I C 1296/22

Sygnatura akt I C 1296/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2024 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący Sędzia SO Paweł Lasoń Protokolant Klaudia Skrobek po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2024 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa Banku (...) Spółki Akcyjnej w G. przeciwko A. Ż. o zapłatę 1. oddala powództwo; 2. umarza postępowanie w części dotyczącej żądania zapłaty kwoty 95.507,93 złotych; 3. zasądza od pozwanego Banku (...) Spółki Akcyjnej w G. na rzecz A. Ż. kwotę 10.817 (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia orzeczenia do dnia zapłaty; 4. nakazuje zwrócić powodowi Bankowi (...) Spółce Akcyjnej w G. kwotę 2.388 (dwa tysiące trzysta osiemdziesiąt osiem) złotych tytułem połowy opłaty sądowej od cofniętej części powództwa, którą to kwotę wypłacić z sum Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim. Sędzia Paweł Lasoń Sygn. akt I C 1296/22 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 30 sierpnia 2022 roku skierowanym przeciwko pozwanej A. Ż. pełnomocnik powoda Banku (...) S.A. z siedzibą w G. domagał się zasądzenia od strony pozwanej na rzecz powoda kwoty 395.314,91 złotych zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie W toku postępowania powód cofnął powództwo w zakresie żądania zapłaty kwoty 95.507,93 złote. (k. 154) W uzasadnieniu powód wskazał, że żąda zwrotu całości kapitału wypłaconego w PLN oraz zwrotu wartości świadczenia Banku polegającego na umożliwieniu korzystania stronie pozwanej z kapitału udostępnionego przez Bank. W odpowiedzi na pozew pozwana wniosła o jego oddalenie w całości, również po jego zmodyfikowaniu. W uzasadnieniu pozwana zarzuciła powodowi, że formułowane przez niego roszczenie procesowe stanowi w istocie próbę obejścia zakazu waloryzacji sądowej stosunków w których przewidziano waloryzację umowną, który to zakaz choć nie wynika wprost z treści art art. 358 1 § 3 kc , to wynika z praktyki orzecznictwa sądowego (por wyr. SN z 7.11.1995 r., I PRN 40/95). Zgodnie zaś z treścią umowy kredytowej, w ramach zaistniałego stosunku umownego została przewidziana klauzula waloryzacyjna, która zdaniem pozwanej stanowiła próbę dochodzenia roszczeń nadanych w przedmiotowym kształcie powództwa, powodowana jest intencją uzyskania wyniku praktycznie tożsamego, jaki zostałby zachowany w przypadku orzeczenia o ważności stosunku prawnego zaistniałego pomiędzy stronami postępowania - a więc tym samym, zachowania statusu quo, co należy uznać za nadużycie prawa. Dodatkowo pozwani podnieśli zarzut przedawnienia żądania zwrotu kwoty nominalnej odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału, a tym samym takie świadczenie nie podlega waloryzacji sądowej. W odpowiedzi na pozew pozwani wnosili również o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów postępowania według norm prawem przepisanych - tj uiszczonych opłat skarbowych od pełnomocnictw oraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości dwukrotności stawki minimalnej przewidzianej w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Dnia 22 października 2007 roku powódka zawarła z (...) Bank S.A. w G. umowę kredytu nr (...) celem pokrycia części kosztów budowy lokalu mieszkalnego (§ 1 ust. 2 umowy). Bank udzielił jej kredytu w kwocie 306.607,15 zł, indeksowanego kursem (...) . Do dyspozycji kredytobiorcy przedstawiono k wotę 299.807,00 zł. W dniu wypłaty saldo miało być wyrażane w walucie, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/ sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. , opisanej szczegółowo w S 17, następnie saldo walutowe przeliczane jest dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/ sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. , opisanej szczegółowo w S 17 (S 1 ust. 1 umowy). Spłata kredytu wraz z odsetkami miała nastąpić w 360 równych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych (S 1 ust. 5 umowy). (okoliczności bezsporne; dowód: kopia umowy k. 29/ Wypłata kredytu w kwocie 299.806,98 złotych nastąpiła w transzach na rachunek pozwanej . / okoliczność niesporna; dowód: zaświadczenie banku/ W okresie objętym pozwem strona pozwana dokonywała spłat kredytu zgodnie z wynikającym z umowy harmonogramem. W wykonaniu umowy pozwana uiściła a rzecz banku kwotę 316.993,60 zł, oraz 9.756,67 CHF w przeliczeniu na PLN (według średniego kursu NBP z dnia uprawomocnienia się wyroku) 362.416,76 złotych. / okoliczność niesporna : / dowód: historia kredytu i zaświadczenie -k. 204-208/ oświadczenia stron pełn. powoda – k. 213; pełn. Pozwanej – k. 193/ Między stronami toczyło się postępowanie o zapłatę z powództwa A. Ż. przeciwko Bank (...) Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę . Wyrokiem z dnia 7 lipca 2022 roku wydanym w sprawie I C 101/20 Sąd Okręgowy w Gdańsku zasądził od Bank (...) Spółki Akcyjnej w W. na rzecz A. Ż. 96 452,24 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 maja 2020r. do dnia zapłaty; a także ustalił, że umowa kredytowa nr (...) z dnia 22 października 2007 r. zawarta pomiędzy powódką A. Ż. a poprzednikiem prawnym pozwanego tj . (...) Bank S.A. z siedzibą w G. jest nieważna. Dodatkowo orzeczono o kosztach procesu. /dowód: wyrok z uzasadnieniem -k. 229-241/ Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2024 roku wydanym w sprawie V Ca 1412/22 Sąd Apelacyjny w Gdańsku na skutek apelacji banku oddalił apelację i zasadził od Bank (...) SA z siedzibą w W. na rzecz A. Ż. zwrot kosztów postępowania apelacyjnego. /dowód: wyrok wraz z uzasadnieniem - k. 220-228/ Po uprawomocnieniu się wyroku to jest po wyroku oddalającym apelację powoda, Bank w dniu 12 stycznia 2024 roku dokonał na rzecz pozwanej płatności kwoty 96.452,24 złotych należności głównej oraz 31.590,34 złote tytułem kosztów postepowania i odsetek. / okoliczność niesporna/ Pismem z dnia 5 lutego 2024 roku pełnomocnik pozwanej A. Ż. wezwał Bank do zapłaty kwoty 362.416,76 złotych. Wezwanie zostało doręczone powodowi w dniu 9 lutego 2024 r. /dowód: kopia wezwania z potwierdzeniem nadania i doręczenia - k. 201-202/ W dniu 29 marca 2024 roku pozwana A. Ż. uiściła na rzecz powoda kwotę 34.288,39 złotych należną tytułem spłaty pozostałej części kapitału kredytu. /dowód: przelew – k. 211/ Pismem z dnia z dnia 2 grudnia 2024 roku pozwani złożyli oświadczenie o potrąceniu: kwoty 265.964,52 zł tytułem nienależnie pobranych przez bank świadczeń na podstawie umowy kredytu nieobjętej wyrokiem sadu. / dowód: oświadczenie o potraceniu k. 208 wraz z nadania i doręczenia -k. 225-227/ Łącznie zatem pozwana otrzymała od banku kwotę 396.259,22 złotych (299.806,98 zł + 96.452,24 zł). Uiściła zaś na rzecz banku 396.705,15 złotych (362.416,76 zł i 34.288,39 złotych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Cofnięcie pozwu ze skutkiem prawnym ( art. 203 KPC ) oznacza, że powód rezygnuje z kontynuowania postępowania wywołanego jego pozwem. Sytuacja cofnięcia pozwu jest oczywista, przejawia się w złożeniu przez powoda stosownego, jednoznacznego oświadczenia (wyr. SN z 9.6.1999 r., III CKN 936/98, L. ). Konsekwencją takiego oświadczenia powoda jest umorzenie postępowania w sprawie. Jest to bowiem czynność dyspozytywna powoda. Jeżeli cofnięcie pozwu dotyczy tylko części dochodzonego roszczenia, to tylko w tym zakresie sąd może umorzyć postępowanie. Stosownie do treści art.355 k.p.c. Sąd umorzy postępowanie, jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę lub została zatwierdzona ugoda zawarta przed mediatorem albo z innych przyczyn wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne. Wobec powyższego Sąd postanowił jak w pkt 2 sentencji orzeczenia. W związku z prawomocnym zakończeniem sporu stron co do ważności łączącej strony umowy pozwani złożyli oświadczenie o potrąceniu wzajemnych wierzytelności Po tak dokonanym potrąceniu wierzytelności, pozwanym pozostała do zapłaty na rzecz powoda kwota 33.842,46 złotych, którą już wcześniej zaspokoili (to jest w dniu 29 marca 2024 roku w kwocie 34.288,39) Przechodząc do kwestii prawnych należy wskazać, że roszczenia zgłoszone w pozwie mają charakter restytucyjny w związku z nieważnością (trwałą bezskutecznością) umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do (...) zawartą pomiędzy poprzednikiem prawnym powoda, a pozwanymi. W przypadku nieważności umowy kredytu każdej stronie przysługuje roszczenie o zwrot świadczenia spełnionego na rzecz drugiej strony jako świadczenia nienależnego ( art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. ), niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest ona dłużnikiem z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanego świadczenia od drugiej strony (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021 nr 6, poz. 40, str. 7). Jako świadczenie nienależne należy kwalifikować również przekazanie przez bank środków pieniężnych niedoszłemu kredytobiorcy, który na podstawie art. 410 § 1 w związku z art. 405 KC staje się zobowiązanym do ich zwrotu, z tym że wymagalność tego zobowiązania zależy od wezwania bezpodstawnie wzbogaconego do zwrotu stosownie do art. 455 KC (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1976 r., III CRN 289/76, niepubl., z dnia 16 lipca 2003 r., V CK 24/02, OSNC 2004, nr 10, poz. 157, z dnia 28 kwietnia 2004 r., V CK 461/03, IC 20 04, nr 11, s. 43, z dnia 18 stycznia 2017 r., V CSK 198/16, niepubl. oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1991 r., III CZP 2/91, OSNCP 1991, nr 7, poz. 93, z dnia 26 listopada 2009 r., III CZP 102/09, OSNC 2010, nr 5, poz. 75, z dnia 2 czerwca 2010 r., III CZP 37/10, OSNC 2011, nr 1, poz. 2). W niniejszej sprawie poprzednik prawny powoda w wykonaniu nieważnej umowy kredytu uruchomił kredyt w kwocie 299.806,98 złotych, którą wypłacił zgodnie z dyspozycją pozwanych. Kwestia nieważności umowy stron została już rozstrzygnięta i nie ma potrzeby przywoływania w niniejszym postepowaniu całej argumentacji jaka legła u podstaw przesłankowego ustalenia nieważności umów stron. Jest to tym bardziej uzasadnione, że w istocie strony w niniejszym procesie nie toczą sporu w tym zakresie. W związku z powyższym trwała bezskuteczność umowy kredytu zawartej pomiędzy poprzednikiem prawnym powoda, a pozwanymi powoduje, że przekazane świadczenie stało się świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi przez pozwanych na rzecz powoda. Żądanie banku zasądzenia od pozwanych kwoty kapitału kredytu nie może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa ( art. 5 k.c. ). Skierowanie żądania zapłaty do dłużnika jest w systemie prawnym i realiach gospodarczo–społecznych nie tylko dopuszczalne, ale też częste. Co do zasady takich działań nie można uznać za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub ze społeczno–gospodarczym przeznaczeniem tego prawa. Wręcz przeciwnie można powiedzieć, że do zasad uczciwości należy spłacanie zobowiązań przez dłużników. Każdy kredytobiorca odmawiający potwierdzenia klauzul abuzywnych i występujący z żądaniem ustalenia nieważności umowy kredytowej, powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu kapitału kredytu uzyskanego od banku. Powodowie liczyli się z takim obowiązkiem już w toku procesu przed sądem w Łodzi a ponadto zostali o tym pouczeni przez sąd rozpoznający ich pozew o ustalenie nieważności umowy. Okoliczność, że pozwani spłacili część swojego zobowiązania wobec banku nie ma jurydycznego znaczenia, albowiem w sprawie znajduje zastosowanie teoria dwóch kondykcji. Sąd na podstawie art. 410 § 2 kc ma obowiązek zasądzić cały kapitał rzeczywiście przekazany konsumentowi. Aby ochronić się przed obowiązkiem ponownego świadczenia kwot, które zostały bankowi w międzyczasie zwrócone na podstawie (bezskutecznej) umowy i nieodzyskane w toku postępowania sądowego, konsument musi dokonać potrącenia obu wierzytelności, dochowując przy tym restrykcyjnych wymogów określonych w art. 203 1 kpc . W przeciwnym razie konsument zostanie zobowiązany wyrokiem do ponownego de facto świadczenia kwot już raz bankowi zwróconych i może być zmuszony do dochodzenia własnego roszczenia o zwrot nienależnych świadczeń w odrębnym procesie. Sąd w przypadku niezgłoszenia zarzutu potrącenia lub bezskuteczności zarzutu (np. zarzut spóźniony) będzie miał bowiem obowiązek zasądzić na rzecz przedsiębiorcy pełną kwotę kapitału, niezależnie od sumy spłat dokonanych już przez konsumenta. Podkreślić również należy, że pozwani dochodzili od pozwanego zwrotu tylko części swojego świadczenia restytucyjnego. W związku z nieważnością umowy zawartej przez strony świadczenie obejmujące udostępniony pozwanym kapitał kredytu w wysokości 299.806,98 złotych, co do zasady jest nienależne i podlega zwrotowi na podstawie art. 410 § 1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. We wcześniejszej części uzasadnienia wskazano jednak, że kwotę tę powód otrzymał i nie zachowuje roszczenia o jej ponowny zwrot. Powództwo w zakresie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia za korzystanie przez pozwanych z kapitału kredytu zostało skutecznie cofnięte, należy jednak wskazać, że nie było ono zasadne, podobnie jako niezasadne należało ocenić roszczenie ewentualne zmierzające do waloryzacji świadczenia kapitału. Przy zwrocie bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia) nie ma podstaw do konstruowania dodatkowych powinności po stronie zwracającego świadczenie, albowiem instytucja ta konstrukcyjnie wyczerpuje się w zwrocie nienależnego świadczenia (por. E. Łętowska, Kwalifikacje prawne w sprawach o sanację kredytów frankowych – da mihi factum dabo tibi ius, Iustitia Nr 3(41)/2020, str. 126, podobnie wyrok Sąd Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. akt I ACa 635/19. Legalis). Oddanie do dyspozycji kredytobiorcy kwoty kredytu na czas oznaczony w umowie to synonimiczne określenie świadczenia kwoty kredytu. Ponieważ kredytobiorca nie otrzymuje nic więcej oprócz bezodsetkowej kwoty kredytu, należy wykluczyć możliwość konstruowania przy rozliczaniu nieważnej umowy kredytu, z której wyeliminowano klauzulę abuzywną, jakichkolwiek form wynagrodzenia za korzystanie ze zwracanego kapitału (por. E. Łętowska, Kwalifikacje prawne … , Iustitia Nr 3(41)/2020, str. 126 i 127 i cytowana tam literatura). Zarówno Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Rzecznik (...) , jak również Rzecznik Praw Obywatelskich wskazali jednoznacznie, że nie ma podstaw do żądania takiego wynagrodzenia przez banki na podstawie art. 359 , ani tym bardziej art. 405 i 411 KC (por. Stanowisko Prezesa UOKiK w sprawie wyroku (...) z 3.10.2019 r. w sprawie K. D. i J. D. przeciwko Raiffeisen Bank (...) i jego skutków dla umów zawieranych w obrocie konsumenckim z 16.12.2019 r., s. 11, na: https://finanse.uokik.gov.pl/chf/stanowisko-prezesa-uokik-ws-dziubak-vs-raiffeisen-bank-international-ag/, oświadczenie Rzecznika (...) zawierające pogląd istotny dla sprawy z 23.12.2019 r., s. 6–15, dostępne na: https://rf.gov.pl/2020/01/03/istotny-poglad-rzecznika-finansowego-w-przelomowej-sprawie-frankowiczow/, stanowisko (...) w sprawie kredytu „frankowego” Państwa D. z 12.12.2019 r., dostępne na: https://www.rpo.gov.pl/pl/content/stanowisko-rpo-w-sprawie-kredytu-frankowego-panstwa-dziubakow). Na skutek stwierdzenia nieważności umowy kredytowej, umowę traktuje się tak, jakby nie doszło do jej zawarcia. Nie można zatem mówić o korzyściach po stronie kredytobiorców w przypadku, gdy to w wyniku negatywnych działań banków, stosujących w umowach klauzule niedozwolone, dochodzi do ich unieważnienia (por. Wioletta Dudziec –Rzeszowska, Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału – glosa – I ACa 635/19, MOP 2020, Nr 18, str. 989). Roszczenie banku o wynagrodzenie za korzystanie przez kredytobiorcę ze zwracanego kapitału kredytu nie znajduje również podstawy w art. 224 k.c. Przepis ten uzależnia obowiązek wypłaty wynagrodzenia właścicielowi za cały okres korzystania z rzeczy od samoistnego posiadania w złej wierze. Samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Obowiązek ten uaktualnia się w momencie, gdy posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, np. wydanie przez sąd wyroku stwierdzającego nieważność umowy, a w konsekwencji wystąpienie przez właściciela z roszczeniem o zwrot rzeczy. Przenosząc ww. regulacje na grunt umowy kredytowej należy przyjąć, kredytobiorca posiadając daną kwotę na mocy ważnej umowy jest jej posiadaczem w dobrej wierze. W następstwie uznania umowy za nieważną będzie on obowiązany do zapłaty wynagrodzenia dopiero od momentu zażądania zwrotu kwoty nienależnie wypłaconej przez bank. W tym przypadku formę wynagrodzenia banku stanowią odsetki ustawowe, których ma on prawo żądać za okres opóźnienia w zapłacie. Przepis art. 224 kc nie tworzy podstawy prawnej domagania się przez bank od kredytobiorcy wynagrodzenia za korzystanie z kapitału za cały okres, gdy korzystał on z danych środków, będąc w przeświadczeniu, że działał w dobrej wierze, tj. uważał, że umowa kredytowa jest ważna, przy czym bank nie zażądał zwrotu środków i nie uznał, że umowa jest nieważna (por. por. Wioletta Dudziec –Rzeszowska, Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału – glosa – I ACa 635/19, MOP 2020, Nr 18, str. 990). Należy również podkreślić, że celem art. 6 dyrektywy 93/13 jest to, aby konsument nie został związany nieuczciwymi warunkami umownymi stosowanymi przez przedsiębiorcę, w tym wypadku przez bank. Ochrona ta ma służyć realizacji celu odstraszającego zawartego w art. 7 dyrektywy 93/13. Polegać ma ona na tym, by przedsiębiorca w umowach zawieranych z konsumentem nie wprowadzał nieuczciwych warunków. Obowiązek zapłaty przez konsumenta na rzecz banku wynagrodzenia za korzystanie z kapitału osłabiałby odstraszający skutek wynikający z art. 6 i 7 dyrektywy 93/13. Takie praktyki powodowałyby, że cele dyrektywy 93/13 zostałyby pozbawione skuteczności (por. wyrok (...) z 14.6.2012 r. w sprawie B. E. de (...) SA przeciwko J. C. , C-618/10, pkt 88). Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 Bank (...) ., wskazał, że wykładnia prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy, a tym samym otrzymania wynagrodzenia za korzystanie tego kapitału przez konsumenta, przyczyniłaby się do wyeliminowania odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez uznanie tej umowy za nieważną. Ponadto skuteczność ochrony przyznanej konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby byli oni narażeni, w ramach powoływania się na swoje prawa wynikające z tej dyrektywy, na ryzyko konieczności zapłaty takiej rekompensaty. Taka wykładnia groziłaby stworzeniem sytuacji, w których bardziej korzystne dla konsumenta byłoby raczej kontynuowanie wykonania umowy zawierającej nieuczciwy warunek niż skorzystanie z praw, które wywodzi on ze wspomnianej dyrektywy. Rozumowania tego nie może podważyć argumentacja, zgodnie z którą w braku możliwości żądania przez przedsiębiorców rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę, konsumenci uzyskaliby „darmowy” kredyt. Nie można dopuścić ani do tego, by strona czerpała korzyści gospodarcze ze swojego niezgodnego z prawem zachowania, ani do tego, by otrzymała odszkodowanie za niedogodności nim wywołane. Ewentualne uznanie umowy kredytu hipotecznego za nieważną jest skutkiem stosowania nieuczciwych warunków przez bank. W związku z tym nie może on uzyskać odszkodowania za utratę zysku analogicznego do tego, jaki zamierzał osiągnąć z umowy. W konsekwencji w kontekście uznania umowy kredytu hipotecznego za nieważną w całości ze względu na to, że nie może ona dalej obowiązywać po usunięciu zawartych w niej nieuczciwych warunków, dyrektywa 93/13 stoi na przeszkodzie wykładni prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty (pkt 85). Roszczenia restytucyjne, które powstają w związku ze stwierdzeniem trwałej bezskuteczności umowy na tle prawa krajowego, wyczerpują się wraz ze zwrotem kwot świadczonych na tle umowy uznaną za nieważną, ewentualnie powiększonych o odsetki ustawowe za opóźnienie Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że konsekwencją nieważności umowy jest obowiązek zapłaty przez pozwanych na rzecz powoda wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z kapitału kredytu, bądź waloryzacji tego świadczenia. Należy również zaznaczyć, że ewentualne zubożenie banku obejmuje koszt pozyskania kapitału na rynku międzybankowym oraz koszt związany z udostępnieniem kapitału „kredytobiorcy” na warunkach określonych w umowie, co w przypadku kredytów denominowanych/indeksowanych może obejmować koszt zabezpieczenia pozycji walutowej banku udzielającego takiego finansowania. Jednocześnie wzbogacenie „kredytobiorcy” wynikające z upadku umowy kredytowej nie jest tożsame co do wartości ze zubożeniem banku. W związku z tym koncepcja, która zakładałaby, że kondykcja banku oparta jest na stawce referencyjnej WIBOR + marży odsetkowej banku byłaby dyskusyjna i nieoczywista (por. Paweł Wajda, Ireneusz Stolarski Wynagrodzenie z tytułu bezumownego korzystania z kapitału pieniężnego – glosa – I ACa 635/19, MOP 2020, Nr 18, str. 978 -982). Z tych wszystkich względów doszło do cofnięcia powództwa w części. Z uwagi na powyższe powództwo w zakresie ww. kwot należało umorzyć, o czym orzeczono w pkt I wyroku. Zgodnie bowiem z art. 203 § 1 k.p.c. pozew może zostać cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa ( art. 203 § 4 k.p.c. ). Jednocześnie stosownie do art. 355 § 1 i 2 k.p.c. jeżeli pozew zostanie cofnięty ze skutkiem prawnym sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. W ocenie Sądu, brak jest podstaw do uznania cofnięcia pozwu w rozpoznawanej sprawie za niedopuszczalne, dlatego na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. w zw. z art. 203 k.p.c. orzeczono jak w pkt I wyroku. W pozostałym zakresie doszło już do rozliczenia wzajemnych nienależnych świadczeń. Łącznie pozwana otrzymała od banku kwotę 396.259,22 złotych (299.806,98 zł + 96.452,24 zł). Uiściła zaś na rzecz banku 396.705,15 złotych (362.416,76 zł w toku wykonania umowy i 34.288,39 złotych po prawomocnym stwierdzeniu nieważności umowy). Stosownie do art. 503 KC do potrącenia odpowiednio stosuje się przepisy o zaliczeniu zapłaty, to jest art. 451 KC , gdy świadczenie dłużnika (jego wierzytelność) jest niższe od sumy jego długów. Przy zgłoszeniu do potrącenia kilku wierzytelności, gdy dłużnika obciąża kilka długów, nie jest wymagane do skuteczności potrącenia wskazanie, w jaki sposób powinny być one względem siebie potrącone, a więc nie jest konieczne szczegółowe przyporządkowanie określonej wierzytelności konkretnemu długowi. Nieokreślenie tego oznacza jedynie, że potrącający nie wskazał, które konkretnie długi mają być zaspokojone przez zgłoszone do potrącenia określone wierzytelności. W tej właśnie sytuacji, to jest gdy wierzytelności te nie wystarczają na zaspokojenie wszystkich długów, odpowiednie zastosowanie znajdzie art. 451 KC , poprzez odesłanie zawarte w art. 503 KC. Należało zatem przyjąć, że wskutek oświadczenia o potrąceniu nastąpiło umorzenie najdawniej wymaganych długów spośród objętych oświadczeniem o potrąceniu ( art. 451 § 3 KC ) Potrącenie jest możliwe przy łącznym spełnieniu następujących przesłanek (ich łączne wystąpienie ma ten skutek, że każda ze stron uzyskuje prawo do dokonania potrącenia; w ten sposób powstaje stan potrącalności): 1) dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami ( wzajemność wierzytelności; zasada compensatio ex iure tertii nequit ). Wymieniana np. przez K. G. (w: SPC, t. 3, cz. 1, 1981, s. 857) dodatkowa przesłanka potrącenia w postaci tożsamości osób zawarta jest już w przesłance odnoszącej się do konieczności wzajemności wierzytelności (tak trafnie np. K. Zawada , w: K. Pietrzykowski , Komentarz KC, t. 2, 2015, art. 498, Nb 11; M. Pyziak-Szafnicka , Potrącenie, s. 57); 2) wierzytelności objęte potrąceniem w potrąceniu ustawowym (ale już nie umownym) muszą być jednorodne – przedmiotem świadczeń obu stron muszą być pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku; 3) wierzytelność (jedynie) potrącającego musi być wymagalna , chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Również SN przyjmuje, że przesłanką skutecznego potrącenia jest wymagalność tylko wierzytelności potrącającego, natomiast w odniesieniu do wierzytelności przeciwstawnej wystarczy możliwość jej zaspokojenia (wyr. SN z: 5.3.2019 r., II CSK 41/18, OSNC 2019, Nr D, poz. 64; z 21.1.2004 r., IV CK 362/02, L. , oraz z 3.4.2014 r., V CSK 242/13, L. ). Przez wymagalność rozumieć należy stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności (orz. SN z 12.2.1991 r., III CRN 500/90, OSNC 1992, Nr 7–8, poz. 137). Wymagalność następuje z upływem terminu do spełnienia świadczenia, czyli dnia następnego po tym, kiedy dłużnik miał świadczyć. Zatem wierzyciel, któremu przysługuje świadczenie o nieoznaczonym terminie, nie może dokonać potrącenia bez uprzedniego wezwania dłużnika do jego spełnienia, a oświadczenie o potrąceniu może być złożone natychmiast po wezwaniu, czy nawet jednocześnie z wezwaniem. Wierzycielowi nie chodzi bowiem o to, by dłużnik spełnił świadczenie w sposób realny, co wymagać może pewnego czasu, lecz o zaspokojenie swojej pretensji przez kompensatę. W tym ujawnia się też różnica między terminem wymagalności a terminem spełnienia świadczenia. Roszczenie bezterminowe jest wymagalne już od chwili wezwania, natomiast termin, do którego dłużnik ma obowiązek spełnić świadczenie, upływa – odpowiednio do okoliczności – nieco później ( taż , Potrącenie, s. 108–109); 4) wierzytelność (jedynie) potrącającego musi być zaskarżalna , a więc co do niej powinna istnieć możliwość jej dochodzenia przed sądem lub innym organem państwowym, tzn. że nie uległa jeszcze przedawnieniu (wyjątkowo przy spełnieniu przesłanek z art. 502 KC potrącona może być także wierzytelność przedawniona). Niezaskarżalne wierzytelności nie korzystają z ochrony prawnej w drodze przymusu egzekucyjnego, a zatem nie mogą być przedstawione do potrącenia, które pełni funkcję podobną do egzekucji. Wierzyciel, któremu przysługuje wierzytelność zaskarżalna, może ją potrącić z wierzytelnością niezaskarżalną (przedawnioną). Wierzytelność zasądzona prawomocnym wyrokiem, mimo że ze względu na powagę rzeczy osądzonej ( res iudicata ) ponownie przed sądem dochodzona być już nie może, nadaje się bowiem do potrącenia. W wyr. SN z 20.10.2005 r. (II CK 126/05, OSNC 2006, Nr 4, poz. 74) trafnie uznano, że wierzytelność zasądzona prawomocnym orzeczeniem sądu jest wierzytelnością zaskarżalną w rozumieniu art. 498 § 1 KC i może być przedstawiona do potrącenia. W sprawie niniejszej zachodziła jedynie podstawa do uwzględnienia roszczenia powoda w zakresie odsetek. Należy bowiem zauważyć, że do rozliczenia stron nie doszło w odpowiednim czasie i pozwani pozostawali w tym zakresie w zwłoce w okresie od 20 października 2022 roku do 19 marca 2024 roku co do kwoty 37.213,85 złotych, którą dopiero w tym ostatnim dniu uiścili. Na wcześniejszym etapie (5 lipca 2023 roku prawidłowo potracili kwotę 96.518,16 złotych ze wszelkimi tego konsekwencjami. Istotne przy tym znaczenie ma tu treść art. 499 k.c. , który w zdaniu drugim stanowi, że oświadczenie (o potrąceniu) ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Do potrącenia nie dochodzi automatycznie, ex lege przez to, że istnieją dwie wzajemne wierzytelności, nadające się do potrącenia, ale konieczne jest oświadczenie, że korzysta się z prawa potrącenia (post. SN z 8.2.2000 r., I CKN 398/98, L. ). Zgodnie z art. 499 KC potrącenie następuje przez jednostronną czynność prawną jednego z wzajemnych wierzycieli, kształtującą stosunki prawne. Złożenie oświadczenia w tym przedmiocie stanowi realizację uprawnienia kształtującego, a skutkiem tej czynności jest wygaśnięcie wierzytelności obu stron do wysokości wierzytelności niższej ( art. 498 § 2 KC ) z mocą wsteczną, tj. z chwilą, kiedy potrącenie stało się możliwe ( art. 499 zd. 2 w zw. z art. 498 § 1 KC ). Oznacza to, że skutek potrącenia następuje nie w chwili złożenia oświadczenia o potrąceniu, ale cofa się do momentu, w którym zaistniał tzw. stan potrącalności. Oznacza to, że złożone skutecznie oświadczenie o potrąceniu wywiera skutki prawne (określone w art. 498 § 2 KC ) od chwili, kiedy potrącenie stało się w ogóle możliwe, a więc od daty, w której istniał tzw. stan potrącalności obu wierzytelności". W konsekwencji prawnie irrelewantne są te wszystkie fakty, które zaistniały po powstaniu stanu potrącalności, a przed złożeniem oświadczenia o potrąceniu, jak np. konsekwencje zwłoki, czy opóźnienia, obowiązek zapłaty kary umownej. Warto ponadto wskazać, że roszczenie banku stało się bowiem wymagalne dopiero z chwilą prawomocnego ustalenia nieważności umowy stron i po wezwaniu przez do spełnienia świadczenia. Powodowy bank nie może skutecznie żądać odsetek za okres, w którym twierdził, że umowa jest ważna, domagając się jej wykonania. Przeciwne podejście byłoby przejawem nieuzasadnionego faworyzowania przedsiębiorcy świadomie naruszającego prawa konsumentów również w toku prowadzonych obecnie procesów. Mając jednak na uwadze, że po prawomocnym ustaleniu nieważności umowy i po wezwaniu pozwanych do spełnienia świadczenia ci zwlekali z zapłatą kwoty 37.213,85 złotych aż do 19 marca 2024 roku powodowemu bankowi należały się odsetki za czas zwłoki. W sprawie nie doszło do przedawnienia roszczenia banku bowiem termin przedawnienia wobec powoda rozpoczął swój bieg dopiero z końcem 2022 roku. Z uchwały SN z dnia 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21) wynika, że kredytodawca może żądać zwrotu swego świadczenia dopiero od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna, do tego bowiem czasu jej skuteczność pozostaje w zawieszeniu na korzyść konsumenta. W czasie tego zawieszenia przedawnienie roszczenia restytucyjnego kredytodawcy nie może rozpocząć biegu. Przesłanki trwałej bezskuteczności zostały ostatecznie spełnione w dniu 15 lutego 2022 r., tj. w dacie wydania Wyroku, w którym stwierdzono nieważność umowy i dopiero od tej daty biegnie termin przedawnienia roszczeń Banku. Jak wskazał SN w sentencji ww. uchwały „Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna”. Data powstania stanu trwałej bezskuteczności, a w konsekwencji i brak przedawnienia roszczeń Banku, zostały przesądzone w wydanym uprzednio Wyroku. Przyjęta przez Sąd w uzasadnieniu wyroku data powstania stanu trwałej bezskuteczności umowy jest wiążąca w niniejszej sprawie. Pogląd o mocy wiążącej uzasadnienia wyroku, przyjmowany jest szczególnie w nowszym orzecznictwie. Zgodnie z uchwałą SN w sprawie III CZP 6/21, w przypadku, gdy umowa zawarta z konsumentem na skutek klauzul niedozwolonych nie może być utrzymana w mocy, strony są w dalszym ciągu związane jej treścią. Przedsiębiorca pozostaje zobowiązany do dalszego wykonywania umowy, gdyż sankcja bezskuteczności jest zastrzeżona na korzyść konsumenta. Umowa staje się trwale bezskuteczna, w świetle powyższej uchwały, gdy konsument - należycie poinformowany o niedozwolonym charakterze postanowienia umowy i konsekwencjach z tego wynikających - nie wyrazi zgody na związanie tym postanowieniem oraz jeże li umowa może być dalej wykonywana po jej uzupełnieniu, konsument sprzeciwi się temu uzupełnieniu. Bezskuteczność umowy wynikająca z abuzywności klauzul umownych ma zatem szczególny charakter (polega na odpadnięciu podstawy prawnej ze skutkiem wstecznym, a nie jej nieistnieniu - condictio causa finita). Bezskuteczność ta nie może być mylona z bezwzględną nieważnością umowy, która powstaje z mocy prawa (condictio sine causa) (tak SN również w uchwale z dnia 28 kwietnia 2022 r. (III CZP 40/22). To rozróżnienie w istotny sposób wpływa na zasady liczenia początku biegu terminu przedawnienia. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 kwietnia 2022 r. (III CZP 40/22) wyjaśnił, że „Takie określenie sankcji daje konsumentowi możliwość podjęcia decyzji, której to możliwości nie miałby w razie przyjęcia nieważności postanowienia. Stanowisko niewątpliwe uprzywilejowanie konsumenta w stosunku do innych uczestników obrotu. Jednocześnie jednak, zgodnie z przywołaną uchwałą, konsekwencją tego uprzywilejowania jest odmienne określenie początku terminu wymagalności roszczenia o zwrot świadczenia spełnionego na podstawie niedozwolonego postanowienia, niż miałoby to miejsce w przypadku sankcji bezwzględnej nieważności". Nawet gdyby jednak przyjąć, że termin przedawnienia roszczeń restytucyjnych należy liczyć od momentu spełnienia świadczeń na podstawie nieważnej (bezskutecznej) umowy (co w świetle opisanej wyżej uchwały o mocy zasady prawnej jest niezasadne), wynikające z tego skutki byłyby nieakceptowalne z punktu widzenia podstawowych zasad systemu prawa. W takiej sytuacji sądy byłyby zobowiązane do skorzystania z istniejących w ramach systemu prawa norm umożliwiających skorygowanie niesłusznych rezultatów zastosowania innych norm. Taką normą jest art. 117 (1) k.c. , który daje podstawę prawną do nieuwzględnienia upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi w wyjątkowych przypadkach, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Sytuacja, w której roszczenie mogłoby stać się przedawnione jeszcze zanim powzięto wiedzę o jego powstaniu niewątpliwie spełnia cechy wyjątkowego przypadku i uzasadnia nieuwzględnienie upływu terminu przedawnienia. Tym bardziej nie można uwzględnić upływu terminu przedawnienia, gdyby prowadziło to do skutków w postaci uzyskania przez konsumenta nieruchomości za darmo. Jeżeli kredytobiorca mógłby żądać od Banku zwrotu rat kapitałowo odsetkowych, a nie byłby zobowiązany do zwrotu kapitału oraz zaoszczędzonych na pozyskanie tego kapitału wydatków w istocie otrzymywałby bez jakiegokolwiek świadczenia wzajemnego nieruchomość, za którą zapłacił Bank. Zgodnie z art. 117 [1] § 1 pkt 3 k.c. , rozpoznając zarzut przedawnienia, powinien wziąć pod uwagę charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie przez uprawnionego roszczenia. Okoliczności te w niniejszej sprawie są istotne, gdyż wynikają z niejasności prawa i zmian w orzecznictwie, zarówno polskim, jak i europejskim - polegając na orzeczeniach Sądów w podobnych sprawach, Bank przynajmniej do 2021 roku nie wiedział, czy powinien wystąpić z roszczeniem, a jeśli tak - to z jakim. Dominująca linia orzecznicza aż do końca 2019 roku uznawała, że umowy o kredyt powiązany z walutą obcą są ważne. Orzecznictwo zmieniło się po wyroku (...) z dnia 3 października 2019 r., C-260/18 ( D. ). Nawet jednak po wydawaniu tego wyroku w dalszym ciągu istniały wątpliwości co do tego, jakie roszczenia i w jakim kształcie powinni zgłosić konsumenci i przedsiębiorcy w przypadku nieważności umowy: a. aż do uchwały 7 sędziów z dnia 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21) dominowała w orzecznictwie tzw. teoria salda, a zatem zgłoszenie roszczeń w oparciu o teorię dwóch kondykcji przed tą datą nie miałoby oparcia w dominującej wykładni prawa, b. do dzisiaj istnieją wymagające rozstrzygnięcia zagadnienia związane z tym, jakiego rodzaju roszczenia, na jakiej podstawie i w jakiej wysokości przysługują bankom ponad wartość samego kapitału kredytu. Te wątpliwości skutkowały zadaniem pytań do pełnej Izby Cywilnej SN przez Pierwszą Prezes SN w sprawie III CZP 25/22 oraz pytań prejudycjalnych m.in. w sprawie C-520/21. Aby rozpoczął się bieg terminu przedawnienia wierzyciel powinien wiedzieć nie tylko, że mogą mu przysługiwać jakieś roszczenia, ale powinien wiedzieć też, jakiego rodzaju są to roszczenia. Prawo powinno być w tym zakresie pewne, tymczasem w sprawach kredytów indeksowanych takiej sytuacji nie było. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. nakładając na pozwanego obowiązek zwrotu powodom wszystkich kosztów procesu, które obejmują, wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym w kwocie 10 800 zł oraz wydatek w kwocie 34 zł w związku z koniecznością uiszczenia opłaty skarbowej od dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa dla dwóch powodów. ZARZĄDZENIE odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczyć pełn powoda.