowę mieszkaniową jedno i wielorodzinną, zagrodową i zamieszkania zbiorowego oraz mieszkaniowo - usługową. Zatem szkodę powodów należy badać pod kątem utraty zdolności swobodnego wykorzystania nieruchomości na te cele i oceniać pod kątem spadku ich wartości. Reasumując, wskutek uszczuplenia zakresu i sposobu dotychczasowego korzystania z nieruchomości oraz zmuszenia do zmiany dotychczasowego jej przeznaczenia, co wynika z utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania, w obrębie którego usytuowana jest nieruchomość powodów, doznali oni szkody w postaci obniżenia jej wartości. Wypada zauważyć, że nieruchomość jest dobrem inwestycyjnym i o ile nie jest wyłączona spod obrotu podlega regułom rynkowym, a jej wartość jest weryfikowana przez wolny rynek, niezależnie od tego czy właściciel zamierza ją zbyć, czy też nie poczynił w tym zakresie żadnych kroków (patrz wyroki Sądu Apelacyjnego w Poznaniu: z 30 września 2009 r., I ACa 484/09, Lex 756606 i I ACa 772/09 z 17 czerwca 2010 r., Lex 756717). Zatem do zakresu szkody podlegającej naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 cytowanej wcześniej ustawy należy obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, że jej współwłaściciele będą musieli znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje, np. hałas (patrz wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 18 listopada 2010 r., I ACa 884/10, Lex 756735). Nieruchomość powodów znajduje się w pobliżu lotniska wojskowego w Ł. , zatem hałas wytwarzany przez samoloty negatywnie postrzegany jest przez potencjalnych nabywców. Z opinii biegłej ds. wyceny nieruchomości wynika, że zainteresowanie nabyciem nieruchomości w okolicach lotniska w obszarze ograniczonego użytkowania spadło, a ewentualni nabywcy mogą być skłonni do ich kupna za niższą cenę. Dlatego Sąd ustalił za biegłą, że wartość rynkowa nieruchomości należącej do powodów uległa obniżeniu o kwotę 49 600,00 zł. Przechodząc do drugiego roszczenia powodów, które dotyczyło zwrotu nakładów na rewitalizację akustyczną budynku, należy przytoczyć treść art. 136 ust. 3 wyżej wymienionej ustawy, z którego wynika, że w razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych dotyczących budynków, szkodą, o której mowa w przepisie art. 129 ust. 2 ustawy, są także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie. W orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, z którego wynika, że obowiązek naprawienia szkody przez wypłatę odpowiedniej sumy pieniężnej powstaje z chwilą jej wyrządzenia i nie jest uzależniony od tego, czy poszkodowany dokonał naprawy rzeczy i czy w ogóle zamierza ją naprawić. Odszkodowanie bowiem ma wyrównać uszczerbek majątkowy powstały w wyniku zdarzenia wyrządzającego szkodę, istniejący w chwili jej wyrządzenia do czasu, gdy zobowiązany wypłaci poszkodowanemu sumę pieniężną odpowiadającą szkodzie ustalonej w sposób prawem przewidziany (patrz uchwała Sądu Najwyższego z 15 listopada 2001 r., III CZP 68/01, OSNC 2002, zeszyt 6, poz. 74). W tej sprawie obowiązek pozwanego do naprawienia szkody powodów, który polega na uiszczeniu odpowiedniej sumy pieniężnej, powstał z chwilą wejścia w życie uchwały Sejmiku Województwa (...) . Ustalała ona bowiem zakres koniecznych do wykonania nakładów rewitalizacyjnych, zmierzających do przyczynienia się do zwiększenia atrakcyjności nieruchomości niewpływającej na podniesienie jej wartości z uwagi na lokalizację w strefie ograniczonego użytkowania. Budynek znajdujący się na nieruchomości powodów jest przeznaczony na potrzeby mieszkaniowe i niewątpliwie wymaga ochrony akustycznej na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie . Z opinii instytutu wynika, że nie spełnia on obowiązujących wymogów, a przez to nie zapewnia należytego klimatu akustycznego. W celu ochrony akustycznej konieczne jest poczynienie nakładów, których koszty biegły z zakresu budownictwa, za wnioskami płynącymi z opinii instytutu, określił na kwotę 28 707,80 zł brutto. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w pkt 1 a wyroku, na podstawie art. 129 ust. 2 i art. 136 ust. 3 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (tekst jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 1973 ze zm.). O odsetkach ustawowych za opóźnienie Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. - zgodnie z żądaniem powodów, które zostało ostatecznie sformułowane w piśmie z procesowym z 27 stycznia 2022 r.), bowiem z akt sprawy wynika, że przed wytoczeniem powództwa powodowie wystąpili do pozwanego o zapłatę w terminie 7 dni od otrzymania przez pozwanego wezwania do zapłaty, co nastąpiło 2 czerwca 2017 r. kwoty 100 000,00 zł tytułem odszkodowania za obniżenie wartości przedmiotowej nieruchomości i kwoty 50 000,00 zł tytułem odszkodowania związanego z konieczności rewitalizacji budynku mieszkalnego. Pozwany odmówił spełnienia roszczenia powodów pismem z 5 czerwca 2017 r., a zatem 5 czerwca 2017 r. roszczenie powodów stało się wymagalne, a od dnia 6 czerwca 2017 r. pozwany był już w zwłoce. W pozostałej części Sąd powództwo o odsetki oddalił, o czym orzekł, jak w pkt 2 wyroku, gdyż pierwotnie powodowie żądali odsetek od 5 czerwca 2017 r., ale żądania swojego skutecznie nie cofnęli, gdyż pozwany nie wyraził na to zgody. O kosztach procesu Sąd orzekł, jak w pkt 1 b wyroku, na podstawie art. 98 k.p.c. , gdyż powodowie wygrali sprawę praktycznie w całości. Powodowie ponieśli koszty procesu w wysokości 3 600,00 zł, które stanowiły koszty zastępstwa prawnego, ustalone na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 265). O brakujących kosztach procesu Sąd orzekł, jak w pkt 3 wyroku, na podstawie art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn., Dz. U. z 2022 roku, poz. 1125) w zw. z art. 98 k.p.c. Brakujące koszty procesu, to brakujące koszty opinii biegłych w łącznej wysokości 3 216,49 zł, które musi ponieść pozwany, jako przegrywający w całości sprawę. Koszty te pokrył Skarb Państwa - Sąd Rejonowy w Łasku, dlatego na rzecz tej jednostki zostały one przyznane.