I AGa 104/19

Sygn. akt I AGa 104/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 lipca 2020 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Dariusz Rystał (spr.) Sędziowie: SA Krzysztof Górski SA Halina Zarzeczna Protokolant: st. sekr. sąd. Emilia Misztal po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2020 r. na rozprawie w Szczecinie sprawy z powództwa (...) spółki akcyjnej w F. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. o zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 9 lipca 2019 r. sygn. akt VIII GC 10/18 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1. zasądza od pozwanej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. na rzecz powódki (...) spółki akcyjnej w F. kwotę 1.014.684,81 (jeden milion czternaście tysięcy sześćset osiemdziesiąt cztery złote i 81/100), z ustawowymi odsetkami za opóźnienie: - od kwoty 696.070,02 zł (sześćset dziewięćdziesiąt sześć tysięcy siedemdziesiąt złotych i 02/100) od dnia 19 maja 2011r., - od kwoty 318.614,79 zł (trzysta osiemnaście tysięcy sześćset czternaście złotych i 79/100) od dnia 1 listopada 2011r., do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części, 2. pozostawia referendarzowi sądowemu w sądzie pierwszej instancji szczegółowe wyliczenie kosztów postępowania przyjmując, że powódka wygrała w 6,60 %, II. oddala apelację w pozostałej części, III. zasądza od powódki (...) spółki akcyjnej w F. na rzecz pozwanej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. kwotę 9.261,38 zł (dziewięć tysięcy dwieście sześćdziesiąt jeden złotych i 38/100) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Halina Zarzeczna Dariusz Rystał Krzysztof Górski Sygn. akt I AGa 104/19 UZASADNIENIE Powódka (...) spółka akcyjna z siedzibą w F. (wcześniej działająca jako (...) spółka z o.o. ) w pozwie złożonym 29 listopada 2011 r. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością siedzibą w W. (wcześniej działającej pod nazwą (...) spółka z o.o., a następnie jako (...) spółka z o.o. ) domagała się zasądzenia kwoty 15.360.839,85 zł z ustawowymi odsetkami. Pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki kosztów procesu. Sąd Okręgowy w Szczecinie, wyrokiem z 9 lipca 2019 roku oddalił powództwo (pkt I); rozstrzygnął o kosztach procesu z zastosowaniem zasady odpowiedzialności za wynik sprawy przy założeniu, że pozwana wygrała sprawę w całości, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (pkt II). Powyższe rozstrzygnięcie Sąd I instancji poprzedził ustaleniami faktycznymi – w zakresie żądania zapłaty wynagrodzenia za roboty podstawowe i dodatkowe - z których wynikało, że 20 maja 2008 r. (...) spółka z o.o. w W. (obecnie działająca pod nazwą (...) spółka z o.o. ) jako „zamawiający” zawarła z (...) spółką z o.o. w F. (obecnie działającą pod nazwą (...) S.A. ) jako „wykonawcą” umowę nr (...) , której przedmiotem było wykonanie zadania inwestycyjnego – kompleksowej realizacji przedsięwzięcia inwestycyjnego, jakim było wybudowanie, dostawa urządzeń i wyposażenia, montaż na miejscu budowy, uruchomienie, ruch próbny i przekazanie do eksploatacji Elektrociepłowni (...) , w ramach projektu inwestycyjnego pod nazwą „Uruchomienie produkcji energii ekologicznych z odnawialnych źródeł energii” w W. . W rozdziale 1 (nazywanym przez strony „punktem”) umowy, zatytułowanym „Postanowienia wstępne” zamieszczony został § 3 zatytułowany „Przedmiot umowy”, w którego ust. 3 pkt 3 wykonawca oświadczył, że przyjęte do wykonania zadanie inwestycyjne wykona według „Harmonogramu Rzeczowego Realizacji” stanowiącego załącznik nr 2 do umowy. Harmonogram miał postać tabelaryczną i obejmował łącznie 43 pozycje (łącznie z rozruchem technologicznym), które miały być wykonane w 2008 r. Poza rozruchem technologicznym harmonogram przewidywał wykonanie robót dotyczących 16 obiektów oraz szereg pozycji określanych jako obiekty wspólne w tym: roboty elektryczne, zagospodarowanie terenu, sieci zewnętrzne oraz (...) . Szczegółowo Harmonogram obejmował następujące pozycje (łącznie 42 obiekty, w tym sieci bądź systemy): - Rozruch technologiczny; - Obiekt (...) – składowisko drewna (poza zakresem robót spółki (...) ); - Obiekt (...) – stanowisko przygotowania surowca; - Obiekt (...) – wiata instalacji RRC z urządzeniami; - Obiekt (...) – kondycjonowanie i konfekcjonowanie drewna [włącznie z brykieciarnią]; - Obiekt (...) – pakownia i magazyn sezonowania i materiałów pomocniczych; - Obiekt (...) – hala magazynowa węgla; - Obiekt (...) – budynek administracyjno-biurowy; - Obiekt (...) – budynek socjalny; - Obiekt (...) – portiernia; - Obiekt (...) – studnia głębinowa; - Obiekt (...) – zbiorniki wody ppoż.; - Obiekt (...) – instalacja przygotowania paliwa do kotła biomasowego; - Obiekt (...) – budynek główny elektrociepłowni; - Obiekt (...) – obiekty gospodarki odpopielania; - Obiekt (...) – obiekty gospodarki wodą chłodzącą; - Obiekt (...) – budynek rozdzielni – rozbudowa; - Obiekty wspólne OW: Roboty elektryczne: 1. Wykonanie linii kablowej, 2. Oświetlenie zewnętrzne obiektów, 3. Wykonanie instalacji ppoż. na terenie EC w W. , 4. Przełączanie zasilania do nowej stacji transformatorowej, 5. Wykonanie instalacji telefonicznych i komputerowych, 6. Stacja transformatorowa zasilająca i wyprowadzenie mocy z wyposażeniem, 7. Wyposażenie w sprzęt BHP i ppoż., 8. Montaż układów pomiarowych, 9. Montaż bezobsługowej baterii akumulatorów z prostownikiem buforowym, 10. Montaż prostownika 24 V prądu stałego 50 A wraz z rozdzielnią; Zagospodarowanie terenu: 1. Ogrodzenie, 2. Oświetlenie terenu – fundamenty, 3. Drogi i place utwardzone; Sieci zewnętrzne: 1. Sieci zewnętrzne wody pitnej WP, 2. Sieci zewnętrzne wody technologicznej WT, 3. Przekładnia istniejącego wodociągu DN 300, 4. Sieć zewnętrzna kanalizacji deszczowej KD, 5. Sieć zewnętrzna kanalizacji przemysłowej KSP, 6. Sieć zewnętrzna kanalizacji sanitarnej, 7. Sieć zewnętrzna kanalizacji sanitarno-przemysłowej, 8. Sieci zewnętrzne CO, 9. Rurociągi wody chłodzącej od i do chłodni wentylatorowej, 10. Instalacja Gz-50; (...) : 1. (...) , 2. (...) , 3. System nadrzędny (...) . Rozdział 1 umowy zatytułowany „Postanowienia wstępne” zawierał także § 4, zatytułowany „Cena kontraktowa”, w którym strony ustaliły: - w ust. 1 pkt 1 wynagrodzenie stałe za wykonanie zadania inwestycyjnego w ryczałtowej kwocie 5.800.000 zł netto (do kwoty tej miał być doliczony podatek VAT zgodnie zobowiązującymi przepisami), - a także – w ust. 1 pkt 2 – wynagrodzenie kosztorysowe za roboty i dostawy niezbędne do wykonania zadania inwestycyjnego, określone w załączniku nr 7. W pkt 4 ust. 1 pkt 1a zapisano dodatkowo, że kwota 2.800.000 zł ma być płatna w równych miesięcznych częściach w kwocie 200.000 zł netto każda, począwszy od miesiąca w którym wykonawca rozpoczął realizację zadania, przez cały okres trwania zadania łącznie do kwoty 2.800.000 zł, pod warunkiem realizacji zadania zgodnie z harmonogramem; w przypadku opóźnień realizacji elementu zadania kluczowego, zamawiający miał prawo odroczyć płatność wynagrodzenia takiej raty o ilość dni opóźnienia w zakończeniu danego kluczowego elementu prac, chyba że opóźnienie wynika z okoliczności, te które wykonawca nie ponosi odpowiedzialności. W rozdziale 6 umowy nr (...) z 20 maja 2008 r., zatytułowanym „Kary umowne i odpowiedzialność odszkodowawcza”, w § 1 uregulowano kary umowne, w § 2 odszkodowanie uzupełniające, w § 3 ubezpieczenie. Postanowienia te zostały następnie częściowo zmienione przez aneks nr (...) . W brzmieniu zmienionym aneksem nr 9 rozdział 6 § 1 ust. 1 pkt 1 ppkt 1 umowy stanowi, że wykonawca ( (...) sp. z o.o. ) zapłaci zamawiającemu karę umowną za zwłokę w odbiorze końcowym zadania inwestycyjnego, przekraczającym 30 dni (okres karencji) w wysokości 55.900 zł netto łącznie w ciągu pierwszych 7 dni po upływie okresu karencji, a po tym siedmiodniowym terminie w wysokości 111.800 zł netto za każdy kolejny dzień zwłoki. W § 1 ust. 4 umowy zapisano z kolei, że łączna kwota kar umownych płatnych przez wykonawcę, określonych w niniejszym § 1, nie przekroczy kwoty 10.755.000 zł netto. Kwestie związane z odstąpieniem od umowy nr (...) regulował jej rozdział 9 zatytułowany „Odstąpienie od umowy”, który w § 1 wskazywał przyczyny odstąpienia od umowy przez zamawiającego (ust. 1) oraz przez wykonawcę (ust. 2). W rozdziale 9 § 1 ust 1 pkt 4 umowy nr (...) zapisano, że zamawiający ( (...) ) może odstąpić od umowy, gdy zwłoka wykonawcy w realizacji kluczowych elementów prac, o których mowa w harmonogramie rzeczowym realizacji, stanowiącym załącznik nr 2 do umowy, w tym w zakończeniu zadania inwestycyjnego, przekroczy 30 dni, a wykonawca nie usunął opóźnienia w wyznaczonym przez zamawiającego na piśmie rozsądnym terminie. Dalej zapisano, że: „zamawiający nie będzie uprawniony do skorzystania z prawa odstąpienia od niniejszej umowy z powodu okoliczności określonych w niniejszym ust. 1 ppkt 1 oraz 4 po ustaniu tych okoliczności”. W ust. 3 zapisano z kolei, że: we wszystkich przypadkach przewidzianych w umowie odstąpienie od umowy jest skuteczne z chwilą doręczenia stronie nieodstępującej pisemnego oświadczenia strony uprawnionej do odstąpienia od umowy; w wypadkach odstąpienia, o których mowa w ust. 1 i ust. 2, strona, która za odstąpienie od umowy odpowiedzialności nie ponosi, jest uprawniona do żądania od drugiej strony kary umownej w wysokości 8.600.000 zł netto. W ust. 4 wskazano, że obowiązek zapłaty kary umownej niezależny jest od powstania szkody i nie wyklucza dochodzenia odszkodowania uzupełniającego na zasadach ogólnych. W ust. 5 przewidziano, że bez naruszenia pozostałych postanowień umowy, w przypadku odstąpienia od umowy: - świadczenia częściowe już odebrane przez zamawiającego powinny być rozliczone i opłacone zgodnie z umową; biegnące już terminy płatności biegną nadal, a dla jeszcze niebiegnących terminów jako początek terminu liczy się dzień odstąpienia od umowy; - świadczenia jeszcze nie odebrane, ale już prawidłowo wykonane należy odebrać, rozliczyć i zapłacić. Rozdział 9 zawierał także § 4 zatytułowany „Kara umowna”, zgodnie z którym w przypadku odstąpienia przez zamawiającego od umowy z przyczyn nieleżących po stronie wykonawcy – a w szczególności wymienionych w rozdziale 1 § 4 ust. 1, bądź wymienionych w rozdziale 9 § 2 i 3, bądź w razie rozwiązania umowy na podstawie rozdziału 11 – i następnie powierzenia realizacji zadania inwestycyjnego podmiotom innym niż wykonawca, to zamawiający miał być zobowiązany do zapłaty kary umownej w kwocie 500.000 zł w terminie 7 dni od doręczenia pisemnego wezwania przez wykonawcę. Jednocześnie wprost wskazano, że kara ta nie ma zastosowania w przypadku odstąpienia przez zamawiającego od umowy z przyczyn wskazanych w rozdziale 9 (według nomenklatury stron „punkcie 9”) § 1 ust. 1. Do umowy nr (...) strony zawarły kolejno 10 aneksów: - aneks nr (...) z 10 czerwca 2008 r., zmieniał termin poinformowania zamawiającego przez wykonawcę o maksymalnej kwocie wynagrodzenia kosztorysowego na 20 lipca 2008 r.; - aneks nr (...) z 30 czerwca 2008 r. zmieniał warunki odstąpienia od umowy – „odstąpienie z uwagi na brak otrzymania dotacji” (rozdział 9 § 3 ust. 1) – i zawarcia umowy, tj. zastrzeżenia jej warunku rozwiązującego, (z uwagi na przesunięcie terminu kredytu inwestycyjnego); - aneksy od nr 3 do nr 6 zawierane od 31 lipca 2008 r. do 15 października 2008 r., zmieniały warunki zawarcia umowy, tj. zastrzeżenia jej warunku rozwiązującego, (z uwagi na przesunięcie terminu kredytu inwestycyjnego); - aneks nr (...) z 19 maja 2009 r. potwierdzał wolę kontynuacji współpracy pomimo opóźnienia w przekazywaniu dokumentacji, wskazywał na wolę podpisania kolejnego aneksu, obejmował ustalenie dodatkowego wynagrodzenia ryczałtowego za okres od stycznia do września 2009 r. w kwocie 415.000 zł miesięcznie oraz postanowienie ( § 2 ust. 3 aneksu nr (...) ), że wykonawcy nie przysługuje roszczenie o zapłatę kary umownej przewidzianej rozdziałem 6 § 1 ust. 3 umowy za okres do 30 września 2009 r.; - aneks nr (...) z 3 marca 2010 r. dokonywał zmiany terminów umownych (dokonanie odbioru końcowego zadania inwestycyjnego przesunięte na 23 sierpnia 2010 r.) i przewidywał dodatkowe wynagrodzenie umowne (2.050.000 zł netto płatne w częściach w okresach miesięcznych, proporcjonalnie do zakresu prac przypadających do wykonania w okresie); - aneks nr (...) z 14 czerwca 2010 r. wprowadzał najdalej idące zmiany do umowy nr (...) ; - aneks nr (...) z 4 listopada 2010 r. przewidywał dopłatę przez zamawiającego 45.000 euro dla spółki (...) za wydłużenie gwarancji turbozespołu do 6 maja 2011 r. Spółka (...) przystąpiła do wykonywania umowy. Część prac wykonywana była za pomocą podwykonawców. W czasie realizacji umowy (...) sp. z o.o. zlecała wykonanie projektów wykonawczych. Projekty były doręczane spółce (...) . W czasie realizacji umowy spółka (...) dokonała zgłoszenia robót dodatkowych na łączną kwotę 3.589.622,19 zł netto. Podczas realizacji inwestycji po stronie spółki (...) powstały problemy skutkujące brakiem możliwości finansowania inwestycji. Inwestycja miała zapewnione finansowanie z trzech źródeł: wkład własny, dotacja unijna, kredyt bankowy uzyskany w Banku (...) . We wrześniu 2008 r. powstały problemy z kredytowaniem, bank odmówił spółce (...) kredytu. W październiku 2008 r. – w związku z tym, że spółka (...) miała świadomość możliwości opóźnienia inwestycji – został zawarty aneks nr (...) do umowy. Prace nie były realizowane okresie od marca 2009 r. do marca 2010 r. Wiosną 2010 r. spółka (...) podpisała umowę z Bankiem (...) . Prace wznowiono w marcu 2010 r. Podpisany został wówczas aneks nr (...) do umowy. 9 listopada 2010 r. spółka (...) wysłała do spółki (...) pismo datowane na 4 listopada 2019 r., w którym wskazała, że związku z przedłużającymi się pracami budowlanymi związanymi z realizacją zadania inwestycyjnego informuje, iż opóźnienie w realizacji całego zadania przekracza 30 dni, w szczególności dotyczy to następujących elementów: - przygotowanie paliwa do kotła z transportem – (...) , (...) , - ciąg przygotowania surowca – (...) , - wiata instalacji RRC z urządzeniami – (...) , - kondycjonowanie i konfekcjonowanie drewna – (...) , - pakownia i magazyn sezonowania i materiałów pomocniczych – (...) - hala magazynowa węgla – (...) - budynek administracyjno-biurowy – (...) - budynek socjalny – (...) - portiernia – (...) - zbiorniki wody ppoż – (...) - budynek główny elektrociepłowni – (...) , - obiekty gospodarki odpopielania – (...) , - obiekty gospodarki wodą chłodzącą – (...) , - oświetlenie zewnętrzne obiektów, - wykonanie instalacji ppoż. na terenie EC w W. , - stacja transformatorowa i wyprowadzeni mocy z wyposażeniem, - montaż układów pomiarowych, - montaż bezobsługowej baterii akumulatorów z prostownikiem buforowym, - montaż prostownika 24 V prądu stałego 50 A wraz z rozdzielnią, - ogrodzenie, - drogi i place utwardzone, - sieci zewnętrzne wody pitnej WP, - sieci zewnętrzne wody technologicznej WT, - sieć zewnętrzna kanalizacji deszczowej KD, - sieć zewnętrzna kanalizacji sanitarnej, - sieć zewnętrzna kanalizacji przemysłowej KSP, - sieć zewnętrzna kanalizacji sanitarno-przemysłowej, - sieci zewnętrzne CO, - rurociągi wody chłodzącej od i do chłodni wentylatorowej, - instalacja Gz-50, - system (...) , - system (...) , - system nadrzędny (...) . W piśmie wskazano, że (...) wzywa do usunięcia wskazanych opóźnień do 22 listopada 2010 r. Spółka (...) (zmawiający) pismem z 13 maja 2011 r. (doręczonym tego samego dnia o godz. 800) skierowanym do spółki (...) (wykonawcy) i zatytułowanym „Obciążenie karą umowną” oświadczyła, że na podstawie „pkt 6 § ust. 1 pkt 1 ppkt 1 umowy nr (...) ” obciąża spółkę (...) karą umowną w kwocie 10.755.000 zł z uwagi na „zwłokę w odbiorze końcowym zadania inwestycyjnego przekraczającą okres karencji przewidziany umową wynoszący 30 dni”, gdyż odbiór miał zostać dokonany do 23 sierpnia 2010 r., a tymczasem po upływie ponad 8 miesięcy nie zostało zakończonych wiele obiektów kluczowych wskazanych w załączniku nr 2 do umowy. Jednocześnie zaznaczyła, że z uwagi na to, że „zwłoka w odbiorze” przekroczyła 103 dni, to kara umowna została nałożona w maksymalnej wysokości przewidzianej w „pkt 6 § 1 ust. 4 umowy w brzmieniu nadanym aneksem nr (...) ”. Dokonania zapłaty kary umownej spółka (...) domagała się w terminie do 17 maja 2011 r., pod rygorem wystąpienia na drogę sądową. Także 13 maja 2011 r. spółka (...) (zmawiający) pismem doręczonym tego dnia o godz. 802 skierowanym do spółki (...) (wykonawcy) i zatytułowanym „Odstąpienie od umowy” oświadczyła, że na podstawie „ pkt 9 § 1 ust. 1 pkt 4 umowy nr (...) ” odstępuje od umowy powołując się na to, że 9 listopada 2010 r. skierowała do niej pismo wzywające do usunięcia szeregu ponad 30-dniowych opóźnień w realizacji kluczowych elementów prac określonych w załączniku nr 2 do umowy (Harmonogramie rzeczowym) i wyznaczające termin do 22 listopada 2010 r. na zakończenie wszystkich wymienionych w piśmie z 9 listopada 2010 r. prac. Pomimo tego nadal w dniu sporządzania pisma z 13 maja 2011 r. (tj. po upływie kolejnych 24 tygodni od upływu wyznaczonego terminu realizacji poszczególnych elementów prac – szereg z nich nie został zakończony i odebrany, m.in. obiekty OIP.1.2 (poprzednio (...) ), (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , (...) , stacja transformatorowa zasilająca i wyprowadzenia mocy z wyposażeniem, montaż bezobsługowej baterii akumulatorów (...) , 150Ah z prostownikiem buforowym, montaż prostownika 24V prądu stałego 50A wraz z rozdzielnicą, ogrodzenie, drogi i place utwardzone, sieci zewnętrzne, system (...) , system (...) i system nadrzędny (...) . Na tym tle spółka (...) (zmawiający) uważała, że zostały spełnione przesłanki odstąpienia od umowy, gdyż wyznaczono spółce (...) (wykonawcy) termin na usunięcie opóźnień w realizacji całego zadania inwestycyjnego w tym poszczególnych elementów kluczowych, ale opóźnienie trwały do chwili sporządzania pisma. Jednocześnie spółka (...) oświadczyła, że na podstawie „pkt 9 § 1 ust. 3 umowy” obciąża spółkę (...) karą umowną w kwocie 8.600.000 zł, której zapłaty domagała się w terminie do 17 maja 2011 r. pod rygorem wystąpienia na drogę sądową. Nadto spółka (...) wezwała spółkę (...) do niezwłocznego wydania dokumentacji powykonawczej wykonanych prac znajdujących się w jej posiadaniu oraz dzienników budowy. Jednocześnie z odstąpieniem od umowy, tj. 13 maja 2011 r., spółka (...) odwołała kierownika budowy B. K. . 13 maja 2011 r. spółka (...) wystawiła na rzecz spółki (...) fakturę nr (...) , której przedmiotem było „Rozliczenie robót wykonanych na zadaniu inwestycyjnym EC W. – zgodnie z załącznikami nr 1, 2, 2a, 3, 4, 5, 6, 7”. Faktura została wystawiona na kwotę 594.858,85 zł netto (731.676,39 zł z 23% podatkiem VAT), ze wskazaniem warunków płatności: przelew w terminie do 18 maja 2011 r. Spółka (...) wystawiła w formie tabel dokumenty oznaczone jako załącznik do faktury nr (...) o numerach od 1 do 7, w których wskazano, że faktura została wystawiona za roboty dodatkowe z wykazu przekazanego do inwestora 14 września 2010 r. Każdy załącznik zawiera opis robót dodatkowych i kwotę wynagrodzenia należną wykonawcy z tego tytułu. 21 października 2011 r. spółka (...) wystawiła na rzecz (...) fakturę nr (...) , której przedmiot oznaczono jako „Roboty zgodnie z umową nr (...) wraz z aneksami od nr 1 do 9, wyszczególnione w załącznikach nr 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 14”. Faktura została wystawiona na kwotę 1.427.262,36 zł (z 23% podatkiem VAT), ze wskazaniem warunków płatności: przelew 7 dni od daty wpływu. Spółka (...) wystawiła w formie tabel dokumenty oznaczone jako załącznik do faktury nr (...) o numerach od 1 do 14, w których wskazano między innymi opis robót i wartość robót wykonanych w okresie rozliczeniowym. 21 października 2011 r. spółka (...) wystawiła na rzecz (...) fakturę nr (...) , której przedmiotem było „Rozliczenie robót dodatkowych wykonanych na zadaniu inwestycyjnym (...) W. – zgodnie z załącznikami nr 1, 2, 2a, 3, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12a, 12b, 12c, 13”. Faktura została wystawiona na kwotę 1.993.699,27 zł netto 2.452.250,01 zł (2.452.250,10 zł z 23% podatkiem VAT), ze wskazaniem warunków płatności: przelew 7 dni od daty wpływu. Spółka (...) wystawiła w formie tabel dokumenty oznaczone jako załącznik do faktury nr (...) o numerach od 1 do 13, w których wskazano, że faktura została wystawiona za roboty dodatkowe z wykazu przekazanego do inwestora 14 września 2010 r. Każdy załącznik zawiera opis robót dodatkowych i kwotę wynagrodzenia należną wykonawcy z tego tytułu. Pismem z 2 listopada 2011 r., zatytułowanym „Warunkowe oświadczenie o potrąceniu” spółka (...) oświadczyła spółce (...) , że akceptuje jedynie część prac objętych fakturą (...) na łączną kwotę 124.675,48 zł netto (153.350,84 zł brutto). Oświadczyła również, że faktura (...) jest wystawiona bezpodstawnie. Przede wszystkim stwierdziła, że kwota objęta fakturą jest niewymagalna, spółce (...) przysługuje bowiem prawo powstrzymania się z jej zapłatą z uwagi na niedostarczenie stosownych oświadczeń o stanie rozliczeń z podwykonawcami, po drugie nie dostarczono jej stosownej dokumentacji powykonawczej odnoszącej się do prac objętych ww. fakturą, jak również obejmuje ona prace niewykonane, bądź też wykonane w sposób nienależyty. Wystawienie faktury z tego względu było przedwczesne i nieuprawnione, a sama faktura zostanie odesłana bez księgowania. Dalej zamieszczono następujące oświadczenie: „[…] na wypadek, gdyby w dniu składania niniejszego oświadczenia roszczenia wynikające z ww. faktur były jednak wymagalne, niniejszym składamy warunkowe oświadczenie o potrąceniu roszczeń przysługujących z tytułu kar umownych za opóźnienie w realizacji zadania inwestycyjnego oraz z tytułu odstąpienia od umowy w łącznej kwocie 19.355.000 zł z Państwa roszczeniami wynikającymi z ww. faktury. Oświadczenie wywołuje skutek prawny wyłącznie w przypadku, gdyby roszczenia objęte w/w fakturami były w dniu złożenia niniejszego oświadczenia wymagalne, a (...) sp. z o.o. nie przysługiwałoby w tym dniu prawo do powstrzymania się od zapłaty ww. roszczenia. W przypadku spełnienia warunku, o którym mowa powyżej, oświadczenie o potrąceniu wywołuje skutek w zakresie kwoty 124.675,48 zł netto (153.350,84 zł brutto). W pozostałych kwot objętych ww. fakturami oświadczenie wywołuje skutek prawny tylko w odniesieniu do takiej kwoty, która jest Państwu należna z tytułu prac objętych fakturą w dacie złożenia oświadczenia”. Do pisma dołączono załącznik (w formie tabeli), w którym wskazane zostały roboty zaakceptowane jako dodatkowe. Pismo zostało doręczone spółce (...) 7 listopada 2011 r., co potwierdzono prezentatą. Pismem z 14 listopada 2011 r., adresowanym do spółki (...) i zatytułowanym „warunkowe oświadczenie o potrąceniu”, spółka (...) odniosła się do faktury (...) . Oświadczyła, że nie akceptuje części prac objętych tą fakturą na łączną kwotę 252.224,17 zł netto (310.235,73 zł brutto). Jednocześnie stwierdziła, że kwota objęta fakturą jest niewymagalna, a spółce (...) przysługuje prawo do powstrzymania się z jej zapłatą z uwagi na niedostarczenie stosownych oświadczeń ostanie rozliczeń z podwykonawcami. Dalej zamieszczono następujące oświadczenie: „[…] na wypadek, gdyby w dniu składania niniejszego oświadczenia roszczenia wynikające z faktury były jednak wymagalne, niniejszym składamy warunkowe oświadczenie o potrąceniu roszczeń przysługujących z tytułu kar umownych za opóźnienie w realizacji zadania inwestycyjnego oraz z tytułu odstąpienia od umowy w łącznej kwocie 19.355.000 zł z Państwa roszczeniami wynikającymi z ww. faktury. Oświadczenie wywołuje skutek prawny wyłącznie w przypadku, gdyby roszczenia objęte w/w fakturą były w dniu złożenia niniejszego oświadczenia wymagalne, a (...) sp. z o.o. nie przysługiwałoby w tym dniu prawo do powstrzymania się od zapłaty ww. roszczenia. W przypadku spełnienia warunku, którym mowa powyżej, oświadczenie o potrąceniu wywołuje skutek w zakresie kwoty 342.634,68 zł netto (421.440,66 zł brutto). W zakresie kwoty 252.224,17 zł netto (310.253,73 zł brutto) oświadczenie o potrąceniu wywołuje skutek prawny tylko w odniesieniu do takiej kwoty, która jest Państwu należna z tytułu prac objętych fakturą w dacie złożenia oświadczenia”. Pismo zostało wysłane spółce (...) pocztą 15 listopada 2011 r. Załącznik do pisma z 14 listopada 2011 r. nie został sporządzony w 2011 r. przez (...) sp. z o.o. (...) sp. z o.o. sporządziła tabelę obejmującą wykaz robót, których nie uznaje z faktury (...) i załączyła ją do odpowiedzi na pozew datowanej na 21 stycznia 2012 r. (złożonej w sprawie prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Koszalinie pod sygnaturą VI GC 96/11). Z faktury VAT (...) jedynie część robót spośród tych, które nie zostały uznane przez (...) sp. z o.o. jako dodatkowe w piśmie z 14 listopada 2011 r. stanowi prace nieobjęte umową i tym samym dodatkowe. W sumie wartość robót dodatkowych, określonych fakturą (...) i nieuznanych przez (...) sp. z o.o. , wynosi 223.275,90 zł netto (274.629,35 zł z podatkiem VAT). Są to następujące roboty: Numer pozycji w opinii instytutu Kwota netto Przedmiot 42.10 58.000,00 zł wykonanie robót związanych z różnicami projektowymi pomiędzy projektami (...) i (...) , oraz dodatkowym rysunkiem do projektu U- (...) 42.23 36.296,00 zł montaż króćców pomiarowych w piecach szybowych i łącznikach 43.29 7.100,00 zł konstrukcja wsporcza pod suszarnie 43a.1 4.123,40 zł roboty fundamentowe. Wykonanie wyburzeń, wycięć i odwiertów jako przejścia rurociągów i instalacji 46.20 62.853,88 zł wykonanie rozdzielnicy RS6 oraz okablowanie brykieciarni 47.1 880,00 zł skrócenie podpory 2.20, 2.21 oraz dodanie rury DN1200 47.3 1.900,00 zł zmiana konstrukcji zawiesia 47.5 1.056,00 zł skrócenie podpory 2.19 47.6 1.760,00 zł zamontowanie redukcji symetrycznej DN800/DN600, dopasowanie kolana do istniejącego króćca, przeróbka rurociągu na odcinku pionowym ze zbiornika rozprężnego 47.7 880,00 zł przeróbka rurociągu i podpór 47.9 2.464,00 zł przeróbka podpory 2.17 47.11 3.692,00 zł dodanie rury (...) 47.12 5.556,00 zł dodanie rur DN800 na rysunku (...) i segmentów kolan 47.13 6.216,00 zł zmiana w 5 kanału i wydłużenie 47.14 604,50 zł zmiana odcinka DN250 47.15 948,00 zł rewizja podpory 1.2 47.18 520,00 zł zmiana sposobu wpięcia rurociągu (...) w (...) 47.19 832,00 zł zmiana sposobu wpięcia rurociągu (...) w (...) 47.20 624,00 zł zmiana sposobu wpięcia rurociągu (...) w (...) 47.21 1.056,00 zł obrócenie palników rozpałkowych 47.24 2.200,00 zł rewizja podpór 1.1 oraz 2.1 47.26 8.360,00 zł dodatkowe zasuwy nożowe 47.29 3.230,00 zł wykonanie dodatkowej redukcji (...) , (...) 47.30 1.710,00 zł wykonanie dodatkowych kanałów 800x630 oraz dodatkowego przejścia 800x630 na 800 47.32 3.540,00 zł wykonanie dodatkowej podpory 1.5 47.33 1.581,12 zł zakup dodatkowego kompensatora 47.34 600,00 zł wykonanie dodatkowych zawieszeń 47.38 855,00 zł zmiana sposobu wpięcia rurociągu (...) w (...) 47.39 684,00 zł zmiana sposobu wpięcia rurociągu (...) w (...) 47.41 3.154,00 zł połączenie nagrzewnicy (...) z rurociągiem (...) Z faktury VAT (...) jedynie część robót spośród tych, które nie zostały uznane przez (...) sp. z o.o. jako dodatkowe w piśmie z 2 listopada 2011 r. stanowi prace nieobjęte umową i tym samym dodatkowe. Jedynie część robót objętych załącznikami stanowi prace nieobjęte umową i tym samym dodatkowe. W sumie wartość robót dodatkowych, określonych fakturą (...) i nieuznanych przez (...) sp. z o.o. , wynosi 1.636.479,61 zł netto (2.012.869,92 zł z podatkiem VAT). Są to następujące roboty: Numer pozycji z opinii instytutu Kwota netto przedmiot 42.1 3.455,00 zł modyfikacja pomostu oraz przenośnika taśmowego (...) wynikająca z niezgodności wymiarów przenośnika taśmowego w stosunku do pierwotnych wymiarów oraz kolizji z pomostem gilotyny od strony północnej i południowej 42.2 4.200,00 zł wykonanie podestu pod pulpit sterowniczy gilotyny od strony północnej i południowej 42.3 7.106,67 zł wykonanie instalacji zasilania szlabanów, domofonu oraz dzwonka 42.6 40.000,00 zł wykonanie stacji redukcyjnych Grupa (...) oraz (...) oraz dwóch kompletów ścieżek gazowych do palników 42.13 2.432,71 zł (...) gilotyn 42.19 109.404,00 zł stabilizacja – beton B7,5 (półsuchy: 636,2x120 zł 42.20 243.908,00 zł podbudowa pod nawierzchnię z kostki brukowej - beton B7,5 (półsuchy): 2209x120 zł 42.24 6.384,17 zł fundamenty transportu balotów słomy wraz z rozdrabniaczami, roboty fundamentowe 42.25 98.699,58 zł fundamenty (...) pod rurociągi i wentylatory (...) , roboty ziemne, zbrojarskie, fundamentowe 42.27 11.301,73 zł fundamenty (...) - filtr workowy, roboty ziemne, fundamentowe 42.29 22.760,19 zł studnia pomiarowa ścieków; roboty ziemne, żelbetowe, instalacyjne 43.4 7.323,30 zł dodatkowa konstrukcja ścienna w wiacie z gilotyn 43.5 5.271,70 zł brak barierek przy fundamencie gilotyny, dodatkowa konstrukcja stalowa wiaty 43.6 512,55 zł bortnica do barierek w obiekcie 43.7 18.004,50 zł rewizja konstrukcji (...) (blok 32) demontaż 43.8 128.261,21 zł rewizja konstrukcji (...) (blok 32) przeróbka i ponowny montaż 43.9 16.984,26 zł wzmocnienie węzłów (...) 43.11 8.436,00 zł dodatkowa modernizacja węzłów - wiata (...) . 43.14 22.620,00 zł połączenie blachy dachowej z rynną 43.15 3.223,20 zł dodatkowa konstrukcja . (...) 43.16 1.968,60 zł połączenie wiaty (...) z konstrukcją podestu na poz. + 4,04m 43.22 1.534,25 zł kolizja rury z konstrukcja wiaty 43.23 9.462,72 zł problem zgłoszony przez W. W. – wzmocnienie torowiska skipów przy suszarniach 43.24 56.394,85 zł pomost +25,69, kolizja z retortą +5,25m. Kolizje przy piecach szybowych 43.27 533,80 zł słup niezbędny do zamocowania bramy 43.28 2.124,24 zł nowy projekt. Drabina DB1 43.33 285,66 zł demontaż wymianu ściennego w osi 1. Kolizja klatki schodowej kotła OS z aparatem grzewczym na poziomie „3” 43.34 285,66 zł montaż wymianu ściennego w osi 1/C2 43.36 6.158,25 zł pomost przy turbinie, zmiana wysokości, kolizja z kondensatorem. 43.37 181,05 zł konstrukcja wsporcza pod szafę sterowniczą 43.38 583,10 zł zmiana lokalizacji schodów SUW 43.39 1.273,98 zł brak elementów wypełniających szczelinę pomiędzy belką wzmacniającą strop, a ścianą - wzmocnienie stropów nad wjazdem do budynków oraz w (...) 43.40 3.384,70 zł brak konstrukcji schodów do pomieszczenia 0.17 43.41 4.986,95 zł brak konstrukcji ryglowej pod bramy, drzwi i obudowę ścian w przejazdach przez budynek 43.42 6.009,00 zł brak konstrukcji wsporczej attyki ppoż. na obiekcie OE-1.4 43a.1 4.123,40 zł wykonanie robót fundamentowych. Wykonanie wyburzeń, wycięć i odwiertów jako przejścia rurociągów i instalacji 44.1 25.189,92 zł brak w projekcie architektury i lekkiej obudowy wykonania ogniowej obudowy z płyt warstwowych – attyka 44.2 2.677,37 zł brak w projekcie architektury i lekkiej obudowy wykonania ogniowej obudowy z płyt warstwowych – attyka 44.3 3.328,55 zł brak w projekcie architektury i lekkiej obudowy wykonania ogniowej obudowy z płyt warstwowych – attyka 44.4 18.233,59 zł brak w projekcie wytycznych wykonania ściany oddzielającej z blachy trapezowej – strop +3,0m 44.5 7.525,44 zł brak w projekcie wytycznych wykonania obudowy bramy wjazdowej do wymiennikowni 44.6 4.380,16 zł brak w projekcie wykonania obudowy bramy wjazdowej do maszynowni 44.7 33.380,45 zł brak w projekcie ściany przy kotle 44.8 3.623,95 zł zmiana – wykonanie obudowy pionowej attyk z płyty OSB 44.9 1.885,05 zł brak w projekcie wykonania obudowy kominów i wentylatorów z płyt OSB i obróbek z papy zgrzewanej 44.10 7.688,00 zł wykonania przejść i wycięć w ścianach zewnętrznych 44.11 550,81 zł wykończenie przejść i wycięć w ścianach zewnętrznych po zakończeniu prac 44.12 4.532,76 zł brak elementu przedłużającego rynnę wydaną w konstrukcji stalowej do elementu spustowego 44.13 4.240,68 zł brak w projekcie elementu 44.14 4.640,00 zł dodatkowe wykonanie elementu po zakończeniu montażu elewacji 44.15 5.568,00 zł wykonanie obróbek otworów i przejść po zamontowaniu przez GW urządzeń i instalacji 44.18 1.740,00 zł brak w projekcie elementu. 44.19 11.149,60 zł dodatkowe uszczelnienie istniejących świetlików 44.24 830,32 zł wykończenie przejść i wycięć w istniejących ścianach zewnętrznych 46.9 7.140,00 zł wykonanie wymianów dachowych sztuk 2 oraz elementów mocujących rurociągi sztuk 3 46.17 17.700,00 zł przebudowa przekrycia stacji zdawczej uwzględniająca obwiednię taśmociągu (...) 46.22 2.394,00 zł przeróbki związane z kolizją taśmociągu (...) ze zbiornikiem surowca 46.23 8.802,00 zł przeróbki związane z montażem (...) 46.24 756,00 zł przeróbki związane z posadowieniem taśmociągu (...) na konstrukcji (...) 46.25 15.210,00 zł przeróbki związane z kolizją (...) z konstrukcją (...) oraz ze zbiornikiem brykietu 46.28 9.733,00 zł przeróbki związane z kolizją taśmociągu (...) z konstrukcja (...) 47.4 2.376,00 zł niezgodność kołnierza kanału ssącego (...) w dokumentacji z kołnierzem czerpni na ssaniu wentylatora (...) 47.10 4.264,00 zł dodanie rury (...) 47.27 (mylnie oznaczona w opinii jako 42.27) 1.152,00 zł zmiana podpory 2.35 47.28 (mylnie oznaczona w opinii jako 42.28) 1.320,00 zł zmiana podpory 2.35 47.35 (mylnie oznaczona w opinii jako 43.35) 1.880,00 zł wykonanie dodatkowej podpory 2.27 47.36 192.880,00 zł różnica pomiędzy projektantem a wyliczeniami z (...) 47.37 3.040,00 zł dodanie wstawki rurociągu (...) 48.15 300,00 zł cięcie płyty prefabrykowanej kanału 48.16 700,00 zł wycięcie i wykucie ścianki misy fundamentowej transportera (...) wraz z posadzką pod montaż przenośników taśmowych 48.17 8.300,00 zł wykonanie instalacji dla przewodów grzejnych i bram p.poż wraz z podłączeniem 49.1 1.226,81 zł wymian dachowy - nowa lokalizacja - bez rury 510mm 49.4 1.108,50 zł podest RS 49.5 2.651,50 zł podest RS 49.6 1.657,20 zł podest RS 49.7 5.096,60 zł konstrukcja pod rębak i przenośnik rębaka 49.8 500,00 zł obniżenie rygla o 150 mm i zamontowanie stężeń (kolizja z rurociągiem RKS) 49.10 260,00 zł kolizja drzwi z barierkami 49.12 9.360,00 zł wykonanie barierek zabezpieczających przed wpadnięciem osób do zagłębień 49.13 3.995,00 zł wykonanie i montaż konstrukcji pod wibratory palet – 9 sztuk 49.14 1.563,15 zł konstrukcja pod skrzynki rozdzielcze – 3 szt. 49.16 17.000,00 zł konstrukcja pod kraty pomostowe, przejście rurociągów 50.3 2.400,00 zł dodatkowe sita rębaka o mniejszym prześwicie oczka 50.4 8.062,60 zł dostawa płynowskazów 50.5 7.097,00 zł praca przy kotle (...) podczas rozruchów 50.6 19.845,00 zł prace przy rozruchu - naprawy urządzeń uszkodzonych podczas rozruchu 51.2 3.900,00 zł zasilanie zbiorników skroplin na wiacie (...) 51.5 3.614,00 zł zasilanie klimatyzatorów, wentylatorów i (...) w sterowni 51.6 988,00 zł prowizoryczne zasilanie pompki przy pompach głównych 51.7 1.040,00 zł podłączenie elementów krańcowych dla RKS-ów 51.11 1.248,00 zł zasilanie silnika chłodzącego, napęd podajnika dwuślimakowego do kotła 51.14 2.340,00 zł zasilanie i okablowanie rozdzielni filtra wody w kanale hydraulicznym 51.16 380,00 zł podłączenie zasilania generatora. Przewód 3x2,5mm2 - 50mb 51.17a 72.010,75 zł rozłożenie podbudowy i stabilizacji 51.18a 79.500,00 zł dostawa i montaż wentylatorów (...) , (...) 51.19 7.150,00 zł wymiana rynien na (...) i (...) 51.20 17.500,00 zł wywóz ziemi z terenu budowy. Ustalenia ustne z inwestorem 51.21 12.100,00 zł konserwacja kotków, XU-8,5 51.22 2.500,00 zł zasilanie i sterowanie pracą grzałek w zbiornikach buforowych 51.23 1.000,00 zł dostawa, montaż i uruchomienie elektrycznej skrzynki przyłączeniowej w studni głębinowej 51.24 7.840,00 zł rozbudowa rozdzielnicy SUW wraz z dokumentacja pod potrzebne wykonania instalacji ogrzewania kanału 51.25 26.100,00 zł koszty dzierżawy magazynu ogrzewanego z ochroną – elementy Stacji Uzdatniania Wody 53.1 7.643,94 zł wymiana nienośnego gruntu poniżej poziomu posadowienia 53.2 22.338,54 zł dodatkowe fundamenty spowodowane zmianami wprowadzonymi do projektu 53.3 3.911,13 zł wymiana nienośnego gruntu poniżej poziomu posadowienia fundamentów 54.1 18.928,00 zł dostawa i montaż kompensatorów tkaninowych 55.1 8.455,00 zł dodanie do istniejącego urządzenia (...) zabezpieczenia ziemnozwarciowego wirnika 64R 56.1 15.884,90 zł instalacja podgrzewu 56.2 31.672,58 zł sieć zewnętrzna CO do brykieciarni 56.3 29.000,00 zł wykonanie dodatkowego przenośnika (...) 56.4 55.000,00 zł urządzenia techn gotowe 54 stronyologiczne brykieciarni – brykieciarka 56.5 25.000,00 zł urządzenia technologiczne brykieciarni – kruszarka Rozstrzygnięcie Sądu – w zakresie żądania kary umownej naliczonej przez powódkę i odstąpienia od umowy przez powódkę – zostały poprzedzone ustaleniami faktycznymi z których wynikało, że 14 czerwca 2010 r. strony podpisały aneks nr (...) . W rozdziale 6 § 1 ust. 3 umowy nr (...) (w brzmieniu nadanym § 4 ust. 1 aneksu nr (...) ) postanowiono, że zamawiający ( spółka (...) ) zapłaci wykonawcy karę umowną za spowodowanie opóźnienia w prowadzeniu prac (obejmującą w szczególności opóźnienie projektanta w wykonaniu i przekazaniu dokumentacji technicznej dotyczącej prac) w wysokości 13.100 zł netto za każdy dzień, o który z tego powodu przedłuży się realizacja zadania inwestycyjnego. Zgodnie z § 1 ust. 2 aneksu nr (...) do umowy nr (...) strony postanowiły, że wykonawcy nie będzie przysługiwać roszczenie o zapłatę kary umownej przewidzianej rozdziałem 6 § 1 ust. 3 umowy za okres do 23 sierpnia 2010 r., jednakże z tym zastrzeżeniem, że gdyby termin dokonania odbioru końcowego zadania inwestycyjnego opóźnił się z przyczyn dotyczących zamawiającego, to wówczas wykonawca miał mieć prawo żądania kary umownej, o której mowa w rozdziale 6 § 1 ust. 3 umowy, za każdy dzień o który przedłuży się z tego powodu odbiór zadania inwestycyjnego licząc od 23 sierpnia 2010 r. Pismem z 16 maja 2011 r. spółka (...) wezwała do przekazania dokumentacji projektowej dla następujących obiektów: - (...) – projekt technologiczny brykieciarni, - 13 zaktualizowanych projektów rurociągów wodnych i parowych, - (...) – projekt instalacji odprowadzania kondensatu z chłodnic spalin, - (...) , (...) , (...) , (...) – projekty konstrukcji zawieszania big-bagów dla taśmociągów. W piśmie tym spółka (...) wyznaczała termin 3 dni od otrzymania tego pisma do przedstawienia projektów z zastrzeżeniem, że jego bezskuteczny termin będzie skutkował odstąpieniem od umowy. Ponadto zażądała kary umownej naliczonej na podstawie § 4 ust. 3 aneksu nr (...) do umowy w związku z nieprzekazaniem dokumentacji projektowej, ponieważ opóźnienie w jej przekazaniu spowodowało przedłużenie się termin odbioru końcowego inwestycji. Pismem z 20 maja 2011 r. spółka (...) oświadczyła spółce (...) , że w związku z nieprzekazaniem dokumentacji projektowej szczegółowo opisanej w piśmie z 16 maja 2011 r., w terminie 3 dni od otrzymania tego pisma, niniejszym odstępuje od umowy na podstawie art. 491 k.c. W dalszej części pisma wskazano, że klauzula odstąpienia umownego zawarta w umowie jest nieważna, z uwagi na to, że nie zawiera terminu końcowego, w czasie którego miałoby być złożone oświadczenie woli o odstąpieniu od umowy. Wskazano również, że spółka (...) wzywa ponownie do pilnej zapłaty kary umownej przewidzianej w § 4 ust. 3 aneksu nr (...) do umowy w związku z nieprzekazaniem dokumentacji projektowej Rozstrzygnięcie Sądu – w zakresie żądania odszkodowania związanego z realizacją gwarancji – zostały poprzedzone ustaleniami faktycznymi z których wynikało, że Spółka (...) zawarła z (...) S.A. umowę gwarancji ubezpieczeniowej nr (...) , która miała zabezpieczać roszczenia spółki (...) z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy z 20 maja 2008 r. Pismem z 25 maja 2011 r. spółka (...) zażądała od (...) S.A. wypłacenia kwoty 5.957.550 zł z tytułu gwarancji ubezpieczeniowej nr (...) . Pismem z 30 maja 2011 r. (...) S.A. poinformowała spółkę (...) o treści pisma spółki (...) z 25 maja 2011 r. oraz o tym, że po wypłacie kwoty gwarancji ubezpieczyciel będzie dochodził jej od spółki (...) . Kwota gwarancji w wysokości 5.957.550 zł została wypłacona przez ubezpieczyciela spółce (...) 13 czerwca 2011 r. (...) sp. z o.o. zarachowała środki z gwarancji na poczet kar umownych naliczonych spółce (...) . Rozstrzygnięcie Sądu - w zakresie żądania odszkodowania związanego z przedłużeniem okresu realizacji inwestycji - zostały poprzedzone ustaleniami faktycznymi z których wynikało, że w rozdziale 1 umowy nr (...) , zatytułowanym „postanowienia wstępne” zamieszczony został § 4 zatytułowany „cena kontraktowa”. W § 4 ust. 1 postanowiono, że cena kontraktowa za pełne wykonanie zadania inwestycyjnego obejmować będzie następujące pozycje: 1) wynagrodzenie stałe w ryczałtowej kwocie 5.800.000 zł netto, płatne w następujący sposób: a) w równych miesięcznych częściach w kwocie 200.000 zł netto, łącznie do kwoty 2.800.000 zł netto, jednakże pod warunkiem realizacji zadania zgodnie z założonym harmonogramem; b) kwota 3.000.000 zł netto wypłacana będzie on proporcjonalnie do rzeczywistego stanu zaawansowania prac, za okresy miesięczne, na podstawie protokołów stanu zaawansowania robót sporządzonych i podpisanych przez upoważnionego przedstawiciela zamawiającego przez cały czas trwania zadania, poszczególne części wynagrodzenia z lit. a i lit. b będą płatne w okresie 21 dni od wystawienia faktury przez wykonawcę; 2) wynagrodzenie kosztorysowe za roboty i dostawy niezbędne do wykonania zadania określone w załączniku nr 7, nieobejmujące marży wykonawcy. Z kolei w rozdziale 9 zatytułowanym „odstąpienie od umowy”, w § 1 ust. 6 postanowiono, że w przypadku odstąpienia przez zamawiającego od umowy z innych przyczyn niż wymienione w ust. 1 § 1 rozdziału 9, zamawiający zobowiązany będzie do zapłaty wykonawcy wynagrodzenia za roboty i dostawy zrealizowane do dnia odstąpienia, a także za roboty i dostawy jeszcze niezrealizowane oraz kary umowne i ewentualne odszkodowania, w zakresie w jakim wykonawca już poniósł ich koszty bądź jest bezwzględnie zobowiązany do ich pokrycia; ponadto zamawiający zapłaci wykonawcy ekwiwalent wynagrodzenia opisanego w rozdziale 1 (postanowienia wstępne) § 4 ust.1 ppkt 1 lit. a, pro rata do czasu między datą podpisania umowy a datą rozwiązania umowy i części wynagrodzenia opisanego w rozdziale 1 (postanowienia wstępne) § 4 ust.1 ppkt 1 lit. b powyżej, pro rata do czasu między datą podpisania umowy a datą rozwiązania umowy, przy stawce za 1 miesiąc wynoszącej 215.000 zł netto (3.000.000 zł dzielone na 14 miesięcy); zapłata zostanie dokonana najpóźniej na pisemne żądanie wykonawcy, w terminie siedmiu dni od daty zgłoszenia takiego żądania zamawiającemu. Pismami z 4 listopada 2011 r. oraz z 18 listopada 2011 r. spółka (...) wezwała do zapłaty kwoty 1.113.000 zł wyliczonej w związku z tym, że zgodnie z umową wszystkie roboty miały być zakończone do 23 sierpnia 2010 r., natomiast do 23 listopada 2010 r. zakład produkcji miał osiągnąć swoją pełną moc. Okres realizacji inwestycji przedłużył się w stosunku do pierwotnie zakładanego terminu o ponad 5 miesięcy, spółka zażądała więc kwoty odpowiadającej miesięcznemu wynagrodzeniu, określonemu co do wysokości na podstawie rozdziału 1 § 4 ust. 1 pkt 1a umowy. Oceniając zasadność żądania zapłaty za prace podstawowe i dodatkowe Sąd na wstępie rozważań odniósł się do otwarcia przyspieszonego postępowania układowego pozwanej. Wskazał, że postanowieniem z 1 lutego 2019 r. w sprawie VII Gr 1/19 Sąd Rejonowy w Koszalinie otworzył przyspieszone postępowanie układowe w celu zawarcia układu częściowego (...) sp. z o.o. w W. ustalając, że kryteria wyodrębnienia wierzycieli objętych układem częściowym są zgodne z prawem. Zaznaczył, że układem objęta ma być tylko część wierzytelności (...) sp. z o.o. , wierzytelność spółki (...) , jako sporna, do układu nie jest przewidziana. W ocenie Sądy wszczęcie tego postępowania pozostawało więc bez wpływu na rozpoznanie niniejszej sprawy. Sąd zauważył również, że z uwagi na to, iż wobec pozwanej wszczęto przyspieszone postępowanie układowe, nadzorca sądowy nie posiada tytułu do przystąpienia do postępowań cywilnych w charakterze interwenienta ubocznego. Powyższe wywodzi się w doktrynie na gruncie art. 258 ustawy prawo restrukturyzacyjne, zgodnie z którym w postępowaniu przyspieszonym: „Dłużnik niezwłocznie informuje nadzorcę sądowego o postępowaniach sądowych, administracyjnych, sądowoadministracyjnych i przed sądami polubownymi, dotyczących masy układowej, prowadzonych na rzecz lub przeciwko dłużnikowi. W sprawach tych uznanie roszczenia, zrzeczenie się roszczenia, zawarcie ugody lub przyznanie okoliczności istotnych dla sprawy przez dłużnika bez zgody nadzorcy sądowego nie wywiera skutków prawnych”. Odmienną regulację ustawa wprowadza w przypadku nieprzyspieszonego postępowania restrukturyzacyjnego (art. 277 ust. 1 i 2) stanowiąc, że nadzorca sądowy wstępuje z mocy prawa do postępowań sądowych dotyczących masy układowej, przy czym w sprawach cywilnych nadzorca sądowy ma uprawnienia interwenienta ubocznego. Sąd zważył, że podstawę prawną roszczenia powódki w zakresie zapłaty za prace podstawowe i dodatkowe w wysokości 4.611.188,85 zł (1.427.262,36 zł z faktury nr (...) , 731.676,39 zł z faktury nr (...) , 2.452.250,10 zł z faktury nr (...) ) stanowi art. 647 k.c. Sąd zaznaczył, że niesporny jest fakt, iż strony zawarły umowę o roboty budowlane z 20 maja 2008 r., której przedmiotem było wykonanie zadania inwestycyjnego – kompleksowej realizacji przedsięwzięcia inwestycyjnego, jakim było wybudowanie, dostawa urządzeń i wyposażenia, montaż na miejscu budowy, uruchomienie, ruch próbny i przekazanie do eksploatacji Elektrociepłowni (...) , w ramach projektu inwestycyjnego pod nazwą „Uruchomienie produkcji energii ekologicznych z odnawialnych źródeł energii” w W. . W ramach zadania powódka (wykonawca) zobowiązała się wykonać dla pozwanej (inwestora) 42 obiekty wymienione w harmonogramie stanowiącym załącznik nr 2, składające się na przedmiot umowy. Sąd zauważył, że na rozprawie 12 lipca 2018 r. obie strony przyznały, że 42 obiekty wymienione w harmonogramie rzeczowym – załączniku nr 2 do umowy w dalszych zapisach umownych były przez nie określane jako „kluczowe elementy prac”. Aneksem nr (...) strony przesunęły dokonanie odbioru końcowego zadania inwestycyjnego na 23 sierpnia 2010 r. Współpraca stron zakończyła się 13 maja 2011 r., kiedy to pozwana złożyła powódce oświadczenie, doręczone tego dnia o godz. 8 02 . Pozwana oświadczyła, że na podstawie punktu 9 (właściwie rozdziału 9) § 1 ust. 1 pkt 4 umowy nr (...) odstępuje od umowy powołując się na to, że 9 listopada 2010 r. skierowała do powódki pismo wzywające do usunięcia szeregu ponad 30-dniowych opóźnień w realizacji kluczowych elementów prac określonych w załączniku nr 2 do umowy (Harmonogramie rzeczowym) i wyznaczające termin do 22 listopada 2010 r. na zakończenie wszystkich wymienionych w piśmie z 9 listopada 2010 r. prac. Sąd wyjaśnił, że zdaniem pozwanej stosunek umowny ustał w wyniku złożonego przez nią oświadczenia o odstąpieniu od umowy z 13 maja 2011 r. Powódka z kolei uważała, że w tym dniu nastąpiło bezprawne zerwanie współpracy przez pozwaną, stosunek umowny miałby natomiast ustać w wyniku oświadczenia o odstąpieniu od umowy złożonego przez powódkę i datowanego na 20 maja 2011 r. Sąd zwrócił uwagę, że między stronami nie było więc sporu co do tego, że stosunek umowny ustał ostatecznie w maju 2011 r. Strony zakończyły współpracę, powódka opuściła plac budowy. W pierwszej kolejności Sąd rozważył, czy chronologicznie pierwsze odstąpienie od umowy, dokonane przez pozwaną, było skuteczne. Zaznaczył, że powódka podważała skuteczność tego odstąpienia na dwóch płaszczyznach: - na płaszczyźnie prawnej – wskazując, że skorzystanie z umownego prawa odstąpienia możliwe jest tylko wtedy, gdy umowa zawiera ważną klauzulę umownego prawa odstąpienia, sporządzoną zgodnie z wymogami zawartymi w art. 492 k.c. , tymczasem łącząca strony umowa z 20 maja 2008 r. nie zawiera terminu na złożenie oświadczenia o odstąpieniu, tym samym klauzula ta – zdaniem powódki – jest nieważna, a oświadczenie pozwanej nieskuteczne (por. uzasadnienie pozwu); - na płaszczyźnie faktów – wskazując, że nie jest prawdą, iż powódka nie ukończyła większości obiektów, wszystkie obiekty zostały bowiem ukończone z wyjątkiem tych, gdzie pojawiły się trudności spowodowane przez pozwaną bądź jej projektantów (por. uzasadnienie pozwu oraz pisma procesowego powódki z 8 lutego 2012 r., odnoszącego się do odpowiedzi na pozew). W ocenie Sądu I instancji argumenty prawne okazały się nieuzasadnione. Sąd podzielił pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z 19 czerwca 2009 r., w sprawie V CSK 454/08, gdzie wskazano, iż „odstąpienie od umowy na podstawie art. 492 k.c. jest możliwe również wtedy, gdy strony w umowie zawarły postanowienia, z których w drodze wykładni da się ustalić, że termin wykonania został określony ściśle, a na wypadek jego niedotrzymania druga strona może od umowy odstąpić”. Aby powstały warunki dla zastosowania art. 492 k.c. muszą być spełnione przynajmniej dwie przesłanki: po pierwsze, termin spełnienia świadczenia przez jedną stronę umowy wzajemnej musi być ściśle określony i po drugie – w umowie musi znaleźć się postanowienie, z którego wynika, że w razie przekroczenia tego terminu, druga strona będzie mogła odstąpić od umowy. Możliwość powoływania się na art. 492 k.c. będzie oczywista, gdy w umowie stron znajdzie się postanowienie, z którego jednoznacznie wynikać będzie, że w razie zwłoki jednej ze stron w spełnieniu świadczenia w terminie ściśle określonym druga będzie uprawniona do odstąpienia od umowy bez konieczności wyznaczania dodatkowego terminu. O ile umowa nie zawiera tak precyzyjnego postanowienia, należy wobec tego ustalić, czy jej postanowienia pozwalają na stwierdzenie, że stronie, na podstawie art. 492 k.c. przysługuje uprawnienie do odstąpienia od tej umowy w określonym terminie. Sąd zaznaczył, że w rozpoznawanej sprawie w rozdziale 9 postanowiono, że zamawiający może odstąpić od umowy, gdy zwłoka wykonawcy w realizacji kluczowych elementów prac, o których mowa w harmonogramie rzeczowym realizacji, stanowiącym załącznik nr 2 do umowy, w tym w zakończeniu zadania inwestycyjnego, przekroczy 30 dni, a wykonawca nie usunął opóźnienia w wyznaczonym przez zamawiającego terminie. Dalej zapisano, że: „zamawiający nie będzie uprawniony do skorzystania z prawa odstąpienia od niniejszej umowy z powodu okoliczności określonych w niniejszym ust. 1 ppkt 1 oraz 4 po ustaniu tych okoliczności”. Sąd wskazał, że z powyższych zapisów wprost wynika termin, w przeciągu którego zamawiający może wykonać uprawnienie do odstąpienia od umowy: początek tego terminu wyznacza dla każdego obiektu trzydziesty dzień po upływie terminu zakończenia zadania inwestycyjnego wskazany w załączniku nr 2 do umowy (w harmonogramie), zaś koniec tego terminu wyznacza zdarzenie polegające na ustaniu przesłanki będącej podstawą odstąpienia, tj. zwłoki wykonawcy w realizacji kluczowych elementów prac. Termin zakończenia zadania inwestycyjnego ostatecznie strony ustaliły na 23 sierpnia 2010 r., pozwana złożyła oświadczenie o odstąpieniu 13 maja 2011 r., a więc po upływie wskazanych wyżej 30 dni. Tym samym za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut powódki formułowany na płaszczyźnie prawnej. Kolejno Sąd rozważył spór na płaszczyźnie faktu, a więc to, czy powódka na dzień odstąpienia (13 maja 2011 r.) pozostawała w zwłoce w realizacji kluczowych elementów prac. Zaznaczył, że na rozprawie 12 lipca 2018 r. obie strony przyznały, iż pod pojęciem „kluczowych elementów prac” rozumiały obiekty wymienione w harmonogramie rzeczowym – załączniku nr 2 do umowy. Wskazał, że kluczowych elementów prac było 42, faktycznie obiektów było jednak więcej (poszczególne obiekty składały się bowiem z podobiektów, podlegających osobnym odbiorom). Sąd zważył, że strona pozwana wywodziła w odpowiedzi na pozew, że w umownie określonym terminie powódka nie ukończyła 40 z 48 obiektów (w piśmie pozwanej z 13 maja 2011 r. zatytułowanym „odstąpienie od umowy” wymieniono z kolei 18 nieukończonych obiektów, wyliczenie tych obiektów poprzedzone zostało jednakże zwrotem „m.in.”). Dalej pozwana wskazywała, że twierdzenia i argumenty powódki przedstawione w pozwie dotyczące przyczyn powstania opóźnienia, które miałyby leżeć po stronie pozwanej, dotyczyły jedynie 6 obiektów, a co do pozostałych nieukończonych obiektów powódka nie przedstawiła w pozwie żadnych twierdzeń ani dowodów, które wskazywałyby na to, że powódka nie ukończyła ich z przyczyn leżących po stronie pozwanej. Sąd wyjaśnił, że pierwszoplanowy spór między stronami koncentrował się wokół tego, czy powódka nie przedstawiła do odbioru zdecydowanej liczby będących przedmiotem nowych obiektów (zdaniem pozwanej 40 z 48, do których pozwana zalicza również podobiekty), czy też (jak ostatecznie twierdzi powódka) nie przedstawiła do odbioru jedynie kilku obiektów – tych co, do których pozwana nie przedstawiła jej projektów, w oparciu o które powódka mogłaby realizować umowę. Zdaniem Sądu spór między stronami dotyczył zatem tego, czy kluczowe elementy pracy (42 obiekty wymienione w harmonogramie rzeczowym) zostały ukończone i przedstawione do odbioru. Nieukończenie i nieprzedstawienie do odbioru chociażby jednego obiektu uprawniało pozwaną do złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Sąd zaznaczył, że powódka nie udowodniła, że ukończyła i przedstawiła do odbioru wszystkie obiekty, z wyjątkiem tych kilku, co do których w pozwie wskazuje na przyczyny leżące po stronie pozwanej, związane przede wszystkim z nieprzedstawieniem dokumentacji projektowej [zarzuty takie powódka wiąże z nieprzekazaniem projektów dla 5 obiektów: OPI-4.8 (projekt technologiczny brykieciarni), (...) (projekt instalacji odprowadzania kondensatu z chłodnic spalin i projekt konstrukcji zawieszania big-bagów dla taśmociągów), (...) , (...) , (...) (projekty konstrukcji zawieszania big-bagów dla taśmociągów), oraz dodatkowo z nieprzekazaniem 13 zaktualizowanych projektów rurociągów wodnych i parowych, co może dotyczyć jedynie 3 obiektów oznaczonych jako: Sieci zewnętrzne wody pitnej WP, Sieci zewnętrzne wody technologicznej, WT Sieci zewnętrzne CO). Sąd wyjaśnił, że powódka nie powołała w pozwie dowodów potwierdzających odbiór wszystkich obiektów, które według jej twierdzeń miały zostać do odbioru przedstawione. Zaznaczył, że dowody powódki dotyczące tego, który z obiektów został jej zdaniem ukończony i przedstawiony do odbioru zostały powołane dopiero w piśmie procesowym z 8 lutego 2012 r., przy czym z treści tego pisma wynika, że stanowisko powódki (zmierzające do obalenia skuteczności oświadczenia pozwanej o odstąpieniu od umowy) w zakresie nieomówionych w pozwie obiektów opiera się nie o twierdzenia dotyczące leżących po stronie pozwanej przyczyn nieukończenia obiektów, ale o twierdzenia, zgodnie z którymi większość obiektów miałaby być przez powódkę ukończona w terminie. Sąd wyjaśnił, że twierdzenia i dowody powołane przez powódkę w piśmie procesowym z 8 lutego 2012 r. (dotyczące deklarowanego przez powódkę ukończenia nieomówionych w pozwie obiektów) zostały pominięte z uwagi na to, że powódka powołała je z uchybieniem terminu prekluzyjnego z art. 479 12 § 1 k.p.c. nie wykazując zarazem, że potrzeba powołania tych twierdzeń i dowodów powstała później niż w pozwie. Sąd I instancji uznał zatem, że powódka nie udowodniła tego, iż przedstawiła do odbioru większość objętych przedmiotem umowy obiektów. W ocenie Sądu powołane w piśmie procesowym powódki z 8 lutego 2012 r. dowody z dokumentów okazały się niewystarczające do wykazania, że powódka obiekty te ukończyła i przedstawiła do odbioru. Skoro spór między stronami dotyczy tego, czy kluczowe elementy pracy zostały ukończone i przedstawione do odbioru, w ocenie Sądu nie wystarczyły powołane przez powódkę dowody z dokumentów potwierdzające zgłoszenie tych obiektów do odbioru, w celu ustalenia, czy zgłoszone obiekty zostały ukończone, wymagane bowiem były wiadomości specjalne. Tymczasem Sąd zaznaczył, że powódka powołała w pozwie dowód z opinii biegłego zmierzający do wykazania zakresu prac wykonanych do 13 maja 2011 r., ale dowód ten dotyczył tylko prac wymienionych w załączniku A do pozwu (a więc prac, za które powódka wystawiła trzy objęte z żądaniem pozwu faktury). Powódka nie powołała natomiast dowodu z opinii biegłego w celu dokonania ustaleń, czy wszystkie obiekty, poza tymi, co do których powódka wskazuje na brak projektów wykonawczych, zostały ukończone i zgłoszone do odbioru. Sąd wyjaśnił, że nie dysponuje wiedzą specjalną, aby dokonać ustaleń faktycznych zmierzających do wykazania tych faktów w oparciu o dokumentację załączoną do umowy, dokumentację projektową, przeprowadzony w trybie zabezpieczenia dowodu z udziałem biegłego sądowego J. P. dowód z oględzin, a także spóźnione dowody powołane w piśmie procesowym powódki z 8 lutego 2012 r. Dowody te w ocenie Sądu winny być natomiast podstawą do zlecenia stosownej opinii biegłemu sądowemu, który wykorzystując wiedzę specjalną wskazałby, czy powódka sporne obiekty wykonała i przedstawiła do odbioru. Powódka takiego dowodu jednak nie powołała. Sąd uznał, że nieukończenie i nieprzedstawienie do odbioru chociażby jednego obiektu uprawniało pozwaną do złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Sąd wskazał, że powódka nie udowodniła, że ukończyła i przedstawiła do odbioru wszystkie obiekty, z wyjątkiem tych kilku, co do których w pozwie wskazuje na przyczyny leżące po stronie pozwanej, związane przede wszystkim z nieprzedstawieniem dokumentacji projektowej. Wobec powyższego Sąd uznał oświadczenie pozwanej o odstąpieniu od umowy za skuteczne, wskazując, że powódka nie wykazała bowiem (w oparciu o dowody powołane w pozwie), że do 23 sierpnia 2010 r. ukończyła i przedstawiła do odbioru te obiekty, co do których sama powódka nie wypowiada się, w szczególności nie wykazała, iż obiekty te miałyby być nie ukończone z przyczyn leżących po stronie pozwanej. Sąd podkreślił, że powódka winna wykazać nie tyle fakt przedstawienia tych obiektów do odbioru, ale fakt ich ukończenia. Zdaniem Sądu faktu tego nie można dowieść inaczej niż za pomocą dowodu z opinii biegłego sądowego. Powódka nie powołała dowodu z opinii biegłego w celu wykazania, że ukończyła wszystkie obiekty z wyjątkiem tych, co do których podnosi, że ich nieukończenie nastąpiło z przyczyn leżących po stronie pozwanej. Sąd ustalił, że oświadczenie pozwanej o odstąpieniu umowy zostało poprzedzone – zgodnie z wymogiem określonym umową – pismem z 9 listopada 2010 r. wzywającym powódkę do usunięcia szeregu ponad 30-dniowych opóźnień w realizacji kluczowych elementów prac określonych w załączniku nr 2 do umowy (harmonogramie rzeczowym). Powódka wskazanych w tym piśmie opóźnień nie usunęła do dnia odstąpienia. Ostatecznie wykazane zostały wszystkie przesłanki odstąpienia przez pozwaną od umowy, opisane w rozdziale 9 § 1 ust. 1 pkt 4 umowy. Przyjąć więc trzeba, że odstąpienie od umowy zostało przez pozwaną dokonane skutecznie. Zasadność odstąpienia przez pozwaną od umowy nie oznacza jednak automatycznie, że pozwana prawidłowo naliczyła karę umowną za odstąpienie od umowy (to jest na podstawie zapisów rozdziału 9 § 1 ust. 3 umowy). Sąd podkreślił, że pozwana naliczyła powódce dwojakiego rodzaju kary umowne, przy czym pierwsze było naliczenie kary umownej na podstawie rozdziału 6 § 1 ust. 1 pkt 1 ppkt 1 w zw. z § 1 ust. 4 umowy (w brzmieniu określonym § 4 ust. 1 aneksu nr (...) ), drugie (dokonane pismem doręczonym tego samego dnia) było naliczenie kary umownej na podstawie rozdziału 9 § 1 ust 3 w zw. z § 1 ust 1 pkt 4 umowy. Analiza zapisów łączącej strony umowy pozwalała zdaniem Sądu przyjąć, że skuteczne jest tylko naliczenie tej pierwszej kary umownej, w takim stanie faktycznym, jaki zaistniał, naliczenie chronologicznie drugiej kary, naliczonej za odstąpienie od umowy na podstawie postanowień rozdziału 9 § 1 ust. 3, byłoby bowiem dwukrotnym obciążeniem powódki karą umowną za ten sam rodzaj nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego. Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 483 § 1 k.c. można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). W jego ocenie kara umowna mogła być więc zastrzeżona wyłącznie za nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że co do zasady zastrzeżenie kary umownej za sam fakt odstąpienia od umowy jest dopuszczalne, musi być jednakże powiązane z jakimkolwiek przejawem naruszenia zobowiązania o charakterze niepieniężnym. Sąd zaznaczył, że nie jest możliwe zastrzeżenie kary umownej za samo zdarzenie prawne w postaci odstąpienia lub wypowiedzenia umowy przez wierzyciela, niezależnie od tego, czy byłoby ono powiązane z faktycznym przejawem naruszenia zobowiązania przez dłużnika. Nie można też traktować takiego zastrzeżenia jako ważnego określenia kary o charakterze sui generis, innego niż kara umowna. Sąd zaznaczył, że strony przewidziały karę umowną w zmienionym aneksem nr 9 rozdziale 6 umowy, oraz w rozdziale 9 umowy. Sąd dostrzegł, że kara z rozdziału 6 została przewidziana za konkretny rodzaj nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego po stronie powódki: za zwłokę w odbiorze końcowym zadania inwestycyjnego, przekraczającą 30 dni (okres karencji). Dodał on, że wysokość tej kary określono jako 55.900 zł netto łącznie w ciągu pierwszych 7 dni po upływie okresu karencji, a po siedmiodniowym terminie 111.800 zł netto za każdy kolejny dzień zwłoki. Zarazem jednak w § 1 ust. 4 rozdziału 6 strony postanowiły, że łączna kwota kar umownych płatnych przez wykonawcę, określonych w niniejszym § 1, nie przekroczy kwoty 10.755.000 zł netto. Pozwana naliczyła karę w tej właśnie zryczałtowanej wysokości wynoszącej 10.755.000 zł. Kwota ta stanowi określoną przez strony maksymalną wysokość kary (umownie przez strony zmiarkowaną). W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy przysługująca pozwanej kara (bez umownego miarkowania) wyrażałaby się kwotą znacznie wyższą (55.900 zł netto za pierwsze 7 dni liczone od 24 sierpnia 2010 r. plus 111.800 zł za każdy kolejny dzień, do 13 maja 2011 r.). W cenie Sadu zasadnie pozwana naliczyła karę (chronologicznie pierwszą) z rozdziału 6 umowy, w zmiarkowanej wysokości, jak już bowiem wyjaśniono wyżej, powódka pozostawała w zwłoce z oddaniem znacznej części obiektów objętych umową, a zwłoka ta przekraczała 30 dni. Naliczona jako chronologicznie druga kara, z rozdziału 9, została z kolei przewidziana za odstąpienie od umowy, w zryczałtowanej wysokości 8.600.000 zł netto, niezależnie od tego, jaka była przyczyną odstąpienia od umowy (w rozdziale 9 § 1 ust. 1 przewidziano 4 przypadki, w których zamawiający mógł odstąpić od umowy, za odstąpienie w każdym z tych 4 przypadków przewidziano karę w wysokości 8.600.000 zł). Sąd wspomniał, że w doktrynie i orzecznictwie dopuszcza się zastrzeżenie kary umownej za sam fakt odstąpienia od umowy, co jednakże musi być powiązane z jakimkolwiek przejawem naruszenia zobowiązania o charakterze niepieniężnym. Zaznaczył, że pozwana odstąpiła od umowy na podstawie rozdziału 9 § 1 ust. 1 pkt 4, a więc za zwłokę wykonawcy w realizacji kluczowych elementów prac, o których mowa w harmonogramie rzeczowym realizacji, stanowiącym załącznik nr 2 do umowy (w tym w zakończeniu zadania inwestycyjnego) przekraczającą 30 dni, w sytuacji gdy wykonawca nie usunął opóźnienia w wyznaczonym przez zamawiającego na piśmie rozsądnym terminie. Analiza zapisów łączącej strony umowy w ocenie Sądu wskazywała na to, że mogą wystąpić przypadki, kiedy to samo nienależyte wykonanie zobowiązania przez powódkę zgodnie z literalnym brzmieniem umowy będzie podstawą do naliczenia kary umownej z rozdziału 6 i kary umownej z rozdziału 9 (w istocie taka właśnie sytuacja wystąpiła w rozpoznanej sprawie). Zdaniem Sądu przyjąć należało, że taka redakcja umowy, kiedy po stronie inwestora powstanie uprawnienie do naliczenia dwukrotnie kary umownej za ten sam rodzaj nienależytego wykonania zobowiązania, pozostaje w sprzeczności z właściwością (naturą) stosunku prawnego, jak również z zasadami współżycia społecznego. Sąd zaznaczył, że art. 353 1 k.c. wyraża fundamentalną zasadę prawa zobowiązań – wolność (swobodę) kształtowania stosunków umownych, zarazem jednak wymienia przesłanki ograniczające tą wolność, wśród których na pierwszym miejscu wskazuje właściwość (naturę) stosunku prawnego, dalej wymienia zaś zasady współżycia społecznego. Jeżeli strony zastrzegają w umowie o roboty budowlane karę umowną za zwłokę w oddaniu obiektu budowlanego (która w istocie jest zryczałtowanym odszkodowaniem za nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego), a co więcej – w przypadku powiązania tej kary z ilością dni zwłoki – dokonują umownego zmiarkowania wysokości tej kary do określonej kwoty, to w ocenie Sądu sprzeczne z naturą stosunku prawnego byłoby zastrzeżenie w umowie, że z tego samego tytułu zryczałtowana kara winna być naliczona dwukrotnie, po raz pierwszy za zwłokę, po raz drugi za odstąpienie od umowy z powodu zwłoki. Również za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego Sąd uznał dwukrotne karanie za ten sam rodzaj uchybienia. Dlatego też w ocenie Sądu przyjąć należało na gruncie rozpoznawanej sprawy, że łącząca strony umowa, w brzmieniu zmienionym aneksem nr (...) , pozostaje nieważna w takim zakresie, w jakim dopuszcza dwukrotne naliczenie kary umownej za ten sam rodzaj nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego (zwłokę w oddaniu obiektu budowlanego), z uwagi na to, że umowa jest w tej części sprzeczna z właściwością (naturą) stosunku prawnego (podstawą prawną nieważności umowy jest w tym przypadku art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 1 k.c. ), jak również umowa jest w tej części sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (podstawą prawną nieważności umowy jest w tym przypadku art. 58 § 2 k.c. ). Sąd I instancji uznał, że pozwana skutecznie naliczyła karę umowną jedynie na podstawie rozdziału 6 § 1 ust. 4 umowy (w brzmieniu określonym § 4 ust. 1 aneksu nr (...) ), z tytułu zwłoki powódki jako wykonawcy w odbiorze końcowym zadania inwestycyjnego przekraczającej 30 dni w wysokości 10.755.000 zł. Zarazem pozwana w piśmie z 13 maja 2011 r. wezwała powódkę do zapłaty tej kary w terminie do 17 maja 2011 r. Następnie pozwana złożyła dwa oświadczenia o potrąceniu: pismem datowanym na 7 listopada 2011 r. oraz pismem datowanym na 14 listopada 2011 r. Sąd zaznaczył, że aby doszło do potrącenia – w rozumieniu materialnoprawnym – powinny być spełnione dwa warunki: złożenie oświadczenia o potrąceniu ( art. 499 k.c. ), „stan potrącalności”, tj. dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, wierzytelności są jednorodzajowe, wymagalne i zaskarżalne ( art. 498 § 1 k.c. ). Oświadczenie woli o potrąceniu, jako że ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Oświadczenie woli o potrąceniu, o ile dotrze do adresata, to – przy założeniu, że wystąpił „stan potrącalności” – wywołuje skutek z art. 498 § 2 k.c. w postaci umorzenia przeciwstawnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Skutek ten następuje ex lege, a przez potrącenie wierzytelności umarzają się, a więc przestają istnieć. Sąd zaznaczył, że sprawie nie było sporu co do tego, że oba pisma zawierające oświadczenie o potrąceniu dotarły do powódki przed złożeniem pozwu w niniejszej sprawie. W pismach tych pozwana przedstawiła do potrącenia dwie wierzytelności z tytułu kary umownej: karę umowną naliczoną w wysokości 10.755.000 zł (na podstawie rozdziału 6 umowy) oraz karę umowną naliczoną w wysokości 8.600.000 zł (na podstawie rozdziału 9 umowy), co łącznie daje 19.355.000 zł. Sąd wyjaśnił, że po stronie pozwanej powstała jedynie wierzytelność z tytułu kary umownej w wysokości 10.755.000 zł, tym samym przyjął, że oświadczenie pozwanej mogło dotyczyć jedynie przysługujące jej wierzytelności w wysokości 10.755.000 zł. Sąd wyjaśnił również, że wierzytelność pozwanej z tytułu kary umownej do kwoty 5.957.550 zł została zaspokojona z gwarancji ubezpieczeniowej nr (...) . Tym samym kwota wierzytelności przysługującej pozwanej z tytułu kary umownej w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu wyrażała się różnicą między kwotą 10.755.000 zł i kwotą 5.957.550 zł, a więc wynosiła 4.797.450 zł (zgodnie z wezwaniem do zapłaty kwota kary umownej z tego tytułu była płatna z dniem 17 maja 2011 r. – art. 455 k.c. ). Pozwana w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu posiadała więc tylko jedną wierzytelność, w wysokości 4.797.450 zł, i przedstawiła ją do potrącenia z trzema wierzytelnościami powódki, z trzech faktur (objętych żądaniem pozwu) w łącznej kwocie 4.611.188,85 zł. Sąd zważył, że jeżeli potrącający ma jedną wierzytelność potrącalną z kilkoma wierzytelnościami drugiej strony i zarazem nie wskazał, z którą z nich chce dokonać potrącenia, wówczas art. 503 k.c. nakazuje stosować odpowiednio przepisy o zaliczeniu zapłaty ( art. 451 k.c. ). Ponadto zaznaczył, że brak w treści oświadczenia o potrąceniu precyzyjnego wskazania wierzytelności nie zawsze powoduje bezskuteczność tego oświadczenia, należy bowiem mieć na uwadze zasady wykładni oświadczeń woli ( art. 65 § 1 k.c. ), w szczególności z okoliczności, w których oświadczenie zostało złożone, może wynikać, które wierzytelności były objęte zamiarem potrącającego. Tym samym w danej sytuacji treść oświadczenia woli potrącającego mogą uzupełnić przepisy ustawowe dotyczące zaliczenia zapłaty (tj. art. 451 w zw. z art. 503 k.c. ), może być też konieczne – w przypadku niedostatecznej precyzji oświadczenia woli o potrąceniu – ustalenie w drodze wykładni oświadczenia woli stosownie do art. 65 § 1 k.c. , która wierzytelność potrącana jest z którym długiem. Sąd wskazał, że oświadczenie pozwanej o potrąceniu przysługującej jej wierzytelności w wysokości 4.797.450 zł z tytułu kary umownej dotyczy trzech wierzytelności powódki, a z oświadczeń woli pozwanej wynika, że przyjęła ona następującą kolejność potrącenia: 1) wierzytelność powódki z faktury (...) ; 2) wierzytelność powódki z faktury (...) ; 3) wierzytelność powódki z faktury (...) . Łączna suma wierzytelności powódki z tych trzech faktur wynosi 4.611.188,85 zł, tym samym nawet gdyby wierzytelności powódki istniały w kwotach objętych fakturami, w wyniku potrącenia dokonanego przez pozwaną uległyby umorzeniu w całości. Sąd wyjaśnił, że oświadczenia pozwanej datowane na 2 listopada 2011 r. i 14 listopada 2011 r. zatytułowane zostały „warunkowe oświadczenie o potrąceniu”. Podzielił on pogląd, że ze względu na swój charakter polegające na jednostronnej ingerencji w sferę prawną innej strony oświadczenie o potrąceniu nie może być złożone pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu, po złożeniu zaś drugiej stronie staje się nieodwołalne ( art. 61 zd. 2 k.c. ). Oświadczenia woli pozwanej datowane na 2 listopada 2011 r. i 14 listopada 2011 r. nie zostały jednak złożone pod warunkiem w rozumieniu art. 89 k.c. Sąd zauważył, że w orzecznictwie i doktrynie dostrzega się możliwość tworzenia tzw. ewentualnego zarzutu potrącenia, którego dopuszczalność jest akceptowana. Polega on na tym, że pozwana nie twierdzi, że wierzytelność powoda została umorzona przez potrącenie, ponieważ potrącenia nie dokonał i na razie nie dokonuje; pozwana zaprzecza istnieniu dochodzonej w procesie sądowym wierzytelności z innych względów (faktycznych lub prawnych) wskazując zarazem, że gdyby jednak sąd nie podzielił oceny pozwanego co do braku zasadności roszczenia powoda, pozwana wnosi o oddalenie powództwa ze względu na umorzenie wierzytelności przez potrącenie. W razie kwestionowania zarzutu przez powoda ocena przesłanek potrącenia powinna przebiegać tak samo, jak przy zwykłym zarzucie potrącenia. Sąd zaznaczył, że taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, wola pozwanej dokonania ewentualnego potrącenia została wprost wymieniona w treści obu oświadczeń, w których pozwana w pierwszym rzędzie podniosła, że roszczenia powódki z faktur nie przysługują jej (z wyjątkiem części uznanej) z uwagi na to, że prace bądź to nie zostały przez powódkę wykonane w całości, bądź to zostały wykonane nienależycie, bądź to faktury zostały wystawione przedwcześnie, zarazem jednak pozwana wskazuje, że na wypadek, gdyby w dniu składania oświadczenia o potrąceniu roszczenia wynikające z faktury były jednak wymagalne, pozwana niniejszym składa „warunkowe oświadczenie o potrąceniu”, które wywoła skutek prawny wyłącznie w przypadku, gdyby roszczenia objęte fakturami były w dniu złożenia niniejszego oświadczenia wymagalne, a pozwanej nie przysługiwałoby w tym dniu prawo do powstrzymania się od zapłaty w wymienionych roszczeń. Z uwagi na to, że pozwanej przysługiwało roszczenie z tytułu kary umownej w wysokości 4.797.450 zł wszystkie wierzytelności powódki objęte żądaniem pozwu (w żądanej łącznie kwocie 4.611.188,85 zł), o ile powstały i są wymagalne, w całości uległy umorzeniu. Powyższe w ocenie Sądu uzasadniało oddalenie powództwa do kwoty 4.611.188,85 zł. Uzupełniająco Sąd dodał, że wysokość roszczeń powódki z tytułu wynagrodzenia za prace dodatkowe ustalona została w toku niniejszego procesu za pomocą dowodu z opinii instytutu – Politechniki (...) . Za pomocą tego dowodu ustalono, że wprawdzie po stronie powódki powstały wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za zapłatę prac dodatkowych, są one jednak niższe od kwot wskazanych w dwóch fakturach wystawionych z tego tytułu. Wynika to stąd, że nie wszystkie prace objęte fakturami wystawionymi za roboty dodatkowe mieściły się w podstawowym zakresie umowy (innymi słowy część tych prac miała być wykonana w ramach ryczałtowego wynagrodzenia). W przypadku faktury o numerze (...) (faktura za prace dodatkowe) jedynie część spornych robót objętych załącznikami do faktury stanowi prace nieobjęte umową i tym samym dodatkowe – w sumie wartość spornych robót dodatkowych, określonych fakturą (...) , wynosi 223.275,90 zł netto (274.629,35 zł z podatkiem VAT). Wartość prac uznanych przez pozwaną za dodatkowe z tej faktury wynosi z kolei 421.440,66 zł. Jedynie do sumy tych kwot (696.070,02 zł) roszczenie powódki z tej faktury można uznać za uzasadnione co do wysokości. W przypadku faktury o numerze (...) (faktura za prace dodatkowe) również jedynie część spornych robót objętych załącznikami do faktury stanowi prace nieobjęte umową i tym samym dodatkowe – w sumie wartość spornych robót dodatkowych, określonych fakturą (...) , wynosi 1.636.479,61 zł netto (2.012.869,92 zł z podatkiem VAT). Wartość prac uznanych przez pozwaną za dodatkowe z tej faktury wynosi z kolei 153.350,84 zł. Jedynie do sumy tych kwot (2.166.220,76 zł) roszczenie powódki z tej faktury można uznać za uzasadnione co do wysokości. Sąd Okręgowy wskazał, że roszczenie powódki o zapłatę wynagrodzenia za prace podstawowe i prace w dodatkowe podlegało oddaleniu w całości, niezależnie bowiem od wysokości roszczenia powódki z tego tytułu, pozwana dokonała ewentualnego potrącenia wierzytelności z tytułu kary umownej naliczonej na podstawie zapisów rozdziału 6 umowy w kwocie wyższej, niż suma trzech roszczeń powódki z faktur VAT o numerach (...) , wystawionych za prace dodatkowe i za prace podstawowe. Tym samym wierzytelności powódki z faktur o numerach (...) , nawet jeżeli powstały, uległy umorzeniu w wyniku oświadczenia o potrąceniu dokonanego przed procesem. Dokonując oceny prawnej w zakresie żądania kary umownej naliczonej przez powódkę Sąd zaznaczył, że domagała się ona od pozwanej zapłaty kwoty 3.573.000 zł z tytułu kary umownej, naliczonej na podstawie rozdziału 6 § 1 ust. 3 umowy (w brzmieniu określonym § 4 ust. 1 aneksu nr (...) ) za opóźnienia w prowadzeniu prac wskutek niedostarczenia przez pozwaną dokumentacji projektowej – za 270 dni opóźnień obejmujących okres od 24 sierpnia 2010 r. do 20 maja 2011 r., według stawki po 13.100 zł za każdy dzień opóźnienia – z zachowaniem postanowień rozdziału 6 § 1 ust. 2 aneksu nr (...) . Sąd Okręgowy uznał, że podstawę prawną roszczenia powódki stanowi zatem art. 483 k.c. , zgodnie z którym: można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Przesłanki odpowiedzialności dłużnika opartej na normie odczytywanej ze wskazanego przepisu uzupełnić trzeba odpowiednimi przesłankami wskazanymi w art. 471 k.c. , który jest przepisem ogólnym regulującym odpowiedzialność według reżimu kontraktowego. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Norma odczytywana z art. 471 k.c. wymaga dla ustalenia odpowiedzialności dłużnika spełnienia łącznie trzech przesłanek: po pierwsze – dłużnik nie wykonał lub nienależycie wykonał zobowiązanie, po drugie – powstała szkoda po stronie wierzyciela i wreszcie po trzecie (stosownie do 361 § 1 k.c. ) – między niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania przez dłużnika a powstaniem szkody po stronie wierzyciela zachodzi adekwatny związek przyczynowy, a zatem szkoda jest następstwem niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez dłużnika. Ciężar udowodnienia, że te trzy przesłanki zostały spełnione zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu z art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. spoczywa na wierzycielu. Z uwagi na zakres ciążących na wierzycielu obowiązków dowodowych w przypadku odpowiedzialności kontraktowej na zasadach ogólnych, zastrzeżenie kary umownej z art. 483 § 1 k.c. określa się często jako zryczałtowane odszkodowanie (z uwagi na art. 484 § 1 k.c. ). W takim bowiem przypadku strony w umowie same ustalają, że jeżeli dojdzie do określonego w umowie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego, to dłużnik poniesie odpowiedzialność w zryczałtowanej – z góry określonej – kwocie. Tym samym w przypadku dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu kary umownej wierzyciel musi jedynie udowodnić, że zawarł z dłużnikiem umowę, w której zastrzeżono karę umowną na wypadek danego rodzaju niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego, oraz że do tego niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego doszło. Nie ma natomiast obowiązku wykazywania rozmiaru poniesionej szkody. Dłużnik natomiast nadal może się bronić poprzez wykazanie, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego nastąpiło wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności, jak również może podnieść zarzut miarkowania kary umownej na podstawie art. 484 § 2 k.c. , przy czym wówczas to na dłużniku spoczywa ciężar udowodnienia, że wykonał zobowiązanie w znacznej części bądź też że kara umowna jest rażąco wygórowana. Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd wskazał, iż pierwsza z przesłanek odpowiedzialności z tytułu kary umownej (a zatem jej zastrzeżenie w umowie za nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego) była niesporna. Kara umowna, na którą powołuje się powódka, została zastrzeżona w rozdziale 6 § 1 ust. 3 umowy (w brzmieniu nadanym § 4 ust. 1 aneksu nr (...) ), gdzie postanowiono, że zamawiający zapłaci wykonawcy karę umowną za spowodowanie opóźnienia w prowadzeniu prac (obejmującą w szczególności opóźnienie projektanta w wykonaniu i przekazaniu dokumentacji technicznej dotyczącej prac) w wysokości 13.100 zł netto za każdy dzień, o który z tego powodu przedłuży się realizacja zadania inwestycyjnego. Zarazem strony podpisując aneks nr (...) z 14 czerwca 2010 r. postanowiły w § 1 ust. 2 aneksu, że wykonawcy nie będzie przysługiwać roszczenie o zapłatę kary umownej przewidzianej w rozdziale 6 § 1 ust. 3 umowy za okres do 23 sierpnia 2010 r., jednakże z tym zastrzeżeniem, że gdyby termin dokonania odbioru końcowego zadania inwestycyjnego opóźnił się z przyczyn dotyczących zamawiającego, to wówczas wykonawca będzie mógł zażądać kary umownej (o której mowa w rozdziale 6 § 1 ust. 3 umowy) za każdy dzień, o który przedłuży się z tego powodu odbiór zadania inwestycyjnego, licząc od 23 sierpnia 2010 r. Sąd zaznaczył, że niesporny był fakt, iż odbiór zadania inwestycyjnego 23 sierpnia 2010 r. nie nastąpił. Wskazał, że powódka – aby wykazać zasadność roszczenia z tytułu kary umownej – winna była udowodnić, że odbiór ten nie nastąpił z przyczyn dotyczących pozwanej, jak również to, że nienależyte wykonanie zobowiązania niepieniężnego przez pozwaną, za które zastrzeżona została kara umowna, a miało ono miało polegać na spowodowaniu opóźnienia w prowadzeniu prac przez powódkę – w szczególności poprzez nieprzekazywanie w terminie dokumentacji technicznej. Strony postanowiły dalej, że naliczenie kary umownej może nastąpić tylko w przypadku, gdy nienależyte wykonanie zobowiązania przez pozwaną (nieprzekazanie dokumentacji technicznej) spowoduje przedłużenie realizacji zadania inwestycyjnego, a więc tylko w przypadku, gdy z tej właśnie przyczyny zadanie będzie realizowane przez powódkę dłużej niż do 23 sierpnia 2010 r. Powódka winna więc udowodnić nie tylko to, że odbiór 23 sierpnia 2010 r. nie nastąpił z przyczyn dotyczących pozwanej, nie tylko fakt nieprzekazania dokumentacji technicznej przez pozwaną, ale też związek między nienależytym wykonaniem zobowiązania przez pozwaną, a przekroczeniem przez powódkę umownego terminu odbioru zadania inwestycyjnego. Z pisma powódki z 16 kwietnia 2011 r., poprzedzającego jej oświadczenie o odstąpieniu od umowy wynika, że powódka wiąże naliczenie kary umownej z nieprzekazaniem projektów dla 5 obiektów: (...) [projekt technologiczny brykieciarni], (...) [projekt instalacji odprowadzania kondensatu z chłodnic spalin i projekt konstrukcji zawieszania big-bagów dla taśmociągów], (...) , (...) , (...) [projekty konstrukcji zawieszania big-bagów dla taśmociągów], oraz dodatkowo z nieprzekazaniem 13 zaktualizowanych projektów rurociągów wodnych i parowych. Strona pozwana podkreślała w odpowiedzi na pozew, że postanowienia umowy wskazują na to, iż powódka nie mogła naliczyć kary umownej za samo nieterminowe przedłożenie jej projektów, karę można było bowiem naliczyć jedynie wówczas, gdyby nieterminowe złożenie projektów skutkowało w konkretnym przypadku opóźnieniem w prowadzeniu prac. Wówczas – jak akcentowała pozwana – możliwe byłoby naliczenie kary umownej za każdy dzień, o który z tego powodu przedłuży się realizacja zadania inwestycyjnego. Pozwana wskazywała również, że wykazanie tej okoliczności wymagało złożenia przez powódkę wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego. Sąd zgodził się, że stanowisko powódki, przedstawione w pozwie, całkowicie pomija aspekt powiązania możliwości naliczenia kary umownej ze skutkiem nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego przez pozwaną, jakim miałoby być przedłużenie się realizacji zadania inwestycyjnego z powodu niedostarczenia projektów przez pozwaną. Zdaniem Sądu powódka nie powołała na tę okoliczność żadnego dowodu, w szczególności dowodu z opinii biegłego sądowego, ograniczając się do powołania jako dowodu pisma z 16 maja 2011 r. z wymienionymi w nim zaniedbaniami pozwanej, polegającymi na nieprzedstawieniu 5 projektów dla poszczególnych obiektów oraz – dla kolejnych 3 obiektów – 13 projektów rurociągów wodnych i parowych. Z kolei w piśmie procesowym z 8 lutego 2012 r., w którym powódka odniosła się do odpowiedzi na pozew, zamieszczone zostało stwierdzenie, że zdaniem powódki jest oczywistym, że skoro dany projekt nie został przekazany do dnia odstąpienia od umowy, to powódka nie mogła wykonać objętych tym projektem elementów. Sąd zauważył jednak, że pozwana przeczy temu faktowi, iż powódka nie mogła wykonać spornych obiektów bez projektów, a fakt ten nie jest na tyle oczywisty, aby mógł być uznany za udowodniony jako powszechnie znany ( art. 228 k.p.c. ). Zdaniem Sądu zasadnie pozwana wywodzi, że wykazanie związku między nieprzekazaniem konkretnych wskazanych przez powódkę projektów, a przedłużeniem się realizacji zadania inwestycyjnego za okres po 23 sierpnia 2010 r., ze względu na skomplikowaną techniczną materię sporu wymagało wiadomości specjalnych, powódka zaś dowodu z opinii biegłego na tą okoliczność nie powołała. Sąd podał, że wiedzy specjalnej wymaga przede wszystkim stwierdzenie, czy projekty te w ogóle były potrzebne do ukończenia zadania. Pozwana temu faktowi przeczyła wskazując (w szczególności w odpowiedzi na pozew), że 13 projektów dla rurociągów to były projekty powykonawcze (fakt ten potwierdza tytulatura załączonych do pozwu 13 projektów – dowód nr 13), nie były więc w ogóle potrzebne do ukończenia zadania. Takie same argumenty pozwana przedstawiła dla pozostałych 5 projektów wskazując, że żaden z nich nie był wymagany i konieczny do zakończenia inwestycji (k. 6583 akt sprawy). W ocenie Sądu zasadnie pozwana wywodziła, że powódka nie wykazała zasadności naliczenia kary umownej wobec braku wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w celu wykazania związku między nieprzekazaniem wskazywanych przez powódkę konkretnych projektów, a przedłużeniem się realizacji zadania. W ocenie Sądu o tym, że okoliczność ta nie jest oczywista, jak to wskazuje powódka, świadczą chociażby zeznania powiązanego z powódką świadka Z. S. (kierownika kontraktu i przedstawiciela powódki), który zeznał m.in., że powódka nie otrzymała konstrukcji zawieszenia big-bagów, ale jednocześnie zakres umowy nie wskazywał na obowiązek wykonania tej konstrukcji. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że powódka nie udowodniła, iż zaistniały przesłanki uprawniające ją do naliczenia kary umownej zgodnie z rozdziałem 6 § 1 ust. 3 umowy (w brzmieniu określonym § 4 ust. 1 aneksu nr (...) ) i z zachowaniem § 1 ust. 2 aneksu nr (...) . W związku z odstąpieniem od umowy powódka (w przeciwieństwie do pozwanej) nie naliczyła żadnej kary umownej. Naliczona przez powódkę kara nie była bowiem powiązana ze złożonym z powódką oświadczeniem o odstąpieniu od umowy. Sąd wyjaśnił, że odstąpienie od umowy dokonane przez powódkę pismem z 20 maja 2011 r. pozostało bezskuteczne z uwagi na to, że wcześniej pozwana złożyła oświadczenie o odstąpieniu od umowy, które ten skutek wywołało. Odnosząc się do oceny prawnej w zakresie żądania odszkodowania związanego z realizacją gwarancji Sąd wyjaśnił, że powódka domagała się zapłaty odszkodowania za bezpodstawne – jej zdaniem – zaspokojenie się przez pozwaną z gwarancji ubezpieczeniowej w wysokości 6.099.651 zł z odsetkami od 7 listopada 2011 r. Na kwotę tę złożyły się: zapłacona przez powódkę (...) S.A. jako gwarantowi kwota 5.957.550 zł oraz odsetki od tej kwoty w wysokości 10% w stosunku rocznym, wynoszące po skapitalizowaniu 142.101 zł, wyliczone w sposób wskazany w piśmie procesowym powódki z 10 sierpnia 2018 r. Powódka określiła omawiane roszczenie pojęciem „odszkodowanie”, co w ocenie Sądu wskazywało na to, że wywodzi je z art. 471 k.c. Sąd zauważył jednak, że powódka nie wskazała, na czym miałoby polegać nienależyte wykonanie zobowiązania przez pozwaną, co jest podstawową przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej dłużnika z art. 471 k.c. Sąd zaznaczył, że w obrocie między przedsiębiorcami obowiązuje stosowany model zabezpieczenia roszczeń z umowy o roboty budowlane z wykorzystaniem instrumentu gwarancji bankowej bądź ubezpieczeniowej, która jest stosunkiem zobowiązaniowym charakterze abstrakcyjnym. W sytuacji faktycznej wywołanej niezasadnym zaspokojeniem się beneficjenta gwarancji podstawą prawną roszczeń jego kontrahenta z umowy o roboty budowlane jest art. 405 k.c. Na tle tej właśnie podstawy prawnej można rozważać zasadność roszczenia powódki od pozwanej o zapłatę kwoty odpowiadającej uzyskanej przez pozwaną od ubezpieczyciela gwarancji. Sąd zaznaczył, że między stronami nie było sporu co do tego, że powódka zawarła z (...) S.A. umowę gwarancji ubezpieczeniowej nr (...) , która miała zabezpieczać roszczenia pozwanej z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy z 20 maja 2008 r., zaś pozwana pismem z 25 maja 2011 r. zażądała od (...) S.A. wypłacenia kwoty 5.957.550 zł z tytułu gwarancji ubezpieczeniowej nr (...) , następnie kwota gwarancji została wypłacona pozwanej przez ubezpieczyciela, po czym powódka zapłaciła tą kwotę ubezpieczycielowi (w ratach). Na tle tak zarysowanej podstawy faktycznej żądania o zapłatę roszczenia, nazywanego przez powódkę odszkodowaniem za bezpodstawne zaspokojenie się z gwarancji (w granicach której Sąd stosownie do art. 321 § 1 k.p.c. rozpoznał niniejszą sprawę) pomiędzy pojawiającymi się w niej trzema podmiotami – powódką, pozwaną oraz ubezpieczycielem – powstały następujące stosunki prawne: 1) umowa zlecenia ( art. 734 § 1 k.c. ) między powódką i ubezpieczycielem, polecająca ubezpieczycielowi dokonanie czynności prawnej polegającej na udzieleniu pozwanej – jako beneficjentowi – gwarancji ubezpieczeniowej; 2) umowa gwarancji ubezpieczeniowej między ubezpieczycielem a pozwaną, na mocy której ubezpieczyciel (gwarant) jednostronnie zobowiązał się, że wykona określone świadczenie pieniężne na rzecz tego podmiotu (pozwanej) - ten stosunek ma charakter abstrakcyjny; 3) umowa o roboty budowlane ( art. 647 k.c. ) między powódką (jako generalnym wykonawcą) a pozwaną (jako inwestorem), w ramach której strony postanowiły o zabezpieczeniu roszczenia pozwanej z tytułu nienależytego wykonania zobowiązania przez powódkę poprzez ustanowienie gwarancji ubezpieczeniowej. Mając na uwadze wzajemne relacje między trzema podmiotami, będącymi stronami trzech wymienionych wyżej stosunków zobowiązaniowych, Sąd wskazał, że świadczenie gwaranta (ubezpieczyciela) z umowy gwarancyjnej stanowi: - po pierwsze spełnienie samodzielnego zobowiązania gwaranta wobec beneficjenta (pozwanej) z tej umowy, co służy umorzeniu jego własnego długu, prowadząc do wygaśnięcia zobowiązania z umowy gwarancji (umowa między ubezpieczycielem a beneficjentem wygasa, ponieważ z chwilą wypłaty gwarancji spełnione zostało świadczenie ubezpieczyciela), - po drugie świadczenie gwaranta z umowy gwarancyjnej, czyli wypłacona kwota gwarancji, jest jednocześnie zarachowywane przez wierzyciela (pozwaną) ze stosunku podstawowego (umowy o roboty budowlane) na poczet tego świadczenia dłużnika ze stosunku prawnego (powódki), którego spełnienie – zgodnie z umową podstawową – zostało zabezpieczone poprzez ustanowienie gwarancji ubezpieczeniowej. Sąd zaznaczył, że celem, jaki przyświeca stronom stosunku podstawowego, które decydują się na zabezpieczenie należytego wykonania określonych obowiązków dłużnika ze stosunku podstawowego przez ustanowienie gwarancji, jest więc to, aby wypłata przez gwaranta środków z gwarancji doprowadziła do obu wymienionych wyżej skutków, z których każdy powstaje w obrębie innego stosunku zobowiązaniowego, po pierwsze wygaśnięcia zobowiązania z umowy gwarancji, po drugie zaspokojenia określonego świadczenia dłużnika ze stosunku podstawowego (powódki), co powoduje, że zobowiązanie ze stosunku podstawowego w zaspokojonej części wygasa. Innymi słowy beneficjent (pozwana) zaspokajając się z gwarancji nie będzie już mogła żądać spełnienia świadczenia przez swojego dłużnika ze stosunku podstawowego (powódkę). Oba te skutki wystąpią jednocześnie, o ile beneficjent z umowy gwarancji (pozwana) realizując prawidłowo swoje uprawnienia zarówno z umowy gwarancji, jak z umowy podstawowej, wystąpi do gwaranta o wypłatę kwoty gwarancji i jednocześnie dokona czynności „zarachowania” na poczet określonego świadczenia ze stosunku podstawowego (tak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w cytowanym wyżej wyroku z 10.02.2010 r., V CSK 233/09). Sąd zaznaczy, że taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Beneficjent (pozwana) realizowała swoje uprawnienia z umowy gwarancji, która ma charakter abstrakcyjny, zarazem dokonała czynności „zarachowania” kwoty z gwarancji na poczet określonego świadczenia ze stosunku podstawowego, to jest świadczenia powódki z tytułu kary umownej, naliczonej przez pozwaną zgodnie z rozdziałem 6 § 1 ust. 1 pkt 1 ppkt 1 w zw. z § 1 ust. 4 umowy. Gdyby jednak w dacie zarachowania pozwana nie posiadała żadnego roszczenia ze stosunku podstawowego, które zgodnie z wolą stron miało być zabezpieczone gwarancją ubezpieczeniową, to obok trzech wymienionych wyżej stosunków zobowiązaniowych, mających swoje źródło w umowie (umowa zlecenia, umowa gwarancji, stosunek podstawowy) powstałby czwarty stosunek zobowiązaniowy, którego źródłem byłoby bezpodstawne wzbogacenie. Ten czwarty stosunek zobowiązaniowy powstaje między stronami stosunku podstawowego, w razie zapłaty przez gwaranta na rzecz beneficjenta sumy gwarancyjnej mimo braku uzasadnienia materialno-prawnego w stosunku podstawowym. Sąd zaznaczył, że nie dochodzi tu spełnienia świadczenia nienależnego, ponieważ świadczenie spełnia na rzecz beneficjenta gwarant, prawidłowo wykonując zobowiązanie z abstrakcyjnej umowy gwarancji (jest to świadczenie należne z umowy gwarancji). Jeżeli jednak nie będzie to miało uzasadnienia w stosunku podstawowym i nie dojdzie do wspomnianego „zarachowania”, beneficjent zostanie wzbogacony (pozwana) poprzez wypłatę środków z gwarancji, a dłużnik ze stosunku podstawowego zubożony (powódka), ponieważ wprawdzie nie miał obowiązku i tym samym nie spełnił żadnego świadczenia na rzecz wierzyciela ze stosunku podstawowego (beneficjenta z umowy gwarancji), ale w ramach stosunku zlecenia łączącego go z bankiem dokonał na rzecz banku bankowi spłaty należności w związku z uruchomieniem gwarancji. Tym samym po stronie powódki powstałoby roszczenie z bezpodstawnego wzbogacenia, oparte o art. 405 k.c. , który stanowi, że: kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Taka sytuacja zdaniem Sądy nie wystąpiła w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, bowiem pozwana w dacie zarachowania posiadała wobec powódki roszczenie o zapłatę kary umownej. Tym samym kara ta została zaspokojona do kwoty 5.957.550 zł, wypłaconej na rzecz pozwanej przez (...) S.A. Mając na uwadze powyższe Sąd przyjął, że po stronie powódki nie powstało objęte żądaniem pozwu roszczenie o zapłatę kwoty 6.099.651 zł, którego ewentualnej podstawy prawnej należy upatrywać w art. 405 k.c. Powództwo w tym zakresie podlega oddaleniu. Dokonując oceny prawnej w zakresie żądania odszkodowania z tytułu przedłużenia okresu realizacji inwestycji Sąd zaznaczył, że powódka domagała się zapłaty kwoty 1.113.000 zł z odsetkami od wniesienia pozwu z tytułu odszkodowania za przedłużenie okresu realizacji inwestycji. W piśmie procesowym z 10 sierpnia 2018 r. powódka sprecyzowała, że wysokość odszkodowania wyliczyła na podstawie rozdziału 1 § 4 ust. 1 pkt 1 a umowy, za okres od 24 listopada 2010 r. do 13 maja 2011 r. (prace zgodnie z umową miały być wykonane do 23 sierpnia 2010 r., zaś do 23 listopada 2010 r. zakład produkcyjny miał osiągnąć pełną moc). Sąd uznał, że roszczenie to nie znalazło uzasadnienia co do swojej wysokości w umowie, a zatem brak było podstaw do zasądzenia tej kwoty w oparciu o art. 471 k.c. Sąd wskazał, że strony ustaliły w umowie szczególny sposób płatności wynagrodzenia. Wykonawca miał otrzymywać wynagrodzenie ryczałtowe w wysokości 5.800.000 zł, płatne co miesiąc w stałej kwocie wynoszącej 200.000 zł, aż do kwoty 2.800.000 zł (co oznacza taki sposób płatności przez 14 miesięcy), pozostała kwota ryczałtowego wynagrodzenia – 3.000.000 zł miała być płatna proporcjonalnie do rzeczywistego stanu zaawansowania prac na podstawie protokołów zaawansowania. Powódka, opierając się o ten zapis umowny stoi na stanowisku, że przysługuje jej miesięczne wynagrodzenie za cały czas realizacji inwestycji, w wysokości 200.000 zł miesięcznie. Powódka wskazała, że to wynagrodzenie miesięczne miało pokrywać koszty ogólne budowy, takie jak wynagrodzenie pracowników, koszty zaplecza budowy, wynajęcia lokali. Dalej powódka wywodziła, że skoro czas realizacji umowy przedłużył się, to po jej stronie powstało roszczenie o zapłatę odszkodowania w wysokości 200.000 zł miesięcznie przez cały okres przedłużenia trwania robót ponad czas określony umową. Pozwana w odpowiedzi na pozew podkreśliła, że kwota wynagrodzenia stałego powódki określona w umowie obejmowała wynagrodzenie płatne do określonej wysokości. Powódka, przedstawiając w pozwie swoją argumentacje dla uzasadnienia roszczenia o zapłatę kwoty 1.113.000 zł, pominęła zapis umowny, zgodnie z którym kwota 200.000 zł miesięcznie miała być wypłacana do kwoty 2.800.000 zł. W umowie faktycznie postanowiono, że powódka będzie otrzymywać 200.000 zł miesięcznie, dalej odnotowano jednak dwa dodatkowe zapisy umowne, dotyczące tych miesięcznych wpłat: przez cały czas trwania zadania inwestycyjnego (ten zapis powódka przywołała) oraz łącznie do kwoty 2.800.000 zł (to właśnie postanowienie powódka pominęła). Wynagrodzenie było ryczałtowe, strony zaś ustaliły taki właśnie sposób wypłaty tego ryczałtu: w ratach przez 14 miesięcy. Z umowy nie wynika – co zauważyła pozwana – że powódce miałoby przysługiwać miesięczne stałe wynagrodzenie, powódce przysługiwało natomiast wynagrodzenie ryczałtowe płatne w 14 ratach. Oznacza to, że po 14 miesiącach stałe ryczałtowe wynagrodzenie zostaje spłacone, dalsze płatności w miesięcznych ratach powódce już na mocy umowy nie przysługują. Sąd zaznaczył, że z twierdzeń powódki wynika, iż nie domaga się ona zapłaty wynagrodzenia ryczałtowego za przedłużony czas trwania umowy (strony nie umówiły się bowiem w taki sposób, że w przypadku przedłużenia czasu trwania umowy wzrasta kwota ryczałtowego wynagrodzenia). Powódka domaga się natomiast odszkodowania (kwoty stanowiącej wyrównanie w jej majątku uszczerbku spowodowanego należytym wykonaniem zobowiązania przez pozwaną, które miałoby polegać na działania bądź zaniechaniach pozwanej przedłużających czas realizacji inwestycji), przy czym wysokość tego uszczerbku powódka liczy odwołując się do postanowień umownych, określających wysokość raty miesięcznego wynagrodzenia. Przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej określone zostały w art. 471 k.c. Powódka, domagając się zapłaty odszkodowania winna wykazać, że łącznie spełnione zostały trzy przesłanki: po pierwsze – dłużnik (pozwana) nie wykonał lub nienależycie wykonał zobowiązanie, po drugie – powstała szkoda po stronie wierzyciela i wreszcie po trzecie (stosownie do 361 § 1 k.c. ) – między niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania przez dłużnika a powstaniem szkody po stronie wierzyciela zachodzi adekwatny związek przyczynowy, a zatem szkoda jest następstwem niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez dłużnika. Ciężar udowodnienia, że te trzy przesłanki zostały spełnione zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu z art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. spoczywa na wierzycielu. Nienależyte wykonanie zobowiązania przez pozwaną powódka wiąże z tym, że czas trwania realizacji inwestycji przedłużył się w wyniku działań i zaniechań pozwanej, w szczególności polegających na nieterminowym przekazywaniu dokumentacji projektowej. Wysokość szkody powódka wiąże jest z kolei z tym, że przedłużony czas realizacji inwestycji powodował co miesiąc koszty ogólne budowy, do których powódka zaliczyła wynagrodzenie pracowników, koszty zaplecza budowy, wynajęcia lokali. Zdaniem Sądu tak rozumianej szkody (kwoty uszczerbku w majątku powódki) co do wysokości powódka jednak nie udowodniła. Sąd zgodził się z tym, że w przypadku przedłużenia czasu trwania realizacji inwestycji z winy inwestora po stronie wykonawcy powstać może szkoda wyrażająca się kosztami ogólnymi budowy, ponoszonymi przez wykonawcę po umownie określonym terminie zakończenia zadania. Brak w jego ocenie było jednak podstaw do określenia wysokości tej szkody na kwotę wynoszącą 200.000 zł miesięcznie, tak jak to czyni powódka, konstruując żądanie zapłaty odszkodowania. Sąd zaznaczył, że w tej wysokości s

[... tekst skrócony ...]