I AGa 23/23

Sygnatura akt I AGa 23/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 sierpnia 2024 roku Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny Sędzia: Leon Miroszewski Protokolant: Ewa Zarzycka po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2024 roku w Szczecinie na rozprawie sprawy z powództwa K. W. i M. W. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. o zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 24 stycznia 2023 roku, sygnatura akt VIII GC 276/21 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I. tylko o tyle, że odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej w tym punkcie sumy zasądza od dnia 18 czerwca 2020 roku co do kwoty 77.506,18 złotych oraz od dnia 16 czerwca 2021 roku co do kwoty 148.397,90 złotych i oddala powództwo co do tych odsetek od kwoty 148.397,90 złotych w pozostałej części; II. oddala obie apelacje w pozostałych zakresach; III. odstępuje od obciążania stron kosztami w postępowaniu apelacyjnym; IV. zasądza od Skarbu Państwa – Sąd Okręgowy w Szczecinie na rzecz radcy prawnego R. W. kwotę 16.200,00 (szesnaście tysięcy dwieście) złotych, powiększoną o należny od tej kwoty podatek VAT, tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu w postępowaniu apelacyjnym; V. zasądza od Skarbu Państwa – Sąd Apelacyjny w Szczecinie na rzecz kuratora N. L. kwotę 6.480,00 (sześć tysięcy czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększoną o należny od tej kwoty podatek VAT, tytułem wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego pozwanego w postępowaniu apelacyjnym. Leon Miroszewski Sygnatura akt I AGa 23/23 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2023 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawie o sygnaturze akt VIII GC 276/21 zasądził na rzecz powodów K. W. , M. W. od pozwanej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. kwotę 225 904,08 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 czerwca 2021 r. do dnia zapłaty, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo. Orzekając w sprawie kosztów ustalił, że powodowie wygrali sprawę w 44%, a pozwana w 56% i pozostawił rozliczenie kosztów procesu i kosztów sądowych referendarzowi sądowemu. Wyrok ten zapadł po rozpoznaniu sprawy z powództwa, w którym powodowie domagali się zasądzenia od pozwanej spółki kwoty 513.507,77 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: 303.615,58 złotych od dnia 18 czerwca 2020 roku, 209.892,19 złotych od dnia wniesienia pozwu, tytułem zwrotu poniesionego na rzecz pozwanej świadczenia na podstawie umowy, od której odstąpili, a nadto wydatków, które ponieśli w sytuacji niewykonania zobowiązania przez pozwaną. Sąd ten ustalił, że 16 października 2018 r. powodowie K. W. i M. W. (inwestorzy) zawarli z pozwaną (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w B. (wykonawcą) umowę o budowę domu jednorodzinnego (...) . Pozwana zobowiązała się do wybudowania zgodnie z projektem i przepisami prawa budowlanego budynku mieszkalnego w stanie „pod klucz” za cenę całkowitą, z uwzględnieniem zakresu prac załączonego w ofercie, w kwocie 255.130,00 zł brutto. Inwestor nie odpowiada za wynagrodzenie podwykonawców (punkt 1 umowy). Uzgodniona cena miała charakter ryczałtowy i zawierała obowiązujący w chwili zawarcia umowy podatek VAT w wysokości 8%. W cenie zakupu ujęte zostały tylko koszty zawarte w ofercie. Wykonawca oświadczył, że kalkulując cenę, wziął pod uwagę wszystkie koszty związane z budową, w tym w szczególności ceny materiałów i robocizny, a także możliwe ich zmiany, a oferta obejmuje wszystkie koszty niezbędne do należytego wykonania umowy (punkt 3 umowy). Początek budowy miał zostać ustalony w sposób wiążący dla obu stron. W terminie określonym w harmonogramie robót wykonawca miał zbudować budynek mieszkalny i przekazać go inwestorowi na podstawie protokołu odbioru (punkt 6 umowy). Do czasu wbudowania materiał zgromadzony na placu budowy należał do wykonawcy, kradzież materiałów niewbudowanych obciążała wykonawcę (punkt 7 umowy). Wykonawca zobowiązał się do bieżącego przekazywania inwestorowi atestów i certyfikatów (punkt 9 umowy). Ustne ustalenia są ważne tylko wówczas, gdy zostaną pisemnie potwierdzone przez wykonawcę i inwestora (punkt 10 umowy). Rozliczenia między inwestorem a wykonawcą z tytułu realizacji umowy miały się odbywać w systemie prefinansowania - przedpłat uiszczanych na poczet realizacji kolejnych etapów budowy (punkt 14 umowy). Relacjonując stosunek prawny stron Sąd Okręgowy dalej wskazał, że zgodnie z jego treścią inwestor (powodowie) mógł odstąpić od umowy bez ponoszenia konsekwencji finansowych w sytuacji, gdy ustanowiony wspólnie przez inwestora i wykonawcę rzeczoznawca orzeknie, że podczas realizacji umowy wykonawca dopuścił się rażącego naruszenia zasad sztuki budowlanej lub opóźnia się w wykonaniu umowy. W takim przypadku inwestorowi należałoby się odszkodowanie w wysokości 5% wartości sumy zawartej umowy (punkt 15 umowy). Ustalona cena miała być płacona zgodnie z harmonogramem płatności stanowiącym załącznik do umowy (punkt 16 umowy). Integralną część umowy stanowiły: harmonogram płatności, czas realizacji etapów, harmonogram prac (punkt 17 umowy). Prace miały zostać wykonane w ramach następujących etapów: 1. Stan surowy otwarty parter - 63.130 zł. 2. Stan surowy otwarty - poddasze - 63.000 zł. 3. Stan surowy zamknięty - 45.000 zł. 4. Instalacje - 21.000 zł. 5. Wykończenie wnętrza cz. I - 26.000 zł. 6. Wykończenie wnętrza cz. II - 20.000 zł. 7. Wykończenie zewnętrzne - 17.000 zł. Okresy realizacji poszczególnych etapów ustalono następująco: wykonanie płyty fundamentowej (pełna wytrzymałość) - 35 dni, stan surowy otwarty - parter - 21 dni, san surowy otwarty - poddasze - 21 dni, stan surowy zamknięty - 21 dni, instalacje - 28 dni, wykończenie wnętrza cz. I - 42 dni, wykończenie wnętrza cz. II - 42 dni, wykończenie zewnętrzne - 35 dni. Sąd Okręgowy ustalił także, że przed zawarciem umowy powodowie spotkali się z przedstawicielem pozwanej i ustalali zakres umowy. Powodowie uzyskali informację, że pozwana wykonuje umowę kompleksową „pod klucz” czyli tak, że można od razu zamieszkać. Po stronie pozwanej miał być cały budynek, a po stronie powodów przyłącza zewnętrzne. Reprezentant pozwanej T. J. sporządził harmonogram prac dodatkowych, obejmujący m.in. wykonanie płyty fundamentowej według projektu oraz wykonanie garażu z dachem jednospadowym. Koszt wykonania garażu wyceniono na 1.600 zł za 1m 2. Za dopłatą miał być też wykonany montaż, zakup i synchronizacja kominka. Harmonogram został parafowany przez K. W. . Powodowie poszerzyli płytę garażową w stosunku do pierwotnego projektu o czym pozwana miała wiedzę. Powodowie chcieli dopłacić za tę część, o którą garaż został powiększony. W sprawie przebiegu realizacji umowy Sąd Okręgowy ustalił, że pozwana rozpoczęła prace budowlane 11 kwietnia 2019 r. W dniach 25-28 czerwca 2019 r. zamontowano zbrojne płyty fundamentowe i zabetonowano płytę fundamentową. Powodowie w okresie od 4 lutego 2019 r. do 16 marca 2020 r. zapłacili pozwanej w związku z umową łączną kwotę 303.615,58 zł przelewami na wskazywane przez powodów rachunki bankowe. Powodowie ponieśli w toku realizacji prac koszty materiałów zamawianych przez pozwaną i wynagrodzeń podwykonawców. W tym zakresie powodowie ponieśli takie koszty, jak: 23.361,88 zł tytułem zapłaty za materiały na rzecz M. M. Z. (1) ; 43.080,01 zł tytułem zapłaty za dostawę i montaż stolarki (okna, drzwi zewnętrzne, brama garażowa); 1.813,82 zł tytułem zapłaty za usługi hydrauliczne na rzecz (...) Usługi (...) ; 2.292,32 zł - zapłata za usługi elektryczne na rzecz A. S. (1) . Łącznie powodowie - oprócz wynagrodzenia pozwanej - na poczet budowy prowadzonej przez pozwaną wydatkowali 70.548,03 zł. Początkowo prace realizowane były sprawnie, potem pojawiły się problemy i nastąpiła przerwa w wykonywaniu prac. W piśmie z 9 kwietnia 2020 r. powodowie wezwali pozwaną do natychmiastowego ukończenia prac budowlanych z etapu I, II i III, które zostały zawarte w harmonogramie prac umowy oraz wymiany peszli użytych przez pozwaną do przewodów elektrycznych (etap IV). W piśmie z 8 kwietnia 2020 r. pozwana wyjaśniła, że zmiany w harmonogramie prac i terminach realizacji etapów wynikają z rozszerzenia przez powodów zakresu robót powierzonych wykonawcy, co było zgodne z istotą i postanowieniami zawartej umowy. Wskazała też, że w związku z pogarszającą się sytuacją epidemiologiczną wykonawca z dniem 27 marca 2020 r. tymczasowo wstrzymał wykonywanie prac ogólnobudowlanych, jednak prace hydrauliczne, instalacyjne i elektryczne były w tym czasie nieprzerwanie kontynuowane mimo braku wpłat inwestora. Jednocześnie wykonawca wezwał inwestora do uiszczenia kwoty 11.915 zł na rzecz prac z etapu IV. Wraz z e-mailem z 11 kwietnia 2020 r. pozwana przesłała powodom pismo z 10 kwietnia 2020 r. o takiej samej treści jak pismo z 8 kwietnia 2020 r. W piśmie z 11 kwietnia 2020 r. powodowie zwrócili się do pozwanej o wyjaśnienie, w jaki sposób rozliczyła ona dokonane przez powodów wpłaty w kwocie 280.127,77 zł. W korespondencji z 20 kwietnia 2020 r. M. W. poinformował pozwaną o tym, że dowiedział się o zabraniu przez pozwaną z budowy rur z systemu rynnowego oraz rolety maskujące. W związku z docierającymi informacjami o znikających materiałach oraz powstających uszkodzeniach na budowie, powodowie poprosili rodzinę o zamknięcie budynku i otwieranie budowy wtedy, gdy ekipa pozwanej będzie zgłaszać termin wykonywania prac. W korespondencji e-mail z 23 kwietnia 2020 r. pozwana wezwała powodów do zapłaty 18.000 zł na poczet realizacji etapu IV umowy. W dalszej korespondencji z kwietnia 2020 r. strony ustalały terminy wykonywania prac, powodowie wzywali przedstawiciela pozwanej na przybycia na budowę oraz o wyznaczonym terminie odbioru prac na 30 kwietnia 2020 r. Przedstawiciel pozwanej wyjaśnił, że nie przybył w tym dniu z przyczyn obiektywnych. W piśmie z 29 kwietnia 2020 r. pozwana wyjaśniała kwestie rozliczeń z powodami oraz wezwała powodów do zapłaty 16.095 zł z tytułu realizacji zadań z etapu IV i prac dodatkowych w kwocie 7.324 zł. Powodowie nie zaakceptowali przedstawionych przez pozwaną rozliczeń, w szczególności zaległości i uznali wezwanie do zapłaty za bezpodstawne. W dniu 18 kwietnia 2020 r. powodowie dokonali zakupu domku holenderskiego. Z tego tytułu wystawiona została powodom faktura VAT nr (...) na kwotę 8.000 zł W dniach 24 kwietnia 2020 r. i 30 kwietnia 2020 r. strony sporządziły protokoły technicznego odbioru robót oraz 15 maja 2020 r. protokół odbioru częściowego i stanu zaawansowania robót. W treści protokołu sporządzonego 24 kwietnia 2020 r. stwierdzono, że roboty zostały wykonane niezgodnie z zamówieniem i wskazano następującą listę uwag z protokołu sporządzonego 24 stycznia 2020 r.: uwaga z 24. 01. 2020 dopis ręczny brak podlewek pod podwalinami ścian wykonano podciąg w stropie nad pokojem dziennym brak śrub lub spawu wykonano blachy nadproże bramy garażowej za mały przekrój wykonano nadproże bramy garażowej dobić deskę do czoła wykonano poszycie z membrany - ubytki, uszkodzenia ok brak otworów pomiędzy garażem i a częścią mieszkalną wyk brak przewiązek belek stropowych wyk połączenie ścian w narożnikach dodać 3 sztM12 większość wyk, brak wzmocn ścian wewn uzgodnić wzmocnienia ścian płyta OSB pod szafki kuch inw. nadproże drzwi tarasowych - uzupełnić termoizolację z PIR deklaracja że wykonano brak słupa przy klatce schod wyk brak słupków w ścianach szczytowych pod płatwiami 3x45/145 wyk brak przewiązania ścian wewn poprzecznych poddasza z ścianą kolankową wyk ściana szczytowa wschodnia — uszkodzona płyta OSB na poddaszu podłoga poddasza z płyt OSB nierówności na stykach ułożyć drugą warstwę płyty OSB gr 9 mm klatka schodowa- uzupełnić połączenie ściany parteru ze ścianą poddasza wyk połączenie śrubowe więźby dachowej - dokręcić śruby kalenica- wzmocnić połączenie dodatkowe uwagi z dnia 05. 02. 2020 dopis ręczny klatka schodowa -uzupełnić podparcie płatwu-i kalenicowei nad garażem wykon połączenie słup- płatew więźby dachowej uzupełnić o łączniki kątowe do uzupełnienia brak wzmocnienia w ścianie pod podciąg stalowy w pokoju dziennym do uzupełnienia Wykonawca zobowiązał się wykonać poprawki do 30 kwietnia 2020 r. oraz do uprzątnięcia placu budowy. W treści kolejnego protokołu z 24 kwietnia 2020 r. komisja odbiorowa stwierdziła, następujący stan wykonania prac: element % z wartość uwagi roboty ziemne 85 instal. kanalizacji 100 izol. termiczne i wilgociowe 95 fundamenty 100 ściany konstr parter 95-100 ściany działowe parter 98-100 strop 95-100 ściany konstr poddasze 100 ściany działowe poddasze 99 więźba dachowa 95-100 folia dachowa, kontrłaty 100 łaty 100 system rynnowy 99-100 pokrycie dachu 80-100 kominy murowane okna połaciowe 100 drzwi zewnętrzne, brama 100 stolarka okienna 100 instalacja wodno -kanalizacyjna 100 instalacja elektryczna 90-100 Nadto stwierdzono następujące usterki: Protokół zaawansowania 24. 04. 2020 r ETAP I - STAN SUROWY OTWARTY Rodzaj robót % uwagi 1 roboty ziemne 85 brak obsypki zewnętrznej instal kanalizacji podposadzkowej 100 izolacje termiczne i przeciwwilgoc. 95 wyrównać izolację XPS płyta fund 100 ściany konstr parteru 95- 100 brak zamocowania wewn w wejściu od str garażu ściany działowe parteru 98- 100 brak zamocowania w oczepie w obrzeżu łazienki — brak - wykonać przy montażu schodów strop nad parterem 95- 100 poszycie stropu do niwelacji dołożyć płytę OSB 9 mm ETAP 2 STAN SUROWY PODDASZE ściany konstr poddasza 100 ściany działowe poddasza 99 część elementów do zamocowania w oczepie- 3 szt więźba dachowa 95- 100 uzupełnić połączeniu słup- płatew- 8 szt kalenica kleszcze uzupełnić , wymienić wymian okna połaciowego , korozja stężenia z oknem membrana dachowa, konstrłaty 100 ETAP 3 STAN SUROWY ZAMKNIĘTY łaty 100 system rynnowy 99- 100 elewacja tylna- dopasować do ocieplenia , sprawdzić spadek rynny nad blachodachówka 80- 100 otwory pod okna połaciowe - nierówności brak gąsiora , wiatrownic, obróbki komina brak około 10 m2 blachodachówki przewody kominowe (2 szt) wentylacyjne (5 szt) wykonano trzon prefabr 1 x spalin 3 x wentylac do uzup kominy blaszane okna połaciowe 100 drzwi zewnętrzne, brama garażowa 100 stolarka okienna zewnętrzna 100 ETAP 4- INSTALACJE centralne ogrzewanie 0 kocioł gazowy kondensacyjny 0 umowa nie obejmuje instalacji gazowej inst wodno kanalizacyjna 100 instal Elektryczna 90- 100 część peszli do wymiany na niepalne NRO ETAP 5 ROBOTY WYKOŃCZENIOWE WEWNĘTZRNE CZ 1. termoizolacja stropu wełna miner 15 cm 0 termoizolacja ścian zewn wełna 15 cm 0 termoizolacja dachu wełna miner 15 cm 0 termoizol ścian wewn wełna miner 5 cm 0 stelaże pod suchą zabudowę z paroizolacją 0 okładziny ścienne i sufitowe z płyty GK 0 parapety wewnętrzne 0 malowanie 0 ETAP 6. ROBOTY WYKOŃCZENIOWE WEWNĘTRZNE CZ 2 termo izolacja podposadzkowa partem styropian 10 cm 0 posadzki betonowe partem 0 stolarka wewnętrzna drzwiowa 0 panele podłogowe 0 posadzka gresowa 10 m2 0 biały montaż sanitarny 0 schody wewnętrzne 0 ETAP 6. ROBOTY WYKOŃCZENIOWE ZEWNĘTZRNE termoizolacja ścian zewnętrznych styropian 10 cm 10 parapety zewnętrzne 0 BSO klej, siatka, tynk 0 podbitka 0 biały montaż elektryczny rozdzielnia 0 roboty porządkowe 0 Wykonawca zobowiązał się do zakończenia robót budowalnych objętych etapami 1-2-3 (stan surowy zamknięty) do 15 maja 2020 r. W protokole z 30 kwietnia 2020 r. komisja stwierdziła wykonanie robót niezgodnie z zamówieniem i z usterkami. Z listy uwag do protokołu z 24 kwietnia 2020 r. do weryfikacji pozostała nierówność płyt OSB na stykach na poddaszu oraz uprzątnięcie placu budowy. W protokole z 15.05.2020 r. zawarto następujące uwagi: ETAP I - STAN SUROWY OTWARTY Rodzaj robót % uwagi 1 roboty ziemne 85 brak obsypki zewnętrznej do wykon przy zagosp terenu instal kanalizacji podposadzkowej 100 izolacje termiczne i przeciwwilgoc 95 wyrównać izolację XPS do wykonania przy obróbce cokołu płyta fund 100 wykonano stopy fund pod słupy zadasz wejścia ściany konstr parteru 95- brak zamocowania wewn w wejściu od str garażu wykonano 100 słupy drewniane 14/14 pod zadaszenie wejścia głównego ściany działowe parteru 98- brak zamocowania w oczepie w obrzezu łazienki — brak - 100 wykonać przy montażu schodów strop nad parterem 95- poszycie stropu do niwelacji dołożyć płytę OSB 9 mm nie 100 wykon. nierówność poszycia do 5 mm/m, koszt, podkładu marki (...) o gr odpowiedniej do nierówności po stronie wykonawcy ETAP 2 STAN SUROWY PODDASZE ściany konstr poddasza 100 ściany działowe poddasza. 99 część elementów do zamocowania w oczepie- 3 szt wykon więźba dachowa 95- uzupełnić połączeniu słup- płatew- 8 szt kalenica kleszcze 100 uzupełnić, wymienić wymian okna połaciowego, korozja stężenia z oknem wykonane membrana dachowa, konstrłaty 100 drobne uszkodzenia, zaklejenia ETAP 3 - STAN SUROWY ZAMKNIĘTY łaty 100 system rynnowy 99- elewacja tylna- dopasować do ocieplenia , sprawdzić spadek 100 rynny nad oknem tarasopwym nie wykonane blachodachówka 80- otwory pod okna połaciowe - nierówności brak gąsiora, 100 wiatrownic, obróbki komina brak około 10 m2 blachodachówki uzupełniono brak połączenia połaci cz garażowej ze szczytem, nierówności wycięcia pod okna , należy dokleić fartuchy podokienne, wykonawca oświadcza że nie otrzymał prawidłowych wiatrownic przewody kominowe (2 szt) wykonano trzon prefabr 1 x spalion 3 x wentylac do uzup wentylacyjne (5 szt) kominy blaszane nie wykonano , wykonawca oświadcza że w ofercie było 5 szt kominów went okna połaciowe 100 krzywo zamont okno w pok nr 1, drobne uszkodzenia ram drzwi zewnętrzne, brama garażowa 100 stolarka okienna zewnętrzna 100 ETAP 4- INSTALACJE centralne ogrzewanie 0 nie wykonana kocioł gazowy kondensacyjny 0 instalacja gazowa nie objęta umową kocioł nie zainst inst wodno - kanalizacyjna 100 wykonana instal elektryczna 90- część peszli do wymiany na niepalne NRO wykonane 100 ETAP 5 ROBOTY WYKOŃCZENIOWE WEWNĘTZRNE CZ 1. etap nie rozpoczęty ETAP 6. ROBOTY WYKOŃCZENIOWE WEWNĘTRZNE CZ 2 etap nie rozpoczęty ETAP 6. ROBOTY WYKOŃCZENIOWE ZEWNĘTRZNE termoizolacja ścian zewnętrznych styropian 10 cm 10 wykonano około 12 m2 montażu płyt styropianowych gr 20 cm W treści uwag w protokole z 15 maja 2020 r. wskazano, że etapy budowy 1-2-3 nie zostały w pełni zakończone ze względu na uwagi zawarte w zestawieniu zawartym w tym protokole. Wskazano też, że według generalnego wykonawcy roboty dodatkowe obejmują: zmianę okładziny komina z tynku na płytce klinkierowej, ogrodzenie terenu budowy siatką nośną, brak zaopatrzenia w wodę na budowę przez inwestora, wywóz odpadów należących do inwestora. W piśmie z 2 maja 2020 r. powodowie wezwali pozwaną do ukończenia budowy w terminie do 14 maja 2020 r. Jednocześnie wskazali, że wpłacili całą kwotę wynikającą z umowy, a prace na obecnym etapie nie świadczą o zaawansowanym stanie robót. W kolejnych e-mailach z 2 maja 2020 r. powódka zwracała się do pozwanej o zwrot rolet, wyjaśniała kwestie zakupu materiału na dach oraz o wyjaśnienie braku obecności reprezentanta pozwanej na budowie 11 maja 2020 r. Strony prowadziły także korespondencję przy użyciu komunikatora WhatsApp, na którym poruszały kwestie związane m.in. z brakiem kontaktu, opóźnieniami w wykonaniu prac, terminem wpłat zaliczek przez powodów i terminem rozpoczęcia prac. Nadto strony prowadziły korespondencję elektroniczną w formie sms. Pozwana deklarowała zwrot rolet wskazując, że zostały one zabrane na prośbę powoda. Pozwana umawiała się, że pojawi się na budowie, a ostatecznie nie pojawiała się. W piśmie z 14 maja 2020 r. wysłanym pocztą elektroniczną pozwana złożyła powodom oświadczenie o wypowiedzeniu umowy z 16 października 2018 r. na budowę domu jednorodzinnego, budowę garażu o wartości 1.600 zł za 1m 2 , budowę płyty fundamentowej o wartości 41.700 zł wskazując, że inwestor zaprzestał po 11 marca 2020 r. dokonywania przedpłat na rzecz czwartego etapu umowy uniemożliwiając jego dokończenie jak również, że nie dotrzymał szeregu postanowień umowy (m.in. nie zapewnił wody na placu budowy, uniemożliwił swobodny dostęp do budynku). W piśmie z 18 maja 2020 r. (doręczonym 3 czerwca 2020 r.) powodowie złożyli pozwanej oświadczenie o odstąpieniu od umowy ze skutkiem natychmiastowym, z powodu nieukończenia prac mimo znacznego przekroczenia terminu na podstawie art. 656 § 1 k.c. w zw. z art. 635 k.c. Powodowie jako przyczynę wskazali też nieprawidłowe wykonywanie umowy co również stanowiło podstawę odstąpienia w myśl art. 656 § 1 k.c. w zw. z art. 636 § 1 k.c. Nadto w piśmie tym powodowie wskazali na bezskuteczność wypowiedzenia umowy przez pozwaną i brak jakichkolwiek podstaw do wypowiedzenia umowy przez pozwaną. Co do zakresu realizacji umowy Sąd Okręgowy ustalił, że pozwana nie wykonała całego przedmiotu umowy. Na zlecenie powodów sporządzony został kosztorys prac niewykonanych przez pozwaną opiewający na kwotę 251.274,73 zł netto (271.376,71 zł brutto). Powodowie sporządzili dokumentację fotograficzną wykonanych prac według stanu na moment zejścia pozwanej z budowy. Po zejściu pozwanej z terenu inwestycji powodowie własnym sumptem oraz częściowo z pomocą innych wykonawców prowadzili prace naprawcze. W dniu 30 czerwca 2020 r. powodowie zawarli z A. Z. (1) (jako wykonawcą) umowę nr (...) , na podstawie której wykonawca zobowiązał się do przeprowadzenia prac naprawczych, w tym m.in. umocnień konstrukcyjnych (§ 2). Za wykonanie tych prac powodowie zobowiązali się zapłacić 60.000 zł. Powyższa umowa została wykonana częściowo (nie została wykonana w całości i została rozwiązana za porozumieniem stron), a do czasu jej rozwiązania powodowie zapłacili za wykonane prace 27.520 zł. Z kolei tytułem poprawienia prac elektrycznych powodowie ponieśli kwotę 3.001,52 zł. Prace naprawcze dotyczyły także dachu, ścian nośnych, działowych, mocowań ścian. Tytułem prac naprawczych wykonywanych samodzielnie lub przy pomocy rodziny powodowie ponieśli koszty w kwocie 79.724,99 zł (92.822,64 – 13.097,65). Projekt budowlany dotyczący przedmiotowego domu rodzinnego przewidywał wybudowanie obiektu parterowego, bez podpiwniczenia, z użytkowym poddaszem w stromym dachu, z dobudowanym garażem. Projektowane gabaryty garażu wewnątrz to 472 x 702 cm. Zakres prac objętych umową stron obejmował wykonanie całości obiektu, w tym garażu, który jest konstrukcyjne i funkcjonalnie związany z budynkiem (jest częścią kubatury). Garaż wykonany ma wymiary wewnętrzne 4,98 x 6,98 m = 34,76 m 2 , wobec projektowanego 4,65 x 7,02 m 2 = 32,64 m 2 . Jest to więc pomieszczenie większe od projektowanego o 2,11 m 2 . Ławy fundamentowe garażu mają wymiar odpowiadający gabarytom budynku. Zmiany wymiarów w stosunku do założeń projektowych nie mają charakteru istotnych. Część garażowa o wymiarach wewnętrznych 4,98 x 6.98 m jest podzielona ścianą działową na dwa pomieszczenia: garaż i pomieszczenie gospodarcze z wejściem z garażu. Taki podział przewidywała dokumentacja projektowa. Dach na obu częściach obiektu (w tym garażu) jest wykonany w zgodności z projektem. Zastosowane materiały i technologie były zgodne z założeniami projektu. Na dzień 3 czerwca 2020 r. pozwana wykonała roboty stanu surowego z konstrukcją i pokryciem dachu, instalacje podposadzkowe, kanalizacyjne i rozprowadzenie instalacji elektrycznych i wodociągowych. Wartość prac wykonanych przez pozwaną według cen z okresu podpisania umowy (wartość rynkowa) wynosi 309.931,20 zł brutto (286.973,33 zł netto + podatek VAT 8%). Wartość prac wykonanych przez pozwaną według cen z okresu rozwiązania umowy wynosi 361.011,73 zł brutto (334.270,12 zł netto + podatek VAT 8%). W wykonanych pracach były wady, które są usuwalne. Zaistniałe wady nie powodowały konieczności rozbiórki obiektu i wystarczające było wykonanie naprawy nieprawidłowo zrealizowanych elementów. Wartość wad to 20 % wartości wykonanych robót. Wady obejmowały m.in.: nierówne wykonanie poziomu płyty fundamentowej, znaczną chropowatość powierzchni płyty, niedokręcenie śrub, brak kanału na wkład kominowy stalowy z kotła gazowego (prace niezakończone), brak kanału spalinowego z kotła gazowego, brak cech jakościowych drewna konstrukcji dachu, zbyt niskie uzupełnienie wstawek z klocków drewnianych. Zakupione materiały oraz wykonane prace przez podwykonawców tj. M. Z. (1) , J. F. (1) (usługi hydrauliczne), A. S. (1) (usługi elektryczne) oraz związane ze stolarką okien, drzwi zewnętrznych, bramy garażowej, były objęte zakresem umownym zadania. Cena jednostkowa wybudowanego domu w stanie wykończonym o powierzchni 155,41 m 2 według cen z 2018 r. wyniosłaby 326.361,00 zł netto (bez działki i zagospodarowania terenu). Stan faktyczny sprawy Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o zgromadzone w toku postępowania dowody z dokumentów, oceniając je jako rzetelnie i wiarygodnie przedstawiające stanowiska stron i okoliczności sprawy. Ustalony stan faktyczny Sąd oparł także na dowodach z zeznań świadków i przesłuchania stron. Sąd nie znalazł podstaw do odmowy wiarygodności zeznań świadków i stron, w zakresie w jakim korelowały z innymi zeznaniami i znajdowały odzwierciedlenie w pozostałym materiale dowodowym. Sąd uwzględnił także opinię (główną i uzupełniającą) biegłego sądowego H. D. , albowiem jest ona kompleksowa i została wydana w oparciu o całokształt dowodów znajdujących się w aktach, sprawy zaś wnioski tej opinii były przydatne dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Mając na uwadze dokonane ustalenia Sąd Okręgowy stwierdził, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie w części. Przyjął, że z uwagi na zakres zleconych robót, umowa stron była umową o roboty budowlane w rozumieniu art. 647 k.c. Jako sporna wskazał kwestię zakresu umowy, pozwana bowiem twierdziła, że umowa nie obejmowała garażu ani fundamentów. Z tym stanowiskiem Sąd Okręgowy się nie zgodził i dokonując analizy postanowień umowy oraz w oparciu o opinię biegłego sądowego uznał, że wykonanie fundamentu oraz garażu o wymiarach wskazanych w projekcie było objęte zakresem umowy. Pozwana zobowiązana była do wykonania na rzecz powodów robót skonkretyzowanych w umowie, która zobowiązywała pozwaną do wybudowania obiektu zgodnie z projektem i przepisami prawa budowlanego . Dołączony do akt sprawy projekt obejmował zarówno fundamenty jak i garaż. Potwierdził to także biegły sądowy H. D. , projekt budowlany dotyczący przedmiotowego domu rodzinnego przewidywał wybudowanie obiektu parterowego, bez podpiwniczenia, z użytkowym poddaszem w stromym dachu, z dobudowanym garażem oraz że zakres prac objętych umową stron obejmował wykonanie całości obiektu, w tym garażu, który jest konstrukcyjne i funkcjonalnie związany z budynkiem (jest częścią kubatury). Dodatkowo Sąd Okręgowy wskazał, że harmonogram płatności stanowiący załącznik do umowy przewidywał realizację prac obejmujących wykonanie płyty fundamentowej. Sąd Okręgowy miał na uwadze, że powodowie w trakcie przesłuchania przyznali, że w chwili zawierania umowy co do garażu nie była jeszcze sprecyzowana jego wielkość, a ostatecznie powodowie powiększyli powierzchnię garażu w stosunku do pierwotnego projektu, o czym pozwana miała wiedzę. W związku z tym godzili się uiścić kwotę, która będzie stanowiła różnicę między wielkością wynikającą z projektu, a tą, która rzeczywiście powstanie, w wysokości określonej w harmonogramie prac dodatkowych, na których widnieje parafka K. W. i którą to okoliczność potwierdziła ona podczas przesłuchania. W tym zakresie biegły sądowy wyliczył w swojej opinii, że powierzchnia garażu jest większa o 2,11m 2 od przewidzianej w projekcie, natomiast w harmonogramie płatności ustalono koszt wykonania garażu w kwocie 1.600 zł za 1 m 2 . W związku z tym wynagrodzenie za wykonanie umowy przewidziane w umowie w kwocie 255.130,00 zł powinno zostać powiększone do kwoty 258.506,00 zł o wartość wykonanego garażu w części nieprzewidzianej w projekcie, tj. o kwotę 3.376 zł (2,11 m 2 x 1.600 zł). Sąd ten dodał, że w parafowanym przez powódkę harmonogramie prac dodatkowych wskazano płytę fundamentową, jednak nie uzgodniono kosztu jej wykonania. Zdaniem tego Sądu powyższe nie pozwala przyjąć za wykazanych twierdzeń pozwanej co do tego, że płyta fundamentowa zgodnie z umową miała być dodatkowo płatna. Spór dotyczył także kwestii związanej z terminem wykonania umowy. Podstawą odstąpienia od umowy było jej nieterminowe wykonywanie. Pozwana jednak zaprzeczyła, że pozostawała w opóźnieniu, wskazując, że strony nie ustaliły w umowie ostatecznego terminu wykonania robót. Z taką wykładnią umowy Sąd Okręgowy się nie zgodził. Wskazał, że okres, w którym roboty miały zostać zakończone, wynikał z załącznika do umowy w postaci harmonogramu płatności, w którym podano okresy realizacji poszczególnych etapów. Zsumowanie wszystkich terminów wykonania poszczególnych prac, począwszy od wykonania płyty fundamentowej a skończywszy na wykończeniu, daje ostateczny termin wykonania umowy, wynoszący 245 dni. Skoro przekazanie placu budowy i rozpoczęcie robót przez pozwaną nastąpiło 11 kwietnia 2019 r. - co wynika z zapisów w dzienniku budowy - to roboty winny zostać zakończone 12 grudnia 2019 r. Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości, że powodowie złożyli oświadczenie o odstąpieniu od umowy znacznie po upływie terminu przewidzianego na wykonanie umowy (pismo z 18 maja 2020 r.). Uznał, że jest ono zasadne na podstawie art. 656 § 1 k.c. w zw. z art. 635 k.c. Oświadczenie zostało doręczone stronie pozwanej 3 czerwca 2020 r. Nie podzielił poglądu powodów, że dotyczyło ono całości umowy. W ocenie tego Sądu stanowisku powodów przeczą okoliczności niniejszej sprawy. Same strony nie dążyły do wzajemnego wydania uzyskanych do tej pory świadczeń, a powodowie sporządzili kosztorys prac niewykonanych przez pozwaną, a więc pośrednio wskazując, jakie prace zostały wykonane. Powodowie zlecili wykonanie dalszych prac innym wykonawcom lub wykonywali je samodzielnie, nie wzywali pozwanej do rozebrania już powstałego obiektu ani sami go nie rozebrali. Zdaniem Sądu Okręgowego takie zachowanie powodów oznacza zamiar zachowania dla siebie rezultatu prac pozwanej, dlatego też nie ma podstaw do uznania, że powodowie chcieli odstąpić od umowy ze skutkiem wstecznym. Odnosząc się do wcześniejszego wypowiedzenia umowy przez pozwaną Sąd Okręgowy ocenił, że pismo pozwanej z 14 maja 2020 r. nie mogło odnieść skutku, ponieważ nie zaistniały podstawy do wypowiedzenia (czy raczej odstąpienia). Podstawą wypowiedzenia było zaprzestanie finansowania, jednak przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że powodowie na dzień sporządzenia pisma dokonali płatności przekraczającej wartość wynagrodzenia przewidzianego w umowie, nie mogli więc pozostawać w opóźnieniu w płatnościach. Wskazując podstawę prawną roszczenia powodów o zwrot uiszczonego na rzecz pozwanej całego wynagrodzenia, którego wysokość wynika z dowodów wpłat, nadto nie była ona kwestionowana przez pozwaną, Sąd Okręgowy wskazał na art. 494 k.c. Zauważył, że zwrot świadczenia uzyskanego przez zamawiającego na podstawie umowy o roboty budowlane nie jest możliwy w naturze, toteż rozliczenie stron umowy, uwzględniające ich interesy, powinno być przeprowadzone przez zwrot równowartości przedmiotu świadczenia w formie pieniężnej. Wiąże się to z koniecznością wydania wartości przysporzenia, które otrzymało się od drugiej strony. Podstawą tego rozliczenia powinien być kosztorys powykonawczy, określający wartość wykonanych robót, w tym właściwie wykonanych oraz dotkniętych wadami. W przypadku, gdy uzgodniona przez strony cena za wykonanie obiektu była niższa od ceny rynkowej, rozliczenie powinno nastąpić z uwzględnieniem ceny umownej, jako że każde inne rozliczenie naraża zamawiającego na obowiązek zwrotu kwoty wyższej niż ta, którą zapłaciłby na podstawie umowy. Sąd Okręgowy stwierdził, że obowiązek zwrotu powodów musi dotyczyć wartości robót prawidłowo wykonanych, zaś obowiązek pozwanej obejmuje zwrot wartości dotkniętych wadami, a podstawą tego rozliczenia jest kosztorys powykonawczy określający wartość robót właściwie wykonanych oraz dotkniętych wadami. Wynik porównania wartości świadczenia uzyskanego przez pozwanego z wartością robót dotkniętych wadami decyduje o rozmiarze roszczenia powodów. Biegły sądowy sporządził dwa kosztorysy wariantowe, jeden według wartości rynkowej robót z dnia zawarcia umowy i drugi według wartości robót z dnia odstąpienia od umowy, przy czym posiłkował się protokołami odbioru robót załączonymi do akt sprawy, głównie zaś protokołem z 15 maja 2020 r., w którym był opisany całkowity zakres prac, łącznie z ustaleniami, które wady zostały usunięte, a które nie zostały usunięte. Strona powodowa zarzuciła biegłemu, że ustalając, co zostało wykonane, a co nie zostało wykonane, biegły oparł się na protokołach, zamiast na zeznaniach świadków. Jednak protokoły zawierają stanowisko obu stron umowy, w tym podpisy powodów, a powodowie nie wyjaśnili, dlaczego ich zdaniem protokoły nie mogą odzwierciedlać zakresu robót wykonanych. Zeznania świadków są zaś nieprecyzyjne, dotyczą elementów różnie nazywanych i nie wskazują dokładnie ilości prac wykonanych źle lub niewykonanych wcale. Sąd Okręgowy uznał, że oparcie się przez biegłego na treści protokołów było słuszne. Jednocześnie biegły wskazał, że wynagrodzenie pozwanej za wykonanie umowy było określone na poziomie niższym niż wartość rynkowa (tak też zeznał kierownik budowy Ł. M. (1) ). Z opinii biegłego sądowego wynikało, że wartość rynkowa wykonania tego domu według cen z 2018 r. wynosi 326.361,00 zł netto a więc 352.469,88 zł brutto (przy przyjęciu 8% podatku VAT). W ocenie tego Sądu, skoro wynagrodzenie umowne miało charakter ryczałtowy, to wynagrodzenie należne pozwanej za wykonane prace powinno być ustalone jako proporcja wartości rynkowej domu ustalonej przez biegłego sądowego według cen z dnia zawarcia umowy (352.469,88 zł) oraz ceny ustalonej w umowie powiększonej o koszt garażu (258.506,00 zł). Ta proporcja wynosi 73 %, zatem skoro biegły wyliczył wartość wykonanych przez pozwaną prac na kwotę 309.931,20 zł, to 73% z tej kwoty daje kwotę 226.249,77 zł przy czym biegły wskazał, że wartość prac wykonanych wadliwie to 20% wartości wszystkich wykonanych prac. Zatem wartość prac wykonanych prawidłowo (bez wad) zamyka się w kwocie 180.999,82 zł (226.249,77 zł - 20%). Skoro powodowie zapłacili pozwanej tytułem wykonanych prac kwotę 303.615,00 zł, a wartość prac wykonanych bez wad opiewa na kwotę 180.999,82 zł, to zwrotowi na rzecz powodów podlega kwota 122.615,76 zł (stanowiąca różnicę wpłat dokonanych przez powodów na poczet umowy a wartością prac wykonanych właściwie). Sąd Okręgowy odniósł się do kwestii nadpłaty środków wydatkowanych ponad umówione wynagrodzenie w ramach podstawy prawnej wskazując 410 k.c. Według ustaleń Sądu umówione wynagrodzenie to 258.506,00 zł, zaś na dobro pozwanej przelano 303.615,58 zł. Nadwyżka zapłacona pozwanej ponad wynagrodzenie oznacza świadczenie pomimo braku zobowiązania, nadwyżka ta wynosi 45.109,58 zł. Powodom należy się zwrot 77.506,18 zł z tytułu zwrotu świadczenia po odstąpieniu od umowy oraz 45.109,58 zł świadczenia nienależnego (łącznie 122.615,76 zł). Kolejno Sąd Okręgowy wskazał, że powodowie dochodzili także odszkodowania w łącznej kwocie 209.892,19 zł w związku z odstąpieniem i niewykonaniem przez pozwaną umowy. Szkody upatrywali w konieczności poniesienia kosztów prac naprawczych przedmiotu umowy dokonanych zarówno własnym sumptem (metodą gospodarską) oraz częściowo przy pomocy innych wykonawców, jak i kosztu zakupu domku holenderskiego. Na dochodzone w tym zakresie roszczenie składała się kwota 30.521,52 zł tytułem prac naprawczych wykonanych przy pomocy innych wykonawców, kwota 92.822,64 zł tytułem prac naprawczych przeprowadzonych samodzielnie lub przy pomocy rodziny i znajomych, kwota 70.548,03 zł tytułem wydatkowanych środków na materiały i wynagrodzenie podwykonawców w trakcie trwania umowy oraz kwota 16.000 zł tytułem zakupu domku holenderskiego. Roszczenie to ma podstawę prawną w art. 471 k.c. w zw. z art. 494 § 1 k.c. Przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania, zaistnienie szkody oraz związek przyczynowy pomiędzy niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania a powstałą szkodą. W ocenie tego Sądu pozwana nie wykonała swojego świadczenia w całości - zresztą okoliczność ta nie była kwestionowana przez pozwaną - a wykonane prace dotknięte były wadami. Odstąpienie powodów od umowy było usprawiedliwione, a pozwana nie wykazała, że niedochowanie przez nią terminu spowodowane było okolicznościami niezależnymi od niej. Powodowie nie musieliby ponosić kosztów prac naprawczych i związanych z dokończeniem budowy, gdyby pozwana wykonała umowę prawidłowo. Wykonane ale tylko w części zostały etapy 1-4 i 7 natomiast w ogóle nie rozpoczęto etapu 5 i 6, co potwierdzają to protokoły odbioru prac, opinia biegłego, zeznania świadków. Z opinii biegłego wynika też jednoznacznie, że w wykonanym zakresie przedmiot umowy posiadał wady i usterki, które nie miały charakteru istotnego i wystarczające było wykonanie naprawy elementów źle wykonanych. Fakt występowania wad także wynika z zeznań świadków m.in. świadek Ł. M. pełniący funkcję kierownika budowy potwierdził, że było wiele uwag do montażu i wykonania pewnych elementów, po zejściu z budowy pozwanej kiedy pojawili się inni wykonawcy były ujawniane kolejne usterki. Również pozostali świadkowie L. J. , R. K. , P. S. , A. S. potwierdzili fakt nieprawidłowości w wykonanych robotach jak również okoliczność wykonywania przez nich poprawek. Fakt wykonywania prac naprawczych wynika także z przedstawionych dowodów dokumentarnych takich jak umowa z 30 czerwca 2020 r. zawarta z wykonawcą A. Z. czy potwierdzenia zapłaty za usługi wykonawców. Sąd Okręgowy uznał, że powodowie wykazali sam fakt wydatkowania w okresie realizacji umowy środków na materiały i wynagrodzenie podwykonawców. Na tę okoliczność przedstawiono oferty, faktury, e-maile, notatki oraz potwierdzenia przelewów. Wynika z nich zarówno zakres usług i rodzaj zakupionych materiałów (m.in. dostawa i montaż stolarki, usługi hydrauliczne, usługi elektryczne), jak i poniesiony koszt - 70.548,03 zł. Biegły w swojej opinii potwierdził, że zakupione materiały oraz wykonane prace przez podwykonawców tj. M. Z. , J. F. (usługi hydrauliczne), A. S. (usługi elektryczne) oraz związane ze stolarką okien, drzwi zewnętrznych, bramy garażowej, były objęte zakresem umownym zadania. Ponadto powodowie ponieśli koszt prac naprawczych: 27.520 zł za prace dotyczące poprawienia konstrukcji i 3.001,52 zł za poprawki elektryczne. Dla wykazania wykonywania prac naprawczych własnym sumptem powodowie przedstawili szereg faktur, rachunków, paragonów. Po ich analizie Sąd Okręgowy żądaną z tego tytułu kwotę pomniejszył, bowiem udokumentowane zostały zakupy przedmiotów niemających żadnego związku z budową, niektóre kwoty były też uwzględnione podwójnie. Łącznie odliczono 13.097,65 zł. Pozostałe wydatki dotyczą materiałów budowlanych lub narzędzi, wobec czego Sąd Okręgowy je uwzględnił. Reasumując, powodowie wykazali szkodę związaną z samodzielnym poprawianiem lub wykończeniem prac na kwotę 79.724,99 zł. Zsumowanie wydatków na materiały i usługi w trakcie wykonywania prac pozwanej (70.548,03 zł), wydatków na poprawianie prac pozwanej (27.520 zł i 3001,52 zł) oraz wydatków poniesionych na prace wykonane samodzielnie (79.724,99 zł) prowadzi do ustalenia łącznej szkody związanej z niezakończeniem prac pozwanej na 180.794,54 zł. Przy ustaleniu zasądzenia Sąd Okręgowy uwzględnił przyznanie powodom kwoty 77.506,18 zł tytułem zwrotu świadczenia w związku z odstąpieniem od umowy, co podlega odliczeniu od odszkodowania i prowadzi do ustalenia wysokości odszkodowania na 103.288,32 zł. Roszczenie powodów zostało więc uwzględnione w kwocie łącznej 225.904,08 zł, na którą składa się kwota 77.506,18 zł tytułem zwrotu świadczenia na podstawie art. 494 k.c. , kwota 45.109,58 zł tytułem należności przyznanej na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (410 w zw. z art. 405 k.c. ) oraz kwota 103.288,32 zł tytułem odszkodowania ( art. 471 k.c. ). O odsetkach Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 481 k.c. od 1 czerwca 2021 r. ponieważ wszystkie żądania powodów są świadczeniami, których termin spełnienia jest nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania ( art. 455 k.c. ). W aktach brak wezwania do zapłaty tych kwot, toteż Sąd ustalił, że odsetki należne są od dnia następnego po dniu wniesienia pozwu. Powództwo w pozostałej części zostało oddalone. Na podstawie art. 108 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. Sąd Okręgowy rozstrzygnął o stosunkowym rozdzieleniu kosztów procesu, ustalając, że powodowie wygrali proces w 44 % zaś pozwana w 56% i stosownie do wyniku procesu szczegółowe wyliczenie pozostawił referendarzowi sądowemu. Od wskazanego wyżej wyroku apelację wniosły obie strony. Strona powodowa zaskarżyła wyrok w części, a mianowicie w zakresie oddalenia powództwa ponad rozstrzygnięcie w punkcie I sentencji (punkt II sentencji), a konkretnie: 1. w zakresie oddalenia powództwa o zapłatę kwoty 180.999,82 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 15 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty; 2. w zakresie oddalenia powództwa o zapłatę kwoty 106.603,87 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 maja 2021 r. (dzień wniesienia pozwu) do dnia zapłaty; 3. w zakresie oddalenia powództwa co do odsetek ustawowych za opóźnienie: od kwoty 122.615,76 zł od dnia 15 czerwca 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r.; od kwoty 103.288,32 zł od dnia 7 maja 2021 r. (dzień wniesienia pozwu) do dnia 31 maja 2021 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1. naruszenie prawa procesowego, a konkretnie: a) art 321 k.p.c. przez jego nieprawidłowe zastosowanie i orzeczenie o niesformułowanych w procesie roszczeniach/zarzutach strony pozwanej z urzędu; b) art 327 1 § 1 k.p.c. przez jego sporządzenie w sposób wadliwy, poprzez wyrażenie w uzasadnieniu wykluczających się wzajemnie argumentów prawnych i przeprowadzenie rozważań w sposób niespójny; c) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i dokonanie wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności nieprawidłowe uznanie za w pełni wiarygodną opinię biegłego sądowego H. D. , mimo że jej treść wskazuje na nieprawidłowości wynikające już z samego logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego; d) art 235 2 § 1 pkt 5 w zw. z art 227 w zw. z art 278 w zw. z art 286 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i pominięcie dowodu z opinii uzupełniającej biegłego sądowego lub opinii innego biegłego sądowego - w tym miejscu strona powodowa wniosła w trybie art 380 k.p.c. o rozpoznanie postanowienia Sądu I instancji o pominięciu wnioskowanego dowodu (rozprawa 10 stycznia 2023 r.), 2. dokonanie błędnych ustaleń faktycznych: a) nieprawidłowe ustalenie faktu: „Tytułem prac naprawczych wykonywanych samodzielnie lub przy pomocy rodziny powodowie ponieśli koszty w kwocie 79.724,99 zł (92.822,64 - 13.097,65)", b) nieprawidłowe ustalenie faktu: „Zastosowane materiały i technologie były zgodne z założeniami projektu.", c) nieprawidłowe ustalenie faktów: „Wartość prac wykonanych przez pozwaną według cen z okresu podpisania umowy (wartość rynkowa) wynosi 309.931,20 zł brutto (286.973,33 zł netto + podatek VAT 8%). Wartość prac wykonanych przez pozwaną według cen z okresu rozwiązania umowy wynosi 361.011,73 zł brutto (334.270,12 zł netto + podatek VAT 8%). [...] Wartość wad to 20 % wartości wykonanych robót” 3. naruszenie prawa materialnego, a konkretnie: a) art 65 § 1 k.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że oświadczenie powodów o odstąpieniu od umowy (pismo z 18 maja 2020 r.) dotyczyło odstąpienia jedynie co do robót niewykonanych przez pozwaną; b) art 647 k.c. poprzez jego nieprawidłową wykładnię i przyjęcie, że zobowiązanie wykonawcy z tytułu robót budowlanych ma charakter zawsze podzielny; c) art 656 § 1 k.c. w zw. z art 635 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że powodowie odstąpili od umowy jedynie w zakresie robót jeszcze niewykonanych; d) art 494 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, sprowadzającą się do przyjęcia, że wysokość spełnionego przez powodów świadczenia powinna zostać obniżona o wartość świadczenia strony przeciwnej, mimo że w sprawie nie nastąpiło żadne zdarzenie prawne powodujące taką konieczność, w szczególności pozwana nie sformułowała wobec powodów żadnych roszczeń w tym zakresie, a w konsekwencji pomniejszenie wysokości zwrotu należnego powodom świadczenia o kwotę 180.999,82 zł; e) art 494 § 1 w zw. z art 471 w zw. z art. 361 k.c. poprzez częściowo nieprawidłową wykładnię sprowadzającą się do niewłaściwego zdefiniowania szkody podlegającej naprawieniu przez pozwaną, a częściowo poprzez nieprawidłowe zastosowanie i nieuwzględnienie w ramach należnego powodom odszkodowania wykazanych w stanie faktycznym kosztów i utraconego zysku, a w konsekwencji nieuwzględnienie roszczenia powodów co do kwoty 106.603,87 zł; f) art 494 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że termin zwrotu przez pozwaną na rzecz powodów świadczenia nie jest oznaczony, mimo że przepis ten jednoznacznie określa termin spełnienia zwrotu świadczenia na rzecz konsumenta (tu - powodów); g) art. 455 w zw. z art. 481 k.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i uwzględnienie roszczenia powodów o odsetki za opóźnienie dopiero od 1 czerwca 2021 r., mimo że: 1) częściowo odsetki te powinny zostać uwzględnione już od 18 czerwca 2020 r. (por. zarzut naruszenia art. 494 § 2 k.c. ), 2) Sąd 1 instancji wskazał, że odsetki za opóźnienie należą się od dnia następującego od dnia wniesienia pozwu, zaś pozew został wniesiony 7 maja 2021 r., a odsetki uwzględniono dopiero od 1 czerwca 2021 r., 3) odsetki za opóźnienie inne niż opisane w punkcie 1 należne są od dnia wniesienia pozwu. W związku z powyższym strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez: zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kwoty 180.999,82 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 18 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty; zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów kwoty 106.603,87 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 7 maja 2021 r. (dzień wniesienia pozwu) do dnia zapłaty; zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów odsetek ustawowych za opóźnienie (tj. odsetek nieuwzględnionych w punkcie I sentencji wyroku korzystnym dla powodów): od kwoty 122.615,76 zł od dnia 18 czerwca 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r.; od kwoty 103.288,32 zł od dnia 7 maja 2021 r. (dzień wniesienia pozwu) do dnia 31 maja 2021 r., zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów procesu (punkt III sentencji) przez ustalenie, że powodowie wygrali sprawę w całości. Zasądzenie od pozwanej na rzecz strony powodowej (każdego z powodów) kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych - z uwzględnieniem stawki wyższej niż minimalna wraz z odsetkami wskazanymi w art. 98 § 1 1 k.p.c. ; ewentualnie w zakresie oddalenia apelacji w jakimkolwiek zakresie (braku podstaw do obciążenia kosztami procesu pozwanej) - wnoszę o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych - z uwzględnieniem stawki wyższej niż minimalna, powiększonych o podatek od towarów i usług, oświadczając jednocześnie, że pomoc prawna nie została zapłacona w całości lub części. Strona powodowa wniosła o rozpoznanie w trybie art. 380 k.p.c. postanowienia Sądu 1 instancji wydanego na rozprawie 10 stycznia 2023 r. w przedmiocie oddalenia wniosku powodów o przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej/opinii innego biegłego sądowego (zastrzeżenie do protokołu zgłoszone na tej samej rozprawie). Strona pozwana zaskarżyła orzeczenie w części zasądzającej na rzecz powodów kwotę 225.904,08 zł wraz z odsetkami za opóźnienie oraz w części dot. stosunkowego podziału kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że pozwana była zobligowana, w ramach wiążącej strony umowy, do wykonania płyty fundamentowej oraz garażu, mimo iż te prace miały być wykonane, jako prace dodatkowe, a zatem nie objęte zakresem przedmiotowym i kwotowym umowy, miały być wykonywane w oparciu o dodatkowe zlecenia i wynagrodzenie; II. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że pozwaną obciążają koszty zakupu materiałów na rzecz M. M. Z. (1) oraz dostawy i montażu stolarki, mimo iż z treści umowy wynikało, że strony umówiły się na inny materiał, a to powodowie decydowali się na zakup materiałów droższych, stąd też brak jest podstaw do przyjęcia, że tego rodzaju kwoty obciążają pozwaną spółkę; III. sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że kwoty wydatkowane na rzecz J. F. (1) i A. S. (1) , ujęte na stronie 3 uzasadnienia, to były kwoty należne podwykonawcy pozwanej, w sytuacji gdy, to powodowie zlecali tym osobom wykonanie innych prac, nie objętych umową i za które to prace płacili; IV. rażącą obrazę przepisów postępowania cywilnego, mającą wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, mianowicie art. 233 k.p.c. przez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego, sprzeczną z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego bez uwzględnienia reguł prawidłowego rozumowania, przez uznanie: a) że wydatkowane przez powodów kwoty, mające na celu jakoby dokonanie poprawek prac wykonanych przez pozwaną, były konieczne, mimo że z protokołów odbioru wykonanych robót wynikało, że prace te zostały wykonane przez stronę pozwaną w stanie należytym, a zatem nie wymagały dokonania jakichkolwiek prac naprawczych, czy poprawkowych; b) że pozwana spółka w sposób nienależyty wykonała umowę poprzez nieterminowe wybudowanie domu, w sytuacji gdy brak płatności ze strony powodów upoważniał pozwaną do przesunięcia terminu wykonania prac. Strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w pkt I III poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej kosztów procesu według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje. Strona powodowa w odpowiedzi wniosła o oddalenie apelację pozwanej oraz zasądzenie kosztów. W toku postępowania apelacyjnego doszło do utraty mandatu przez członka zarządu pozwanej spółki. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2024 roku tutejszy Sąd ustanowi kuratora dla strony pozwanej na podstawie art. 69 § 1 k.p.c. w osobie radcy prawnego N. L. . Pozwana, reprezentowana przez ustanowionego w niniejszej sprawie kuratora, potrzymała apelację strony pozwanej oraz wniosła o oddalenie apelacji powodów. Wniosła też o zasądzenie wynagrodzenia należnego kuratorowi. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje Postępowanie apelacyjne ma merytoryczny charakter i jest dalszym ciągiem postępowania rozpoczętego przed sądem pierwszej instancji. Zgodnie z treścią art. 378 § l k.p.c. sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Rozważając zakres kognicji sądu odwoławczego, sformułowanie „w granicach apelacji”, wskazane w tym przepisie oznacza, że sąd drugiej instancji między innymi rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje własnych ustaleń faktycznych, prowadząc lub ponawiając dowody albo poprzestaje na materiale zebranym w pierwszej instancji, ustala podstawę prawną orzeczenia niezależnie od zarzutów podniesionych w apelacji oraz kontroluje poprawność postępowania przed sądem pierwszej instancji, pozostając związany zarzutami przedstawionymi w apelacji, jeżeli są dopuszczalne, ale biorąc z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, orzeka co do istoty sprawy stosownie do wyników postępowania (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 roku, III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Innymi słowy w postępowaniu odwoławczym, bez względu na stanowisko stron oraz zakres zarzutów, ponownie należy dokonać oceny prawnej w sprawie, a naruszenia prawa materialnego należy naprawić niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji, pod warunkiem, że mieszczą się w granicach zaskarżenia. Jest jasne, że nienaprawienie tych błędów byłoby równoznaczne ze świadomym ich powieleniem w postępowaniu rozpoznawczym na wyższym szczeblu instancji, czego - zważywszy na istotę wymiaru sprawiedliwości i cele postępowania odwoławczego - nie można zaaprobować. Czyniąc zadość nakreślonym wyżej obowiązkom, Sąd Apelacyjny, w granicach wywiedzionych apelacji, rozważył na nowo zebrany w sprawie materiał dowodowy, dokonując następnie samodzielnie jego oceny prawnej. Ocena ta doprowadziła do wniosku o konieczności wydania, w niewielkim zakresie, rozstrzygnięcia reformatoryjnego. W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny poddał analizie apelację powodów. Nie zasługuje na uznanie zarzut apelacyjny naruszenia art. 327 1 k.p.c. Naruszenie przepisu określającego wymagania, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie wyroku sądu, tylko w wyjątkowych sytuacjach może być ocenione jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do takich okoliczności zaliczyć można braki w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych i oceny prawnej, gdy są tak znaczne, że sfera motywacyjna orzeczenia pozostaje nieujawniona, bądź ujawniona jest w sposób uniemożliwiający poddanie jej ocenie instancyjnej. Taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie, gdyż z treści uzasadnienia Sądu Okręgowego wynika, że Sąd ten odniósł się do zarzutów strony, jak i przedstawił podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Gdyby miały być zastosowane inne przepisy prawa materialnego, niewskazane jako podstawa prawna orzeczenia, to doszłoby do naruszenia prawa materialnego, a nie przepisów postępowania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 28 grudnia 2020 r., VII Aga 675/20). Ponadto należy zauważyć, że pomimo twierdzenia powodów o niezrozumiałości argumentacji Sądu I instancji, zdołali oni sformułować szereg zarzutów w stosunku do zaskarżonego rozstrzygnięcia, przedstawiając stanowisko krytyczne wobec poczynionych ustaleń i rozważań Sądu Okręgowego. Bezzasadny też okazał się zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. , wiązany z treścią art. 278 § 1 k.p.c. , przez nieprawidłowe uznanie za w pełni wiarygodną opinię biegłego sądowego. Zdaniem powodów Sąd I instancji bezzasadnie uznał, że sporządzona przez biegłego sądowego opinia oraz opinia uzupełniające są wiarygodne i stanowią istotne źródło dowodowe w zakresie: 1) zakresu i wartości robót wykonanych przez pozwanego, 2) stosunku (%) prac wadliwych/usterek, 3) stwierdzenia, że zastosowane materiały były prawidłowe, zgodne z umową. W kontekście podniesionych zarzutów przypomnieć należy, że dowód z opinii biegłego jest dowodem o tyle specyficznym, że jego zasadniczym celem jest dostarczenie sądowi wiadomości specjalnych ( art. 278 § 1 k.p.c. ), a ściślej dokonania oceny materiału faktycznego z wykorzystaniem wiedzy profesjonalnej, właściwej dla wybranej specjalizacji biegłego, a więc informacji naukowych lub dotyczących wiedzy technicznej (branżowej), przekraczających swym zakresem zasób wiedzy powszechnej. Dowód z opinii biegłego ma więc dostarczyć sądowi wiedzy niezbędnej dla właściwej oceny materiału procesowego przedstawionego przez strony (w tym zwłaszcza innych dowodów) z perspektywy odpowiedniej dziedziny nauki lub techniki. Dowód ten podlega ocenia na podstawie art. 233 § 1 k.p.c. , przy czym z uwagi na swoistość tego środka dowodowego, w orzecznictwie wypracowano szczególne kryteria jego oceny. Wskazuje się jednolicie, że opinia nie może podlegać ocenie sądu w warstwie dotyczącej przedstawionych poglądów naukowych lub dotyczących wiedzy specjalistycznej (technicznej, branżowej itp.), nawet jeśli członkowie składu orzekającego taką wiedzę posiadają. Ocenie podlega wyłącznie zgodność z materiałem procesowym przyjętych założeń faktycznych, podstawy metodologiczne, transparentność, kompletność i spójność wywodu i wreszcie zgodność wniosków opinii z zasadami logiki, wiedzy powszechnej i doświadczenia życiowego. Sfera dotycząca wiadomości specjalnych w rozumieniu normy art. 278 § 1 k.p.c. oceniana jest w sposób uwzględniający specyfikę (opisaną wyżej szczególną rolę w procesie dowodzenia) dowodu z opinii biegłego. Transponując powyższe na grunt niniejszej sprawy nie sposób podzielić stanowiska powodów kwestionującego opinię w warstwie dotyczącej zakresu i wartości robót wykonanych przez pozwanego. Powodowie argumentowali, że biegły sądowy co do zakresu robót wykonanych opierał się na protokołach - nie zapoznawał się z zeznaniami świadków czy stron; protokoły te nie odzwierciedlały rzeczywistego zakresu prawidłowo wykonanych robót i wad. Sąd odwoławczy podziela stanowisko Sądu Okręgowego, który zauważył, że protokoły zawierają stanowiska obu stron umowy. Co istotne, jak powodowie sami wyjaśnili w pozwie, na protokołach znajdują się podpisy m.in. K. i P. P. , którzy reprezentowali zamawiających na terenie budowy. Dowód z opinii biegłego ma więc dostarczyć sądowi wiedzy niezbędnej dla właściwej oceny materiału procesowego przedstawionego przez strony (w tym zwłaszcza innych dowodów) z perspektywy odpowiedniej dziedziny nauki lub techniki. Do zadań biegłego nie należy natomiast gromadzenie materiału potrzebnego do sporządzenia opinii. Powodowie w swoim dobrze pojętym interesie powinni byli przedstawić dowody, które mogłyby być wykorzystane jako podstawa analiz biegłego. Skoro sami powodowie do pozwu dołączyli m.in. protokoły odbiorów, wnosząc o przeprowadzenie z tych dokumentów dowodów, to zarzucanie biegłemu, że uczynił je podstawą swoich analiz, nie jest zasadne. Argumenty powyższe zachowują aktualność w stosunku do kolejnych nieskutecznych prób zakwestionowania opinii, w tym w stosunku do procentowego zakresu prac wadliwych. Biegły sądowy sporządzający opinię w niniejszej sprawie przekonująco umotywował swe stanowisko dotyczące wartości prac wykonanych wadliwie. Opinia była uzupełniania w odniesieniu do reakcji stron na pierwszą opinię pisemną, a biegły odniósł się wszechstronnie do wszystkich uwag podniesionych przez strony. W przedmiotowej sprawie biegły sądowy w sporządzonej opinii ustalił zakres prac objętych umową stron, zakres i wartość prac wykonanych przez pozwaną, ustalił jakość tych prac – zgodnie z tezą dowodową wynikająca z postanowienia sądu pierwszej instancji. Wyjaśnił poczynione przez siebie spostrzeżenia i wyciągnięte w opinii wnioski, ustosunkował się szczegółowo do zgłoszonych zarzutów. Opinia, pomimo niektórych racjonalnych zastrzeżeń strony powodowej, prowadzących jednak jedynie do wniosku, że poczynienie szczegółowych szacunków, zwłaszcza w zakresie procentowego ustalenia stopnia wadliwości robót pozwanej, w ogólnym rozrachunku musi zostać uznana za prawidłową. Została sporządzona przez osobę posiadającą wiedzę specjalną i doświadczenie w zakresie wymaganym do jej wykonania. Jak wspomniano powyżej, dokumentacja zgromadzona w ramach niniejszego postępowania nie jest zupełna, mimo to biegły oparł się na całości materiału dowodowego przedstawionego przez strony. Dlatego też słusznie Sąd I instancji uznał przedstawioną opinię, po wydaniu niekwestionowanego przez strony postanowienia dowodowego, za wiarygodną i poczynił w oparciu o nią ustalenia faktyczne w sprawie. Argumentacja powodów sprowadza się głównie do polemiki z wnioskami biegłego, a nadto zarzutów, że biegły oparł się na protokołach, zamiast na relacji świadków, co z kolei prowadziło do forsowania przez skarżących ich własnych poglądów na temat ocen, które były oczekiwane od biegłego. Warto zauważyć, że wydając opinię biegły sądowy nie ma oceniać dowodów co do ich wiarygodności i mocy dowodowej, o ile ocena ta nie wynikać będzie z odniesienia poszczególnych przytoczeń tych dowodów do wiedzy specjalistycznej. Innymi słowy biegły nie ma konfrontować dowodów w aspekcie logiki, spójności i zgodności z powszechnym doświadczeniem życiowym. Strona powodowa w istocie oczekiwała, że biegły uzna zeznania powoływanych przez nią świadków za wiarygodne w całej rozciągłości, bez wzięcia pod uwagę jakichkolwiek innych dowodów, a więc w całości je zaakceptuje, i to w sposób oczekiwany przez powodów. Warto zauważyć, że sam wniosek dowodowy nie wskazuje na postulat wyboru konkretnych dowodów przez biegłego, a więc przyjęcie określonych wariantów wynikających np. z oświadczeń samych powodów. Reasumując, w ocenie Sądu Odwoławczego Sąd Okręgowy wnikliwie zapoznał się z treścią opinii biegłego sądowego, odniósł zawarte w niej twierdzenia i wnioski do okoliczności przedmiotowej sprawy i ocenił je przez pryzmat zgodności z całością materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawy, a także z logiką oraz zasadami doświadczenia życiowego. Ocena, czy opinia danego biegłego jest w sprawie przydatna i wystarczająca do rozstrzygnięcia istoty sprawy ostatecznie należy do sądu. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że przepisy proceduralne nie nakładają na sąd obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii innego biegłego tylko z tej przyczyny, że dotychczasowa opinia nie zadawala strony. Podstawą wniosku o przeprowadzenie nowego dowodu nie może być samo przeświadczenie strony, że dalsze opinie pozwolą na udowodnienie korzystnej dla strony tezy. Przyjmuje się też, że uznanie przez sąd opinii biegłego za wiarygodną, mimo zastrzeżeń zgłoszonych przez stronę postępowania, poparte uzasadnieniem tego stanowiska, zwalnia sąd z obowiązku wzywania innego biegłego (por. Wyrok SA w Szczecinie z 1.06.2020 r., I ACa 1068/16). Granicę obowiązku prowadzenia przez sąd postępowania dowodowego wyznacza ocena, czy dostatecznie wyjaśniono sporne okoliczności sprawy. Innymi słowy sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z kolejnych opinii, gdy zachodzi taka potrzeba, a więc wtedy, gdy to sąd sam dochodzi do przekonania, że wykonana już w sprawie opinia zawiera istotne luki, jest niekompletna, bo nie odpowiada na postawione tezy dowodowe, jest nienależycie uzasadniona lub nie pozwala organowi orzekającemu zweryfikować zawartego w niej rozumowania co do trafności wniosków końcowych (por. Wyrok SA w Szczecinie z 12.10.2021 r., I AGa 32/18, OSASz 2021, nr 4, poz. 98-134.). Niewątpliwie potrzeba taka nie zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż opinie dopuszczone przez Sąd Okręgowy dostatecznie wyjaśniły istotne zagadnienia. Te same okoliczności powodują, że ponowiony w apelacji wniosek dowodowy nie zasługiwał na uwzględnienie. Powyższe oznacza, że nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty błędów w ustaleniach faktycznych, przytoczone w apelacji powodów, odnoszone do ustaleń wynikających z dowodu z opinii biegłego. Ustalenia kosztów, będących naprawieniem szkody w wyniku wadliwości prac pozwanej, czy procentowego ustalenia zakresu wadliwych prac w stosunku do wynikających z umowy, było właśnie przedmiotem ocen przedstawionych przez biegłego na podstawie postanowienia dowodowego, przyjętego bez zastrzeżeń przez strony. Przechodząc do kolejnych zarzutów w pierwszej kolejności należało odnieść się do kwalifikacji prawnej przez Sąd Okręgowy oświadczenia powodów o odstąpieniu od umowy i oceny jego skutków. Sąd odwoławczy uznaje za trafną kwalifikację prawną Sądu Okręgowego przedmiotowego oświadczenia powodów o odstąpieniu od umowy na podstawie art. 656 § 1 k.c. w zw. z art. 635 k.c. Nie ulega wątpliwości, że oświadczenie o odstąpieniu wywołało skutek zniweczenia stosunku zobowiązaniowego. Nie było to przedmiotem zarzutu żadnej ze stron. Skarżący powodowie w apelacji twierdzili, że ich celem było odstąpienie od całości umowy i nie zgodzili się z Sądem Okręgowym w zakresie zagadnienia podzielności świadczenia wynikającego z umowy o roboty budowlane, przedstawiając w tym zakresie rozbudowaną argumentację. Sąd Apelacyjny jednak ponownie podziela stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji. Istotnie, w orzecznictwie istnieją dwa rozbieżne poglądy co do możliwości częściowego odstąpienia od umowy o roboty budowlane, jednakże stanowisko odrzucające tę możliwość znajduje się w mniejszości. Także tutejszy Sąd odwoławczy przyjmuje za trafne stanowisko, że świadczenie wykonawcy z umowy o roboty budowlane jest podzielne, gdyż z reguły może być spełniane bez istotnej zmiany przedmiotu świadczenia. Czym innym jest, że inwestor zainteresowany jest otrzymaniem określonego co do tożsamości przedmiotu jakim jest obiekt budowlany, czym innym zaś możliwość wykonywania robót niezbędnych do tego, aby taki obiekt powstał częściami. Takie częściowe wykonywanie robót, odnoszące się do określonego obiektu, jest właśnie częściowym spełnianiem świadczenia w rozumieniu art. 379 § 2 k.c. , gdyż możliwe jest bez istotnej zmiany tego obiektu. Jeżeli strony umówiły się o oddanie określonego obiektu, to do chwili odbioru całego obiektu nie można uznać, że wykonawca spełnił swoje świadczenie, natomiast nie wyklucza to częściowego wykonania świadczenia i rozliczenia się stron w tym zakresie (tak np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2018 roku, IV CSK 378/17). Skuteczne odstąpienie od umowy powoduje konieczność zastosowania przepisów regulujących dalsze konsekwencje jurydyczne odstąpienia, dotyczące przede wszystkim rozliczeń między stronami wygasłej już więzi zobowiązaniowej. Rozliczenie się stron w omawianym przypadku uregulowane jest w art. 494 § 1 k.c. , który przewiduje zasadę, że zwrot świadczeń na tej podstawie powinien nastąpić w takiej formie, w jakiej były one spełnione, i w stanie niezmienionym, chyba że nastąpiło ich zużycie w granicach zwykłego zarządu. (zob. np. wyrok SN z 9 września 2011 r., I CSK 696/10). Strony zobowiązane są do zwrotu tego, co otrzymały do chwili odstąpienia, np. materiałów, wynagrodzenia itp. Zatem zamawiający może odstąpić od umowy jedynie w zakresie niewykonanej części umowy ze skutkiem ex nunc, co oznacza, że może zatrzymać wykonaną część dzieła za zapłatą odpowiedniej części wynagrodzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 30 marca 2017 roku, V CSK 260/16). Odnosząc dotychczasowe rozważania wprost do rozpoznawanej sprawy nie sposób podzieli zarzutu naruszenia art 494 § 1 kc. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, sprowadzającą się do przyjęcia, że wysokość spełnionego przez powodów świadczenia powinna zostać obniżona o wartość świadczenia strony przeciwnej. Powodowie argumentowali, że pozwana nie sformułowała wobec powodów żadnych roszczeń w tym zakresie, a w konsekwencji uznali pomniejszenie wysokości zwrotu należnego powodom świadczenia o kwotę 180.999,82 zł za niezasadne. Przyjęcie, że skutek odstąpienia powodów od umowy stron nie obejmował wykonanych już przez pozwaną robót oznacza, że pozwana nie musiała w niniejszej sprawie formułować roszczenia o zwrot wartości jej świadczenia, ani posługiwać się potrąceniem kwoty tej wartości. Godzi się zatem stwierdzić, że w niniejszej sprawie relewantne znaczenie ma okoliczność, że część świadczenia została już przez pozwaną wykonana, a co więcej - nastąpiło to w sposób trwały. Słusznie zauważają w apelacji sami powodowie, że rozbiórka obiektu byłaby dla nich nieracjonalna ekonomicznie (musieliby najpierw ponieść koszt rozbiórki wszystkich robót, w tym usunięcia płyty fundamentowej). Nadto powodowie powołują się w tym zakresie także na zdanie biegłego sądowego wyrażone w opinii. Skoro tak, to w istocie przyjmują skuteczność braku możliwości zwrotu wartości tej kwoty odpowiadającej wartości zatrzymanego świadczenia pozwanej, którą w zamian ponieśli. Zatem skoro nie ma możliwości zwrotu świadczenia pozwanej, nadto strona powodowa wykorzystała obiekt i dokończyła budowę, to prawidłowym było przyjęcie, że powodowie mogli odstąpić od umowy tylko wobec części jeszcze niewykonanej. Nie można zaakceptować ukształtowania między stronami takiego nowego stanu prawnego, w którym powodowie odstępują od całej umowy i domagają się zwrotu całego uiszczonego na rzecz pozwanej wynagrodzenia, a także zatrzymują dla siebie efekt pracy do tej pory świadczonej. Taki stan stałby w kontrze do omówionej powyżej zasady rozliczenia, uregulowanej w przepisie art. 494 k.c. Reasumując, kwestia wzajemnych rozliczeń stron jest konsekwencją przyjętej przez Sąd oceny prawnej oświadczenia powodów. Odstąpienie powodów miało skutek ex nunc , tym samym powodom należy się zwrot tylko tego, co świadczyli za tą część, która objęta jest skutkiem odstąpienia, czyli za tę część jeszcze niewykonaną bądź wadliwą na dzień odstąpienia. Innymi słowy, skutkiem odstąpienia objęte jest tylko to, co należy się powodom z tytułu zapłaty zgodnie z umową. W tym zakresie Sąd Apelacyjny w całości odwołuje się do prawidłowych obliczeń sądu pierwszej instancji. Powodowie zapłacili pozwanej tytułem wykonanych prac kwotę 303.615,00 zł, a wartość prac wykonanych bez wad opiewa na kwotę 180.999,82 zł, to zwrotowi na rzecz powodów podlega kwota 122.615,76 zł. Słusznie przy tym Sąd Okręgowy przyjął, że nadpłata środków wydatkowanych ponad umówione wynagrodzenie ma swoją podstawę prawną w art. 410 § 2 k.c. i wynosi 45.109,58 zł. Powyższe musi skutkować konkluzją, że na kwotę 122.615,76 zł składa się 77.506,18 zł tytułem zwrotu świadczenia na podstawie art. 494 k.c. oraz 45.109,58 zł tytułem należności przyznanej na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (410 w zw. z art. 405 k.c. ). Kwestia odsetek zostanie omówiona w końcowej części uzasadnienia. Przechodząc dalej, oczywistym jest, że w rozumieniu art. 494 § 1 k.c. stronie odstępującej od umowy przysługują dwa odrębne roszczenia. Odstąpienie od umowy, oprócz powstania roszczenia o zwrot tego, co było świadczone na rzecz drugiej strony, może także powodować powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej. Wedle ustaleń faktycznych, poczynionych przy rozpoznaniu sprawy przez Sąd Okręgowy, tytułem prac naprawczych wykonywanych samodzielnie lub przy pomocy rodziny powodowie ponieśli koszty w kwocie 79.724,99 zł. Z pomocą innych wykonawców 30.521,52 zł. Powodowie zarzucili, że Sąd I instancji niewłaściwie zdefiniował szkodę podlegającą naprawieniu przez pozwaną oraz że nieprawidłowo nie uwzględnił w ramach należnego powodom odszkodowania kosztów i utraconego zysku. W konsekwencji powodowie zarzucali nieuwzględnienie roszczenia ich co do kwoty 106.603,87 zł. Sąd Okręgowy analizując przedłożoną przez powodów dokumentację w postaci faktur, rachunków i paragonów, doszedł do wniosku, że udokumentowane zostały zakupy niemające związku z budową, a niektóre kwoty były uwzględnione podwójnie. Po zsumowaniu wydatków podlegających uwzględnieniu, dało kwotę 70.548,03 zł (92.822,64 zł - 13.097,65 zł). Powodowie zarzucili wadliwe nieuwzględnienie konkretnie wymienionych w apelacji wydatków na kwotę 6.906,16 zł, a także wydatku 8.000 zł tytułem nabycia domku holenderskiego. W tym zakresie Sąd Apelacyjny zgadza się z rozliczeniem dokonanym przez Sąd I instancji, które, mając na uwadze treść art. 322 k.p.c. , zachowuje racjonalność. Odnośnie wydatków poniesionych na opał czy gaz Sąd Okręgowy wyjaśnił, że nie uwzględnił ich w zestawieniu, gdyż powodowie i tak musieliby ponosić koszty ogrzewania i gotowania, gdyby zamieszkali w domu. To stanowisko zasługuje na akceptację. Słusznie nie uwzględnił ten Sąd także wydatku na domek holenderski, trafnie zauważając, iż powodowie mogą nim dowolnie rozporządzić. Na akceptację, mimo pewnych niedokładności, zasługuje także koncepcja polegająca na ustaleniu wysokości odszkodowania na 103.288,32 zł, w wyniku odliczenia od wysokości poniesionej szkody (180.794,54 zł) kwoty, którą otrzymają tytułem zwrotu świadczenia w związku z odstąpieniem od umowy (77.506,18 zł). Trzeba pamiętać, że nakłady, które powodowie ponieśli to także dokończenie tej budowy - wykonanie świadczenia, które pozwany miał wykonać, a przecież kwotę wartości niewykonanego świadczenia ma zwrócić na podstawie wcześniej przedstawionego rozliczenia. Nie można przyznać powodom zwrotu kwoty odpowiadającej niewykonanemu świadczeniu, a jednocześnie zobowiązywać wykonawcę do zapłaty tego, co powodowie wydali w celu tego wykonania. Tym samym to, co pozwana otrzymała musi zostać zaliczone na poczet tej części tego świadczenia; nakładów, które musieli ponieść, także na usunięcie wadliwości prac pozwanej. Jak już anonsowano w sprawie odsetek od należnych powodom kwoty od pozwanej, trzeba przyznać rację stronie powodowej, że zgodnie art. 494 § 2 k.c. zwrot świadczenia po odstąpieniu od umowy, na rzecz konsumenta, powinien być dokonany niezwłocznie, a więc po otrzymaniu przez pozwaną oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Skoro powodowie doręczyli pozwanej oświadczenie 3 czerwca 2020 r., zatem wymagalność kwoty 77.506,18 zł nastąpiła od następnego dnia po upływie 14 dni, tj. od dnia 18 czerwca 2020 r. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że ustalenie daty początkowej odsetek od zapłaconej przez powodów nadwyżki 45.109,58 zł tytułem należności przyznanej na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (410 w zw. z art. 405 k.c. ) oraz 103.288,32 zł tytułem odszkodowania ( art. 471 k.c. ) odbywa się w oparciu o art. 455 k.c. , gdyż przepis art. 494 § 2 k.c. nie ma przy tych roszczeniach zastosowania. Skoro tak, to aby roszczenie nabyło cechy wymagalności, należy dłużnika wezwać do zapłaty. Na gruncie niniejszej sprawy powodowie nie wzywali na etapie przedprocesowym pozwanej do zapłaty, zatem jako wezwanie do zapłaty tych kwot należy potraktować pozew. Niezwłoczność spełnienia świadczenia w rozumieniu art. 455 k.c. należy ocenić przez pryzmat charakteru pozwu. Sąd odwoławczy nie podzielił stanowiska Sądu Okręgowego co do przyjęcia w tym zakresie niezwłoczności jako pierwszego dnia po doręczeniu wezwania do wniesienia odpowiedzi na pozew. Trudno oczekiwać od pozwanej, że spełni zobowiązanie w dniu otrzymania wezwania, nie mając świadomości o jego istnieniu. Skoro Sąd pierwszej instancji zobowiązał pozwaną do odpowiedzi na pozew w ciągu 14 dni od dnia doręczenia jej pozwu, to ten termin należy przyjąć do ustalenia początkowej daty naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty. Termin ten upłynął więc 15 czerwca 2021 r., nie jak ustalił Sąd Okręgowy – w dniu 1 czerwca 2021 r. Powyższe musi skutkować zmianą zaskarżonego orzeczenia w zakresie daty, od której powinny zostać naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej na rzecz powodów. Od kwoty 77.506,18 złotych odsetki te powinny zostać zasądzone od 18 czerwca 2020 r. Z kolei odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 148.397,90 zł powinny zostać zasądzone od 16 czerwca 2021 r. Tak też orzeczono w punkcie I. sentencji wyroku na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. W pozostałym zakresie apelacja powodów musiała być oddalona jako bezzasadna, na podstawie art. 385 k.p.c. , co dotyczy też apelacji pozwanej Końcowo, odnosząc się do apelacji pozwanej, zwrócić należy uwagę, że została oparta głównie na zarzutach naruszenia prawa procesowego. Ustalenia faktyczne są wynikiem stosowania reguł (norm) prawa procesowego. Fakty przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia stanowią wynik procesowej weryfikacji twierdzeń stron, co do okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, ewentualnie uzupełnianych o fakty znane powszechnie i znane sądowi z urzędu ( art. 228 k.p.c. ). Fakty przytaczane przez strony zasadniczo wymagają dowodu i to na stronach (zgodnie z art. 232 k.p.c. ) spoczywa ciężar ich wykazania dowodami, oczywiście tych, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Bez przeprowadzenia postępowania dowodowego sąd może czynić ustalenia faktyczne jedynie co do faktów przyznanych przez stronę przeciwną (w sposób wyraźny - art. 229 k.p.c. lub w sposób dorozumiany - art. 230 k.p.c. ), faktów objętych domniemaniami faktycznymi ( art. 231 k.p.c. ) lub prawnymi ( art. 234 k.p.c. ). Ocena dowodów i uznanie ich wiarygodności oraz mocy dowodowej odbywa się na podstawie kompetencji określonych w art. 233 § 1 k.p.c. Na podstawie tej oceny sąd uznaje określone fakty za udowodnione (czyni je podstawą rozstrzygnięcia) lub uznając za niewykazane pomija przy rozstrzyganiu. Formułując zarzut „błędu w ustaleniach faktycznych", ewentualnie tak jak pozwana w apelacji: „sprzeczności istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału dowodowego” strona skarżąca winna wykazać, które z przytoczonych reguł procesowoprawnych sąd I instancji naruszył, uznając za udowodnione (względnie bezsporne lub z innych przyczyn nie wymagające dowodu) fakty kwestionowane w apelacji. Brak odniesienia argumentacji do właściwych przepisów powoduje, że zarzuty apelacyjne pozostają polemiką z ustaleniami tego sądu, polegającą (jak w niniejszej sprawie) na ponownej prezentacji własnego stanowiska strony co do przebiegu zdarzeń. Pozwana nie zgodziła się z Sądem Okręgowym w zakresie przyjęcia, że była on zobligowana, w ramach wiążącej strony umowy, do wykonania płyty fundamentowej oraz garażu. Powódka twierdziła, że te prace miały być wykonane jako prace dodatkowe. Sąd Okręgowy te zagadnienie już rozpoznał i analizując postanowienia umowy oraz opierając się o opinię biegłego sądowego uznał, że wykonanie fundamentu oraz garażu o wymiarach wskazanych w projekcie było objęte zakresem umowy. Pozwana nie zgodziła się także z przyjęcie, że to ją obciążają koszty zakupu materiałów na rzecz M. M. Z. (1) oraz dostawy i montażu stolarki. Zakwestionowała także stwierdzenie, że kwoty wydatkowane na rzecz J. F. (1) i A. S. (1) , ujęte na stronie 3 uzasadnienia, to były kwoty należne podwykonawcy pozwanej. Ponownie także i w tej kwestii Sąd Okręgowy oparł się o wnioski opinii biegłego oraz o przedłożone przez stronę powodową faktury czy potwierdzenia przelewów, uznając, że te usługi były objęte zakresem umownym zadania. Powyższe zarzuty pozwanej uznać zatem trzeba wyłącznie za polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu pierwszej instancji. Nie naruszył też Sąd Okręgowy normy art. 233 § 1 k.p.c. Stanowi ona zasadniczą podstawę prawną określającą kompetencje Sądu w zakresie oceny materiału procesowego. Zarzut naruszenia tej normy, jako dotyczący poprawności ustalenia faktów istotnych dla orzeczenia o żądaniach pozwu, musi prowadzić do podważenia podstaw dokonanej oceny dowodów z wykazaniem, że jest ona rażąco wadliwa lub oczywiście błędna (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 2004 r. IV CK 274/03). Konieczne jest przy tym wskazanie przez skarżącego konkretnych przyczyn dyskwalifikujących wywody sądu I instancji w tym zakresie. W szczególności strona skarżąca powinna wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd analizując materiał dowodowy, uznając brak wiarygodności i mocy dowodowej poszczególnych dowodów lub niesłusznie im ją przyznając (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2001 r., IV CKN 970/00; z 12 kwietnia 2001 r., II CKN 588/99; z 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99). Jako zasadnicze kryteria tej oceny wyróżnia się więc zgodność wniosków sądu z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz komplementarność (spójność) argumentacji, polegającą na wyprowadzaniu poprawnych wniosków z całokształtu materiału procesowego. Spójność ta będzie naruszona w przypadku nieuzasadnionego pominięcia przez sąd wniosków przeciwnych wynikających z części dowodów. W myśl normy art. 233 § 1 k.p.c. sąd w ramach swoich kompetencji prawnych posiada przypisaną przez ustawę swobodę w ocenie wiarygodności i mocy dowodów. Sąd dokonuje tej oceny według własnego przekonania powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się z dowodami. Sąd porównuje wnioski wynikające z poszczególnych dowodów przy uwzględnieniu zasad logiki i doświadczenia życiowego i w efekcie ocenia ich wiarygodność. Jeżeli więc z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza art. 233 § 1 k.p.c. i musi być uznana za prawidłową, choćby nawet w równym stopniu, na podstawie tego samego materiału dowodowego (np. po uznaniu innych z wykluczających się dowodów za wiarygodne), dawały się wysnuć spójne logicznie wnioski odmienne. W związku z tym, dla skutecznego postawienia zarzutu naruszenia normy art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza samo twierdzenie strony skarżącej o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który jej zdaniem odpowiada rzeczywistości (przedstawienie przez skarżącego własnej, odmiennej od sądowej, oceny materiału procesowego i poszczególnych dowodów). W kontekście zarzutów naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny zauważa, że strona skarżąca nie przedstawiła prawidłowo argumentów, które wskazywałyby na naruszenie tego przepisu. Strona skarżąca upatrywała naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisu art. 233 § 1 k.p.c. przez uznanie, że wydatkowane przez powodów kwoty, mające na celu jakoby dokonanie poprawek prac wykonanych przez pozwaną, były konieczne, że pozwana spółka w sposób nienależyty wykonała umowę poprzez nieterminowe wybudowanie domu. Zatem w istocie pozwana, formułując zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. , ograniczyła się do przedstawienia skutków - w jej ocenie tych uchybień - nie podając który z dowodów i z naruszeniem której z przesłanek omawianego artykułu został oceniony. Zarzut ten nie mógł zatem odnieść oczekiwanych przez pozwaną rezultatów procesowych. Nadto, wyczerpując odniesienie się do argumentacji skarżącej, także w ocenie Sądu Apelacyjnego powodowie wykazali, że ponieśli wydatki przeznaczone na prace naprawcze. Pozwana swoje twierdzenie buduje w oparciu wyłącznie o sporządzone przez strony protokoły odbioru, pomijając pozostały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Co do drugiego zarzutu, pozwana w ogóle nie odnosi się do tej części uzasadnienia Sądu Okręgowego, w którym stwierdzono, że powodowie na dzień sporządzenia pisma dokonali płatności przekraczającej wartość wynagrodzenia przewidzianego w umowie, zatem nie mogli pozostawać w opóźnieniu w płatnościach. W konsekwencji w ocenie Sądu Apelacyjnego, pozwana nie zdołała wykazać, że Sąd I instancji, dokonując oceny dowodów, naruszył zasady wymienione w art. 233 k.p.c. O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. , który traktuje o kompensacie kosztów procesu, umożliwiając sprawiedliwe ich rozłożenie pomiędzy stronami, jeżeli strony w równym lub zbliżonym stopniu wygrały lub przegrały sprawę. Podstawą przyjęcia, że w niniejszej sprawie koszty postępowania powinny podlegać wzajemnemu zniesieniu była okoliczność, że obie strony w ogólnym rozrachunku nie utrzymały się ze swoimi apelacjami. Tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powodom z urzędu w postępowaniu apelacyjnym należało zasądzić od Skarbu Państwa na rzecz radcy prawnego kwotę po 8.100 zł za udzielenie pomocy każdemu z powodów osobno, łącznie 16.200 zł podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług na podstawie § 4 ust. 1 i 3, § 8 ust. 7, § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 764). Tytułem wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego pozwanego w postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny zasądził od Skarbu Państwa na rzecz kuratora N. L. kwotę 6.480,00 zł, powiększoną o należny od tej kwoty podatek VAT, na podstawie § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2023 r. w sprawie wynagrodzeń kuratorów zawodowych i aplikantów kuratorskich (Dz. U. poz. 562). Leon Miroszewski