I C 1079/21

Sygn. akt I C 1079/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 grudnia 2021 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział I Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Ewa Tomczyk Protokolant st.sekr.sąd. Dorota Piątek po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2021 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa M. S. i I. S. przeciwko (...) Bank Spółce Akcyjnej we W. o ustalenie 1. oddala powództwo; 2. zasądza od powodów M. S. i I. S. solidarnie na rzecz pozwanego (...) Bank Spółki Akcyjnej we W. kwotę 5.417,00 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Sędzia Ewa Tomczyk Sygn. akt I C 1079/21 UZASADNIENIE W pozwie z dnia 21 lipca 2021 roku skierowanym przeciwko (...) Bank Spółce Akcyjnej we W. powodowie M. S. i I. S. uznanie umowy kredytu hipotecznego nominowanego do (...) nr (...) z dnia 24 sierpnia 2004 roku za nieważną w całości, z uwagi na klauzule niedozwolone ustalające zasady dotyczące ustalenia wartości kredytu, wypłaty kredytu oraz jego spłaty (§ 1 ustęp l , § 3 ustęp 2, § 6 ustęp 3,4,5) oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w stawce podwójnej wraz z odsetkami za opóźnienie w płatności od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. W odpowiedzi na pozew pełnomocnik strony pozwanej wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie solidarnie od powodów zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Powodowie M. S. i I. S. w dniu 24 sierpnia 2004 r. zawarli z poprzednikiem prawnym strony pozwanej (...) Bankiem S.A. w P. umowę kredytu hipotecznego nr (...) . Na wniosek kredytobiorców Bank udzielił powodom kredytu w kwocie 38.532,11 zł na okres 360 miesięcy na zakup lokalu mieszkalnego. Kredyt był nominowany do (...) wg kursu kupna walut dla (...) obowiązującego w Banku w dniu uruchomienia całości kredytu (§ 1 i 2 umowy). Kredyt został wypłacony w jednej transzy w terminie 1 miesiąca od zawarcia umowy w PLN przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości transzy na (...) wg kursu kupna walut dla (...) ustalanego przez Bank i obowiązującego w Banku w dniu wypłaty środków (3 ust. 1i 2 umowy). Zgodnie z § 6 ust. 3,4 i 5 umowy wysokość rat kapitałowo - odsetkowych była ustalana po przeliczeniu kwoty wypłaconego kredytu w (...) stosownie do § 3 ust. 1 i 2. Raty kredytu wraz odsetkami były płatne w złotych w kwocie stanowiącej równowartość (...) zgodnie z harmonogramem spłat. Jako datę spłaty raty kredyt przyjmowany był dzień wpływu środków na rachunek banku. Kwota wpłaty raty w złotych przeliczana była na (...) wg kursu sprzedaży obowiązującego w NBP na dzień przed datą wpływu środków do Banku. (dowód: umowa kredytu hipotecznego -k. 64-67) Powodowie dokonali całkowitej spłaty udzielonego im kredytu w związku ze sprzedażą mieszkania, na zakup którego kredyt został udzielony. Pismem z dnia 27 listopada 2013 roku Bank dokonał rozliczenia umowy kredytowej, w którym potwierdził, iż powodowie dokonali całkowitej spłaty udzielonego powodom kredytu, a łączna kwota wpłat wyniosła 18.638,69 CHF. Na rachunku powstała nadpłata w kwocie 16,82 CHF, która po przeliczeniu wyniosła 59.39 zł. Kwota ta została zwrócona powodom przez Bank. (dowód: pismo z dnia 27 listopada 2013 roku -k. 63, przesłuchanie powodów- k. 146 - 147) Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Powodowie domagali się ustalenia nieważności umowy powołując się na występowanie w umowie kredytu zawartej z poprzednikiem prawnym strony pozwanej niedozwolonych postanowień dotyczących zasad określania kwoty kredytu oraz rat kredytu w oparciu o kursy (...) ustalane przez Bank zawarte w § 1 ust. 1, § 3 ust. 2 i § 6 ust. 3, 4, 5 umowy, wywodząc z odwołaniem się przepisu art. 385 1 § 1 k.c. że postanowienia te jako nie uzgadniane indywidualnie z powodami nie wiążą ich, a co za tym idzie, że są podstawy do uznania przedmiotowej umowy za nieważną. W tym stanie rzeczy w pierwszej kolejności rozważyć należało, jaki jest charakter umowy kredytowej, czy umowa kredytowa jest ważna i czy wskazywane przez powodów postanowienia miały charakter niedozwolony. Zgodnie z art. 385 1 § 1 – 4 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny ( § 1 ). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie ( § 2 ). Nieuzgodnione indywidulanie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanej konsumentowi przez kontrahenta ( § 3 ). Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje ( § 4 ). Sąd podziela zarzuty powodów co do tego, że wskazane przez nich postanowienia umowne zawierające mechanizm indeksacji są niedozwolonymi postanowieniami umownymi bowiem nie były indywidualnie ustalane, co wynika z samego charakteru zawartej umowy – opartej o treść stosowanego przez bank wzorca umownego. Rację mają także powodowie, że klauzula kształtująca mechanizm indeksacji określa główne świadczenie kredytobiorcy, i dotyczy to także postanowień stanowiących część mechanizmu indeksacji, określające sposób oznaczenia kursu miarodajnego dla przeliczenia walutowego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, z dnia 7 listopada 2019 r. IV CSK 13/19, z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18). Następstwem wprowadzenia do umowy łączącej strony mechanizmu indeksacji kredytu do waluty obcej było również rażąco nierównomierne rozłożenie pomiędzy stronami ryzyka wynikającego z wyrażenia wysokości zobowiązania konsumenta w walucie obcej, której kurs podlega nieograniczonym zmianom. Ryzyko to ponosi w zasadzie wyłącznie kredytobiorca –konsument, albowiem wysokość jego zobowiązania może osiągnąć niczym nieograniczoną wysokość wraz ze spadkiem wartości waluty krajowej w stosunku do waluty denominacji, a ponadto może to nastąpić na każdym etapie długoletniego wykonywania umowy. Nie są również jednoznaczne postanowienia klauzuli indeksacyjnej dotyczące kursów walut – czyli postanowienia wprowadzające ryzyko spreadów walutowych. W rezultacie należało przyjąć, że zakwestionowane przez powodów postanowienia umowne wprowadzające mechanizm indeksacji zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest już pogląd, że postanowienia umów o kredyt indeksowany do walut obcych, pozostawiające bankowi swobodę przy ustalaniu kursów wymiany walut stosowanych przy rozliczaniu kredytu, są niedozwolone. Mechanizm ustalania przez bank kursu (...) przewidziany w umowie kredytu hipotecznego zawartej z powodami pozostawał bankowi swobodę w ustalaniu tego kursu zarówno dla potrzeb przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na walutę (...) jak również na potrzeby przeliczenia rat kapitałowo- odsetkowych na walutę polską a umowa nie zawierała kryteriów ustalania tego kursu. Opisane wyżej konstrukcje prowadzą do rażącego naruszenia interesów konsumenta, gdyż brak jest sprawiedliwego i uczciwego wyważenia praw i obowiązków stron umowy, a jednocześnie konsument nie dysponuje, zgodnie z postanowieniami umowy, żadnym instrumentem, który pozwoliłby mu na ograniczenie ponoszonego ryzyka na kursowego, a w szczególności zmianę sposobu wykonywania umowy wraz z niekorzystnym ukształtowaniem się kursu walut w sposób pozwalający na przywrócenie sprawiedliwego i uczciwego wyważenia praw i obowiązków stron umowy. Także Sąd Okręgowy podziela pogląd, że skutkiem abuzywności powyższych postanowień umownych jest ich całkowita bezskuteczność - i nie ma możliwości zastąpienia niedozwolonych postanowień postanowieniami „kursowymi” wynikającymi z przepisów prawa, bowiem takie nie istnieją oraz że z uwagi na to, że powodowie spłacili całe zobowiązanie wynikające z przedmiotowej umowy ustalenie bezskuteczności umowy nie zagraża interesom kredytobiorców – konsumentów. Mimo powyższego brak było podstaw do ustalenia nieważności umowy kredytu – ustalenia nieistnienie stosunku wynikającego z takiej umowy, bowiem powodowie nie wykazali, że mają interes prawny w takim ustaleniu. Zgodnie z art. 189 k.p.c. przesłanką zasadności powództwa o ustalenie jest istnienie interesu prawnego w zgłoszeniu żądania ustalenia. Niezbędnym warunkiem dopuszczalności uwzględnienia powództwa o ustalenie jest wykazanie interesu prawnego. Interes ten jest przesłanką materialno – prawną tego powództwa, a zatem w razie braku tego interesu powództwo jako bezzasadne podlega oddaleniu. Interes ten jest rozumiany jako obiektywna, w świetle obowiązujących przepisów prawnych, wywołana rzeczywistym naruszeniem albo zagrożeniem określonej sfery prawnej, potrzeba ochrony prawnej, to jest potrzeba uzyskania określonej treści wyroku (por. Tadeusz Rowiński, „Interes prawny w procesie cywilnym i w postępowaniu nieprocesowym”, Wydawnictwo Prawnicze 1971, s. 26). Obiektywna potrzeba ochrony uzasadniająca interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. występuje z reguły wówczas, gdy istnieje niepewność prawa lub stosunku prawnego. Niepewność ta może wynikać z wielu przyczyn – może być wynikiem spodziewanego kwestionowania praw lub kwestionowanie istnienia stosunku prawnego. Jednocześnie w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że interes prawny nie występuje w tych sytuacjach, w których występuje równocześnie – obok- także inna forma ochrony prawnej powoda – stąd możliwość wytoczenia powództwa o zasądzenie wyklucza po stronie powoda istnienie interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie naruszonego prawa lub stosunku prawnego (por. następujące orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 19.01.1993 r., I CR 2/93, nie publ., z dnia 13.04.1965 r. II CR 266/64, OSP 1966, z. 7-8, poz. 166, z dnia 8.02.1973 r., III CZP 12/72, OSN 1974, z. 4, poz. 60, z dnia 11.01.1972 r., I CR 388/71, (...) ). W takiej sytuacji wytoczenie powództwa opartego na podstawie art. 189 k.p.c. byłoby niecelowe wobec możliwości skorzystania z właściwej i skuteczniejszej formy ochrony prawnej w postaci innego powództwa – albo wręcz zbędne – ustalenie to bowiem byłoby obojętne dla ochrony sfery prawnej powoda (por. Tadeusz Rowiński, „Interes prawny w procesie cywilnym i w postępowaniu nieprocesowym”, Wydawnictwo Prawnicze 1971, s. 74 i 106). W sprawie, w której interes prawny stanowi przesłankę powództwa, na podmiocie podejmującym daną czynność spoczywa ciężar wykazania interesu prawnego, jest on obowiązany przytoczyć fakty uzasadniające ten interes a na sądzie obowiązek zbadania, czy podejmujący daną czynność ma interes prawny. W ocenie Sądu powodowie nie wykazali interesu w ustaleniu nieważności umowy kredytu zawartej z pozwanym. Nie ulega przy tym wątpliwości, że łączący strony długoterminowy stosunek prawny został wykonany – powodowie spłacili w całości zobowiązanie wynikające z umowy kredytu, a potwierdzeniem powyższego sąd nie tylko zeznania powodów ale i pismo pozwanego z dnia 27.11.2013 r. Zatem twierdzenie pełnomocnika powodów zawarte w jego złożonym już po zamknięciu rozprawy piśmie z dnia 10.12.2022 r., że umowa trwa nadal do 2034 r. są całkowicie gołosłowne. Skoro umowa została już wykonana a powodom przysługują roszczenia o zapłatę w związku z bezskutecznością umowy oparte na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu, powodowie nie mają interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy, co skutkowało oddaleniem powództwa. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu stanowił przepis art. 98 § 1 i 3 k.p.c. - ponieważ powodowie przegrali sprawę, obciąża ich obowiązek zwrotu kosztów poniesionych przez stronę pozwaną w postaci kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 5.400 zł (ustalonych stosownie do § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – Dz.U. poz. 1800 ze zm.) i wydatku na opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Sędzia Ewa Tomczyk