I C 1172/19

Sygn. akt: I C 1172/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 marca 2020 roku Sąd Rejonowy w Człuchowie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Sylwia Piasecka Protokolant: pracownik biurowy Daria Szczodrowska po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2020 roku w Człuchowie na rozprawie sprawy z powództwa (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. przeciwko M. S. o zapłatę 1. zasądza od pozwanego M. S. na rzecz powoda (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 2.500,00 zł (słownie: dwa tysiące pięćset złotych) wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia 30 października 2019 roku do dnia zapłaty, 2. oddala powództwo w pozostałym zakresie, 3. nie obciąża pozwanego M. S. kosztami procesu. Sygn. akt I C 1172/19 UZASADNIENIE Powód – (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. , reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego złożył pozew do elektronicznego postępowania upominawczego przeciwko M. S. o zapłatę kwoty 6.621,23 złotych wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty od kwoty 6.456,90 złotych oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że wierzytelność dochodzona przez powoda od pozwanego wynika z umowy pożyczki – (...) zawartej dnia 25 maja 2018 roku przez pozwanego z pożyczkodawcą – (...) sp. z o.o. z siedzibą w W. . Na wskazaną wierzytelność składają się należność główna w wysokości 6.456,90 złotych oraz odsetki za opóźnienie w wysokości 164,33 złotych, skapitalizowane na dzień poprzedzający dzień złożenia pozwu. Na mocy tej umowy pożyczkodawca zobowiązał się wypłacić kwotę pożyczki na wskazany w umowie rachunek bankowy wygenerowany indywidualnie do rozliczenia przedmiotowej umowy, zaś pożyczkobiorca obowiązany był do zwrotu pożyczki w określonym terminie. Pożyczkodawca wypłacił kwotę zgodnie z postanowieniami umowy. Wobec niespłacania kwoty pożyczki zgodnie z warunkami umowy przez pożyczkobiorcę, pożyczkodawca na podstawie par. 8 umowy pożyczki wypowiedział pozwanemu przedmiotową umowę. Roszczenie stało się wymagalne w całości wraz z upływem terminu wypowiedzenia w dniu 29 lipca 2018 roku. Powód podkreślił, że podstawą roszczenia powoda w zakresie żądania odsetek maksymalnych za opóźnienie, począwszy od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Postanowieniem z dnia 29 listopada 2019 roku, wydanym w sprawie VI Nc-e (...) , Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w L. stwierdził brak podstaw do wydania nakazu zapłaty w elektronicznym postępowaniu upominawczym i przekazał sprawę do tutejszego Sądu. Pozwany – M. S. stawił się na termin rozprawy i potwierdził, że zawarł z powodem umowę pożyczki, na podstawie której otrzymał do dyspozycji kwotę około 3.000,00 złotych. Wskazał nadto, że umowę pożyczki zawarł przez internet rozmawiając trzykrotnie z konsultantem, który zapytał go jedynie czy może spłacać ratę raz w miesiącu. Pozwany podkreślił, że nie był informowany o dodatkowych kosztach w postaci opłaty serwisowej i przygotowawczej, a jedynie o odsetkach. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 24 maja 2018 roku pozwany wypełnił wniosek o udzielenie pożyczki gotówkowej u powoda. Na podstawie tego formularza, po trzykrotnej rozmowie z konsultantem powoda, pozwany M. S. zawarł umowę pożyczki gotówkowej nr (...) na warunkach oferty (...) . Na podstawie zawartego zobowiązania w dniu 28 maja 2018 roku pozwany M. S. otrzymał do dyspozycji kwotę 2.500,00 złotych. W umowie powód ustalił także dodatkowe koszty pożyczki w łącznej wysokości 3.182,05 złotych, które obejmowały opłatę przygotowawczą w wysokości 357,14 złotych oraz opłatę serwisową w wysokości 2.824,91 złotych. W konsekwencji pozwany M. S. zobowiązany był do spłaty pożyczki w łącznej wysokości 5.682,05 złotych w 45 tygodniowych ratach, każda w wysokości po 126,27 złotych. dowód z innych wniosków dowodowych: wniosek o udzielenie pożyczki k. 19 – 22, umowa pożyczki gotówkowej k. 23 – 27, formularz informacyjny dotyczący umowy pożyczki k. 29 – 44, potwierdzenie wykonania operacji k. 45. Przed zawarciem umowy pozwany M. S. nie był informowany o dodatkowych kosztach związanych z zawarciem umowy, w szczególności opłacie serwisowej i przygotowawczej. Konsultant informował pozwanego jedynie o odsetkach. przyznane Pozwany – M. S. nie uiścił żadnej raty tytułem spłaty zobowiązania. Pozwany posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoimi rodzicami i młodszym bratem i obecnie jest na utrzymaniu rodziców (przyznane) . bezsporne Sąd zważył co następuje: Powództwo w niniejszej sprawie należało uwzględnić jedynie w części. Pozwany – M. S. nie kwestionowała zasadności dochodzonego roszczenia. Przyznał, że faktycznie zawarł z powodem umowę pożyczki w dniu 24 maja 2018 roku, na podstawie której otrzymał do dyspozycji kwotę około 3.000,00 złotych zobowiązując się jednocześnie do jej spłaty w systemie ratalny. Potwierdził nadto, że na poczet zobowiązania nie uregulował żadnej wpłaty. Jednocześnie wskazał, że nie wie w jaki sposób została wyliczona kwota dochodzona przez powoda, jak również, że podczas rozmów prowadzonych z konsultantem będącym pracownikiem powoda, przed zawarciem umowy, był informowany jedynie o odsetkach, nie był natomiast informowany o dodatkowych kosztach związanych z umową, w szczególności opłacie serwisowej i przygotowawczej. Wyjaśnienia pozwanego w tym zakresie nie były kwestionowane przez powoda, dlatego też Sąd biorąc pod uwagę okoliczności sprawy uznał je za przyznane w trybie art. 230 kpc . Wobec powyższego, skoro w przedmiotowej sprawie pozwany M. S. nie kwestionował zasadności dochodzonego roszczenia, a wyłącznie jego wysokość, to zgodnie z treścią art. 6 kc , powód powinien wykazać wysokość kwoty dochodzonej pozwem. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 kc ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi określone dla siebie skutki prawne, tym bardziej, że ciężar dowodu pozostaje w ścisłym związku z problematyką procesową dowodów i spełnia przy tym dwie zasadnicze funkcje. Po pierwsze dynamizuje postępowanie dowodowe w systemie obowiązywania zasady sporności (kontradyktoryjności) w procesie, po drugie określa wynik merytoryczny sporu (sprawy) w sytuacji krytycznej, gdy strona nie udowodni faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (por. K. Piasecki, Kodeks cywilny. Księga pierwsza. Część ogólna. Komentarz, Zakamycze, 2003 r.) . Oznacza to zatem, że Sąd tylko wyjątkowo winien ingerować w przebieg postępowania dowodowego dopuszczając dowody z urzędu, które to uprawnienie wynika z treści przepisu art. 232 k.p.c. Ponadto, zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa, obowiązek wskazania dowodów potrzebnych dla rozstrzygnięcia sprawy, obciąża przede wszystkim strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 października 1996 r., III CKN 6/96, OSNC 1997/3/29), ponieważ Sąd został wyposażony jedynie w uprawnienie, a nie obowiązek, dopuszczenia dalszych jeszcze, nie wskazanych przez żadną ze stron, dowodów, kierując się przy tym własną oceną, czy zebrany w sprawie materiał jest - czy też nie jest - dostateczny do jej rozstrzygnięcia ( art. 316 § 1 in principio k.p.c. ) . Dlatego też Sąd powinien korzystać z przewidzianego w art. 232 zd. 2 k.p.c. uprawnienia powściągliwie i z umiarem, pamiętając, że taka inicjatywa należy przede wszystkim do samych stron i że cały rozpoznawany spór jest ich sprawą, a nie sądu. Podkreślić również należy, że zasada kontradyktoryjności winna być całkowicie zachowana zwłaszcza wówczas, gdy strony korzystają z pomocy profesjonalnych pełnomocników. W przedmiotowej sprawie strona powodowa swoje roszczenie wywodziła z umowy pożyczki zawartej przez pozwanego M. S. w dniu 24 maja 2018 roku z powodem, na podstawie której w dniu 28 maja 2018 roku powód przelał pozwanemu do dyspozycji kwotę 2.500,00 złotych. Powód celem wykazania zasadności i wysokości dochodzonego roszczenia przedłożył inne wnioski dowodowe w postaci wydruków umowy pożyczki z dnia 24 maja 2018 roku, wniosku o udzielenie pożyczki oraz potwierdzenie przelewu kwoty będącej przedmiotem umowy pożyczki. Zgodnie z treścią art. 720 k.c. , przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem. Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (tj. Dz. U. z 2014 roku, poz. 1497 ze zm.) przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550,00 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym za umowę o kredyt konsumencki uważa się między innymi umowę pożyczki. Wobec powyższego przy umowie pożyczki głównym świadczeniami stron są, po stronie pożyczkodawcy udostępnienie określonych środków finansowych do korzystania na określony okres czasu, a ze strony pożyczkobiorcy, zwrot tych środków. Umowa pożyczki została ukształtowana w kodeksie cywilnym również w taki sposób, że może być zarówno umową odpłatną jak i nieodpłatną. W przypadku zawarcia przez strony odpłatnej umowy pożyczki, wynagrodzenie pożyczkodawcy powinno być wyraźnie określone w umowie. Co do zasady formę wynagrodzenia za korzystanie z cudzego kapitału stanowią zaś odsetki, ewentualnie zapłata prowizji. Istotnym jest również, że umowa pożyczki, sformułowana zgodnie z zasadami uczciwego i rzetelnego obrotu na rynku kapitałowym, powinna jasno określać, które opłaty i prowizje stanowią zysk pożyczkodawcy, a które są pobierane na pokrycie konkretnych kosztów ponoszonych przez niego w związku z zawartą umową i jej obsługą. Dlatego też za niedozwolone klauzule umowne, w świetle art. 385 1 § 1 k.c. , należy więc uznać te postanowienie umowne, które pod postacią opłaty pobieranej formalnie na poczet pokrycia kosztów konkretnych czynności, w rzeczywistości stanowią dla pożyczkodawcy źródło dodatkowego zysku, ukryte przed konsumentem, pozwalającego mu omijać przepisy dotyczące wysokość odsetek maksymalnych oraz niedopuszczalności kary umownej za niespełnienie świadczenia pieniężnego ( art. 483 § 1 k.c. ). Zatem, w procesie związanym z wykonaniem umowy pożyczki, powód jest zobowiązany udowodnić, że strony zawarły umowę tej kategorii, a także, że przeniósł na własność biorącego pożyczkę określoną w umowie ilości pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku. Biorący pożyczkę powinien zaś wykazać wykonanie swego świadczenia w postaci zwrotu tej samej ilości pieniędzy albo tej samej ilości rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości, przy czym obie strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. W przedmiotowej sprawie niewątpliwym jest, że pozwanemu M. S. na podstawie umowy pożyczki z dnia 24 maja 2018 roku faktycznie wypłacono do dyspozycji kwotę 2.500,00 złotych, zobowiązując jednocześnie do spłaty zobowiązania w 45 tygodniowych ratach – każda w wysokości po 126,27 złotych. Należy jednak podkreślić, że wysokość raty obejmowała nie tylko kwotę faktycznie udzielonej pożyczki, ale również dodatkowe koszty wskazane w umowie, a nie uzgodnione indywidualnie z pozwanym, w postaci opłaty przygotowawczej w wysokości 357,14 złotych oraz opłaty serwisowej w wysokości 2.824,91 złotych. W konsekwencji tych dodatkowych kosztów wysokość pożyczki do spłaty wynosiła sumę 5.682,05 złotych. W ocenie Sądu żądanie przez powoda od pozwanego zapłaty tych dodatkowych kosztów w postaci opłaty przygotowawczej i serwisowej ma na celu obejście przepisów prawa i jest specyficznym rodzajem wynagrodzenia, pobieranym za pośrednictwo w zawieraniu umów. Wprawdzie nie ma przepisów, które zakazywałyby przy umowach pożyczki pobierania prowizji, opłat, podatków i marż, jak również kosztów usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach - a co więcej - art. 5 pkt 6a i b ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 1528 ze zm.) jednoznacznie dopuszcza możliwość pobierania w/w składników. Jednakże zgodnie z treścią art. 13 ust. 1 pkt 10 cyt. ustawy, kredytodawca powinien o wszelkich informacjach związanych z tymi kosztami poinformować kredytobiorcę. Należy więc zauważyć, iż umowa konsumencka jest obwarowana warunkami do zastrzeżenia tego rodzaju prowizji, które pożyczkodawca musi spełnić. Dodatkowo wszelkie opłaty i prowizje pobierane przez kredytodawców powinny wyrównywać rzeczywiste koszty poniesione przez niego w związku z podjęciem danej czynności i nie powinny być rażąco wysokie dla konsumenta. Nie powinny być zatem formułowane w sposób ryczałtowy, bez odzwierciedlenia w kosztach ponoszonych przez pożyczkodawcę. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, konieczność rozważenia przez Sąd zasadności żądania pozwu w zakresie opłaty serwisowej i przygotowawczej wynika z treści art. 58 § k.c. Celem tego przepisu jest bowiem zapobieganie powstawaniu stosunków prawnych o treści niezgodnej z obowiązującymi przepisami prawa lub zasadami współżycia społecznego. Adresatem norm prawnych przewidujących bezwzględną nieważność czynności prawnej są w pierwszym rzędzie organy stosujące prawo (sądy oraz organy władzy publicznej), dlatego sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę bezwzględną nieważność czynności prawnej z urzędu nawet jeśli żadna ze stron postępowania nie powołuje się na nieważność czynności prawnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1984 roku, III CRN 183/84, Legalis) . Istotne znaczenie ma również treść klauzuli generalnej uregulowanej w art. 385 1 § 1 k.c. , zgodnie z którą postanowienia umowy zawieranej z konsumentem (osobą fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową – art. 22 1 k.c. ) nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienie umowy może zatem zostać uznane za niedozwolone po łącznym spełnieniu wskazanych wyżej przesłanek. Przy czym w przypadku umowy pożyczki wynagrodzenie (prowizja) nie stanowi świadczenia głównego stron (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011 roku, w sprawie III CSK 38/11 i wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 30 września 2002 roku, w sprawie XVII Amc 47/01) W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie zachodzi ostatnia z wymienionych przesłanek określonych w klauzuli generalnej, albowiem omawiane postanowienie nie reguluje głównych świadczeń stron. Ponadto powód nie wykazał w toku niniejszego procesu, aby wspomniane wyżej opłaty były indywidualnie uzgodnione z pozwanym M. S. , tym bardziej, że pozwany zaprzeczył aby był informowany przez konsultanta o tych dodatkowych opłatach. Wyjaśnienia pozwanego w tym zakresie nie były kwestionowane przez powoda, w toku niniejszego procesu, dlatego też Sąd biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, zwłaszcza okoliczność, że formularz umowy pożyczki, jak również wniosek o udzielenie pożyczki czy też formularz informacyjny stanowiły wzorzec umowy, uznał te wyjaśnienia za przyznane w trybie art. 230 kpc . Istotnym jest również, że z zaoferowanego w sprawie materiału dowodowego absolutnie nie wynika sposób i podstawa wyliczenia wysokości tych opłat w stosunku do faktycznie udzielonej pozwanemu do dyspozycji kwoty pożyczki. W konsekwencji Sąd nie miał możliwości zweryfikowania tych kwot. Powód nie wykazał również w toku niniejszego procesu aby w celu przygotowania umowy pożyczki poniósł jakiekolwiek koszty, w szczególności w wysokości wskazanej w umowie. Odnosząc się natomiast do opłaty serwisowej, to należy podkreślić, że wysokość tej opłaty przewyższa wysokość faktycznie udzielonej pozwanemu pożyczki, a nadto powód nie wykazał zasadności tej opłaty. Wobec powyższego, skoro pozwany M. S. sam przyznał, że na poczet zobowiązania nie uiścił żadnej kwoty, natomiast w ocenie Sądu żądanie dodatkowych kosztów w postaci opłaty serwisowej i przygotowawczej jest pozbawione podstaw prawnych, to Sąd uwzględnił roszczenie powoda jedynie w zakresie kwoty faktycznie udzielonej pozwanemu do dyspozycji, a mianowicie kwoty 2.500,00 złotych, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. O odsetkach umownych Sąd orzekł na mocy art. 481 § 1 k.c. , który stanowi, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. W przedmiotowej sprawie strona powodowa domagała się odsetek umownych w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu, czyli od dnia 30 października 2019 roku do dnia zapłaty i dlatego też od tej daty zostały one zasądzone. O kosztach procesu Sąd orzekł na mocy art. 102 kpc , który stanowi, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Pozwany – M. S. obecnie posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku i obecnie jest na utrzymaniu rodziców, z którymi pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym. Okoliczności powyższe nie były kwestionowane przez powoda, dlatego też Sąd biorąc pod uwagę okoliczności sprawy uznał je za przyznane w trybie art. 230 kpc . Wobec powyższego zasadnym było nie obciążać pozwanego kosztami procesu, o czym Sąd orzekł jak w punkcie 3 sentencji wyroku.