I ACa 925/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powódki M. W. o zapłatę za prace dodatkowe wykonane przy przebudowie budynku "organistówki" na zlecenie pozwanej Gminy (...). Umowa pierwotna została zawarta w trybie zamówień publicznych z wynagrodzeniem ryczałtowym. W trakcie realizacji prac doszło do opracowania projektu zamiennego i wykonania robót dodatkowych, które nie były przewidziane w pierwotnej dokumentacji. Powódka domagała się zapłaty za te prace, jednak pozwana odmawiała zapłaty, wskazując na umowę ryczałtową i brak pisemnej zmiany umowy. Po uchyleniach wyroków przez Sąd Najwyższy, Sąd Apelacyjny w Katowicach rozpoznał sprawę ponownie. Kluczowym zagadnieniem stała się ważność umowy na roboty dodatkowe. Sąd Apelacyjny ustalił, że umowa ta, zawarta ustnie, była nieważna z powodu braku wymaganej formy pisemnej oraz przekroczenia limitu 20% wartości zamówienia podstawowego dla zamówień z wolnej ręki (art. 67 ust. 1 pkt 5 Pzp). W związku z nieważnością umowy, powództwo o zapłatę wynagrodzenia zostało przekształcone w roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 kc w zw. z art. 410 kc). Sąd Apelacyjny, opierając się na opinii biegłego, ustalił wartość netto robót dodatkowych na kwotę 68 145,11 zł (wartość robót bez zysku wykonawcy). Ta kwota została zasądzona od pozwanej na rzecz powódki z ustawowymi odsetkami. W pozostałym zakresie powództwo oddalono. Sąd Apelacyjny zniósł koszty postępowania za pierwszą instancję, zasądził od pozwanej na rzecz powódki koszty postępowania apelacyjnego, a także rozliczył koszty postępowania wywołanego skargą kasacyjną, zasądzając od powódki na rzecz pozwanej kwotę 2 800 zł. Sąd oddalił również wniosek interwenienta ubocznego o zasądzenie kosztów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaRozliczenia umów o roboty budowlane zawartych w trybie zamówień publicznych, zwłaszcza w kontekście robót dodatkowych i zamiennych, nieważności umów, stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu oraz rozliczeń kosztów postępowania.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z Prawem zamówień publicznych i jego stosowaniem do umów o roboty budowlane. Interpretacja przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu może być stosowana szerzej, ale wymaga uwzględnienia kontekstu pierwotnej umowy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa o roboty dodatkowe, zawarta ustnie w trakcie realizacji zamówienia publicznego, jest ważna, jeśli przekracza 20% wartości zamówienia podstawowego i nie została sporządzona w formie pisemnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, umowa o roboty dodatkowe zawarta ustnie jest nieważna, ponieważ narusza wymóg formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 139 ust. 2 Pzp) oraz przekracza dopuszczalny limit 20% wartości zamówienia podstawowego dla zamówień z wolnej ręki (art. 67 ust. 1 pkt 5 Pzp).
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że roboty dodatkowe nie były przewidziane w projekcie, ich wartość przekroczyła 20% zamówienia podstawowego, a umowa nie została zawarta w formie pisemnej, co czyni ją nieważną na podstawie przepisów Prawa zamówień publicznych. W związku z tym, roszczenie o zapłatę wynagrodzenia przekształca się w roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia.
Czy wykonanie robót zamiennych w ramach umowy o roboty budowlane z wynagrodzeniem ryczałtowym, które nie zmieniły istotnie przedmiotu umowy, uprawnia wykonawcę do żądania podwyższenia wynagrodzenia na podstawie art. 632 § 2 kc w zw. z art. 144 ust. 1 Pzp?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wykonanie robót zamiennych, które nie zmieniły istotnie przedmiotu umowy i nie spowodowały rażącej straty po stronie wykonawcy, nie uprawnia do żądania podwyższenia wynagrodzenia ryczałtowego. Przyczyny wykonania robót zamiennych (zmiana koncepcji, stan techniczny budynku, zalecenia konserwatora) nie stanowią nadzwyczajnej zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że roboty zamienne mieściły się w zakresie zamówienia, a ich wartość stanowiła jedynie ok. 5% wynagrodzenia ryczałtowego, co nie prowadziło do rażącej straty. Przyczyny ich wykonania nie były nadzwyczajne, a zatem art. 632 § 2 kc nie miał zastosowania. Umowa z dnia 13 grudnia 2005 r. pozostała ważna.
Jak rozliczyć świadczenie wykonane na podstawie nieważnej umowy o roboty budowlane?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Świadczenie wykonane na podstawie nieważnej umowy o roboty budowlane rozlicza się na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 kc w zw. z art. 410 kc), zasądzając zwrot wartości nienależnego świadczenia (wartość robót bez zysku wykonawcy).
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym w przypadku nieważności umowy o roboty budowlane, wykonawca może dochodzić zwrotu wartości świadczenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Zasądzona kwota stanowi wartość robót netto, bez uwzględnienia zysku wykonawcy i podatku VAT.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. W. | osoba_fizyczna | powódka |
| Gmina (...) | instytucja | pozwana |
| D. B. | osoba_fizyczna | interwenient uboczny |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa prawna dla roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, stosowana w przypadku nieważności umowy.
k.c. art. 410 § § 1
Kodeks cywilny
Reguluje świadczenie jako nienależne, gdy czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna.
p.z.p. art. 139 § ust. 2
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Wymóg formy pisemnej pod rygorem nieważności dla umów w sprawach zamówień publicznych.
p.z.p. art. 67 § ust. 1 pkt 5
Ustawa Prawo zamówień publicznych
Dopuszczalność udzielenia zamówienia z wolnej ręki na roboty budowlane, gdy zamówienia dodatkowe nie przekraczają 20% wartości zamówienia podstawowego.
Pomocnicze
k.c. art. 632 § § 2
Kodeks cywilny
Stosowany przez analogię w przypadku robót dodatkowych, gdy wykonanie dzieła groziłoby wykonawcy rażącą stratą z powodu zmiany stosunków, której nie można było przewidzieć.
k.p.c. art. 100
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada wzajemnego zniesienia lub stosunkowego rozdzielenia kosztów postępowania.
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Orzekanie o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia po uchyleniu lub zmianie wyroku.
k.p.c. art. 415
Kodeks postępowania cywilnego
Naprawienie szkody poniesionej wskutek wydania lub wykonania wyroku.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieważność ustnej umowy na roboty dodatkowe z powodu naruszenia formy pisemnej i przekroczenia limitu zamówienia z wolnej ręki. • Możliwość dochodzenia zwrotu nienależnego świadczenia na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w przypadku nieważnej umowy. • Wartość robót dodatkowych (bez zysku) jako podstawa do zasądzenia zwrotu nienależnego świadczenia.
Odrzucone argumenty
Roszczenie o zapłatę wynagrodzenia za roboty dodatkowe na podstawie ustnej umowy. • Zastosowanie art. 632 § 2 kc do robót zamiennych w ramach umowy ryczałtowej. • Żądanie zwrotu pełnej kwoty wyegzekwowanej na podstawie uchylonego wyroku, w tym kosztów procesu i egzekucyjnych.
Godne uwagi sformułowania
świadczenie w wykonaniu nieważnej umowy • zwrot wartości nienależnego świadczenia zgodnie z art. 410 § 1 kc w zw. z art. 405 kc • nie każda zmiana projektu będzie prowadzić do stwierdzenia, że zamawiający dokonał zmiany przedmiotu umowy sprzecznie z jego opisem zawartym w zamówieniu • w wypadku ustalenia przez strony wynagrodzenia ryczałtowego nie stanowi więc zmiany przedmiotu umowy taka zmiana projektu budowlanego, która polega na wyeliminowaniu pewnych robót, zastąpieniu jednych robót innymi, lub wykonaniu ich innymi materiałami, jeżeli mieszczą się w zakresie prac pierwotnie określonym • nie można przyjąć, że wykonanie robót dodatkowych stanowiło mało istotną zmianę umowy • ustna umowa o wykonanie robót dodatkowych nie stanowiła zmiany umowy podstawowej, lecz dodatkową umowę o wykonanie tych robót; umowa ta jest nieważna • jedyną drogą dla dochodzenia roszczeń powódki z tego tytułu są przepisy art. 405 i nast. kc , odnoszące się do bezpodstawnego wzbogacenia
Skład orzekający
Lucyna Świderska-Pilis
przewodniczący-sprawozdawca
Piotr Wójtowicz
sędzia
Aneta Pieczyrak-Pisulińska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Rozliczenia umów o roboty budowlane zawartych w trybie zamówień publicznych, zwłaszcza w kontekście robót dodatkowych i zamiennych, nieważności umów, stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu oraz rozliczeń kosztów postępowania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z Prawem zamówień publicznych i jego stosowaniem do umów o roboty budowlane. Interpretacja przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu może być stosowana szerzej, ale wymaga uwzględnienia kontekstu pierwotnej umowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje złożoność rozliczeń w umowach o roboty budowlane, zwłaszcza w kontekście zamówień publicznych i nieważności umów. Długotrwały proces sądowy i wielokrotne uchylenia wyroków dodają jej dramatyzmu.
“Nieważna umowa, a jednak zwrot pieniędzy? Jak sądy rozliczają roboty budowlane poza przetargiem.”
Dane finansowe
WPS: 110 000 PLN
zwrot_nienaleznego_swiadczenia: 68 145,11 PLN
zwrot_wyegzekwowanego_swiadczenia: 93 339,68 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.