V CZ 15/11

Sygn. akt V CZ 15/11 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 13 kwietnia 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący) 
SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca) 
SSN Dariusz Zawistowski 
 
 
w sprawie z powództwa A. D. 
przeciwko "Telewizja Polska" S.A. w W. - Oddziałowi w W. 
o ochronę dóbr osobistych, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 13 kwietnia 2011 r., 
zażalenia powoda na orzeczenie o kosztach, zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 15 grudnia 2010 r.,  
 
 
zmienia zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie drugim 
wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 15 grudnia 2010 r., o tyle, że 
zasądzoną nim kwotę 2250 zł obniża do kwoty 500 zł (pięćset 
złotych), a w pozostałym zakresie oddala zażalenie. 
 
 
 
 
Uzasadnienie 
 

 
2 
Zaskarżonym postanowieniem zawartym w wyroku z dnia 15 grudnia 2010 r. 
Sąd Apelacyjny oddalił apelacje obu stron i zasądził od powoda A. D. na rzecz 
pozwanej Telewizji Polskiej Spółki Akcyjnej kwotę 2250 zł tytułem zwrotu kosztów 
postępowania apelacyjnego. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu oparł na 
zasadzie odpowiedzialności za wynik sporu, którą uznał za adekwatną do wyniku 
postępowania apelacyjnego, ponieważ powód domagał się zasądzenia dalszej 
kwoty 195000 zł, a pozwana – oddalenia powództwa w zakresie zasądzonej kwoty 
5000 zł. 
W zażaleniu powód zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 
102 k.p.c. przez niezastosowanie go i przyjęcie, że nie zachodzą szczególnie 
uzasadnione wypadki, które powinny mieć wpływ na treść tego orzeczenia. 
Domagał się zmiany postanowienia i odstąpienia od obciążenia go obowiązkiem 
zwrotu pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego. Trudna sytuacja majątkowa 
powoda była przyczyną zwolnienia go do kosztów sądowych i ustanowienia dla 
niego pełnomocnika, a zatem obciążenie go kosztami procesu wywoła uszczerbek 
w utrzymaniu jego i rodziny. Sprzeciwiają się temu również względy słuszności. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Przyjęcie jako podstawy orzekania o kosztach procesu jednej z zasad 
przewidzianych art. 98 do 107 k.p.c. uzależnione jest od ostatecznego rezultatu 
procesu. Podstawową zasadą jest, objęta art. 98 § 1 k.p.c., zasada 
odpowiedzialności za wynik procesu, wskazująca, że strona przegrywająca jest 
zobowiązana zwrócić przeciwnikowi poniesione przez niego koszty procesu. 
Jednym z wyjątków od tej reguły, wskazanym w art. 102 k.p.c., jest możliwość 
nieobciążania w ogóle strony przegrywającej kosztami albo zasądzenia od niej 
tylko części kosztów, jeśli zaistniały wypadki szczególnie uzasadnione (zasada 
słuszności). Rozstrzygnięcie o kosztach procesu zgodnie z tym uregulowaniem nie 
wymaga wniosku strony przegrywającej. Z uwagi na to, że zasada słuszności jest 
rozwiązaniem szczególnym, przy jej stosowaniu należy mieć na uwadze, że 
przepis art. 102 k.p.c. nie może być rozszerzająco wykładany, wykluczone jest 
również przyjmowanie uogólnień, wymaga natomiast stwierdzenia wystąpienia 
wyjątkowych okoliczności w konkretnej sprawie. Nie zostało jednak bliżej określone 
w tym przepisie pojęcie „wypadków szczególnie uzasadnionych", co wskazuje na 

 
3 
pozostawienie dokonania tego praktyce orzeczniczej, a brak jakichkolwiek 
ograniczeń przemawia za szerokim pojmowaniem zakresu tego zwrotu. 
Powszechnie przyjmowane jest w orzecznictwie, że ocena, czy w sprawie miały 
miejsce wypadki, które można zakwalifikować jako „szczególnie uzasadnione" 
należy do uprawnień jurysdykcyjnych sądu, który mając na względzie wszystkie 
okoliczności sprawy powinien wyważyć racje obu stron, kierować się poczuciem 
słuszności i zasadami współżycia społecznego. Do okoliczności zasługujących na 
uznanie za takie wypadki zaliczyć trzeba zarówno te związane z przedmiotem 
sporu, jako charakteru żądania poddanego pod osąd, jego znaczenia dla strony, 
jak 
też 
łączące 
się 
z 
przebiegiem 
postępowania 
oraz 
niezwiązane 
z  postępowaniem, ale dotyczące samej strony, jej sytuacji majątkowej i życiowej 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73, 
niepubl.; wyrok z dnia 15 lipca 2004 r., V CK 648/03, niepubl.; postanowienie z dnia 
26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, niepubl. postanowienie z dnia 13 grudnia 
2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; wyrok z dnia 12 stycznia 2010 r., III CSK 87/09, 
niepubl.). Przyczyny usprawiedliwiające zwolnienie strony od kosztów sądowych 
nie mogą samoistnie wskazywać na znamiona „szczególnie uzasadnionego 
wypadku", co jednoznacznie wynika z art. 108 u.k.s.c. i znalazło wyraz 
w  orzecznictwie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 
2007  r., V CZ 292/06, niepubl.; 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; 
27  stycznia 2010 r., II CZ 88/09, niepubl.; 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, niepubl.). 
Nie wyłącza to jednak możliwości oceny sytuacji majątkowej i życiowej strony jako 
jednego z elementów okoliczności wskazujących na istnienie podstaw do 
zastosowania zasady słuszności. 
W rozpoznawanej sprawie były podstawy do oparcia rozstrzygnięcia 
o  kosztach postępowania apelacyjnego na zasadzie przewidzianej art. 102 k.p.c. 
Analizując, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, wszystkie jej okoliczności 
stwierdzić należy, że zaistniały, objęte przepisem art. 102 w związku z art. 391 § 1 
k.p.c., wypadki szczególnie uzasadnione. Należy do nich charakter dochodzonego 
przez powoda świadczenia, dotyczący ochrony dobra osobistego przez zapłatę 
zadośćuczynienia, a zatem uprawnienia mającego dla niego istotne znaczenie, 
jako bezprawne naruszenie sfery prywatności. Określenie przez powoda rozmiaru 

 
4 
tego świadczenia wynika z subiektywnego odczucia pokrzywdzenia, które poddane 
jest dyskrecjonalnej ocenie Sądu, dokonywanej według obiektywnych mierników, 
przedstawionych w motywach. Rozważenie okoliczności sprawy, odnoszące się do 
przebiegu postępowania, wskazuje na to, że wartościowe określenie zakresu 
wygranej powoda nie uwzględnia wykazania podstawy odpowiedzialności 
pozwanego, kwestionowanej przez niego jeszcze w postępowaniu apelacyjnym. 
Do czynników mających wpływ na ocenę słuszności zakresu obciążenia powoda 
kosztami zaliczyć należało także jego trudną sytuację majątkową i rodzinną. 
Przedstawione 
okoliczności 
należą 
do 
zakresu 
pojęciowego 
„wypadków 
szczególnie 
uzasadnionych", 
przemawiających 
za 
częściowym 
jedynie 
obciążeniem powoda obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. 
Niezależnie od tego sprzeczne z odczuciem słuszności było obciążenie powoda 
kosztami 
procesu 
w 
wysokości 
nieomal 
połowy 
przyznanej 
mu 
sumy 
zadośćuczynienia. 
Wbrew 
zarzutom 
skarżącego 
nie 
było 
podstaw 
do 
nieobciążania go w ogóle tymi kosztami. Inicjując postępowanie przed Sądem 
drugiej instancji powinien był liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów, skoro 
ocenie rozmiaru zadośćuczynienia przedstawionej przez Sąd pierwszej instancji 
nie przeciwstawił miarodajnych argumentów, utrzymując jego wysokość na 
pierwotnym, znacząco wygórowanym poziomie. 
Z powyższych względów zaskarżone postanowienie podlegało 
zmianie w oparciu o art. 39816 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.