I C 1196/17

Sygn. akt I C 1196/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 marca 2018 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi, I Wydział Cywilny, w składzie: Przewodniczący: S.S.R. Bartosz Kasielski Protokolant: aplikant aplikacji sędziowskiej P. K. po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2018 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z powództwa Skarbu Państwa – Dyrektora I. Administracji Skarbowej w Ł. przeciwko A. Z. o zapłatę 1. umarza postepowanie w zakresie kwoty 1.322,81 zł (tysiąc trzysta dwadzieścia dwa złotych 81/100) tytułem należności głównej oraz kwoty 456,48 zł (czterysta pięćdziesiąt sześć złotych 48/100) tytułem odsetek; 2. oddala powództwo w pozostałej części; 3. zasądza od A. Z. na rzecz Skarbu Państwa – Dyrektora I. Administracji Skarbowej w Ł. kwotę 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych) tytułem kosztów procesu. Sygnatura akt I C 1196/17 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 20 października 2017 roku Skarb Państwa – Dyrektor I. Administracji Skarbowej w Ł. wystąpił przeciwko A. Z. o zapłatę kwoty 1.380,64 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 14 marca 2014 roku do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnego świadczenia, a także zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego . (pozew k.2 – 4) Nakazem zapłaty z dnia 24 listopada 2017 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi orzekł zgodnie z żądaniem pozwu. (nakaz zapłaty k.22) W dniu 18 grudnia 2017 roku A. Z. złożył sprzeciw od nakazu zapłaty, wnosząc o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. (sprzeciw od nakazu zapłaty k.25 – 29) Pismem procesowym z dnia 23 stycznia 2018 roku powód dokonał przedmiotowej modyfikacji powództwa w zakresie dotyczącym należności ubocznych i kosztów procesu, wnosząc o zasądzenie kwoty 1.380,64 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 14 marca 2014 roku do dnia 31 grudnia 2015 roku oraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty, a także o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych (pismo procesowe z dnia 23 stycznia 2018 roku k.44 – 46) Pismem procesowym z dnia 16 lutego 2018 roku A. Z. wskazał, że dokonał w dniu 9 lutego 2018 roku wpłaty kwoty 1,959,29 złotych na rzecz powoda tytułem należności dochodzonej pozwem w sprawie I C 1196/17. Pozwany oświadczył jednocześnie, że cofa złożony sprzeciw od nakazu zapłaty wobec braku możliwości uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia w trwającym postępowaniu. (pismo procesowe z dnia 16 lutego 2018 roku k.48) Pismem procesowym z dnia 19 lutego 2018 roku powód z uwagi na spełnienie świadczenia przez pozwanego cofnął pozew w zakresie kwot: 456,48 złotych tytułem należności odsetkowej, 180 złotych tytułem kosztów procesu oraz 1322,81 złotych tytułem należności głównej. W pozostałym zakresie podtrzymał natomiast żądanie pozwu (co do kwoty 57,83 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 lutego 2018 roku do dnia zapłaty). (pismo procesowe z dnia 19 lutego 2018 roku k.51) Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2013 roku, sygn. akt VIII P 3/11, Sąd Okręgowy w Łodzi zasądził od Urzędu Skarbowego Ł. na rzecz A. Z. kwotę 1.600 złotych tytułem odszkodowania w związku z naruszeniem zasady równego traktowania w zatrudnieniu. (okoliczność bezsporna) W dniu 9 kwietnia 2013 roku Urząd Skarbowy Ł. zapłacił na rzecz A. Z. kwotę 1.380,64 złotych tytułem odszkodowania zasądzonego wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2013 roku, sygn. akt VIII P 3/11. (potwierdzenie przelewu k.19) Wyrokiem z dnia 13 marca 2014 roku, sygn. akt III APa 22/13, Sąd Apelacyjny w Łodzi, na skutek apelacji obu stron postępowania zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 2 kwietnia 2013 roku, sygn. akt VIIIP 3/11, w ten sposób, że oddalił powództwo oraz zasądził od A. Z. na rzecz Urzędu Skarbowego Ł. kwotę 2.700 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za I instancję. (wyrok k.7 – 8) Wezwaniem do zapłaty z dnia 6 lutego 2015 roku, doręczonym w dniu 16 lutego 2015 roku, Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. wezwał A. Z. do zwrotu w terminie 30 dni od doręczenia wezwania kwoty 1.380,64 złotych wypłaconej przez urząd na jego konto bankowe w dniu 9 kwietnia 2013 roku, stanowiącej różnicę pomiędzy zasądzoną nieprawomocnym wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2013 roku kwotą 1.600 złotych, a odprowadzonymi od niej należnymi składkami na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. (wezwanie do zapłaty wraz z potwierdzeniem odbioru k. 18-19) W dniu 9 lutego 2018 roku A. Z. uiścił na rachunek I. Administracji Skarbowej w Ł. kwotę 1.959,29 złotych, przy czym jako tytuł przelewu wskazał opis „Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 24 listopada 2017r. S. akt I Nc 1169/17 1380,64zł + 398,65zł + 180zł”. (potwierdzenie przelewu wraz z obliczeniem należności k.49 – 50) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie przedłożonych dokumentów, których treść nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Sąd Rejonowy zważył, co następuje: Powództwo w części, w jakiej postępowanie nie zostało umorzone, podlegało oddaleniu. Stosownie do treści art. 355 § 1 k.p.c. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew. W myśl art. 203 § 1 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia - aż do wydania wyroku. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 203 § 4 k.p.c. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa. Wobec tego, że powód cofnął pozew przed rozpoczęciem rozprawy w niniejszej sprawie co do kwoty 1.322,81 złotych tytułem należności głównej oraz kwoty 456,48 złotych tytułem należności odsetkowej, a nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 203 § 4 k.p.c. , postępowanie w zakresie cofniętego żądania na podstawie art. 355 § 1 k.p.c. podlegało umorzeniu. Sąd ocenił jako niedopuszczalną możliwość cofnięcia pozwu w zakresie kwoty 180 złotych tytułem kosztów procesu, bowiem wynikała ona z błędnego przekonania powoda o możliwości zaliczenia spełnionego w toku procesu świadczenia na rzecz przyszłych kosztów procesu, których nie tylko wysokość, ale przede wszystkim zasada ponoszenia mogła być tylko i wyłącznie przedmiotem orzeczenia rozstrzygającego sprawę co do istoty w ramach instancji. Kwestia ta zostanie poddana szerszej analizie w dalszej części uzasadnienia dotyczącej kosztów procesu. Przechodząc do merytorycznej oceny zgłoszonego roszczenia należy wskazać, że jego podstawa materialno prawna opierała się na treści art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. W realiach niniejszej sprawy bezspornym pozostawał fakt spełnienia przez Skarb Państwa nienależnego świadczenia na rzecz pozwanego w dniu 9 kwietnia 2013 roku. Z chwilą wydania przez Sąd Apelacyjny w Łodzi wyroku w sprawie sygn. akt III APa 22/13 (zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi w sprawie sygn. akt VIII P 3/11) podstawa spełnienia świadczenia w postaci obowiązku wypłaty na rzecz A. Z. stosownego odszkodowania odpadła. W konsekwencji powództwo o zwrot nienależnego świadczenia pozostawało usprawiedliwione co do zasady. Pomimo to uwzględnienie powództwa w części, w jakiej pozew nie został cofnięty (postępowanie zostało umorzone) nie było możliwe z uwagi na spełnienie przez pozwanego świadczenia w całości na rzecz wierzyciela. A. Z. uiścił w dniu 9 lutego 2018 roku na rzecz powoda kwotę 1.959,29 złotych, która w pełni wyczerpuje wierzytelność objętą pozwem. Po pierwsze, bezspornym pozostaje wysokość należności głównej, która obejmowała kwotę 1.380,64 złotych (świadczenie wypłacone przez powoda w dniu 9 kwietnia 2013 roku). Po wtóre, należy wyraźnie zaznaczyć, że zobowiązanie z tytułu nienależnego świadczenia ma charakter bezterminowy, co oznacza, iż staje się ono wymagalne wraz z wezwaniem dłużnika do jego spełnienia, zaś popada on w opóźnienie, jeśli nie spełnia świadczenia niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela – art. 455 k.c. (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2010 roku, sygn. akt II CSK 126/10, Lex nr 602678). Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza zaś, że pozwany został wezwany do zwrotu nienależnego świadczenia w terminie 30 dni od dnia otrzymania wezwania z dnia 6 lutego 2015 roku, doręczonego w dniu 16 lutego 2015 roku. Przy zachowaniu wskazanego terminu, którego upływ następował w dniu 18 marca 2015 roku, A. Z. pozostawał w opóźnieniu z jego realizacją (w rozumieniu art. 481 k.c. ) dopiero od dnia 19 marca 2015 roku, nie zaś jak przyjął powód od dnia 14 marca 2014 roku (dzień następujący po wydaniu orzeczenia przez Sąd Apelacyjny w Łodzi w sprawie sygn. akt III APa 22/13). Nie można przy tym stracić z pola widzenia, że dłużnik dokonał zapłaty na rzecz wierzyciela w dniu 9 lutego 2018 roku. Oznacza to, że świadczenia uboczne – odsetki za okres od dnia 19 marca 2015 roku do dnia 9 lutego 2018 roku obejmowały kwotę 291,30 złotych (wg ogólnie dostępnego kalkulatora odsetek za opóźnienie, Lex). W świetle powyższych okoliczności należy stwierdzić, że łączne zadłużenie (należność główna oraz odsetki) na dzień 9 lutego 2018 roku wynosiło 1.671,94 złotych (1.380,64 złotych + 291,30 złotych), a więc było niższe od wartości dokonanej zapłaty (1.959,29 złotych). To zaś prowadziło do oddalenie powództwa w pozostałej części, w której pomimo spełnienia świadczenia pozew był podtrzymywany, a nie został cofnięty (kwota 57,83 złotych tytułem należności głównej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 lutego 2018 roku). W tym miejscu warto zauważyć, że skuteczne wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym powoduje utratę mocy wydanego orzeczenia ( art. 505 § 1 k.p.c. ) oraz konieczność skierowania sprawy na rozprawę celem jej merytorycznego rozpoznania, a w konsekwencji ponownego wydania orzeczenia co do istoty sprawy. Co więcej w odróżnieniu od trybu nakazowego ( art. 497 § 1 k.p.c. ) nie jest możliwe skutecznego cofnięcie sprzeciwu od nakazu zapłaty. Tym samym oświadczenie A. Z. zawarte w treści pisma procesowego z dnia 16 lutego 2018 roku („wycofanie sprzeciwu”) nie mogło odnieść zamierzonych przez pozwanego skutków. Okoliczność ta ma o tyle istotne znaczenie, że uiszczona kwota 1.959,29 złotych była identyfikowana przez pozwanego jako realizacja nakazu zapłaty wydanego w dniu 24 listopada 2017 roku w sprawie sygn. akt I Nc 1169/17. Wobec przytoczonych argumentów spełnione świadczenie nie mogło być zarachowane przez wierzyciela na poczet kwot przyznanych nakazem zapłaty, który de facto moc swoją utracił. Niemniej jednak w świetle braku wykształcenia prawniczego pozwanego, a także normy art. 60 k.c. w zw. z z art. 65 § 1 k.c. Sąd nie miał wątpliwości co do rzeczywistej woli A. Z. w ramach dokonanej wpłaty, którą należało wiązać z zamiarem całkowitej realizacji roszczenia objętego pozwem w niniejszej sprawie i definitywnym zakończeniem sporu. O ile jednak spełnione w dniu 9 lutego 2018 roku świadczenie mogło i winno być zaliczone przez wierzyciela ( art. 451 k.c. ) na poczet należności głównej i świadczeń ubocznych (na dzień zapłaty łącznie 1.671,94 złotych), o tyle ponownie należy podkreślić, że brak było podstaw do uwzględnienia w tej mierze jakiejkolwiek kwoty tytułem kosztów procesu, których zarówno wysokość, jak i zasada ponoszenia może być przesądzona dopiero w ramach wyroku rozstrzygającego sprawę w danej instancji. Innymi słowy, strona nie może antycypować ewentualnej zasady ponoszenia kosztów procesu, w szczególności, czy będzie ona opierać się na odpowiedzialności za wynik procesu ( art. 98 k.p.c. ), stosunkowym rozdzieleniu ( art. 100 k.p.c. ), czy też odwoływać się do zasad słuszności ( art. 102 k.p.c. ). Dopiero zatem wyrok Sądu jako wynik merytorycznej oceny zgłoszonego żądania może prowadzić do powstania zobowiązania z tego tytułu. Orzeczenie o kosztach procesu ma bowiem charakter konstytutywny i zamieszczane jest dopiero w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 1996 r. sygn. akt III CZP 1/96, OSNC 1996/4/57). W konsekwencji A. Z. nie mógł skutecznie uiścić kosztów procesu przyznanych w ramach nakazu zapłaty, skoro ten utracił moc, zaś powód nie był uprawniony do zaliczania dokonanej wpłaty na poczet kosztów procesu, w szczególności zaś cofnięcia pozwu w tym zakresie. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 zd. 2 in principio k.p.c. uznając, że powód uległ jedynie co do nieznacznej części żądania (57,83 złotego / 1.380,64 złotych = 4 %). Należy przypomnieć, że za stronę przegrywającą sprawę, zgodnie z powszechnie przyjętą w orzecznictwie praktyką, uważa się pozwanego, który w toku procesu spełnił dochodzone od niego świadczenie, czym zaspokoił roszczenie powoda, wymagalne w chwili wytoczenia powództwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 1951 roku, sygn. akt C 593/51, OSN(C) (...) ). Koszty procesu poniesione przez powoda obejmowały kwotę 270 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego – § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804), która została przyznana na jego rzecz od pozwanego. Na marginesie należy zauważyć, że suma przysługującej powodowi należności, która został ostatecznie spełniona przed wydaniem wyroku w niniejszej sprawie (1.671,94 złotych) oraz przyznanych kosztów procesu (270 złotych) pozostaje w dalszym ciągu niższa od wysokości wpłaty dokonanej przez A. Z. w dniu 9 lutego 2018 roku (1.959,29 złotych – 1.671,94 złotych – 270 złotych = 17,35 złotych), przy czym w ramach wyroku Sąd nie był władny do swego rodzaju kompensaty, czy też potrącenia z urzędu przyznanej z tego tytułu kwoty. Po pierwsze, jak już wskazano uprzednio do chwili wydania wyroku obowiązek związany z ponoszeniem kosztów procesu nie powstaje. Po wtóre, nieobciążenie pozwanego kosztami procesu przy zastosowaniu normy art. 102 k.p.c. z argumentacją dotyczącą różnicy między wysokością spłaty z dnia 9 lutego 2018 roku, a łącznym wymiarem należności wynikających z toczącego się procesu (zasądzone świadczenie + należne koszty) skutkowałoby w istocie brakiem obowiązku zwrotu kosztów procesu, a tym samym powiększeniem zaistniałej różnicy z kwoty 17,35 złotych do wartości 287,35 złotych. W konsekwencji ostateczne uregulowanie wzajemnych rozliczeń związanych z niniejszą sprawą oraz zapadłym rozstrzygnięciem pozostaje na tym etapie tylko i wyłącznie w gestii stron.