I C 1261/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowód G. S. wniósł o stwierdzenie nieważności umów zawartych w formie aktu notarialnego w dniu 2 sierpnia 2005 roku, które dotyczyły działu spadku po jego matce, zniesienia współwłasności oraz sprzedaży nieruchomości i praw. Jako podstawę nieważności wskazał art. 82 k.c. (stan wyłączający świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli) oraz art. 58 § 2 k.c. (sprzeczność z zasadami współżycia społecznego). Powód argumentował, że w chwili zawierania umów był pod silnym wpływem alkoholu, cierpiał na chorobę alkoholową i padaczkę, co uniemożliwiło mu świadome wyrażenie woli. Pozwani zaprzeczali tym twierdzeniom, wskazując na wcześniejsze negocjacje i udział powoda w procesie decyzyjnym. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w tym opinii biegłego psychiatry, stwierdził, że powód w dniu 2 sierpnia 2005 roku znajdował się w stanie wyłączającym świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. U powoda występował zespół abstynencyjny, który zakończył się napadem padaczkowym, a poprzedzały go zaburzenia świadomości. Sąd uznał, że stan ten, w połączeniu ze stresem związanym z podpisywaniem dokumentów i głodem alkoholowym, uniemożliwił mu racjonalne działanie. Ponadto, sąd uznał umowy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.), ponieważ doprowadziły do rażącego pokrzywdzenia powoda, który w zamian za znaczący udział w majątku spadkowym otrzymał znacznie mniej wartościowe mienie i niskie spłaty. Sąd podkreślił, że pozwani wykorzystali trudną sytuację życiową i uzależnienie powoda do uzyskania dla siebie nieuzasadnionych korzyści. W związku z tym, sąd stwierdził nieważność wszystkich umów zawartych w akcie notarialnym. Orzeczono również o kosztach postępowania i nakazano ściągnięcie brakującej opłaty od pozwu na rzecz Skarbu Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 82 k.c. w kontekście alkoholizmu i zespołu abstynencyjnego, a także stosowanie art. 58 § 2 k.c. w przypadkach rażącego pokrzywdzenia i wykorzystania słabości strony.
Każda sprawa o nieważność czynności prawnej z powodu stanu psychicznego strony wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego i dowodowego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy oświadczenie woli złożone przez osobę cierpiącą na chorobę alkoholową, zespół abstynencyjny i padaczkę, w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, jest nieważne na podstawie art. 82 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, oświadczenie woli złożone przez osobę znajdującą się w stanie wyłączającym świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, w tym z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innego zaburzenia czynności psychicznych, jest nieważne.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na opinii biegłego psychiatry, który stwierdził, że powód w dniu zawarcia umów znajdował się w stanie zespołu abstynencyjnego z objawami padaczki, co skutkowało zaburzeniami świadomości i niemożnością racjonalnego działania. Stan ten, połączony ze stresem i głodem alkoholowym, wykluczał świadome i swobodne podjęcie decyzji.
Czy umowa zawarta w okolicznościach rażącego pokrzywdzenia jednej ze stron, z wykorzystaniem jej trudnej sytuacji życiowej i uzależnienia, jest nieważna jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego na podstawie art. 58 § 2 k.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna. Dotyczy to sytuacji, gdy jedna strona wykorzystuje swoją silniejszą pozycję lub trudną sytuację drugiej strony (np. chorobę, uzależnienie) do uzyskania rażąco niekorzystnych dla niej postanowień.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pozwani wykorzystali zły stan psychiczny i fizyczny powoda, jego uzależnienie od alkoholu i zaufanie do nich, aby uzyskać dla siebie korzystne postanowienia umowne, które rażąco pokrzywdziły powoda. Niskie kwoty spłat i niekorzystny podział majątku, w kontekście wartości spadku, świadczyły o naruszeniu zasad współżycia społecznego.
Czy naruszenie przepisów Prawa o notariacie, w szczególności brak parafowania wszystkich stron aktu notarialnego, skutkuje nieważnością czynności prawnej?
Odpowiedź sądu
Nie, naruszenie art. 93 Prawa o notariacie (brak parafowania wszystkich stron aktu) nie skutkuje nieważnością czynności prawnej, zwłaszcza gdy przyczyna braku parafowania została wyjaśniona, a strony potwierdziły wolę zawarcia umowy.
Uzasadnienie
Sąd oddalił ten zarzut, wskazując, że brak parafowania wszystkich stron aktu notarialnego nie jest przyczyną nieważności, a notariusz wyjaśnił powody takiego postępowania. Powód nie zaprzeczył podpisaniu aktu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. S. | osoba_fizyczna | powód |
| Z. N. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Ł. H. | osoba_fizyczna | pozwany |
| D. H. | osoba_fizyczna | pozwany |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 82
Kodeks cywilny
Nieważność oświadczenia woli złożonego przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, w szczególności z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych.
k.c. art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego jest nieważna.
Pomocnicze
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Strona wygrywająca sprawę może żądać od strony przeciwnej zwrotu niezbędnych kosztów procesu.
Prawo o notariacie art. 93
Ustawa Prawo o notariacie
Dotyczy parafowania aktów notarialnych.
Prawo o notariacie art. 81
Ustawa Prawo o notariacie
Notariusz odmawia dokonania czynności sprzecznej z prawem.
Prawo o notariacie art. 86
Ustawa Prawo o notariacie
Notariusz nie może dokonywać czynności, jeżeli poweźmie wątpliwość, czy strona ma zdolność do czynności prawnych.
u.k.s.c. art. 113 § 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Nakazuje ściągnięcie od stron nieuiszczonych kosztów sądowych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Stan powoda w chwili zawierania umów wyłączał świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli (art. 82 k.c.). • Umowy były sprzeczne z zasadami współżycia społecznego z uwagi na rażące pokrzywdzenie powoda i wykorzystanie jego słabości (art. 58 § 2 k.c.).
Odrzucone argumenty
Powód był zdolny do świadomego i swobodnego podejmowania decyzji. • Ustalenia dotyczące podziału majątku zapadły wcześniej i były znane powodowi. • Nie doszło do naruszenia przepisów Prawa o notariacie.
Godne uwagi sformułowania
stan wyłączający świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli • brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania • wykorzystanie złego stanu psychicznego innej osoby po to, by uzyskać dla siebie nieuzasadnione korzyści kosztem tej osoby • rażące pokrzywdzenie • zespół abstynencyjny, który wiąże się z zawężonym, zaburzonym postrzeganiem rzeczywistości • przed fizycznym ujawnieniem się napadu padaczkowego [...] dochodzi często do zaburzeń psychicznych, szczególnie ilościowych i jakościowych zaburzeń świadomości
Skład orzekający
Urszula Wiewióra
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 82 k.c. w kontekście alkoholizmu i zespołu abstynencyjnego, a także stosowanie art. 58 § 2 k.c. w przypadkach rażącego pokrzywdzenia i wykorzystania słabości strony."
Ograniczenia: Każda sprawa o nieważność czynności prawnej z powodu stanu psychicznego strony wymaga indywidualnej oceny stanu faktycznego i dowodowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak uzależnienie od alkoholu i jego konsekwencje zdrowotne (zespół abstynencyjny, padaczka) mogą wpływać na ważność czynności prawnych. Jest to przykład, jak prawo chroni osoby w trudnej sytuacji życiowej przed wykorzystaniem ich słabości.
“Czy alkoholizm unieważnia umowę? Sąd rozstrzyga w sprawie rażącego pokrzywdzenia spadkobiercy.”
Dane finansowe
WPS: 1 200 000 PLN
zwrot kosztów postępowania: 30 864,8 PLN
zwrot kosztów zastępstwa procesowego: 28 800 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.