I BU 13/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy oddalił skargę organu rentowego, potwierdzając prawo wdowy do ekwiwalentu pieniężnego za węgiel, mimo że zmarły mąż nie złożył osobnego wniosku za sporny okres po nowelizacji przepisów.
Organ rentowy złożył skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Apelacyjnego, który przyznał wdowie H. G. prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niezrealizowane świadczenie węglowe jej zmarłego męża. Organ argumentował, że zmarły nie złożył osobnego wniosku za okres od stycznia 2010 r. do listopada 2011 r., co było warunkiem wypłaty. Sąd Najwyższy oddalił skargę, uznając, że po nowelizacji przepisów z 2011 r. złożenie pierwszego wniosku było wystarczające do wypłaty ekwiwalentu za kolejne lata, a wdowa dochowała terminu.
Sprawa dotyczyła prawa wdowy H. G. do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, które przysługiwało jej zmarłemu mężowi, emerytowanemu górnikowi. Po jego śmierci, organ rentowy przyznał ekwiwalent tylko za jeden miesiąc, podczas gdy wdowa domagała się świadczenia za okres od stycznia 2010 r. do listopada 2011 r. Sąd Okręgowy przyznał jej prawo do tego ekwiwalentu, uznając, że zmarły mąż był uprawniony do świadczenia, a jego poprzedni wniosek za lata 2008-2009, wraz ze zmianą przepisów od 28 lipca 2011 r., zwalniał z konieczności składania kolejnych wniosków za lata 2010-2011. Sąd Apelacyjny podtrzymał ten wyrok. Organ rentowy wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem, zarzucając naruszenie art. 8 ustawy o ekwiwalencie pieniężnym, ponieważ zmarły nie złożył osobnego wniosku za sporny okres. Sąd Najwyższy oddalił skargę. Uzasadnił, że nowelizacja art. 7 ustawy z dnia 26 maja 2011 r. wprowadziła zasadę, iż po złożeniu pierwszego wniosku, ekwiwalent w kolejnych latach wypłacany jest bez konieczności składania nowych wniosków. Ponieważ zmarły złożył wniosek za lata 2008-2009, a jego śmierć nastąpiła przed terminem wypłaty za lata 2010-2011, wdowa miała prawo do otrzymania świadczenia na podstawie art. 8 ustawy, dochowując 12-miesięcznego terminu od śmierci męża. Sąd podkreślił, że przepisy dotyczące ekwiwalentu węglowego, jako świadczenia o szczególnym charakterze, powinny być interpretowane ściśle, ale zgodne z celem ustawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, wdowa ma prawo do ekwiwalentu, jeśli zmarły złożył pierwszy wniosek przed śmiercią, a nowelizacja ustawy z 2011 r. zwalnia z konieczności składania kolejnych wniosków.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że nowelizacja art. 7 ustawy o ekwiwalencie pieniężnym z 2011 r. wprowadziła zasadę, iż po złożeniu pierwszego wniosku, ekwiwalent za kolejne lata wypłacany jest bez konieczności składania nowych wniosków. Zmarły złożył pierwszy wniosek, a jego śmierć nastąpiła przed terminem wypłaty za lata 2010-2011. Wdowa dochowała terminu na zgłoszenie roszczenia, co uzasadnia wypłatę na podstawie art. 8 ustawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddala skargę
Strona wygrywająca
H. G.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. G. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (3)
Główne
ustawa o ekwiwalencie pieniężnym art. 8
Ustawa o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych
W razie śmierci osoby uprawnionej, która zgłosiła wniosek o wypłatę ekwiwalentu, należny jej ekwiwalent wypłaca się małżonkowi i dzieciom. Po nowelizacji art. 7 ustawy, złożenie pierwszego wniosku jest wystarczające do wypłaty ekwiwalentu za kolejne lata bez konieczności składania nowych wniosków.
Pomocnicze
ustawa o ekwiwalencie pieniężnym art. 7
Ustawa o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych
Zmiana brzmienia przepisu od 28 lipca 2011 r. wprowadziła zasadę wypłaty ekwiwalentu w kolejnych latach bez konieczności składania nowych wniosków, po spełnieniu warunków pierwotnego wniosku.
k.p.c. art. 424^11 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nowelizacja art. 7 ustawy z 2011 r. zwalnia z konieczności składania kolejnych wniosków o ekwiwalent po złożeniu pierwszego. Złożenie pierwszego wniosku przez zmarłego męża było wystarczające do dochodzenia ekwiwalentu za kolejne lata przez wdowę. Wdowa dochowała 12-miesięcznego terminu na zgłoszenie roszczenia po śmierci męża.
Odrzucone argumenty
Zmarły mąż nie złożył osobnego wniosku o wypłatę ekwiwalentu za lata 2010-2011, co jest warunkiem wypłaty zgodnie z art. 8 ustawy. Przepisy ustawy o ekwiwalencie pieniężnym należy interpretować literalnie, a pojęcie 'niezrealizowane świadczenie' dotyczy tylko sytuacji, gdy osoba uprawniona złożyła wniosek przed śmiercią.
Godne uwagi sformułowania
tylko oczywista, rażąca, kwalifikowana niezgodność z prawem jest usprawiedliwioną podstawą skargi przepisy regulujące to uprawnienie muszą być interpretowane w sposób ścisły i gwarantujący zachowanie celu uzasadniającego odstępstwo od reguły
Skład orzekający
Małgorzata Gersdorf
przewodniczący
Józef Iwulski
sprawozdawca
Jolanta Strusińska-Żukowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ekwiwalentu pieniężnego za węgiel, prawa wdów do świadczeń po zmarłych mężach, znaczenie nowelizacji przepisów i zasada składania wniosków."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej grupy uprawnionych do ekwiwalentu węglowego z przedsiębiorstw robót górniczych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy specyficznego, ale ważnego dla określonej grupy świadczenia (ekwiwalent węglowy) i pokazuje, jak zmiany w przepisach mogą wpływać na prawa obywateli, a także jak sądy interpretują przepisy w kontekście śmierci uprawnionego.
“Czy wdowa po górniku dostanie zaległy ekwiwalent za węgiel? Sąd Najwyższy rozstrzyga kluczową kwestię wniosków.”
Dane finansowe
WPS: 138,88 PLN
ekwiwalent pieniężny: 138,88 PLN
ekwiwalent pieniężny: 2199,55 PLN
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt I BU 13/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 kwietnia 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący) SSN Józef Iwulski (sprawozdawca) SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie z odwołania H. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 kwietnia 2014 r., skargi organu rentowego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 3 grudnia 2012 r. oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzj ą z dnia 28 marca 2012 r. Zak ł ad Ubezpiecze ń Spo ł ecznych Oddzia ł w R. przyzna ł H. G. (wdowie po P. G.) prawo do ekwiwalentu pieni ęż nego z tytu ł u prawa do bezp ł atnego w ę gla za jeden miesi ą c (grudzie ń 2011 r.) w wysoko ś ci 138,88 z ł . W odwo ł aniu od tej decyzji H. G. domaga ł a si ę wyp ł aty ekwiwalentu pieni ęż nego z tytu ł u prawa do bezp ł atnego w ę gla za okres od stycznia 2010 r. do listopada 2011 r. (za 23 miesi ą ce). Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2012 r., S ą d Okr ę gowy - S ą d Ubezpiecze ń Spo ł ecznych w K. zmieni ł decyzj ę organu rentowego w ten sposób, ż e przyzna ł odwo ł uj ą cej si ę prawo do wyp ł aty niezrealizowanego ekwiwalentu pieni ęż nego z tytu ł u prawa do bezp ł atnego w ę gla przys ł uguj ą cego jej m ęż owi w wymiarze 3 ton rocznie za okres od 1 stycznia 2010 r. do 30 listopada 2011 r. S ą d pierwszej instancji ustali ł , ż e odwo ł uj ą ca si ę z dniem 21 grudnia 2011 r. naby ł a prawo do renty rodzinnej wdowiej po m ęż u P. G., zmar ł ym w dniu 21 grudnia 2011 r., który do ś mierci pobiera ł emerytur ę górnicz ą . Wyrokiem z dnia 27 czerwca 2011 r., … 1070/11, S ą d Okr ę gowy w K. przyzna ł P. G. ekwiwalent pieni ęż ny z tytu ł u prawa do bezp ł atnego w ę gla w wymiarze 3 ton rocznie za lata 2008-2009. Ś wiadczenie to zosta ł o wyp ł acone w oparciu o decyzj ę "wykonawcz ą " organu rentowego z dnia 2 sierpnia 2011 r. W dniu 24 lutego 2012 r. H. G. z ł o ż y ł a w organie rentowym wniosek o wyp ł at ę ekwiwalentu z tytu ł u prawa do bezp ł atnego w ę gla za lata 2010-2011 dla uprawnionych emerytów i rencistów z przedsi ę biorstw robót górniczych (za okres 24 miesi ę cy). Wniosek zosta ł za ł atwiony wydaniem decyzji kwestionowanej w niniejszym post ę powaniu. Przy takich ustaleniach faktycznych S ą d Okr ę gowy przyj ął , ż e m ąż odwo ł uj ą cej si ę by ł osob ą uprawnion ą do ekwiwalentu pieni ęż nego z tytu ł u prawa do bezp ł atnego w ę gla i dlatego wyp ł acono mu ekwiwalent za lata 2008-2009. Natomiast kwesti ą sporn ą by ł o ocena, czy odwo ł uj ą cej si ę (wdowie po emerycie uprawnionym do ekwiwalentu) przys ł uguje ekwiwalent za okres, w którym nie legitymowa ł a si ę ona prawem do renty rodzinnej (od stycznia 2010 r. do listopada 2011 r.). S ą d pierwszej instancji, powo ł uj ą c si ę na tre ść art. 8 ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieni ęż nym z tytu ł u prawa do bezp ł atnego w ę gla dla osób uprawnionych z przedsi ę biorstw robót górniczych (Dz.U. Nr 147, poz. 1031 ze zm.; dalej ustawa o ekwiwalencie pieni ęż nym) wywiód ł , ż e w razie ś mierci osoby uprawnionej, która zg ł osi ł a wniosek o wyp ł at ę ekwiwalentu, nale ż ny jej ekwiwalent wyp ł aca si ę - w pierwszej kolejno ś ci - ma łż onkowi oraz dzieciom, z którymi zmar ł y prowadzi ł wspólne gospodarstwo domowe. Wskazane osoby maj ą prawo do udzia ł u w post ę powaniu o wyp ł at ę ekwiwalentu pieni ęż nego, które nie zosta ł o uko ń czone z uwagi na ś mier ć osoby wnioskuj ą cej o wyp ł at ę ekwiwalentu. Roszczenia te wygasaj ą po up ł ywie 12 miesi ę cy od dnia ś mierci osoby, której ekwiwalent przys ł ugiwa ł , chyba ż e przed up ł ywem tego okresu zostanie zg ł oszony wniosek o prowadzenie post ę powania w tym zakresie. S ą d pierwszej instancji zwróci ł ponadto uwag ę na tre ść art. 7 ust. 7 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym w brzmieniu obowi ą zuj ą cym od dnia 28 lipca 2011 r. i na tej podstawie wywiód ł , ż e w razie wyp ł aty przez organ rentowy ekwiwalentu po uwzgl ę dnieniu pierwszego wniosku z ł o ż onego przez osob ę uprawnion ą , ekwiwalent w nast ę pnych latach powinien by ć wyp ł acany bez konieczno ś ci sk ł adania kolejnych wniosków o wyp ł at ę . Bezsprzecznie organ rentowy wyp ł aci ł m ęż owi odwo ł uj ą cej si ę ekwiwalent pieni ęż ny za lata 2008-2009 na jego wniosek i dlatego wyp ł ata ekwiwalentu przys ł uguj ą cego za kolejne lata (2010-2011) nie musia ł a by ć poprzedzona z ł o ż eniem przez niego nowego (odr ę bnego) wniosku o wyp ł at ę ekwiwalentu. Istotne jest przy tym, ż e m ąż odwo ł uj ą cej si ę posiada ł prawo do emerytury od stycznia 2010 r. do chwili ś mierci (w grudniu 2011 r.). To za ś oznacza, ż e uprawniony emeryt zgodnie z harmonogramem przyj ę tym w ustawie powinien otrzyma ć ekwiwalent pieni ęż ny w wymiarze rocznym odpowiadaj ą cym równowarto ś ci 3 ton w ę gla za lata 2010-2011 dopiero w pierwszym kwartale 2012 r. Uprawnienie to w terminie ustawowym nie mog ł o jednak zosta ć bezpo ś rednio zrealizowane na rzecz uprawnionego emeryta z uwagi na jego wcze ś niejszy zgon. W tej sytuacji nale ż y przyj ąć , ż e post ę powanie w sprawie uprawnie ń do ekwiwalentu pieni ęż nego nale ż nego m ęż owi odwo ł uj ą cej si ę za lata 2010-2011 "nie zosta ł o uko ń czone" wskutek jego ś mierci. Roszczenie o wyp ł at ę ekwiwalentu nale ż nego za ten okres "potwierdzi ł a" w dniu 24 lutego 2012 r. wdowa po zmar ł ym, domagaj ą c si ę , aby wyp ł ata nast ą pi ł a zgodnie z harmonogramem ustawowym (w pierwszym kwartale 2012 r.). Skoro odwo ł uj ą ca si ę w terminie 12 miesi ę cy od daty zgonu uprawnionego zg ł osi ł a stosowne żą danie w organie rentowym, to roszczenie o wyp ł at ę ekwiwalentu pieni ęż nego przys ł uguj ą cego zmar ł emu emerytowi nie wygas ł o. S ą d Okr ę gowy uzupe ł niaj ą co wskaza ł , ż e osoba uprawniona do renty rodzinnej, nie nabywa uprawnienia do ekwiwalentu pieni ęż nego za okres poprzedzaj ą cy uzyskanie przez ni ą prawa do renty rodzinnej, pomimo ż e renta rodzinna jest ś wiadczeniem pochodnym wzgl ę dem ś wiadczenia emerytalno-rentowego, które przys ł ugiwa ł o osobie uprawnionej do ekwiwalentu pieni ęż nego. Uprawniony do renty rodzinnej mo ż e dochodzi ć wyp ł aty ekwiwalentu pieni ęż nego za okres poprzedzaj ą cy uzyskanie uprawnie ń do renty rodzinnej wy łą cznie w ramach niezrealizowanych ś wiadcze ń po osobie, która ju ż wyst ą pi ł a z wnioskiem o taki ekwiwalent. Ten przypadek wyst ą pi ł w rozpoznawanej sprawie. M ąż odwo ł uj ą cej si ę nie do ż y ł terminu, w którym zgodnie z ustaw ą mia ł a nast ą pi ć wyp ł ata ekwiwalentu nale ż nego mu za lata 2010-2011, a - w ś wietle znowelizowanego art. 7 ust. 7 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym - zmar ł y nie by ł zobowi ą zany do sk ł adania nowego wniosku o wyp ł at ę ekwiwalentu za lata 2010-2011, bo jego poprzedni wniosek o wyp ł at ę ekwiwalentu za lata wcze ś niejsze (2008-2009) zosta ł pozytywnie rozpatrzony. W tych okoliczno ś ciach odwo ł anie zas ł ugiwa ł o na uwzgl ę dnienie. Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2012 r., … 2143/12, S ą d Apelacyjny oddali ł apelacj ę organu rentowego od wyroku S ą du pierwszej instancji. S ą d odwo ł awczy w ca ł o ś ci podzieli ł ustalenia faktyczne S ą du Okr ę gowego i jego ocen ę prawn ą . Doda ł przy tym, ż e m ąż odwo ł uj ą cej si ę - jako osoba uprawniona do ekwiwalentu - niew ą tpliwie z ł o ż y ł w organie rentowym wniosek o wyp ł at ę ekwiwalentu pieni ęż nego i w ś wietle znowelizowanego art. 7 ust. 7 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym ś wiadczenie to w nast ę pnych latach nale ż a ł o uprawnionemu wyp ł aci ć bez konieczno ś ci sk ł adania kolejnych wniosków o wyp ł at ę . Aby wyp ł ata ekwiwalentu za lata 2010-2011 mog ł a nast ą pi ć , m ąż odwo ł uj ą cej si ę nie musia ł wi ę c sk ł ada ć kolejnego wniosku w tym przedmiocie, tym bardziej ż e w spornym okresie zachowa ł uprawnienie do tego ś wiadczenia. W okoliczno ś ciach rozpoznawanej sprawy prawo do spornego ekwiwalentu zosta ł o ustalone, natomiast jego wyp ł ata uleg ł a przesuni ę ciu w czasie, co by ł o spowodowane tym, ż e uprawniony emeryt przed ś mierci ą nie zd ąż y ł zrealizowa ć ś wiadczenia. W tej sytuacji wyp ł ata niezrealizowanego ś wiadczenia powinna nast ą pi ć na rzecz wdowy po uprawnionym emerycie. Od wyroku S ą du Apelacyjnego organ rentowy wniós ł skarg ę o stwierdzenie niezgodno ś ci z prawem prawomocnego orzeczenia, w której zarzuci ł naruszenie art. 8 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym wskutek wadliwego przyj ę cia, ż e wyp ł ata odwo ł uj ą cej si ę ekwiwalentu pieni ęż nego za okres od 1 stycznia 2010 r. do 30 listopada 2011 r. by ł a mo ż liwa, mimo ż e jej m ąż przed ś mierci ą nie z ł o ż y ł wniosku o wyp ł at ę ekwiwalentu za ten okres. W uzasadnieniu skargi organ rentowy wywiód ł w szczególno ś ci, ż e nowelizacja art. 7 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym - dokonana z dniem 28 lipca 2011 r. - nie ma wp ł ywu na regulacj ę przyj ę t ą w art. 8 tej ustawy, która stanowi ł a podstaw ę rozstrzygni ę cia S ą du Apelacyjnego. Zmar ł y nie z ł o ż y ł "wniosku o wyp ł at ę ekwiwalentu" w rozumieniu art. 8 ustawy i dlatego nie mo ż na twierdzi ć , ż e ś wiadczenie nie zosta ł o zrealizowane, tym bardziej ż e zgodnie z harmonogramem przyj ę tym w art. 7 ustawy, wniosek o wyp ł at ę ekwiwalentu za lata 2010-2011 mo ż na by ł o z ł o ż y ć dopiero w kolejnym kwartale przypadaj ą cym po dacie zgonu m ęż a uprawnionego do otrzymania ekwiwalentu (w pierwszym kwartale 2012 r.). W ocenie organu rentowego, regulacje zawarte w ustawie o ekwiwalencie pieni ęż nym maj ą "charakter szczególny" i dlatego "wyk ł adane winny by ć literalnie", z pomini ę ciem wyk ł adni rozszerzaj ą cej, czy celowo ś ciowej. Literalne brzmienie wskazanych przepisów ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym prowadzi do wniosku, ż e poj ę cie "niezrealizowane ś wiadczenie" dotyczy tylko takiego przypadku, w którym osoba uprawniona przed swoj ą ś mierci ą z ł o ż y ł a wniosek o wyp ł at ę ekwiwalentu. Tymczasem w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy taki wniosek nie zosta ł z ł o ż ony. Skar żą cy organ wywiód ł , ż e wskutek wydania zaskar ż onego orzeczenia poniós ł szkod ę polegaj ą c ą na wyp ł acie odwo ł uj ą cej si ę - wbrew przepisom ustawy - kwoty 2.199,55 z ł tytu ł em ekwiwalentu pieni ęż nego. Zdaniem organu rentowego, wyrok S ą du drugiej instancji jest niezgodny z art. 8 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym i z tej przyczyny organ wniós ł o stwierdzenie niezgodno ś ci z prawem zaskar ż onego wyroku. S ą d Najwy ż szy wzi ął pod uwag ę , co nast ę puje: Skarga jest nieuzasadniona, bowiem organ rentowy nie ma racji, ż e orzeczenie S ą du Apelacyjnego zapad ł o z oczywistym naruszeniem art. 8 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym (tylko oczywista, ra żą ca, kwalifikowana niezgodno ść z prawem jest usprawiedliwion ą podstaw ą skargi; por. wyroki S ą du Najwy ż szego z dnia 13 grudnia 2005 r., II BP 3/05, OSNP 2006 nr 21-22, poz. 323; z dnia 31 marca 2006 r., IV CNP 25/05, OSNC 2007 nr 1, poz. 17; Przegl ą d S ą dowy 2008 nr 7-8. s. 184, z glos ą Ł . Koz ł owskiego; z dnia 10 maja 2006 r., III BP 2/06, OSNP 2007 nr 9-10, poz. 127; z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007 nr 2, poz. 35; z dnia 5 pa ź dziernika 2006 r., I BP 10/06, OSNP 2007 nr 19-20, poz. 274 i z dnia 4 stycznia 2007 r., V CNP 132/06, OSNC 2007 nr 11, poz. 174, a tak ż e wyrok Trybuna ł u Konstytucyjnego z dnia 27 wrze ś nia 2012 r., SK 4/11, Dz.U. 2012, poz. 1104; OTK-A 2012 nr 8, poz. 97 oraz postanowienie Trybuna ł u Konstytucyjnego z dnia 26 listopada 2012 r., SK 6/11, OTK-A 2012 nr 10, poz. 130). Ustawa o ekwiwalencie pieni ęż nym okre ś la zasady i sposób realizacji uprawnienia do ekwiwalentu pieni ęż nego z tytu ł u prawa do bezp ł atnego w ę gla przys ł uguj ą cego osobom uprawnionym z przedsi ę biorstw robót górniczych za okres od dnia 1 stycznia 2002 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. (art. 1). Przepis art. 2 pkt 1 tej ustawy wprowadza definicj ę legaln ą poj ę cia "osoby uprawnionej". Wed ł ug niej, przez "osoby uprawnione" nale ż y rozumie ć "emerytów i rencistów maj ą cych ustalone prawo do emerytury lub renty, którzy pobierali bezp ł atny w ę giel w naturze od przedsi ę biorstw robót górniczych lub przeszli na emerytur ę lub rent ę z tych przedsi ę biorstw oraz wdowy, wdowców i sieroty maj ą cych ustalone prawo do renty rodzinnej po by ł ych pracownikach przedsi ę biorstw robót górniczych, uprawnionych do bezp ł atnego w ę gla na podstawie Uk ł adu Zbiorowego Pracy dla pracowników zak ł adów górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r., i którzy uzyskali emerytur ę lub rent ę przed dniem 1 stycznia 2007 r., a po dniu 31 grudnia 2001 r. nie pobierali ekwiwalentu". W rozpoznawanej sprawie okoliczno ś ci ą ustalon ą bezspornie jest, ż e w okresie od 1 stycznia 2010 r. do 30 listopada 2011 r. m ąż odwo ł uj ą cej si ę - pobieraj ą cy emerytur ę górnicz ą - zachowa ł status "osoby uprawnionej" w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym. Nie budzi równie ż w ą tpliwo ś ci, ż e przed ś mierci ą (w dniu 21 grudnia 2011 r.) nie z ł o ż y ł odr ę bnego, kolejnego wniosku o wyp ł at ę ekwiwalentu za lata 2010-2011, która powinna zosta ć zrealizowana w pierwszym kwartale 2012 r. W sprawie ustalono ponadto, ż e m ąż powódki wyst ą pi ł do organu rentowego z wnioskiem o wyp ł at ę ekwiwalentu pieni ęż nego za lata 2008-2009 i uprawnienie to zosta ł o na jego rzecz zrealizowane. Kwesti ą sporn ą jest natomiast ocena, czy - zgodnie z przepisami ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym - warunkiem koniecznym dokonania wyp ł aty ekwiwalentu za lata 2010-2011 wdowie po zmar ł ym emerycie górniczym by ł o z ł o ż enie przez niego przed ś mierci ą kolejnego wniosku zawieraj ą cego żą danie wyp ł aty ekwiwalentu za ten okres. Od wyja ś nienia tego zagadnienia zale ż y bowiem ocena, czy S ą dy orzekaj ą ce w sposób prawid ł owy zastosowa ł y art. 8 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym, którego ra żą c ą obraz ę organ rentowy zarzuca w skardze. Wed ł ug pierwotnego brzmienia art. 7 ust. 1 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym, ekwiwalent wyp ł aca Zak ł ad Ubezpiecze ń Spo ł ecznych, na wniosek osoby uprawnionej, zgodnie z harmonogramem przyj ę tym w art. 7 ust. 7 tej ustawy. Wniosek o wyp ł at ę ekwiwalentu zg ł oszony po raz pierwszy powinien zawiera ć imi ę i nazwisko osoby uprawnionej, numer PESEL albo rodzaj i numer dokumentu to ż samo ś ci obcokrajowca, adres zamieszkania osoby uprawnionej, numer ś wiadczenia osoby uprawnionej oraz nazw ę przedsi ę biorstwa robót górniczych (art. 7 ust. 2). Do tego wniosku nale ż y do łą czy ć dokument potwierdzaj ą cy uprawnienie do ekwiwalentu i okre ś laj ą cy jego wysoko ść oraz o ś wiadczenie osoby uprawnionej o niepobieraniu w latach 2002-2007 lub za ich cz ęść , ekwiwalentu pieni ęż nego lub bezp ł atnego w ę gla w naturze (art. 7 ust. 3). Zgodnie z art. 7 ust. 4 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym, wnioski o wyp ł at ę ekwiwalentu zg ł oszone za lata nast ę pne powinny zawiera ć dane, o których mowa w art. 7 ust. 2 pkt 1-4 ustawy (a wi ę c wszystkie dane, które s ą wymagane przy sk ł adaniu pierwszego wniosku, za wyj ą tkiem informacji o przedsi ę biorstwie robót górniczych). Wnioski o wyp ł at ę ekwiwalentu za dany okres nale ż a ł o zg ł osi ć do ko ń ca pierwszego kwarta ł u roku, w którym mia ł a nast ą pi ć wyp ł ata (art. 7 ust. 5), przy czym ekwiwalent za lata 2010-2011 jest wyp ł acany w 2012 r. (art. 7 ust. 7 pkt 6), w terminie 2 miesi ę cy od dnia zg ł oszenia wniosku za ten okres (art. 7 ust. 8 pkt 1). Wyk ł adnia art. 7 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym w jego pierwotnym brzmieniu prowadzi do wniosku, ż e warunkiem ka ż dorazowej wyp ł aty ekwiwalentu pieni ęż nego przys ł uguj ą cego osobie uprawnionej za poszczególne okresy roczne (lub niekiedy dwuletnie) przewidziane w harmonogramie okre ś lonym ustawowo, by ł o z ł o ż enie przez osob ę uprawnion ą odr ę bnego wniosku o wyp ł at ę ś wiadczenia nale ż nego za dany okres roczny (niekiedy dwuletni). Innymi s ł owy, aby organ rentowy wyp ł aci ł uprawnionemu ekwiwalent pieni ęż ny za kolejne okresy (lata kalendarzowe), osoba uprawniona powinna z ł o ż y ć kolejne wnioski o wyp ł at ę tego ś wiadczenia (nie wystarczy ł o z ł o ż enie wniosku tylko za pierwszy okres). Obowi ą zek ten odnosi ł si ę równie ż do sytuacji, gdy dane wymagane w kolejnym wniosku nie uleg ł y zmianie w stosunku do informacji podanych w pierwotnym wniosku o wyp ł at ę ekwiwalentu. Ten stan prawny uleg ł jednak istotnej modyfikacji na skutek nowelizacji art. 7 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym, wprowadzonej przez art. 1 ustawy z dnia 26 maja 2011 r. o zmianie ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym z tytu ł u prawa do bezp ł atnego w ę gla dla osób uprawnionych z przedsi ę biorstw robót górniczych (Dz.U. Nr 144, poz. 856), która wesz ł a w ż ycie z dniem 28 lipca 2011 r. W my ś l zmienionego art. 7 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym, wnioski o wyp ł at ę ekwiwalentu zg ł asza si ę do ko ń ca pierwszego kwarta ł u roku, w którym ekwiwalent ma zosta ć wyp ł acony po raz pierwszy (art. 7 ust. 4), za ś w przypadku wyp ł aty przez ZUS ekwiwalentu na wniosek, o którym mowa w art. 7 ust. 1-4, ekwiwalent w nast ę pnych latach wyp ł aca si ę bez konieczno ś ci z ł o ż enia kolejnych wniosków o jego wyp ł at ę (art. 7 ust. 7). Zgodnie z regulacjami przej ś ciowymi (art. 2 ustawy z 26 maja 2011 r.), do wniosków o wyp ł at ę ekwiwalentu z ł o ż onych przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje wprawdzie si ę przepisy dotychczasowe (ust. 1), tym niemniej w przypadku wyp ł aty przez ZUS ekwiwalentu na wniosek zg ł oszony przed dniem 1 stycznia 2012 r., ekwiwalent w latach 2012-2015 wyp ł aca si ę bez konieczno ś ci z ł o ż enia kolejnych wniosków o jego wyp ł at ę (ust. 2). Wobec powy ż szego nale ż y stwierdzi ć , ż e dla dokonania przez organ rentowy wyp ł aty ekwiwalentu pieni ęż nego przys ł uguj ą cego m ęż owi odwo ł uj ą cej si ę za lata 2010-2011 nie zachodzi ł a konieczno ść z ł o ż enia przez niego kolejnego (odr ę bnego) wniosku o wyp ł at ę ś wiadczenia za sporny okres, bowiem podstaw ą dokonania takiej wyp ł aty by ł o uprzednie (tzn. przed 1 stycznia 2012 r.) z ł o ż enie przez niego wniosku o wyp ł at ę ekwiwalentu za okres wcze ś niejszy (za lata 2008-2009). Skoro m ąż odwo ł uj ą cej si ę , b ę d ą cy osob ą uprawnion ą do otrzymania ekwiwalentu za lata 2010-2011, zmar ł ju ż po z ł o ż eniu przez siebie wniosku (pierwszego) o wyp ł at ę tego ś wiadczenia, ale przed terminem, w którym ekwiwalent powinien zosta ć mu wyp ł acony zgodnie z harmonogramem ustawowym (31 marca 2012 r.; art. 7 ust. 6 pkt 2 ustawy), to zosta ł y spe ł nione warunki okre ś lone art. 8 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym. Zgodnie z tym przepisem, w razie ś mierci osoby uprawnionej, która zg ł osi ł a wniosek o wyp ł at ę ekwiwalentu, nale ż ny jej ekwiwalent wyp ł aca si ę ma łż onkowi oraz dzieciom, z którymi prowadzi ł a wspólne gospodarstwo domowe, a w razie ich braku - ma łż onkowi i dzieciom, z którymi osoba ta nie prowadzi ł a wspólnego gospodarstwa domowego, a w razie ich braku - innym cz ł onkom rodziny uprawnionym do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawa ł a ta osoba (ust. 1). Wymienione osoby maj ą prawo do udzia ł u w post ę powaniu o wyp ł at ę ekwiwalentu, nieuko ń czonym wskutek ś mierci osoby, która wyst ą pi ł a o wyp ł at ę ekwiwalentu (ust. 2), przy czym roszczenia, o których mowa w ust. 1, wygasaj ą po up ł ywie 12 miesi ę cy od dnia ś mierci osoby, której ekwiwalent przys ł ugiwa ł , chyba ż e przed up ł ywem tego okresu zg ł oszony zostanie wniosek o prowadzenie post ę powania w tym zakresie (ust. 3). "Literalne brzmienie" art. 8 ust. 1 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym, na które skar żą cy organ powo ł uje si ę w uzasadnieniu skargi, dotyczy "zg ł oszenia wniosku", nie precyzuj ą c przy tym, o jaki wniosek osoby uprawnionej (pierwszy, czy kolejny) chodzi. Z art. 7 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym oraz z art. 2 ustawy nowelizuj ą cej z 26 maja 2011 r. wynika zasada, ż e wyp ł ata ekwiwalentu pieni ęż nego za lata nast ę pne, nie wymaga sk ł adania przez osob ę uprawnion ą kolejnych wniosków. Nale ż y wi ę c przyj ąć , ż e art. 8 ust. 1 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym ma zastosowanie tak ż e w przypadku, gdy osoba uprawniona do ekwiwalentu za kolejne okresy (za lata 2010-2011), nie z ł o ż y ł a wprawdzie wniosku o wyp ł at ę ś wiadczenia za te lata (nie mia ł aby zreszt ą takiego obowi ą zku po nowelizacji art. 7 ustawy), ale (uprzednio) z ł o ż y ł a przed ś mierci ą pierwszy wniosek o wyp ł at ę ekwiwalentu (za lata 2008-2009). W zwi ą zku z powy ż szym, odwo ł uj ą ca si ę - jako wdowa po osobie uprawnionej do ekwiwalentu za lata 2010-2011 - powinna otrzyma ć ekwiwalent na podstawie art. 8 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym, gdy ż jej zmar ł y m ąż zg ł osi ł wniosek o wyp ł at ę w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy. Jej żą danie by ł o uzasadnione, gdy ż zosta ł o zg ł oszone organowi rentowemu przed up ł ywem terminu 12-miesi ę cznego zakre ś lonego w art. 8 ust. 3 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym. Na zako ń czenie nale ż y doda ć , ż e prawo do ekwiwalentu pieni ęż nego z tytu ł u bezp ł atnego w ę gla, jest uprawnieniem pracowniczym (wynikaj ą cym ze stosunku pracy), o charakterze bran ż owym (górniczym), a skoro nie jest realizowane przez pracodawc ę (by ł ego pracodawc ę ), ale przez inny podmiot (Zak ł ad Ubezpiecze ń Spo ł ecznych, który dzia ł a w imieniu pa ń stwa), to musi by ć traktowane w sposób szczególny i wyj ą tkowy. W sytuacji, gdy ci ęż ar finansowania tego ś wiadczenia przej ęł o z mocy ustawy pa ń stwo (a ś ci ś lej podatnicy), to nale ż y zgodzi ć si ę ze skar żą cym organem, ż e przepisy reguluj ą ce to uprawnienie musz ą by ć interpretowane w sposób ś cis ł y i gwarantuj ą cy zachowanie celu uzasadniaj ą cego odst ę pstwo od regu ł y, zgodnie z któr ą za wyp ł at ę ś wiadcze ń ze stosunku pracy jest odpowiedzialny pracodawca, wzgl ę dnie jego nast ę pca prawny (por. wyrok S ą du Apelacyjnego we Wroc ł awiu z dnia 18 kwietnia 2012 r., III AUa 81/12, LEX nr 1164690). Jednak ż e tak ą w ł a ś nie ś cis łą wyk ł adni ę - wbrew odmiennym twierdzeniom skar żą cego organu - S ą dy obu instancji zastosowa ł y w rozpoznawanej sprawie. W ł a ś nie "literalna" analiza art. 8 w zwi ą zku z art. 7 ustawy o ekwiwalencie pieni ęż nym doprowadzi ł a S ą dy orzekaj ą ce do trafnej konkluzji, ż e do zastosowania art. 8 ust. 1 ustawy wystarczaj ą ce jest z ł o ż enie przez emeryta górniczego przed ś mierci ą pierwszego wniosku o wyp ł at ę ekwiwalentu, bez konieczno ś ci z ł o ż enia wniosku o wyp ł at ę za nast ę pne lata. Z powo ł anych wzgl ę dów S ą d Najwy ż szy oddali ł skarg ę na podstawie art. 424 11 § 1 k.p.c.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI