I ACa 919/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła żądania ustalenia nieważności oświadczenia Agencji Nieruchomości Rolnych (ANR) o wykonaniu prawa pierwokupu udziału w nieruchomości rolnej. Powód, N. K., zawarł umowę warunkową sprzedaży udziału w działce gruntu z małżonkami N. Podstawą prawa pierwokupu dla ANR był art. 3 ust. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Powód twierdził, że spełnia warunki wyłączające prawo pierwokupu (art. 3 ust. 7, art. 5 i 6 ustawy), ponieważ prowadzi gospodarstwo rodzinne i jest rolnikiem indywidualnym. Sąd Okręgowy uznał, że prawo pierwokupu nie przysługiwało ANR, ale oddalił żądanie główne powoda o ustalenie częściowej nieważności, uznając za uzasadnione żądanie ewentualne dotyczące całości oświadczenia. Sąd Okręgowy stwierdził nieważność oświadczenia ANR w odniesieniu do całego udziału. Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu Okręgowego w części dotyczącej żądania ewentualnego i kosztów, stwierdzając nieważność postępowania z powodu naruszenia przepisów o współuczestnictwie koniecznym (art. 195 kpc). Sąd Apelacyjny wskazał, że drugi współnabywca, D. S., nie został prawidłowo zawiadomiony o udziale w sprawie, a jego sytuacja prawna była bezpośrednio związana z rozstrzygnięciem. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, który ma obowiązek wezwać D. S. do udziału w postępowaniu i ponownie rozważyć kwestię niepodzielności prawa pierwokupu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaKwestie związane z prawem pierwokupu nieruchomości rolnych, wyłączeniami tego prawa, niepodzielnością prawa pierwokupu, a także proceduralnymi aspektami współuczestnictwa koniecznego w sprawach cywilnych.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego i wymaga uwzględnienia kontekstu faktycznego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy prawo pierwokupu Agencji Nieruchomości Rolnych przysługuje w sytuacji, gdy jeden ze współnabywców nieruchomości rolnej spełnia warunki wyłączające prawo pierwokupu, a drugi ich nie spełnia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Okręgowy uznał, że prawo pierwokupu nie przysługuje, jeśli choć jeden ze współnabywców spełnia warunki wyłączające prawo pierwokupu (art. 3 ust. 7 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego).
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy oparł się na literalnym brzmieniu art. 3 ust. 7 ustawy, który stanowi, że w przypadku spełnienia określonych przesłanek (powiększenie gospodarstwa rodzinnego do 300 ha, położenie w tej samej gminie, zamieszkanie rolnika w tej gminie), prawo pierwokupu nie przysługuje. Sąd uznał, że taka wykładnia jest zgodna z celami ustawy, które obejmują wspieranie obrotu międzysąsiedzkiego i ochronę rolników prowadzących gospodarstwa rodzinne.
Czy dopuszczalne jest ustalenie częściowej nieważności oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu, gdy prawo pierwokupu dotyczyło udziału w nieruchomości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Okręgowy uznał, że nie jest dopuszczalne wydanie wyroku ustalającego częściową nieważność oświadczenia o wykonaniu prawa pierwokupu, ze względu na zasadę niepodzielności prawa pierwokupu i potencjalne problemy z podziałem nieruchomości.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy powołał się na zasadę niepodzielności prawa pierwokupu (art. 602 § 1 kc) oraz na orzecznictwo Sądu Najwyższego, wskazując, że ustalenie częściowej nieważności oznaczałoby pośrednie ustalenie bezskuteczności części umowy sprzedaży i skuteczności części umowy z pierwotnym kontrahentem, co mogłoby prowadzić do niepożądanych skutków prawnych i faktycznych, takich jak współwłasność niepodzielnych udziałów.
Czy naruszenie przepisów o współuczestnictwie koniecznym (art. 195 kpc) przez Sąd pierwszej instancji stanowi nieważność postępowania, która powinna być uwzględniona przez Sąd drugiej instancji z urzędu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, naruszenie przepisów o współuczestnictwie koniecznym przez Sąd pierwszej instancji powoduje nieważność postępowania, którą Sąd drugiej instancji bierze pod uwagę z urzędu.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny powołał się na art. 378 § 1 kpc, zgodnie z którym Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, ale bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Wskazał również na orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym nieusunięcie braku pełnej legitymacji procesowej w przypadku współuczestnictwa koniecznego jest przeszkodą do uwzględnienia powództwa i narusza prawo materialne.
Czy notariusz prawidłowo ocenił sytuację prawną i poinformował strony o przepisach ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego?
Odpowiedź sądu
Sąd Okręgowy uznał, że notariusz nie dochował należytej staranności, ponieważ mimo informacji o spełnianiu przez powoda warunków wyłączających prawo pierwokupu, nie zawarł w akcie notarialnym odpowiednich oświadczeń i ocenił, że prawo pierwokupu przysługuje Agencji.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wskazał, że notariusz powinien był zawrzeć w akcie notarialnym oświadczenia stron dotyczące spełnienia lub niespełnienia warunków z art. 5 i 6 ustawy, nawet jeśli tylko jeden z nabywców je spełniał. Błędna ocena notariusza nie mogła jednak skutkować powstaniem prawa pierwokupu po stronie Agencji, jeśli z mocy prawa ono nie przysługiwało.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| N. K. | osoba_fizyczna | powód |
| Agencja Nieruchomości Rolnych w W. | instytucja | pozwana |
| J. N. | osoba_fizyczna | sprzedający |
| G. N. | osoba_fizyczna | sprzedający |
| D. S. | osoba_fizyczna | kupujący |
Przepisy (15)
Główne
u.k.u.r. art. 3 § ust. 4
Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego
Przepis określający prawo pierwokupu Agencji Nieruchomości Rolnych.
u.k.u.r. art. 3 § ust. 7
Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego
Przepis wyłączający prawo pierwokupu Agencji Nieruchomości Rolnych w określonych sytuacjach, gdy nabywca jest rolnikiem indywidualnym i powiększa gospodarstwo rodzinne.
u.k.u.r. art. 5
Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego
Przepis określający warunki uznania nabywcy za rolnika indywidualnego.
u.k.u.r. art. 6
Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego
Przepis określający warunki uznania gospodarstwa za rodzinne.
u.k.u.r. art. 9 § ust. 1
Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego
Przepis określający sankcję nieważności czynności prawnej dokonanej niezgodnie z przepisami ustawy.
u.k.u.r. art. 9 § ust. 2
Ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego
Przepis określający legitymację czynną do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności czynności prawnej.
k.p.c. art. 195 § § 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące współuczestnictwa koniecznego.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis określający zakres rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.
k.p.c. art. 386 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący uchylenia zaskarżonego wyroku i zniesienia postępowania w przypadku stwierdzenia nieważności.
Pomocnicze
k.c. art. 602 § § 1
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący niepodzielności prawa pierwokupu.
k.c. art. 58 § § 3
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący nieważności czynności prawnej z powodu zastrzeżenia warunku przeciwnego ustawie.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.
k.p.c. art. 72 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis dotyczący współuczestnictwa koniecznego po stronie powodowej.
u.p.c.c. art. 9 § pkt 2
Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych
Przepis dotyczący opodatkowania czynności prawnych.
k.k.s. art. 56
Kodeks karny skarbowy
Przepis dotyczący odpowiedzialności karnej skarbowej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów o współuczestnictwie koniecznym przez Sąd pierwszej instancji. • Niezawiadomienie drugiego współnabywcy (D.S.) o udziale w sprawie.
Odrzucone argumenty
Argumenty pozwanej dotyczące prawa pierwokupu i oceny notariusza (nie zostały merytorycznie ocenione przez Sąd Apelacyjny z powodu uchylenia wyroku).
Godne uwagi sformułowania
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. • nieusunięcie braku pełnej legitymacji procesowej w przypadku współuczestnictwa koniecznego jest przeszkodą do uwzględnienia powództwa. • w sprawie konieczny był udział obu kupujących z aktu notarialnego z dnia 30 listopada 2015 roku, czyli powoda łącznie z D. S. • niepodzielność prawa pierwokupu może odnosić się odrębnie do każdej z osób kupujących w sytuacji nabycia ułamkowej części nieruchomości, która to część wyczerpuje w całości przedmiot czynności prawnej.
Skład orzekający
Marek Machnij
przewodniczący
Ewa Tomaszewska
sędzia
Rafał Szurka
sędzia-sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kwestie związane z prawem pierwokupu nieruchomości rolnych, wyłączeniami tego prawa, niepodzielnością prawa pierwokupu, a także proceduralnymi aspektami współuczestnictwa koniecznego w sprawach cywilnych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o kształtowaniu ustroju rolnego i wymaga uwzględnienia kontekstu faktycznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa porusza istotne zagadnienia związane z obrotem nieruchomościami rolnymi i prawem pierwokupu, a także pokazuje, jak kluczowe mogą być błędy proceduralne, nawet w sprawach z potencjalnie silnym uzasadnieniem merytorycznym.
“Nieważność prawa pierwokupu czy błąd proceduralny? Sąd Apelacyjny uchyla wyrok w głośnej sprawie rolnej.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.