I C 1042/23

Sygn. akt I C 1042/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 26 lutego 2025 roku Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący sędzia Marcin Polit Protokolant sekretarz sądowy Zuzanna Kurek po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2025 roku w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa syndyka masy upadłości (...) w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. przeciwko B. M. (1) o zapłatę na skutek zarzutów pozwanej od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, wydanego w przez Sąd Okręgowy w Warszawie w dniu 18 sierpnia 2022 roku w sprawie I Nc 36/22 I. uchyla w całości zaskarżony nakaz zapłaty i oddala powództwo; II. odstępuje od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu pozwanej kosztów procesu; III. nieuiszczone koszty sądowe przejmuje na rachunek Skarbu Państwa. Sygn. akt I C 1042/23 UZASADNIENIE Pozwem wniesionym do tut. Sądu w dniu 27 stycznia 2022 roku (koperta – k. 146) powód L. K. – syndyk masy upadłości (...) w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. (dalej odpowiednio: syndyk, (...) , Kasa) wniósł o rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym i orzeczenie nakazem zapłaty, że pozwana B. M. (1) w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zapłaty ma zapłacić na rzecz syndyka masy upadłości (...) kwotę 1 420 549,67 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 1 425 549,67 zł od dnia 7 maja 2019 roku do dnia 20 września 2019 roku oraz od tej kwoty od dnia 21 września 2019 roku do dnia zapłaty, wraz z kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W razie wniesienia przez pozwaną zarzutów od nakazu zapłaty powód wniósł o utrzymanie nakazu zapłaty w mocy oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Roszczenie dochodzone pozwem powód wywiódł w związku z umową zawartą z pozwaną jako konsumentem, wykazując jednocześnie fakt posiadania weksla własnego na ww. kwotę wystawionego przez pożyczkobiorcę B. M. (1) (pozew – kk . 3-6). Nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 18 sierpnia 2022 roku tut. Sąd w sprawie o sygn. I Nc 36/22 uwzględnił żądanie powoda w całości, zasądzając również kwotę 8 217 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym 7 217 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (nakaz zapłaty – k. 154). W zarzutach od ww. nakazu zapłaty wniesionych w dniu 13 października 2022 roku (data stempla pocztowego – k. 379) pozwana wniosła o uchylenie nakazu zapłaty w całości i oddalenie powództwa w całości, ograniczenie zabezpieczenia udzielonego w wyniku wydania nakazu zapłaty poprzez orzeczenie, iż nakaz zapłaty nie może być wykonywany do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, wstrzymanie wykonania nakazu zapłaty do czasu prawomocnego zakończenia niniejszej postępowania oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Pozwana podniosła m.in. zarzuty nieważności umowy (z uwagi na jej pozorność), niewykazania roszczenia oraz naruszenia art. 5 k.c. (zarzuty od nakazu zapłaty – kk . 165-198). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 7 grudnia 2012 roku została zawarta umowa pożyczki zabezpieczonej hipoteką nr (...) , na mocy której (...) w W. (dalej: (...) , (...) ) udzieliła B. M. (1) (jako pożyczkobiorcy) pożyczkę zabezpieczoną hipoteką, przeznaczoną na cel mieszkaniowy określony w umowie jako: „bieżące”, na warunkach określonych umową i regulaminem. Umowa została zawarta na okres od 7 grudnia 2012 roku do dnia 30 listopada 2022 roku. Całkowita kwota pożyczki wynosiła 3 500 000 zł (§1 ust. 1-4 umowy). Pożyczka oprocentowana była wg zmiennej stopy procentowej ustalonej przez Zarząd (...) wynoszącej w dniu zawarcia umowy 15% w skali roku (§3 ust. 1). Całkowita kwota do zapłaty w dniu zawarcia umowy wynosiła 7 171 155,99 zł (§4 ust. 1). Pożyczka miała być spłacona wraz z należnymi odsetkami do dnia 30 listopada 2022 roku w ratach miesięcznych płatnych bez wezwania w terminach i kwotach wskazanych w harmonogramie spłaty pożyczki (§4 ust. 2) (umowa pożyczki – kk . 22-26, kk . 455-461 regulamin – kk . 29-32; harmonogram spłaty pożyczki – kk . 33-35). Jako zabezpieczenie spłaty kredytu udzielonego na mocy ww. umowy B. M. (1) złożyła do dyspozycji (...) weksel in blanco, który Kasa miała prawo wypełnić na sumę odpowiadającą kwocie wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami, prowizją i innymi należnościami Kasy, w przypadku niedotrzymania terminu spłaty całości lub części kredytu oraz we wszystkich przypadkach, w których miało służyć Kasie prawo ściągnięcia wierzytelności przed nadejściem terminu płatności (deklaracja wekslowa – k. 20; kopia weksla – k. 19, k. 147). B. M. (1) była członkiem (...) na podstawie deklaracji członkowskiej nr (...) z dnia 30 listopada 2012 roku (deklaracja członkowska – k. 59). Pożyczkodawcę – (...) reprezentowali przy zawarciu umowy M. G. (wiceprezes zarządu) i A. D. (pełnomocnik zarządu). Pożyczka została wypłacona na rachunek techniczny w dniu 7 grudnia 2012 roku i tego samego dnia została rozdysponowana w postaci prowizji (175 000 zł), pokrycia udziałów (35 010 zł), kosztów ubezpieczenia (14 000 zł i 1200 zł), przelewu na rachunek (...) (1 090 000 zł), przelewu na rachunek (...) (2 129 155,98 zł), przelewu na rachunek kancelarii notarialnej A. S. (5604,02 zł) i wypłaty kasowej (50 000 zł) (umowa pożyczki – kk . 455-461; polecenia przelewów – kk . 41-46; dyspozycje – kk . 38-39, kk . 463-464; wyciąg ze zleceń płatniczych – k. 466). Z uwagi na zaprzestanie spłacania pożyczki (ostatnia wpłata w dniu 5 listopada 2014 roku – stan na dzień wezwania do zapłaty), (...) w W. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w W. pismem z dnia 14 marca 2016 roku wezwała B. M. (1) do zapłaty zaległego zadłużenia w wysokości łącznej 867 939,03 zł wraz z odsetkami karnymi w wysokości 10% w skali roku za każdy dzień zwłoki (wezwanie do zapłaty – k. 60; potwierdzenie nadania – k. 63; wykaz wpłat na pożyczkę – k. 58). Ostatecznym wezwaniem do zapłaty z dnia 25 kwietnia 2016 roku (...) wezwał pożyczkobiorcę do zapłaty zaległego zadłużenia w kwocie 931 657,91 zł wraz z odsetkami karnymi w wysokości 10% za każdy dzień zwłoki (ostateczne wezwanie do zapłaty – k. 64; potwierdzenie nadania – k. 67). Pismem z dnia 6 czerwca 2016 roku (...) wypowiedział B. M. (1) umowę pożyczki nr (...) z dnia 7 grudnia 2012 roku z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia. Jednocześnie wezwano do zapłaty zaległego zadłużenia w kwocie 1 051 150,20 zł wraz z dalszymi odsetkami za opóźnienie w wysokości 10% w skali roku, tj. 242,54 zł za każdy dzień zwłoki. Pismo zostało odebrane w dniu 27 czerwca 2016 roku (wypowiedzenie umowy – k. 68; potwierdzenie odbioru – k. 70). Pismem z dnia 11 kwietnia 2019 roku, a doręczonym w dniu 15 kwietnia 2019 roku, (...) zawiadomił B. M. (1) o uzupełnieniu weksla miejscem i datą wystawienia weksla, sumą wekslową w kwocie 1 425 549,67 zł odpowiadającą zadłużeniu z umowy pożyczki, miejscem płatności weksla, tj. siedzibą (...) oraz datą płatności weksla ustaloną na dzień 6 maja 2019 roku. Jednocześnie wezwał do stawienia się w dniu 6 maja 2019 roku w siedzibie (...) do wykupu weksla, względnie o dokonanie do tego dnia płatności kwoty wskazanej powyżej (zawiadomienie – k. 72; potwierdzenie odbioru – k. 75; kopia weksla – k. 147). W toku postępowania karnego – przygotowawczego (sygn. (...) ) odebrano zeznania od K. B. (1) , których wskazał, że przy współudziale niektórych członków zarządu oraz pracowników (...) brał udział w procederze organizowania tzw. słupów, czyli postronnych osób, które na podstawie spreparowanych dokumentów miały zaciągać w (...) kredyty lub pożyczki, które miały być następnie przekazywane określonym innym osobom. W toku przesłuchania K. B. (1) złożył listę kilkuset osób zaangażowanych w zaciąganie takich kredytów i pożyczek w (...) w W. , wśród których znajdowała się B. M. (1) (kopia protokołu przesłuchania podejrzanego K. B. – kk . 280-282; załączniki do protokołu przesłuchania – k. 331, k. 333). B. M. (1) w ramach postępowania karnego przyznała, że wzięła udział w ww. procederze z uwagi na fakt, że była w trudnej sytuacji materialnej, zaś osoby trzecie obiecały jej kwotę 5 000 zł za bycie tzw. słupem. Nigdy nie pracowała w (...) w W. i nie osiągała dochodów, które wykazywała w ramach dokumentów złożonych celem uzyskania pożyczki. Przyznała się do winy i wniosła o dobrowolne poddanie się karze (kopie protokołów przesłuchania podejrzanego B. M. – kk . 224-228). Obiecano jej, że pożyczka zostanie przez te osoby (m.in. Z. T. ) spłacona, zapewniano, że środki z pożyczki zostaną przeznaczone na rozwój firmy oraz że wszystkie czynności z tym związane są zgodne z prawem. B. M. (1) otrzymała obiecaną kwotę 5 000 zł na potrzeby lecznicze (zeznania pozwanej – protokół kk . 581v.-582). Wyrokiem z dnia 29 lipca 2019 roku w sprawie II K 80/19 Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim II Wydział Karny orzekł m.in. o tym, że oskarżoną B. M. (1) – oskarżoną o to, że w okresie od dnia 30 listopada do 7 grudnia 2012 roku w W. , W. i innych miejscowościach, działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadziła (...) w W. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w kwocie 3 500 000 zł w ten sposób, że przedłożyła przekazane jej uprzednio przez inne osoby, poświadczające nieprawdę dokumenty o istotnym znaczeniu dla uzyskania kredytu w postaci: zaświadczenia o zarobkach z dnia 30 listopada 2012 roku z tytułu pracy w (...) z/s ul. (...) w W. na stanowisku kierownika ze średnim miesięcznym wynagrodzeniem netto z ostatnich 3 miesięcy w kwocie 78 900 zł, raportów miesięcznych (...) o wysokości odprowadzonych składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od września do listopada 2012 roku, operatu szacunkowego obejmującego znacznie zawyżoną wycenę nieruchomości w postaci działek o nr gruntu ew. (...) i (...) położonych w miejscowości T. i K. , w gminie M. , w powiecie (...) , w województwie (...) oraz aktu notarialnego Rep. A nr (...) z dnia 7 grudnia 2012 roku dotyczącego ustanowienia hipoteki stanowiącej zabezpieczenie w/w kredytu na powyżej wskazane nieruchomości gruntowe, wprowadzając w ten sposób w błąd pracowników (...) w W. zarówno co do swojej zdolności kredytowej jak i tożsamości osób, na rzecz których faktycznie miał zostać udzielony kredyt, w wyniku czego doszło do zawarcia z nią przez (...) w W. w dniu 7 grudnia 2012 roku umowy pożyczki nr (...) , zabezpieczonej wskazaną nieruchomością, po czym kwotę udzielonego kredytu we wskazanej uprzednio wysokości pobrała wraz z innymi osobami, nie mając zamiaru spłaty kredytu i działając tym samym na szkodę (...) w W. , tj. o czyn z art. 286§1 k.k. w zw. z art. 294§1 k.k. w zb. z art. 297§1 k.k. w zw. z art. 11§2 k.k. – uznał za winną popełnienia zarzucanego jej czynu, z tą zmianą, że ustalił, że hipoteka ustanowiona na zabezpieczenie kredytu oraz operat szacunkowy obejmowały także nieruchomość stanowiącą działkę nr (...) i za to na podstawie art. 286§1 k.k. w zw. z art. 294§1 k.k. w zw. z art. 11§3 k.k. wymierzył jej karę roku pozbawienia wolności (pkt II części wstępnej wyroku oraz pkt IV sentencji wyroku). Ponadto na podstawie art. 69§1 i §2 k.k. , art. 70§1 pkt 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 roku wykonanie orzeczonej wobec niej kary pozbawienia wolności sąd warunkowo zawiesił na okres 3 lat (pkt V sentencji) oraz na podstawie art. 46§1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2015 roku zobowiązał B. M. (1) do naprawienia szkody w części poprzez zapłatę na rzecz (...) kwoty 5 000 zł (pkt VI sentencji) (wyrok z 29.07.2019 – kk . 231-241). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie przedłożonych do akt sprawy dokumentów, których autentyczność nie była kwestionowana przez żadną ze stron i Sąd uznał je za prawdziwe, wiarygodne i stanowiące dostateczną podstawę do ustalenia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia końcowego rozstrzygnięcia, po myśli art. 227 k.p.c. Sąd pominął wnioskowany przez stronę pozwaną dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości jako niepotrzebny, a to z uwagi na rozstrzygnięcie, o którym jest mowa w dalszej części uzasadnienia. Sąd zważył, co następuje: Syndyk masy upadłości (...) , domagając się od B. M. (1) zapłaty kwoty 1 420 549,67 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie wyjaśnił, że domaga się zapłaty zobowiązania wynikającego z weksla in blanco wystawionego na zabezpieczenie umowy pożyczki z dnia 7 grudnia 2012 roku, który został wypełniony z powodu niewywiązania się pozwanej z obowiązku spłaty pożyczki i wypowiedzenia tej umowy w dniu 6 czerwca 2016 r. Na dochodzoną pozwem kwotę składa się niespłacony kapitał (983 174,76 zł), niespłacone odsetki umowne (100 970,40 zł), odsetki karne (341 323,51 zł) oraz koszty wezwań i powiadomień (81 zł). Powództwo podlegało jednak oddaleniu w całości, albowiem umowa pożyczki, z tytułu której powód wywodzi roszczenie, jest nieważna, jako że została zawarta dla pozoru ( art. 83§1 k.c. ), metodą tzw. „na słupa” – na skutek przedłożenia poświadczających nieprawdę dokumentów na okoliczność osiąganych dochodów, pozwana wyłudziła pożyczkę, zaś środki pobrane jej tytułem nie służyły w rzeczywistości jej potrzebom mieszkaniowym i zostały niezwłocznie przekazane osobom trzecim (które przekazały jej jedynie obiecaną kwotę 5 000 zł za udział w tym procederze). Pozwana nie zamierzała spłacać tej pożyczki, licząc, że pożyczka zostanie spłacona przez określone osoby trzecie, co do pewnego momentu miało miejsce – tym samym pozwana, działając wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, dopuściła się czynu określonego w art. 286§1 k.k. w zw. z art. 294§1 k.k. (oszustwo w stosunku do mienia znacznej wartości) w zbiegu z art. 297§1 k.k. (wyłudzenie pożyczki). Za ten czyn pozwana została skazana na karę roku pozbawienia wolności na mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim II Wydział Karny z dnia 29 lipca 2019 roku w sprawie o sygn. II K 80/19, przy czym wykonanie orzeczonej kary zostało warunkowo zawieszone na okres 3 lat. Wyrok ten po myśli art. 11 k.p.c. jest wiążący dla Sądu (zob. wyrok SN z 10.11.2022 r., II CSKP 642/22, LEX nr 3488132). Jak wykazało postępowanie dowodowe, a co stanowi również fakt notoryjny, ww. proceder odbywał się przy współudziale niektórych członków zarządu oraz pracowników (...) . Nie ulega więc wątpliwości, że zawarta między (...) a B. M. (1) umowa pożyczki nr (...) z dnia 7 grudnia 2012 roku została zawarta w celu przestępczym, a taka czynność prawna jest nieważna na podstawie art. 58§1 k.c. (wyrok SN z 28.10.2005 r., II CK 174/05, OSNC 2006, nr 9, poz. 149; wyrok SN z 19.01.2011 r., V CSK 189/10, LEX nr 1108520; wyrok SN z 30.03.2012 r., III CSK 204/11, OSNC- ZD 2013 , nr 4, poz. 67). Niewątpliwie zaistniała tu także wada oświadczenia woli w postaci pozorności – rzeczywistym celem umowy było wyprowadzenie znacznych środków pieniężnych ze (...) na rzecz osób organizujących przestępczą działalność, a nie udzielenie pożyczki pozwanej na jej cele mieszkaniowe i następnie jej przez nią spłacenie, przy jednoczesnej świadomości odpowiednich pracowników Kasy. Stanowisko to jest zbieżne ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy, który już pochylił się nad tą kwestią w świetle tzw. „afery (...) ” w cytowanym już wyżej wyroku z 10 listopada 2022 roku, sygn. II CSKP 642/22. Powyższe skutkuje tym, że przedmiotowa umowa pożyczki (zabezpieczona przedłożonym do akt sprawy wekslem, na podstawie którego powód dochodził roszczenia w postępowaniu nakazowym), jako nieważna w całości, nie może stanowić podstawy faktycznej i prawnej żadnych roszczeń, a jedynie na marginesie należy wskazać, że nieważności przedmiotowej umowy można się doszukiwać również zarówno w zakresie jej sprzeczności z prawem ( art. 58§1 k.c. ), jak i z zasadami współżycia społecznego ( art. 58§2 k.c. ), natomiast w ocenie Sądu to przede wszystkim jej pozorność (po myśli art. 83§1 k.c. ) stanowi niezbicie podstawę do uznania, iż roszczenie w granicach podstawy faktycznej określonych jak w pozwie ( art. 321 k.p.c. ) nie może być skutecznie dochodzone. Mając na uwadze powyższe rozważania należy uznać, iż zaistniały przesłanki do uchylenia wydanego w sprawie nakazu zapłaty na mocy art. 493§4 zd. drugie k.p.c. , a w konsekwencji do oddalenia powództwa w całości, o czym Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. W przedmiocie odstąpienia od obciążania powoda obowiązkiem zwrotu pozwanej kosztów procesu (punkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. , zgodnie z zasadą słuszności, albowiem nie można tracić z pola widzenia, iż na skutek ww. przestępczego procederu (w którym pozwana brała udział) niewątpliwie (...) doznał ogromnej szkody majątkowej, co skutkowało ogłoszeniem jego upadłości. W przedmiocie przejęcia nieuiszczonych kosztów sądowych na rachunek Skarbu Państwa Sąd orzekł w punkcie III sentencji wyroku na podstawie art. 98 k.p.c. i art. 102 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 u.k.s.c., z uwagi na fakt, iż obie strony korzystały w sprawie z częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i zważywszy na rozstrzygnięcie jak w punkcie II sentencji wyroku obciążenie kosztami którejkolwiek ze stron nie byłoby celowe.