I BP 17/06

Wyrok z dnia 15 lutego 2007 r. I BP 17/06 Dokonanie przez Sąd Najwyższy w powiększonym składzie siedmiu sę- dziów odmiennej od dotychczasowej wykładni art. 24113 k.p., nie uzasadnia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia wydanego przed pod- jęciem uchwały, uwzględniającego wcześniejszy kierunek wykładni tego prze- pisu. Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Herbert Szurgacz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lutego 2007 r. sprawy z powództwa Janusza W. przeciwko PKP SA Centrali Zakładów Go- spodarowania Nieruchomościami w B. o zapłatę, na skutek skargi powoda o stwier- dzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku z dnia 8 września 2004 r. [...] o d d a l i ł skargę. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2004 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku oddalił powództwo Janusza W. przeciwko PKP SA Cen- trali Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w B. o zapłatę. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był początkowo pracownikiem PKP Zakładu Nieruchomości w B. Następnie z mocy prawa stał się pracownikiem PKP SA w W., a od dnia 1 stycznia 2003 r. jego pracodawcą jest pozwany. Do dnia 1 marca 1999 r. sprawy związane z wynagrodzeniem kolejarzy były uregulowane w zakładowym układzie zbiorowym pracy. Układ regulował szczegółowo warunki nabywania prawa do dodatku stażowe- go oraz jego wysokość. Dodatek wzrastał o 1,5% podstawy za każdy przepracowany rok. Zgodnie z nowym uregulowaniem dodatek stażowy przysługiwał pracownikom 2 jednostek organizacyjnych powstałych w PKP w wysokości 1,5% podstawy wymiaru za każdy rok pracy aż do osiągnięcia 33% tej podstawy. Pracownicy uprawnieni do wyższego dodatku zachowali to prawo, ale bez możliwości jego wzrostu. Sąd wska- zał na art. 24113 k.p., według którego korzystniejsze postanowienia układu zbiorowe- go z dniem jego wejścia w życie zastępują z mocy prawa wynikające z dotychczaso- wych przepisów prawa pracy warunki umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego podstawę nawiązania stosunku pracy. Postanowienia mniej korzystne wymagają do- konania wypowiedzenia zmieniającego. W ocenie Sądu Rejonowego nowe warunki płacy powoda po dniu 1 marca 1999 r. nie były mniej korzystne. Porównanie wysoko- ści potencjalnego wynagrodzenia z faktyczną jego wysokością wskazywało, iż wyna- grodzenie zasadnicze powoda oraz dodatek funkcyjny wzrosły, dlatego też w ocenie Sądu Rejonowego nie było podstaw do wyrównania powodowi dodatku stażowego. Wyrokiem z dnia 8 września 2004 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego z dnia 14 kwietnia 2004 r. Sąd Okręgowy wskazał, iż Ponadzakładowy Układ Zbiorowy Pracy dla pracowników przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” zawiera korzystniejsze postanowienia, które z mocy prawa zastąpiły dotychczasowe warunki pracy powoda. Spór w sprawie dotyczył kwestii o charakterze prawnym, a mianowicie, czy w przypadku wprowadzenia mniej korzystnego postanowienia po- trzebne jest dokonanie wypowiedzenia zmieniającego w sytuacji kiedy cały układ, co do zasady, polepsza sytuację pracownika. Sąd wskazał, iż Janusz W. w dniu 1 marca 1999 r., tj. w dniu wejścia w życie Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy był uprawniony do wyższego dodatku stażowego niż gwarantowany przez nowy układ. O zmianie wysokości tego składnika wynagrodzenia mógł bez trudu zo- rientować się pobierając wynagrodzenie za pierwszy miesiąc jego obowiązywania. Układ został zawarty pomiędzy PKP a przedstawicielami 8 związków zawodowych. Pracownicy uzyskali podwyżkę wynagrodzeń zasadniczych. W ocenie Sądu drugiej instancji, Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, iż w wypadku podwyższenia wynagro- dzenia poszczególne jego składniki mogą ulec zmianie i w takim wypadku nie ma podstaw do uznania, iż zmiany układu zakładowego są mniej korzystne. Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia złożył pełnomocnik powoda. Zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 24113 § 2 k.p. w związku z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2004 r., III PZP 3/04 (OSNP 2005 nr 4, poz. 49), 3 polegającą na przyjęciu przez Sąd Okręgowy i Sąd Rejonowy, iż ocenę korzystności wprowadzenia nowych zasad wynagradzania należy odnosić do ogólnej kwoty wy- nagrodzenia a nie do jej poszczególnych składników, a także na przyjęciu, że powód zaakceptował bez zastrzeżeń zmiany w Ponadzakładowy Układzie Zbiorowym Pracy w sposób dorozumiany. Skarżący podniósł, iż zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z art. 24113 § 2 k.p. oraz że w następstwie wyroków Sądu Rejonowego oraz Sądu Okręgowego powód poniósł szkodę w wysokości 2.977,50 zł, gdyż nie otrzymał na- leżnego mu wynagrodzenia. W ocenie skarżącego wzruszenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w drodze innych środków zaskarżenia, a w szczególności w dro- dze kasacji nie jest i nie było możliwe ze względu na zbyt niską wartość przedmiotu zaskarżenia. Wskazując na powyższe wniósł o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego z dnia 8 września 2004 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wprowadzona do Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 22 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawo- mocnego orzeczenia stanowiła wykonanie przez ustawodawcę zobowiązań wynika- jących z Konstytucji (art. 77 ust. 1) oraz z uregulowaniami zawartymi w art. 417-4172 i 421 k.c. Skarga stanowi szczególny środek procesowy (środek zaskarżenia) służą- cy badaniu legalności działalności jurysdykcyjnej sądów powszechnych. W pśmien- nictwie (por. J. Gudowski: Węzłowe problemy skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, Przegląd Sądowy 2006 nr 1, s. 3), a także w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 7 lipca 2006 r., I CNP 33/06, OSNC 2007 nr 2, poz. 35) przyjęto, że kluczowe pojęcie „niezgodności z prawem”, rodzące odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa musi być rozumiane jako mające charakter kwalifikowany, elementarny i oczywisty, tylko bowiem w takim wypadku orzeczeniu sądu można przypisać cechę bezprawności. Sędzia, który poru- sza się na obszarze przyznanej mu swobody orzekania i nie przekracza jej granic, pozostaje w zgodzie z własnym sumieniem, jak też prawidłowo dobiera standardy orzecznicze, działa w ramach porządku prawnego nawet wtedy, gdy wydane przez niego orzeczenie - oceniane a posteriori- jest „obiektywnie” niezgodne z prawem. Orzeczenie niezgodne z prawem to orzeczenie, które jest sprzeczne z zasadniczymi 4 i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi regułami roz- strzygnięć albo zostało wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie wymaga głębszej analizy prawniczej. Stanowisko to należy podzielić. W rozpoznawanej sprawie sądy orzekały na podstawie art. 24113 k.p., w szczególności jego fragmentu, w którym stwierdza się, że „postanowienia układu mniej korzystne dla pracowników wprowadza się w drodze wypowiedzenia pracowni- kom dotychczasowych warunków umowy o pracę lub innego aktu stanowiącego pod- stawę nawiązania stosunku pracy”. Gramatyczna (językowa) wykładnia tego przepisu nie prowadzi do jednoznacznych rezultatów, czego dowodzi rozbieżne orzecznictwo i co stało się powodem wystąpienia przez Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o dokonanie jego wykładni przez Sąd Najwyższy. Jakkolwiek regulacja przyjęta w art. 24113 k.p. obowiązuje od 29 września 1994 r., to zagadnienie wprowadzenia przez pracodawców zmian treści stosunków pracy na niekorzyść pracownika było znane orzecznictwu już znacznie wcześniej, nawet przed wejściem w życie Kodeksu pracy. W orzecznictwie istniał wyraźny kierunek wykładni dopuszczający jednostronną zmianę przez zakład pracy (pracodawcę) wysokości poszczególnych składników wy- nagrodzenia za pracę, jeżeli tylko nie prowadziło to do obniżki globalnego wynagro- dzenia pracowników. Do tego kierunku wykładni nawiązały Sądy orzekające, wska- zując w szczególności na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1981 r., V PZP 4/80 (OSNCP 1981 nr 10, poz. 182). W skardze skarżący powołuje się na uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia15 wrze- śnia 2004 r., III PZP 3/04, według której wprowadzenie układem zbiorowym pracy warunków nabywania i ustalania wysokości niektórych składników wynagrodzenia za pracę wymaga wypowiedzenia dotychczasowych warunków umowy o pracę także wtedy, gdy ukształtowane nowym układem wynagrodzenie nie uległo obniżeniu (art. 24113 § 2 k.p.). Sam fakt dokonania przez Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów odmiennej wykładni art. 24113 k.p. od dotychczasowej, nie uzasadnia za- rzutu niezgodności z prawem orzeczenia wydanego przed podjęciem uchwały, uwzględniającego wcześniejszy kierunek wykładni tego przepisu. Z przytoczonych motywów, na podstawie art. 42411 k.p.c. orzeczono jak w sentencji ========================================