I ACa 968/21

Sygn. akt I ACa 968/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 września 2022 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSO Tomasz Tatarczyk Protokolant : Julia Karnat po rozpoznaniu w dniu 15 września 2022 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa M. G. , H. G. , C. G. i J. G. przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 2 czerwca 2021 r., sygn. akt I C 67/21 1) 
        oddala obie apelacje; 2) 
        znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania apelacyjnego. SSO Tomasz Tatarczyk Sygn. akt I ACa 968/21 UZASADNIENIE Wyrokiem z 2 czerwca 2021 r. Sąd Okręgowy w Częstochowie oddalił główne powództwo o ustalenie, że bezskuteczne są postanowienia umowy kredytu zawartej przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego w zakresie odnoszącym się do waloryzacji kredytu (punkt 1), ustalił, że umowa kredytu zawarta 30 marca 2005 r. pomiędzy powodami a (...) Bankiem SA w W. jest nieważna (punkt 2), oddalił powództwo o zapłatę świadczeń spełnionych przez powodów w wykonaniu umowy (punkt 3), zasądził od pozwanego na rzecz powodów 500 zł z tytułu kosztów procesu (punkt 4). Sąd ustalił, że w dniu 30 marca 2005 r. powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bankiem SA w W. umowę kredytu na cele mieszkaniowe. Kwotę kredytu określono na 150 000 zł. W umowie wskazano, że kredyt jest denominowany (waloryzowany) w walucie CHF. Określono, że został udzielony na 300 miesięcy, od 30 marca 2005 r. do 30 marca 2030 r. Środki z kredytu miały być przeznaczone na dokończenie budowy domu jednorodzinnego znajdującego się w C. . Miesięczne raty kapitałowo-odsetkowe ustalono w równej wysokości. W § 2 umowy postanowiono, że na wniosek z 14 marca 2005 r. bank udziela kredytobiorcom kredytu w kwocie 150 000 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF oraz wskazano, że kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu. W § 4 ust. 1a postanowiono, że każda transza kredytu wykorzystywana jest w złotych, przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości transzy według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu wykorzystania danej transzy. W § 9 ust. 2 zdanie drugie określono, że spłata rat kapitałowo-odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu wpłaty. Kredyt został uruchomiony w dwóch transzach po 75 000 zł każda, w dniach 4 kwietnia 2005 r. i 13 czerwca 2005 r. Łączna kwota kredytu wyniosła 150 000 zł, co stanowiło podstawę dla ustalenia przez bank salda na 58 113,08 CHF. Powodowie w okresie od 5 stycznia 2011 r. do 13 października 2020 r. dokonali łącznych wpłat w wysokości 119 687,67 zł. Powodowie 20 października 2020 r. złożyli reklamację w związku z zastosowaniem w umowie niedozwolonych postanowień. W odpowiedzi pozwany wskazał, że w jego ocenie umowa jest prawidłowa i zgodna z przepisami prawa. Sąd stwierdził, że w chwili zawarcia umowy powodowie nie znali wysokości kredytu we frankach, ani wysokości rat, o wysokości raty dowiadywali się dopiero w dniu jej spłaty, nie odpowiadała umowa wymogom art. 69 pr. bank., powinna bowiem określać kwotę kredytu i zasady spłaty, a w umowie zawartej przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego saldo kredytu w walucie indeksacji nie było znane w dacie jej zawarcia, nie znana była wysokość rat, nie wiedzieli powodowie, od jakiej kwoty będzie naliczane oprocentowanie, to już pozwalało na uwzględnienie powództwa o ustalenie nieważności umowy na samoistnej podstawie wynikającej z art. 58 § 1 k.c. Podzielił jednakże Sąd także stanowisko powodów co do abuzywności postanowień umownych dotyczących waloryzacji kredytu, wskazał, że powodowie działali w charakterze konsumentów, kwestionowane postanowienia nie były przedmiotem indywidulanych uzgodnień stron, określały one ich główne świadczenia. Według Sądu, nieuczciwy charakter postanowień przeliczeniowych polegał na zastrzeżeniu bankowi uprawnienia do jednostronnego określania poziomu kursów walutowych z jednoczesnym stosowaniem różnych kursów przy wypłacie kredytu i jego spłacie. Postanowienia niedozwolone, jak wskazał, podlegają usunięciu z umowy. Doszedł do wniosku, że bez tych postanowień umowa nie może obowiązywać, zatem stwierdzić należało jej nieważność. Wskazał, że świadczenia spełnione w wykonaniu nieważnej umowy są nienależne i podlegają zwrotowi. Pozwany podniósł jednak zarzut potrącenia dwóch wierzytelności, z tytułu kapitału kredytu w wysokości 150 000 zł i z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Za skuteczny uznał zarzut potrącenia wierzytelności o zwrot kapitału, potrącenie prowadziło do umorzenia w całości wierzytelności powodów o zwrot świadczeń przez nich spełnionych na rzecz banku. Stwierdził, że wierzytelność banku o zwrot kapitału nie uległa przedawnieniu, oświadczenie o potrąceniu o charakterze procesowym i materialnoprawnym mógł pozwany złożyć w odpowiedzi na pozew doręczonej pełnomocnikowi powodów umocowanemu również do wszelkich czynności poza procesowych. W apelacji powodowie zarzucili obrazę prawa materialnego - art. 498 § 1 k.c. w związku z art. 499 k.c. i 502 k.c. przez błędne zastosowanie polegające na uwzględnieniu ewentualnego zarzutu potrącenia w sytuacji, gdy zarzut ten był nieskuteczny, bowiem pozwany nie złożył powodom oświadczenia o potrąceniu, wierzytelność pozwanego nie jest wymagalna, zawarty w odpowiedzi na pozew zarzut potrącenia nie był stanowczy, a jedynie ewentualny, wierzytelność pozwanego uległa przedawnieniu i w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe przedawniona już była, obrazę prawa procesowego - art. 100 k.p.c. przez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że uzasadnione jest obciążenie każdej ze stron połową kosztów procesu, art. 102 k.p.c. przez niezastosowanie; domagali się skarżący zmiany wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na ich rzecz 119 687,67 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, zasądzenia kosztów procesu za obie instancje. Pozwany w apelacji zarzucił naruszenie prawa materialnego - art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 69 ustawy Prawo bankowe przez błędną wykładnię i przyjęcie, że umowa kredytu jest nieważna w całości, art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 385 § 2 k.c. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że umowa kredytu jest nieważna, art. 65 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 69 ustawy Prawo bankowe i w związku z art. 58 § 1 k.c. przez dokonanie błędnej wykładni postanowień umowy, art. 385 1 § 1 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedmiotem oceny abuzywności są postanowienia umowy rozumiane jako jednostki redakcyjne oraz błędne zastosowanie, art. 385 1 § 1 i 2 k.c. i tego przepisu w związku z art. 353 1 k.c. przez błędne zastosowanie, art. 69 ust. 3 pr. bank. w związku z art. 385 1 § 1 i 2 k.c. przez niezastosowanie, art. 385 1 § 1 i 2 k.c. przez błędną wykładnię, art. 358 § 2 k.c. w związku z art. 385 1 § 1 i 2 k.c. przez niezastosowanie, naruszenie prawa procesowego - art. 156 1 k.p.c. i art. 156 2 k.p.c. w związku z art. 212 § 2 k.p.c. , art. 233 § 1 k.p.c. , art. 235 2 § 1 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. i 162 k.p.c. i w związku z art. 278 § 1 k.p.c. , domagał się skarżący zmiany wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów procesu lub uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenia kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje : Niezasadne są podniesione w apelacji pozwanego zarzuty naruszenia prawa procesowego. Przewodniczący w Sądzie Okręgowym nie miał obowiązku pouczyć powodów o dostrzeżonej abuzywności postanowień umownych i konsekwencjach ewentualnego stwierdzenia nieważności umowy kredytowej, skoro na abuzywny charakter postanowień umowy powodowie powołali się w pozwie, na tym oparli swoje roszczenia, pośród których znalazło się także żądanie ustalenia nieważności umowy, zgłoszone przez nich ze świadomością skutków takiego ustalenia. Argumentów podniesionych przez stronę pozwaną w apelacji przeciwko ustaleniu nieważności umowy powodowie nie podzielili, wnieśli o oddalenie tej apelacji, co czyni niecelowym podtrzymywanie zarzutu rzekomej obrazy art. 156 1 i 156 2 w związku z art. 212 § 2 k.p.c. Poza podważeniem uznania za wiarygodne zeznań powodów odnośnie do poinformowania ich przez bank o ryzyku kursowym nietrafnie sformułował pozwany zarzuty obrazy art. 233 § 1 k.p.c. , który określa zasadę swobodnej oceny dowodów uważając, że do naruszenia tego przepisu doszło przez pominięcie okoliczności wskazujących na poinformowanie powodów o ryzyku kursowym oraz zasadach funkcjonowania kredytu „indeksowanego do waluty obcej” oraz przez przyjęcie, że pozwany może dowolnie określać kursy waluty w tabeli. Nie budzi wątpliwości uznanie przez Sąd Okręgowy zeznań powodów za wiarygodne. Obowiązku poinformowania przez bank konsumentów o ryzyku kursowym nie wypełnia wskazanie im na istnienie takiego ryzyka, co dla każdego świadomego uczestnika rynku zdawać się powinno oczywiste, natomiast zawarcie długoterminowej umowy kredytowej, w której wysokość zobowiązań kredytobiorców zależała od zmiany kursu waluty stanowiącego miernik denominacji ( waloryzacji ) wymagało zrealizowania przez bank obowiązków informacyjnych w sposób ponadstandardowy. Ryzyko zmian kursowych w skali nieprzewidzianej przez żadną ze stron kontraktu nie może ponosić tylko jedna z nich, mianowicie kredytobiorca, nie da się tego bowiem pogodzić z zasadą równowagi kontraktowej stron. Zebrane w sprawie dowody nie uzasadniały przyjęcia, że w sposób ponadstandardowy kredytodawca swoją powinność informacyjną spełnił. Ustaleniom w tej materii i w przedmiocie okoliczności zawarcia umowy z powodami nie mogły służyć zeznania świadków wskazanych przez stronę pozwaną, skoro nie uczestniczyli oni w zawarciu umowy. Nie naruszył Sąd Okręgowy wskazanych w apelacji pozwanego przepisów prawa procesowego pomijając dowody z zeznań tych świadków. Do obrazy prawa procesowego nie doszło również przez odmowę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w dziedzinie bankowości dla ustalenia wynagrodzenia banku za korzystanie przez kredytobiorców z udostępnionego im kapitału kredytu oraz sposobu realizacji umowy przez bank. Niweczący zgłoszone przez powodów żądanie zapłaty zarzut potrącenia Sąd Okręgowy uwzględnił stwierdzając, że umorzenie w całości dochodzonej przez powodów wierzytelności nastąpiło wskutek potrącenia wierzytelności banku o zwrot kapitału kredytu, więc w pozostałej części ( odnośnie do wynagrodzenia za korzystanie z kapitału kredytu ) zgłoszenie zarzutu potrącenia okazało się niecelowe. Ocenie pod kątem abuzywności postanowienia umowy podlegały według daty jej zawarcia, a nie przez pryzmat sposobu realizacji umowy. Opinia biegłego na tezy wskazane przez pozwanego była zatem w sprawie zbędna. Niezasadnie zarzucił pozwany w apelacji Sądowi Okręgowemu obrazę prawa materialnego. W istocie zarzuty te dotyczą trzech zagadnień, mianowicie uznania umowy za nieważną jako nieodpowiadającą wymogom art. 69 ustawy Prawo bankowe , oceny jako abuzywnych postanowień waloryzacyjnych umowy oraz konsekwencji stwierdzenia w umowie postanowień niedozwolonych. Stosownie do umowy kredytu z 30 marca 2005 r. zawartej przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego, bank udzielił im kredytu w kwocie 150 000 zł ale denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF na okres 300 miesięcy. Według tej umowy, każda transza kredytu wykorzystaniu podlegała w złotych ale wartości zobowiązania powodów nie determinowała kwota kredytu udzielonego im w złotych lecz równowartość we frankach szwajcarskich wypłaconego kredytobiorcom w złotych kredytu, tudzież każdej jego transzy, ustalana przez zastosowanie kursu kupna franka pochodzącego z tabeli kursów obowiązującej w banku w dniu wypłaty kredytu ( transzy kredytu ). W umowie kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu w ratach, przy czym spłatę rat zastrzeżono w złotych ale po uprzednim przeliczeniu rat według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku w dniu spłaty. Czyli w świetle tych postanowień umowy, kredytobiorcy w chwili jej zawarcia nie wiedzieli, w jakiej wysokości zobowiązanie przyjdzie im spłacać, bo wysokość tę - równowartość we frankach kredytu wypłaconego w złotych - określić miał dopiero bank w oparciu o własną tabelę kursów walut. Nieznana kredytobiorcom była też w chwili zawarcia umowy wysokość obciążających ich rat, te bowiem spłacane w złotych stanowić miały równowartość raty wyrażonej we frankach po ich przeliczeniu według kursu sprzedaży franka z tabeli kursowej banku. Umowa nie wskazywała, w szczególności w sposób transparentny, zrozumiały dla kredytobiorców i poddający się ich weryfikacji, metody ustalania przez bank kursów waluty stanowiących narzędzie waloryzacji (denominacji). Nieokreślenie w umowie wysokości zobowiązań kredytobiorców (kapitału i rat kredytu), niezgodność kwoty udzielonego im (w złotych) kapitału kredytu z kwotą, jaką z tytułu kapitału kredytu zobowiązani byli oni zwrócić bankowi (ustaloną przez bank po przeliczeniu w oparciu o kurs waluty oznaczony przez kredytodawcę) uzasadniały stwierdzenie, że pozostawała umowa w sprzeczności z wymogami art. 69 pr. bank oraz z z naturą nawiązanego przez powodów z poprzednikiem prawnym pozwanego stosunku zobowiązaniowego i wykraczała poza granice swobody kontraktowania pozostawiając kredytodawcy jednostronne określanie wysokości początkowego salda zadłużenia, a następnie wysokość rat obciążających kontrahentów, w rezultacie stwierdzenie nieważności umowy w oparciu o art. 58 § 1 k.c. i powołanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia również art. 353 1 k.c. Ponadto zawarte w umowie klauzule waloryzacyjne zasadnie uznał Sąd Okręgowy za niedozwolone. Określały one główne świadczenia stron, za czym przemawia to, że ich wyeliminowanie z umowy wykluczało realizację jej funkcji związanej z ryzykiem kursowym. Powinny były te postanowienia podlegać kontroli na gruncie unormowania art. 385 1 § 1 k.c. , gdyż nie zostały sformułowane jednoznacznie, skoro nie pozwalały kredytobiorcom na oszacowanie równowartości we frankach wysokości udzielonego im w złotych kredytu i wysokości obciążających ich w przyszłości świadczeń pozostawiając bankowi jednostronne ustalanie parametrów przeliczeniowych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych stwierdzano wielokrotnie, że mechanizm ustalania kursów waluty, który pozostawia bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, a klauzula waloryzacyjna, która nie zawiera jednoznacznej treści, w rezultacie pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku, jest klauzulą niedozwoloną w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. Odwołanie się w postanowieniach § 4 ust. 1a i § 9 ust. 2 umowy o kredyt do tabeli kursów obowiązującej w banku kredytującym oznacza naruszenie równowagi kontraktowej stron, skoro o środkach waloryzacji kredytu i rat jego spłaty decydować mógł jednostronnie kredytodawca kształtując przez to wysokość własnych korzyści finansowych, a jednocześnie nieprzewidywalne dla kredytobiorców koszty udzielonego im kredytu. Regulując mechanizm waloryzacji nie odwoływały się te postanowienia do zobiektywizowanych, zewnętrznych w stosunku do stron kontraktu kryteriów ustalania kursu walutowego lecz ostatecznie pozostawiały określenie warunków waloryzacji kompetencji jednej z nich, mianowicie bankowi. Za niedozwolone uznać ponadto należało postanowienia umowne przewidujące ustalenie równowartości w walucie obcej wypłaconej w złotych kwoty kredytu na podstawie kursu kupna franka, a równowartości w walucie obcej rat spłaty kredytu w złotych według kursu sprzedaży franka. Naruszały te postanowienia w sposób rażący równowagę kontraktową stron na niekorzyść konsumenta, a także dobre obyczaje, które nakazują aby koszty przez niego ponoszone w związku z zawarciem i wykonaniem umowy stanowiły zapłatę za korzyść, jaką mu ta umowa przynosi, wiązały się z nią i z niej wynikały. Tymczasem umowa przewidując zastosowanie kursu kupna franka dla ustalenia równowartości kwoty udzielonego kredytu, a kursu jego sprzedaży dla określenia salda zobowiązań kredytobiorców i wysokości obciążających ich rat zastrzegała bankowi dodatkowy zysk powodując nieuzasadniony, oderwany od waloryzacji i kwoty uzyskanego kapitału kredytu, wzrost zobowiązań kredytobiorców. Niezależnie od zmian kursu waluty stanowiącego podstawę waloryzacji, a nawet przy założeniu, że kurs ten w ogóle nie ulegnie zmianie w trakcie wykonywania umowy, nakładała umowa na kredytobiorców obowiązek zapłaty z tytułu kapitału kredytu kwoty wyższej, niż przez nich uzyskana i odsetek od nadwyżki przewyższającej kwotę udzielonego im kredytu. Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe , przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Oparcia w tym przepisie nie znajdowały postanowienia umowy, po myśli której kredytobiorcy zobowiązani byli do zwrotu bankowi nie tylko kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami oraz do zapłaty prowizji i innych opłat ale również do zapłaty kwoty przewyższającej sumę środków pieniężnych oddanych im do dyspozycji, mianowicie nadwyżki wynikającej z zastosowania do wyliczeń z jednej strony kursów kupna waluty, z drugiej kursów jej sprzedaży i odsetek od tej nadwyżki. Stosownie do art. 385 1 § 2 k.c. , jeżeli postanowienie umowy zgodnie z jego § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Przepis ten wraz z pozostałymi dotyczącymi nieuczciwych postanowień umownych stanowi implementację do krajowego systemu prawnego dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, z uwzględnieniem jej treści podlegał przeto zastosowaniu w sprawie wobec stwierdzenia w umowie niedozwolonych postanowień. Wykluczając co do zasady możliwość dokonania przez sąd krajowy zmiany nieuczciwych warunków umowy w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zwraca się uwagę, że działania sądu krajowego w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie swoistego skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów, zawierających umowy z konsumentami do przewidywania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych, skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych, kontrahent konsumenta niczym by bowiem nie ryzykował narzucając nieuczciwe postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że sąd uzupełni umowę przez wprowadzenie uczciwych warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu ( wyrok SN z 27 listopada 2019 r. II CSK 483/18 i tam powołane orzecznictwo ). Niezasadnie przeto postuluje pozwany w apelacji na wypadek uznania postanowień waloryzacyjnych umowy za niedozwolone jej uzupełnienie przez zastąpienie tych postanowień innymi bądź spłatę przez powodów kredytu w walucie waloryzacji. Powołany w apelacji pozwanego przepis art. 358 § 2 k.c. nie obowiązywał w dacie zawarcia przez strony umowy, możliwość jego zastosowania w sprawie można by rozważać tylko w celu uniknięcia stwierdzenia nieważności umowy w interesie konsumentów, powodowie ustalenia nieważności umowy domagali się w sprawie świadomi konsekwencji takiego stwierdzenia. Niezależnie od tego zastosowaniu tego przepisu przez określenie wysokości świadczeń w oparciu o kurs średni ogłaszany przez Narodowy Bank Polski sprzeciwiał się sankcyjny charakter, jaki powinny mieć działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej. Po usunięciu z umowy zawartej przez powodów z (...) Bankiem SA niedozwolonych postanowień obowiązywanie jej w dalszym ciągu nie jest możliwe. Wyłączenie mechanizmu waloryzacji i pominięcie odesłania do kursu kupna franka czyni niemożliwym określenie w walucie obcej równowartości kwoty kredytu udzielonego w złotych kredytobiorcom, tym samym odpada realizacja funkcji umowy o kredyt w złotych waloryzowany kursem franka. Bez zastosowania przewidzianego w umowie narzędzia waloryzacji i kursu sprzedaży franka nie da się też określić wysokości zobowiązań kredytobiorców płatnych w złotych jako równowartości raty w walucie obcej, ani ustalić salda ich zobowiązań wobec banku. Skoro bez niedozwolonych postanowień dotyczących sposobu waloryzacji (denominacji) kredytu umowa nie może dalej funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na brak istotnych elementów, zachodziły podstawy do stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 58 § 1 k.c. Zasadne nie są zarzuty apelacji powodów. Wbrew ich twierdzeniom, nie naruszył Sąd Okręgowy prawa materialnego uwzględniając zgłoszony przez pozwanego w odpowiedzi na pozew zarzut potrącenia. Słusznie stwierdził, że spełnione zostały przesłanki warunkujące potrącenie wierzytelności określone w art. 498 § 1 k.p.c. , że skutek materialnoprawny i procesowy odniosło oświadczenie o potrąceniu, wymagane przez art. 499 k.p.c. , a zamieszczone przez pozwanego w odpowiedzi na pozew doręczonej pełnomocnikowi powodów uprawnionemu do przyjęcia w ich imieniu takiego oświadczenia, że wierzytelność banku o zwrot kapitału kredytu nie uległa przedawnieniu. Wobec nieważności umowy kredytowej świadczenia spełnione przez każdą ze stron w jej wykonaniu podlegają zwrotowi jako nienależne. Podstawę prawną żądania zwrotu stanowi art. 410 § 2 w związku z art. 405 k.c. Powodowie i pozwany są względem siebie w rezultacie ustalenia nieważności umowy jednocześnie dłużnikami i wierzycielami. Przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze, obie wierzytelności stały się wymagalne i mogły być dochodzone przed sądem. Wierzytelność banku o zwrot kwoty kredytu wypłaconej powodom stała się wymagalna wskutek powołania się powodów na nieważność umowy jako następstwo podjęcia przez nich decyzji o niewyrażeniu zgody na sanowanie i realizowanie umowy wadliwej, bo zawierającej niedozwolone postanowienia. Uczynili to powodowie najpierw składając bankowi reklamację zamieszczoną w piśmie z 20 października 2020 r., następnie wytaczając powództwo będące przedmiotem rozpoznania w sprawie. Nie uległo zatem również roszczenie pozwanego o zwrot kapitału kredytu przedawnieniu. Przeciwne stanowisko powodów jest nieuzasadnione. Wbrew też ich twierdzeniom mógł pozwany zgłosić zarzut potrącenia wierzytelności na wypadek nie podzielenia przez sąd jego argumentacji przeciwko ustaleniu nieważności umowy, na której w pierwszej kolejności oparł swoją obronę przed żądaniami pozwu. Odpowiada prawu i zasadom słuszności aby strony w związku ze stwierdzeniem nieważności umowy dokonały wzajemnie zwrotu świadczeń, jakie kontrahent spełnił w jej wykonaniu. Nie uznając za słuszne żądania zwrotu świadczenia otrzymanego w wykonaniu umowy, o której ustalenie nieważności wnieśli i podnosząc zupełnie bezpodstawny zarzut przedawnienia roszczenia pozwanego o zwrot kwoty kapitału kredytu nie mogą jednocześnie domagać się powodowie zastosowania dobrodziejstwa art. 102 k.p.c. przez nieobciążenie ich kosztami procesu w zakresie, w jakim ze swoim żądaniem zapłaty ulegli. Stosunkowo rozdzielając pomiędzy stronami koszty procesu nie naruszył Sąd Okręgowy, jak zarzucili powodowie w apelacji, tego przepisu oraz art. 100 k.p.c. Z tych przyczyn obie apelacje Sąd Apelacyjny oddalił działając z mocy art. 385 k.p.c. , o kosztach postępowania apelacyjnego orzekł po myśli art. 100 k.p.c. przez ich wzajemne zniesienie wobec częściowego uwzględnienia żądań stron, mianowicie odnośnie do oddalenia apelacji przeciwnika i oddalenia apelacji każdej z nich. SSO Tomasz Tatarczyk