I ACa 894/15

Sygn. akt I ACa 894/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 marca 2016 roku Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Edyta Buczkowska-Żuk (spr.) Sędziowie: SA Tomasz Żelazowski SO del. do SA Krzysztof Górski Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Wioletta Simińska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 roku na rozprawie w Szczecinie sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w W. przeciwko Województwu (...) w S. o podwyższenie wynagrodzenia i zapłatę na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 20 marca 2015 roku, sygn. akt I C 932/12 I. zmienia zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że: 1. zasądza od pozwanego Województwa (...) w S. na rzecz powoda (...) Spółki Akcyjnej w W. kwotę 882 674,43 zł. (osiemset osiemdziesiąt dwa tysiące sześćset siedemdziesiąt cztery złote czterdzieści trzy grosze) z ustawowymi odsetkami od dnia 11 września 2012 r. do dnia 31 grudnia 2015 r., a dalej z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r.; 2. oddala powództwo w pozostałej części; 3. ustala, że powód ponosi koszty procesu w 25% a pozwany w 75%, przy czym szczegółowe ich wyliczenie pozostawia referendarzowi sądowemu w sądzie pierwszej instancji; II. oddala apelację w pozostałej części; III. ustala, że koszty postępowania apelacyjnego powód ponosi w 25% a pozwany w 75%, przy czym szczegółowe ich wyliczenie pozostawia referendarzowi sądowemu w sądzie pierwszej instancji. del. SSO K. Górski SSA E. Buczkowska-Żuk SSA T. Żelazowski Sygn. akt I ACa 894/15 UZASADNIENIE Powód (...) Spółka Akcyjna w W. po ostatecznym sprecyzowaniu żądania pozwu wniósł o: 1/ podwyższenie wynagrodzenia określonego w umowie numer (...) zawartej pomiędzy powodem i pozwanym Województwem (...) w dniu 16 lutego 2010 roku, której przedmiot stanowiła budowa obwodnicy miasta G. w ciągu drogi wojewódzkiej numer (...) o wartość wykonanych przez powoda robót dodatkowych w kwocie 968.290,45 złotych brutto; 2/ zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda łącznie kwoty 1.170.216 złotych, na która składają się: wynagrodzenie za roboty dodatkowe w kwocie 968.290,45 złotych brutto (zawierającej w sobie podatek VAT) oraz odszkodowanie w kwocie 201.924,99 złotych (nie podlegającej podatkowi VAT). 3/ zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, iż w wyniku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego przeprowadzonego przez Województwo (...) , w imieniu którego zarząd dróg wojewódzkich sprawowany jest przez (...) Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. , zawarł z pozwanym w dniu 16 lutego 2010 umowę numer (...) , której przedmiot stanowiła budowa obwodnicy miasta G. w ciągu drogi wojewódzkiej numer (...) , o długości 3,5 km z trzema rondami i drogami wspomagającymi, która to droga została zaprojektowana jako biegnąca nad jednotorową linią kolejową relacji G. — K. , przez niezagospodarowane technicznie i nieuzbrojone tereny. Powód podał, że zgodnie z § 1 ust. 2 umowy jej przedmiot został określony w załącznikach numer 2, 3, 4 i 5 do umowy, tj. w: warunkach umowy, instrukcji dla wykonawców; dokumentacji projektowej — specyfikacjach technicznych oraz dokumentacji projektowej — rysunkach, natomiast wynagrodzenie umowne zostało ustalone na podstawie wyceny zawartej w ofercie wykonawcy, stanowiącej załącznik numer 1 do umowy. Powód wskazał, że w dniu 25 lipca 2011 roku strony zawarły aneks do umowy porządkujący kwestie związane z ustawową zmianą wysokości stawki podatku VAT, a w konsekwencji — zmianą wynagrodzenia umownego brutto. Zdaniem powoda, mając na względzie art. 31 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. prawo zamówień publicznych przedmiot umowy obejmował wykonanie robót budowlanych (bez projektowania). Powód podał, że opierając się na otrzymanej od zamawiającego dokumentacji przetargowej przygotował i złożył zamawiającemu ofertę dotyczącą wykonania inwestycji, a po wygraniu przetargu została podpisana umowa, której elementy przedmiotowo istotne, w tym zakres umowny i wynagrodzenie, stanowiły odzwierciedlenie parametrów wskazanych w ofercie, a w konsekwencji - w dokumentacji przetargowej, której zasadniczą część stanowiło „Zestawienie Wycenionych Przedmiarów Robót” opracowane na podstawie tzw. „ślepego kosztorysu”. Powód wskazał, że za wykonanie przedmiotu umowy zamawiający miał zapłacić wykonawcy wynagrodzenie w łącznej kwocie netto 16.194.093,72 złotych oraz brutto 19.756.794,34 złotych, które w wyniku zawarcia aneksu wzrosło do 19.828.464,57 złotych brutto. W dalszej kolejności powód podał, że w toku realizacji robót objętych przedmiotem umowy, okazało się, iż warunki wykonania, zakres robót oraz technologia znacząco różnią się od parametrów założonych na etapie opracowywania przez powoda oferty i koniecznymi do wykonania okazały się roboty dodatkowe, które determinowały wykonanie robót stanowiących pierwotny, zasadniczy przedmiot umowy. Powód podał, iż umowa przewidywała możliwość wykonania przez wykonawcę robót dodatkowych w oparciu o sporządzone przez inżyniera projektu protokoły konieczności. Powód podał, że po wykonaniu robót dodatkowych, zamawiający pozwany odmówił akceptacji protokołów konieczności jak i samych robót zmierzając do formalnego zablokowania zapłaty na rzecz powoda należnego wynagrodzenia, pomimo korespondencji i wystąpień w tej kwestii pozwany odmówił akceptacji robót i zapłaty wynagrodzenia. W dalszej kolejności powód podniósł, że skoro strony nie miały możliwości przewidzenia konieczności wykonania robot dodatkowych i nie zostały one ujęte w zakresie przedmiotowym umowy, to w konsekwencji nie został przewidziany wystarczający okres czasu na wykonanie tychże robot w harmonogramie umownym, który został opracowany w oparciu o pierwotny zakres robot. Wobec powyższego, wykonanie przedmiotu umowy w terminie wynikającym z umowy wymagało dodatkowej mobilizacji sprzętu i ludzi oraz generowało poniesienie dodatkowych kosztów z tego tytułu, niezależnie od samych kosztów wykonania robót dodatkowych. Powód wskazał, że opóźnienie zamawiającego w przekazaniu wykonawcy porozumienia z operatorem gazociągu wysokiego ciśnienia było ponad 7-miesięczne i z tego względu wykonawca wykonał konstrukcję obwodnicy nie wykonując przewidzianego zabezpieczenia rurą ochronną tego rurociągu, a do wykonania tego zabezpieczenia mógł przystąpić dopiero po otrzymaniu podpisanego w dniu 11 października 2010 roku. Powód wskazał, że z tego powodu musiał częściowo rozebrać wykonaną drogę w zakresie umożliwiającym mu wykonanie rury ochronnej na gazociągu, uwzględniając to w piśmie z dnia 21 lipca 2011 roku stanowiącym wystąpienie z roszczeniem finansowym za utrudnienia przy realizacji zabezpieczenia rurociągu. Powód podał, że roszczenie odszkodowawcze w tym zakresie obejmuje dwa elementy: koszty rozebrania i odtworzenia konstrukcji drogi wycenione w przedstawionym zamawiającemu kosztorysie w kwocie 55.234,82 złotych brutto i koszty wydłużenia okresu sprzętu pracy i ludzi o 32 dni z uwagi na wejście z robotami w okres zimowy, podczas gdy przekazany zamawiającemu harmonogram rzeczowo-finansowy prowadzenia robót zakładał ich wykonanie w okresie wczesnej jesieni — bardziej optymalnym dla tego typu prac, które to koszty wykonawca wycenił na kwotę 146.690,17 złotych brutto. Ostatecznie powód podał, że łączna wartość roszczeń dochodzonych pozwem wynosi 1.170.215,44 złotych. W konsekwencji konieczności wykonania przez powoda robót dodatkowych na rzecz pozwanego o łącznej wartości 1.170.215,38 złotych, powstała rażąca strata w majątku powoda. Powód wskazał, że zysk zakładany do osiągnięcia przez (...) w związku z realizacją przedmiotu kontraktu wynosił 2 %, a zatem przy uwzględnieniu wysokości wynagrodzenia umownego — 16.194.093,72 złotych netto, tj. 19.828.464,57 złotych brutto — (w wersji ustalonej aneksem numer (...) do Umowy), planowany zysk winien wynieść kwotę 396.569,29 złotych brutto, tj. kwoty 19.828.464,57 złotych brutto, jednakże po rozliczeniu całości przedmiotowej inwestycji okazało się że powód nie osiągnął założonego zysku, gdyż poniósł stratę w kwocie 1.170.215,38 złotych, która w większości powstała w następstwie poniesienia kosztów na wykonanie robót dodatkowych stanowiących przedmiot pozwu. Ostatecznie powód podał, że wykonanie robót dodatkowych, stanowiące zmianę przedmiotu umowy spowodowało wystąpienie rażącej straty w majątku powoda, stąd zaistniała podstawa prawna do podwyższenia wynagrodzenia przewidziana w art. 632 § 2 k.c. i art. 629 k.c. , której dają możliwość ingerencji w treść stosunku zobowiązaniowego łączącego strony. Powód powołał się w tej mierze także na przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu zawarte w art. 405 k.c. W odpowiedzi na pozew z dnia 21 grudnia 2012 roku pozwane Województwo (...) wniosło o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu stanowiska pozwany zakwestionował zasadność dochodzonych roszczeń przez powódkę oraz jej wysokość. Pozwany podał, że w umowie numer (...) przewidziano sytuacje, w których w trakcie realizacji inwestycji może dojść do wystąpienia nowych okoliczności, których nie można było przewidzieć na etapie sporządzania projektu i w punkcie numer 2.5 warunków umowy określono właściwy sposób postępowania. Pozwany wskazał, że dopuszczono w uzasadnionych przypadkach możliwość zmian w stosunku do dokumentacji projektowej za pozytywną opinią inżyniera projektu oraz za zgodą przedstawiciela zamawiającego tj. zgodnie z pkt. 1.1.7 warunków umowy – Dyrektora (...) Zarządu Dróg Wojewódzkich, na którego zamawiający scedował część swoich uprawnień. Pozwany podał, że w sytuacji zaistnienia odstępstw od projektu, inżynier projektu sporządza protokół konieczności zawierający opis robót, przyczynę ich wystąpienia oraz wycenę kosztów, przy czym dla swej skuteczności protokół powinien być zatwierdzony przez przedstawiciela zamawiającego. Pozwany podał, że tym samym każda konieczność zmiany zakresu prac wymagała zgody przedstawiciela zamawiającego. Nadto wskazał, że zgodnie z art. 144 ust. 1 Prawa zamówień publicznych w pkt. 9.3 określono warunki zmiany wynagrodzenia. (istotnej zmiany umowy). Pozwany podał, że zmiana umowy możliwa była w przypadku zmiany stawki podatku VAT oraz w sytuacji obniżenia się kosztu wykonania robót, a tym samym wynagrodzenia wykonawcy. Pozwany wskazał, że jednocześnie w pkt. 2.5.3 i 2.5.4 warunków umowy określono, że w sytuacji zaistnienia potrzeby wykonania robót dodatkowych w rozumieniu art. 67 ust. 1 pkt. 5 Prawa zamówień publicznych czy zamówień uzupełniających, o którym mowa w art. 67 ust. 1 Prawa zamówień publicznych , zostaną zawarte odrębne umowy, przy czym zaznaczono, że wymagane jest sporządzenie stosownych protokołów konieczności. Pozwany podał, że żaden protokół konieczności dotyczący prac wymienionych pozwie nie został zaakceptowany pozytywnie przez przedstawiciela zamawiającego, a także nie uzyskał pozytywnej opinii kierownika projektu, bezpośrednio nadzorującego realizację przedmiotowego zadania. W dalszej kolejności pozwany wskazał, że w toku realizacji inwestycji ujawniły się zaniedbania ze strony inżyniera projektu dotyczące kwestii związanych z usunięciem humusu i wymianą gruntu, albowiem protokoły konieczności powinny być sporządzane przed wykonaniem prac dodatkowych, a z uwagi na wykonanie prac uniemożliwiono zweryfikowanie wyliczeń ilości powierzchni i warstwy humusu czy wymiany gruntów. Pozwany wskazał, że również zgłaszano uwagi do stanowiska inżyniera projektu co do konieczności wykonania robót dodatkowych w postaci budowy kozła oporowego, albowiem w piśmie z dnia 8 listopada 2010 roku wskazano na nieprawidłowości polegające na braku uzasadnienia dla wykonania robót dodatkowych, zaś w opiniach inspektora nadzoru i inżyniera projektu nie przedstawiono żadnej argumentacji świadczącej o konieczności wykonania tych robót. Pozwany podał, że w oparciu o te same materiały geodezyjne stwierdzono inne, zawyżone ilości dotyczące wykonania nasypów. Z tych względów, zdaniem pozwanego, inżynier projektu nienależycie wykonywał swoje obowiązki i w konsekwencji niezatwierdzone przez przedstawiciela zamawiającego protokoły konieczności nie mogą stanowić wiarygodnego dowodu na okoliczność wykonanych rzekomo robót dodatkowych, a będących przedmiotem niniejszego postępowania. W zakresie roszczeń z tytułu wykonania robót kolejowych – podbicia stabilizacyjnego toru kolejowego oraz wykonania i rozbiórki kozła oporowego, pozwany podał, że zakres robót kolejowych obejmował również wykonanie podbicia stabilizacyjnego. Pozwany wskazał, że wykonawca na etapie postępowania przetargowego miał pełną możliwość zapoznania się z wymaganiami technicznymi wykonania toru kolejowego i powinien wkalkulować w cenę robót kolejowych konieczność uzyskania właściwych parametrów podbicia stabilizacyjnego toru dla zapewnienia bezpiecznego użytkowania toru. Według pozwanego - koszty z tym związane wchodzą w ogólne koszty robót kolejowych. Nadto pozwany podniósł, że zakładając hipotetycznie, iż podbicie stabilizacyjne nie wchodziło w zakres robót kolejowych, to powód w tej mierze nie dopełnił zgodnie z umową stosownych procedur mających ustalić zasadność wykonania tych prac i ewentualne z tym związane koszty. Z ostrożności procesowej pozwany zakwestionował wysokość dochodzonego roszczenia w kwocie 42.090 złotych uznając, ze powód w tym względzie nie przedstawił wiarygodnych dowodów. Nadto pozwany podał, że roboty w postaci pobicia stabilizacyjnego wykonał inny podmiot niż powód, zatem po jego stronie nie wystąpiła żadna szkoda. W dalszej kolejności pozwany podał, że roboty związane z wykonaniem i rozbiórką kozła oporowego stanowiły roboty tymczasowe, których obowiązek wykonania bez dodatkowego wynagrodzenia, zgodnie z przepisem pkt. 1.1.17 warunków umowy obciążał wykonawcę. Nadto podał, że prace dotyczące kozła oporowego wykonał inny podmiot niż powód, zatem po jego stronie nie wystąpiła żadna szkoda. W przedmiocie roszczenia z tytułu robót ziemnych – zdjęcia warstwy dodatkowej humusu, wymiany gruntów oraz zatwierdzenia bilansu robót ziemnych podano, że w protokole konieczności numer 3 przewidziano wykonanie tych prac na okres 15-28 września 2010 roku, zaś z operatów geodezyjnych i kart obmiaru wynika, iż prace to przeprowadzono w dniach od 1 maja do 23 lipca 2010 roku. Pozwany wskazał, iż powyższe nie pozwoliło na odpowiednią weryfikację zasadności wniosku wykonawcy numer 53 w odpowiednim czasie, postawiono bowiem zamawiającego przed faktem dokonanym i w zasadzie przymuszono do zapłaty za roboty podane w protokole konieczności numer 3. Z tego względu odmówiono akceptacji tego protokołu konieczności, albowiem zapłata faktury stanowiłaby naruszenie dyscypliny finansów publicznych, a wzrost wynagrodzenia mógł nastąpić jedynie za zgodą przedstawiciela zamawiającego, zaś w tym zakresie inżynier projektu nie miał takich uprawnień. Niezależnie od powyższego pozwany podał, że przeprowadzone przez (...) Laboratorium Drogowe w K. w dniu 23 marca 2011 roku badania laboratoryjne, nie wykazały, że warstwa humusu w spornych okolicach przekraczałaby 60 cm, zatem nie było podstaw do przyjęcia, że rzeczywiście wykonano usunięcie humusu w zakładanych ilościach. Pozwany podał, że nie wyrażał zgody na zdjęcie humusu ponad grubość 40 cm. Pozwany wskazał, że ostatecznie wyrażono wolę zapłaty wynagrodzenia z tytułu wykonanych prac w zakresie usunięcia warstwy humusu o grubości 40 cm zgodnie z ofertą 4.221,75 złotych, tj. za 16.887 m 2 za 0,25 złotych, jednakże wykonawca na wskazaną kwotę nie wystawił faktury. Z ostrożności procesowej strona pozwana zakwestionowała również wartość roszczenia z tytułu usunięcia warstwy humusu tj. kwoty 355.487,65 złotych. W dalszej kolejności pozwany zarzucił, że powód również nie przestrzegał procedury w zakresie wykonywania robót dodatkowych w postaci wymiany gruntów - odspojenia gruntów torfowych ponad szacowaną ilość 16.069 m 3 . Pozwany wskazał, że powód wykonał te prace bez możliwości dokonania ich weryfikacji ze strony przedstawiciela zamawiającego. Podał, że powód nie udowodnił w sposób należyty, że ilość odspojenia gruntów torfowych wyniosły w sumie 24.585,42 m 3 czyli o 8.516,42 m 3 ponad zakładaną ilość przejętą przez projektanta. Odnośnie wykonania wykopów i nasypów pozwany podniósł, że dochodzone roszczenie jest związane z wykonaniem pozycji kosztorysowej numer 13 i 14 Branży drogowej. Pozwany wskazał, że w notatce z dnia 21 marca 2011 roku ustalono, że doszło do powielenia części pomiarów w operatach geodezyjnych w bilansie robót ziemnych drogi głównej, co oznacza że wnioski wykonawcy były sporządzane nierzetelnie, zawyżające ilości faktycznie wykonanych robót. Pozwany wskazał, że ostatecznie w protokole konieczności numer 12 potwierdzono wykonanie nasypów w ilości 396,38 m 3 oraz wykopów 868,07 m 3 ponad ilość zakładaną w TER o łącznej wartości 392.446,69 złotych (brutto). Pozwany podał, że kwestionuje ilości zaakceptowane w protokole konieczności numer 12, o czym poinformował wykonawcę pismem z dnia 12 maja 2011 roku, a zwiększone ilości w protokole konieczności numer 12 wynikają z wcześniej zakwestionowanych ilości wybrania humusu oraz wymiany gruntu. Tym samym – według pozwanego - obmiary dotyczące wykonania nasypów i wykopów nie mogły stanowić podstawy do uznania roszczeń za zasadne. Nadto pozwany zakwestionował poprawność wykonania obmiarów geodezyjnych w tym zakresie, zwłaszcza, że w notatce służbowej potwierdzono błędy w pomiarach. Ponadto pozwany wskazał, że roboty zostały już wykonane i brak było możliwości ich zweryfikowania. Odnośnie roszczeń z tytułu przebudowy sieci telekomunikacyjnej, pozwana podała, że nie zakwestionowała, że w trakcie robót wynikła konieczność wykonania dodatkowego złącza równoległego i wyłączenia kabla ze złącza równoległego. Pozwany wskazał, że projektant zweryfikował wartość prac w tym zakresie do kwoty 1.920,43 złotych netto, co potwierdził inżynier projektu, przy czym pozwany podał, że wykonawca nie zmienił w tym zakresie swojego stanowiska, w którym żądał 95.445,58 złotych netto. Pozwany wskazał, że nie została wystawiona faktura VAT za wykonanie dodatkowego złącza telekomunikacyjnego w kwocie 2.342,92 złotych, zatem zdaniem pozwanego świadczenie nie jest jeszcze wymagalne. Odnośnie roszczenia z tytułu wykonania izolacji gazociągu taśmą antykorozyjną pozwany podał, że w trakcie robót wykonawca zgłaszał konieczność wykonania izolacji gazociągu taśmą antykorozyjną z polietylenu klasy „C” na projektowanej rurze ochronnej DN 700 i na tę okoliczność w dniu 10 marca 2011 roku sporządzono protokół konieczności numer 11, jednakże uzyskał on negatywna opinie kierownika projektu, albowiem izolacja rury ochronnej DN 700 była uwzględniona w materiałach przetargowych SST branży gazowej w pkt 9.2, zaś w projekcie budowlanym branży gazowej rodzaj i sposób wykonania tej izolacji jest dokładnie opisany. Pozwany wskazał, że przedstawiciel zamawiającego zgodził się ze stanowiskiem kierownika projektu. Odnośnie roszczeń z tytułu wykonania przedmiotu umowy w okresie dłuższym niż zakładany w umowie w efekcie konieczności wykonania robót dodatkowych pozwany wskazał, że powód konieczność wykonania tych robót stwierdza ogólnie, bez podania konkretnie, jakich robót roszczenie dotyczy. Podał, że nie powinno dotyczyć to robót zakwestionowanych przez przedstawiciela zamawiającego, w szczególności zdjęcia warstwy humusu, wykonanie nasypów i wykopów, odspojenia gruntów torfowych. Podał, że roboty dodatkowe są tylko te roboty, których wykonanie inżynier projektu za zgodą przedstawiciela zamawiającego polecił wykonawcy, a które nie były objęte przedmiotem umowy. Pozwany wskazał, że w trakcie przedmiotowego zadania powstała konieczność wykonania takich robót, a potwierdzają to zaakceptowane przez przedstawiciela zamawiającego protokoły konieczności np. 5, 6, 8, 9. Pozwany podał, że wówczas sporządzono odrębne umowy i dokonano zapłaty dodatkowego wynagrodzenia na rzecz wykonawcy, przy czym każdy protokół zawierał ocenę czy dana robota będzie miała wpływ na termin wykonania inwestycji. Pozwany wskazał, że nie oznaczało to jednak, że wykonawca za wszelką cenę zobligowany jest do angażowania sił, by dochować terminu, albowiem zgodnie z pkt 9.1.1 ppkt 2 lit. e warunków umowy roboty dodatkowe mogły stanowić okoliczność rzutującą na zmianę terminu wykonania umowy. Pozwany wskazał, że w trakcie realizacji przedmiotowego zadania aneksem numer (...) zmieniono termin zakończenia realizacji przedmiotu umowy do dnia 31 października 2011 roku, przy czym zmiana terminu podyktowana była koniecznością wykonania dodatkowych robót polegających na zmianie stałej organizacji ruchu w zakresie zmiany treści tablic drogowskazowych na drogach krajowych numer (...) . Pozwany podał, że samo roszczenie związane z koniecznością wykonania robót jest niezasadne, gdyż wykonawca otrzymywałby wynagrodzenie związane z robotami dodatkowymi, a jednocześnie odszkodowanie za zaangażowanie środków na sprzęt i ludzi za prace realizowane zgodnie z umową. Pozwany wskazał, że w uzasadnieniu żądania odszkodowania z tytułu wykonanych prac podano, że wysokość roszczenia związana jest z odszkodowaniem jedynie za koszty związane z opóźnieniem zamawiającego w przekazaniu wykonawcy porozumienia z operatorem gazociągu wysokiego ciśnienia i tym samym odszkodowanie nie dotyczy robót dodatkowych o jakich była mowa wyżej, ani też z powodu wydłużenia terminu umowy. Odnośnie opóźnienia w przekazaniu porozumienia z operatorem gazociągu wysokiego ciśnienia pozwany podał, że powód pomimo wiedzy, że element wykonania zabezpieczenia gazociągu nie został wykonany, przystąpił do prac drogowych w zakresie konstrukcji drogowej, także w miejscu przebiegu gazociągu. Według pozwanego - prawidłowym postępowaniem wykonawcy powinno być zabezpieczenie miejsca przebiegu gazociągu do czasu przeprowadzenia prac zabezpieczających gazociąg. Zdaniem pozwanego – było oczywiste, że wykonanie w tym miejscu konstrukcji drogi będzie uniemożliwiało przeprowadzenie robót gazowych i w konsekwencji koniecznym będzie rozebranie, a następnie odtworzenie konstrukcji drogi. Z tego względu, w ocenie pozwanego, w wyniku nienależytego wykonywania obowiązków wykonawca doprowadził do sytuacji wykonania dwukrotnego tych samych prac, a odpowiedzialnością za powyższe nie można obarczać zamawiającego. Pozwany wskazał, że opóźnienia w podpisaniu porozumienia z operatorem gazociągu wysokiego ciśnienia nie wynikało z winy pozwanego, a nadto okoliczność ta nie mogła mieć bezpośredniego wpływu na ewentualne koszty wykonania ponownego tych samych prac. Pozwany podał, że to błędnie przyjęta technika wykonywania prac przyjęta przez wykonawcę naraziła go na straty, a nie wykonywanie obowiązków umownych przez zamawiającego. Pozwany wskazał, że zgodnie z pkt. 9.1.1. pkt 2 lit. D warunków umowy możliwa była zmiana wykonania terminu umowy z uwagi na konieczność prowadzenia uzgodnień z właścicielem urządzeń obcych. Tym samym, zdaniem pozwanego roszczenie wykonawcy z tytułu wykonania przedmiotu umowy w okresie dłuższym niż zakładany w umowie jest bezpodstawne. Z ostrożności procesowej pozwany zakwestionował wysokość odszkodowania wskazując, że przedłożony kosztorys nie może w tej mierze stanowić wiarygodnego dowodu. Podsumowując, pozwany podniósł, że wykonawca podpisując umowę numer (...) był zobligowany do realizacji postanowień umownych, w tym zgłaszania wszelkich problemów oraz odstępstw w zakresie prac przewidzianych w projekcie. Wyrokiem z dnia 20 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił powództwo i orzekł o kosztach procesu. Sąd Okręgowy ustalił, że pozwane Województwo (...) przeprowadziło postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego na wykonanie robót budowlanych w ramach projektu pod nazwą „Budowa obejścia m. G. w ciągu drogi wojewódzkiej numer (...) ”. Powyższy projekt współfinansowany był w ramach poddziałania 2.1.2 Regionalna Infrastruktura Drogowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa (...) . Podstawą prowadzenia powyższego postępowania była specyfikacja istotnych warunków zamówienia, do której były dołączone: projekt umowy, warunki umowy, szczegółowe specyfikacje techniczne i projekt techniczny oraz wymagane formularze. . Oferenci w ramach powyższego postępowania mogli złożyć ofertę prawidłowo wypełniając formularz oferty, do której powinny być dołączone między innymi wyceniony przedmiar robót i wykaz stawek i narzutów. Oferenci oznaczali wartości zamawianych robót budowlanych poprzez wypełnienie przygotowanego przez zamawiającego „Wycenionego Przedmiaru Robót”, który stanowił zestawienie przewidywanych do wykonania robót wraz ze szczegółowych opisem lub wskazaniem podstaw ustalających ten opis, w ramach którego oferent wypełniał miejsca przeznaczone na oznaczenie ceny jednostkowej każdego elementu i jego wartości. Jednym z oferentów był powód (...) Spółka Akcyjna w W. , który złożył ofertę uznaną za najkorzystniejszą. W wyniku powyższego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w dniu 16 lutego 2010 roku pozwane Województwo (...) jako zamawiający zawarło z powodem (...) Spółką Akcyjną w W. jako wykonawcą w formie pisemnej umowę numer (...) na wykonanie robót budowlanych w ramach projektu pod nazwą „Budowa obejścia m. G. w ciągu drogi wojewódzkiej numer (...) ”. Zgodnie z § 1 umowy z dnia 16 lutego 2010 roku zamawiający powierzył, a wykonawca zobowiązał się do wykonania robót budowlanych w ramach projektu pod nazwą „Budowa obejścia m. G. w ciągu drogi wojewódzkiej numer (...) ”, przy czym szczegółowy zakres rzeczowy przedmiotu umowy określały załączniki numer 2, 3, 4, i 5 do umowy. Zgodnie z § 2 umowy z dnia 16 lutego 2010 roku wykonawca zobowiązał się wykonać i zakończyć przedmiot umowy oraz usunąć ewentualne wady w całkowitej zgodności z postanowieniami niniejszej umowy. Termin rozpoczęcia ustalono od dnia zawarcia umowy, a zakończenia do dnia 30 września 2011 roku. W § 3 ust. 1 umowy z dnia 16 lutego 2010 roku wskazano, że wynagrodzenie należne wykonawcy za wykonanie przedmiotu umowy, stanowiące jednocześnie maksymalną wartość umowy wynosi: netto: 16.194.093,72 złotych, podatek VAT 3.562.700,62 złotych, cena brutto: 19.756.794,34 złotych. W § 3 ust. 2 umowy wskazano, że wysokość wynagrodzenia ustalono w oparciu o złożoną ofertę wykonawcy, stanowiącą załącznik numer 1 do umowy. W § 3 ust. 3 umowy określono, że wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 1 stanowić będzie wynik sumy iloczynu ilości jednostek obmiarowych robót odebranych i cen jednostkowych wskazanych w wycenionym przedmiarze robót oraz kwoty podatku od towarów i usług VAT. W § 3 ust. 4 , 5, i 6 podano, że zamawiający dokona płatności wynagrodzenia wykonawcy, o którym mowa w ust. 1, przelewem z rachunku bankowego zamawiającego na konto wykonawcy, w terminie 30 dni liczonych od dnia dostarczenia faktury VAT do zamawiającego, przy czym faktura winna być wystawiona na zamawiającego, tj. Województwo (...) ul. (...) , (...)-(...) S. , zaś za dzień zapłaty uważa się dzień obciążenia rachunku bankowego zamawiającego W § 4 ust. 1 i 2 umowy z dnia 16 lutego 2010 roku ustalono, iż zamawiającemu przysługuje prawo odstąpienia od umowy w przypadkach o których mowa w pkt 9.2. warunków umowy. Ustalono, że w przypadku odstąpienia od umowy przez zamawiającego, wykonawca może żądać wynagrodzenia jedynie za część umowy wykonaną do dnia odstąpienia. W § 5 ust. 1 – 3 umowy z dnia 16 lutego 2010 roku ustalono, iż zamawiający przewiduje możliwość dokonania zmian zawartej umowy, przy czym warunki takich zmian określają warunki umowy, stanowiące załącznik numer 2 do umowy. Zmiany treści umowy mogły być dokonane wyłącznie w formie aneksu podpisanego przez obie strony, pod rygorem nieważności. W § 7 umowy z dnia 16 lutego 2010 roku ustalono, że w sprawach nieuregulowanych postanowieniami niniejszej umowy mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego , ustawy - Prawo zamówień publicznych , ustawy - Prawo budowlane . Zgodnie z § 10 umowy z dnia 16 lutego 2010 roku następujące dokumenty stanowiły integralną część umowy: oferta Wykonawcy z dnia 06.10.2009 roku wraz z załącznikami, stanowiąca załącznik numer 1, warunki Umowy, stanowiące załącznik numer 2, instrukcja dla Wykonawców – SIWZ, stanowiąca załącznik numer 3, dokumentacja projektowa – Specyfikacje techniczne – stanowiąca załącznik numer 4, dokumentacja projektowa – Rysunki – stanowiąca załącznik numer 5. W punkcie 1.1. warunków umowy stanowiących załącznik numer 2 do umowy z dnia 16 lutego 2010 roku podano definicje używane w dokumentach wchodzących w skład wszystkich części umowy, w tym definicje: ceny, dokumentacji projektowej, Zamawiającego, Realizatora umowy, Przedstawiciela zamawiającego, Kierownika Projektu, Zarządzającego Projektem, Inżyniera Projektu, Inspektora nadzoru inwestorskiego, nadzoru autorskiego, robót budowlanych, robót tymczasowych, szczegółowych specyfikacji technicznych, wycenionego przedmiaru robót, Wykonawcy, Tabeli Elementów Rozliczeniowych. W punkcie 2.1.1. warunków umowy wskazano, że przedmiotem umowy było wykonanie zamówienia publicznego określonego w Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia (SIWZ). Szczegółowe dane określające lokalizację, przedmiot, zakres, kolejność technologii wykonania robót przedsięwzięcia zawierały dokumentacja projektowa i specyfikacje techniczne. Warunki umowy przewidywały, że wykonawca zobowiązany był do wystawiania faktur za wykonane i odebrane roboty nie później niż siódmego dnia od daty odbioru robót (dotyczy faktur częściowych i końcowych) i nie częściej niż jeden raz w miesiącu. Podstawą do wystawienia faktury przez wykonawcę miał być potwierdzony przez inspektora nadzoru i zatwierdzony przez inżyniera projektu zakres wykonanych robót w Tabeli elementów rozliczeniowych (TER) oraz świadectwo płatności i protokół odbioru do świadectwa płatności. Faktury miały być realizowane w terminie do 30 dni od daty złożenia faktury wraz z wymaganym kompletem sprawdzonych dokumentów w siedzibie zamawiającego. Za termin zapłaty uznano dzień obciążenia rachunku bankowego zamawiającego. Zgodnie z pkt. 2.5 warunków umowy - w uzasadnionych przypadkach dopuszcza się wprowadzanie zmian w stosunku do dokumentacji projektowej za pozytywną opinią inżyniera projektu, projektanta oraz zgodą przedstawiciela zamawiającego. Ustalono następujące procedury wprowadzania zmian: 2.5.1. Inżynier projektu po wydaniu zgody przez przedstawiciela zamawiającego, ma prawo, jeżeli jest to niezbędne do zgodnej z umową realizacji robót, polecać takie zmiany w projekcie, związane z technologią robót, zastosowanymi materiałami, ich ilością i rodzajem jakie uzna za konieczne, a wykonawca musi wykonać każde z poniższych poleceń: a) zmniejszyć ilość robót objętych Wycenionym Przedmiarem Robót, b) pominąć jakieś roboty, c) wykonać roboty zamienne, d) zmienić określoną harmonogramem rzeczowo — finansowym kolejność robót, e) wykonać zaakceptowane przez Przedstawiciela Zamawiającego roboty dodatkowe, 2.5.1.1. W przypadku zaistnienia powyższych okoliczności Inżynier Projektu sporządza Protokół Konieczności zawierający opis robót, przyczynę ich wystąpienia oraz wycenę kosztów w oparciu oceny jednostkowe z wycenionego przedmiaru robót a w przypadku ich braku przyjmuje się ceny z powszechnie obowiązujących katalogów z zastosowaniem stawek i narzutów nie wyższych niż określone w ofercie Wykonawcy. Protokół zatwierdza Przedstawiciel Zamawiającego. 2.5.2. Wprowadzone przez Przedstawiciela Zamawiającego zmiany ilości i rodzaju robót nie wymagają zmiany umowy, ale skutki tych zmian mogą stanowić podstawę do odpowiedniego zmniejszenia wynagrodzenia należnego Wykonawcy. 2.5.3. W przypadku, gdy zachodzi potrzeba wykonania robót dodatkowych, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 5 ustawy PZP, nieobjętych zamówieniem podstawowym, Inżynier Projektu sporządza Protokół Konieczności zgodnie z pkt. 2.5.1.1. W razie potrzeby Kierownik Projektu dostarcza dodatkową dokumentację projektową. Na wykonanie robót dodatkowych strony zobowiązane są do zawarcia odrębnej Umowy. 2.5.4. W przypadku, gdy zachodzi potrzeba wykonania zamówień uzupełniających, o których mowa w art. 67 ust.1 pkt 6, Przedstawiciel Zamawiającego złoży zamówienie na ich wykonanie. Wycena robót uzupełniających będzie ustalana na podstawie umownych cen jednostkowych zawartych w Wycenionym Przedmiarze Robót, w uzasadnionych przypadkach ceny te mogą być negocjowane. Inżynier Projektu sporządza Protokół Konieczności zgodnie z pkt. 2.5.1.1. Na wykonanie robót uzupełniających strony zobowiązane są do zawarcia odrębnej umowy. Obowiązki wykonawcy zostały określone w punkcie 4.1 warunków umowy. Zgodnie z punktem 4.1.1 warunków umowy wykonawca zobowiązał się do wykonania ustalonego w umowie przedmiotu zamówienia zgodnie z dokumentacją projektową zasadami wiedzy technicznej oraz specyfikacjami technicznymi i oddania go zamawiającemu w terminie i na zasadach ustalonych w umowie. W myśl punktu 4.1.2. warunków umowy - do obowiązków wykonawcy należało ewentualne uaktualnienie projektu organizacji ruchu na czas robót dostarczonego przez realizatora umowy oraz oznakowanie i zabezpieczenie terenu robót zgodnie z projektem. Zgodnie z punktem 4.10 warunków umowy wykonawca był zobowiązany do wykonania, utrzymania w stanie nadającym się do użytku oraz likwidacji wszystkich robót tymczasowych, niezbędnych do realizacji przedmiotu zamówienia. W punkcie 5.1 warunków umowy ustalono, że obie strony umowy zobowiązane są do przestrzegania wszystkich terminów określonych w Warunkach Projektu oraz zapisach SIWZ. W punkcie 7 warunków umowy ustalono kwestie wynagrodzenia powoda. W punkcie 7.1.1 ustalono, iż zamawiający ma obowiązek zapłaty wykonawcy umówionego wynagrodzenia zgodnie z zapisami zawartymi w § 4 umowy. Umowa z wykonawcą zostanie zawarta na cenę brutto wyrażoną w złotych polskich. W myśl punktu 7.2.1 - wszystkie rozliczenia za wykonane roboty odbywają się na podstawie faktur wystawianych przez wykonawcę po uprzednim zaakceptowaniu TER przez Inspektora nadzoru inwestorskiego i Inżyniera Projektu w trybie określonym w punkcie 6.3.3. Końcowa faktura jest wystawiana przez Wykonawcę po odbiorze końcowym i podpisaniu protokołu końcowego. Ustala ono końcowe rozliczenie umownego wynagrodzenia wykonawcy. Zgodnie z pkt. 7.3 - wszystkie płatności miały odbywać się na podstawie faktur załączonych do dokumentów wystawianych zgodnie z pkt 7.2. W myśl pkt. 7.3.3 zamawiający ma prawo żądać od wykonawcy udokumentowania zapłaty należności podwykonawcom. Dokonanie zapłaty przez zamawiającego na rzecz wykonawcy nastąpi po przedstawieniu dokumentu potwierdzającego dokonanie zapłaty na rzecz podwykonawcy. Do tego czasu zamawiający jest uprawniony do powstrzymania się z wypłatą należnego wykonawcy wynagrodzenia. W punktach 9.1 – 9.1.3 warunków umowy strony ustaliły kwestie zmiany umowy uznając, iż zamawiający na podstawie art. 144 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych przewiduje możliwość dokonania zmiany umowy w formie aneksów w niżej wymienionych przypadkach: 1. Zmiany ogólne: to jest zmiana adres i siedziby Zamawiającego/Wykonawcy oraz innych danych ujawnionych w rejestrach publicznych, zmiana osób występujących po stronie Zamawiającego/Wykonawcy, oraz innych danych ujawnionych w rejestrach publicznych; oraz zmiana w kolejności i terminach wykonywania robót, 2. Zmiany rzutujące na termin wykonania umowy. Wskazano, że: - możliwe jest przedłużenie terminu zakończenia umowy o czas opóźnienia, jeśli opóźnienie to wynika z przyczyn leżących po stronie zamawiającego i jeśli takie opóźnienie jest tub będzie miało wpływ na wykonanie przedmiotu umowy, w zakresie następujących obowiązków zamawiającego: a) przekazanie terenu budowy, b) przekazanie dokumentów budowy. - możliwa jest zmiana terminu wykonania umowy, ewentualne wstrzymanie/ wznowienie robót, ze względu na: a) oczekiwanie wykonawcy na niezbędne opinie, decyzje administracyjne (opóźnienie spowodowane przez organy administracji), b) przedłużenie procedury w sprawie udzielenia zamówienia publicznego, c) uwarunkowania społeczne (protesty, listy, petycje), d) konieczność prowadzenia uzgodnień z właścicielami urządzeń obcych i właścicielami nieruchomości, e) roboty dodatkowe, f) zmianę technologii wykonywania robót, g) zmianę stanu prawnego, h) zmianę warunków geotechnicznych, których nie można było przewidzieć w chwili udzielenia zamówienia, i) niesprzyjające warunki atmosferyczne, j) wykopaliska uniemożliwiające wykonywanie robót, k) działania sił natury, uznanych za stan klęski żywiołowej, l) zmiany dokumentacji projektowej, dokonywanej na wniosek Zamawiającego/Wykonawcy, - przy czym wskazano, że wykonawca nie będzie miał prawa wnioskować o przedłużenie terminu zakończenia umowy, jeśli przedłużenie terminu wynika z przyczyn leżących po stronie wykonawcy. 3. Zmiany rzutujące na wynagrodzenie, wskazując, że możliwa jest zmiana postanowień umowy w związku: a) ze zmianą stawki podatku od towarów i usług (VAT), b) obniżeniem kosztu wykonania robót a tym samym wynagrodzenia Wykonawcy, w szczególności ze względu na rezygnację z części robót, Przewidziano także, że strony dopuszczają możliwość zmian redakcyjnych umowy. Zmiany redakcyjne treści umowy mogą polegać m.in. na zmianie tytułu projektu poprzez dostosowanie nomenklatury do faktycznego zakresu prac realizowanych na podstawie niniejszej umowy, w odniesieniu do pojęć zgodnych z ustawą prawo budowlane . W punkcie 9.1.2. ustalono, iż przyczyny dokonania zmian postanowień umowy oraz uzasadnienie takich zmian należy opisać stosownych dokumentach (notatka służbowa, pismo wykonawcy, protokół konieczności). Zaś w pkt. 9.1.3. ustalono, iż wszystkie zmiany umowy dokonywane są w formie pisemnej i muszą być dokonane przez upoważnionych przedstawicieli obu stron. Specyfikacja istotnych warunków zamówienia w rozdziale I w punkcie 4 określał przedmiot zamówienia wymieniając 21 pozycji składające się na roboty budowlane objęte zamówieniem i odsyłając do szczegółowego opisu zawartego w rozdziale V specyfikacji istotnych warunków zamówienia oraz w wycenionym przedmiarze robót. W dniu 25 lipca 2011 roku strony zawarły aneks numer (...) do umowy porządkujący kwestie związane z ustawową zmianą wysokości stawki podatku VAT, a w konsekwencji — zmianą wynagrodzenia umownego brutto. Ustalono w punkcie 3 aneksu, iż wynagrodzenie za wykonanie robót budowlanych po dniu 1 stycznia 2011 roku wyniesie: 7.167.023,62 złotych plus podatek VAT w wysokości 23 %: 1.648.415,43 złotych, co łącznie stanowi kwotę 8.815.439,05 złotych brutto. Ustalono, że łącznie wynagrodzenie wykonawcy za wykonanie przedmiotu umowy, stanowiące jednocześnie maksymalną wartość umowy wynosi brutto: 19.828.464,57 złotych W dniu 22 lutego 2010 roku została zawarta umowa numer (...) , na podstawie której Województwo (...) zleciło (...) s. j. G. T. , E. N. w G. usługi polegające na zarządzaniu projektem pod tytułem Budowa obejścia m. G. w ciągu drogi wojewódzkiej numer (...) . Funkcję kierownika projektu w ramach zadania „Budowa obejścia m. G. w ciągu drogi wojewódzkiej numer (...) pełniła pracownik Wydziału Budowy i Nadzoru (...) Zarządu Dróg Wojewódzkich w K. – W. C. . Zgodnie z dokumentacją projektową projektowana obwodnica G. miała krzyżować się z istniejącą linią kolejową relacji K. - G. i z tego względu przewidziano wykonanie wiaduktu pod projektowaną obwodnicą nad linią kolejową. W projekcie wykonawczym przewidziano, że w celu wbudowania konstrukcji wiaduktu w tor dojdzie do zamknięcia ruchu na odcinku linii kolejowej na okres 4 – 7 dób i w tym czasie rozebrana zostanie nawierzchnia kolejowa na odcinku 50 metrów, po czym w torowisku zostanie wykonany wykop, wybudowany fundament kruszywowy i na nim ułożona zostanie zmontowana konstrukcja wiaduktu, zaś wewnątrz konstrukcji ułożona zostanie nawierzchnia kolejowa. Przewidziano ułożenie nowej podsypki oraz zdemontowanych wcześniej podkładów i nowych szyn. Powyższy projekt został uzgodniony pozytywnie przez Zakład (...) w S. , który zastrzegł, że przed uzyskaniem z właściwego organu nadzoru budowlanego pozwolenia na budową wiaduktu drogowego i przepustu inwestor powinien zawrzeć z (...) S.A. Zakładem (...) w S. umowę na zlokalizowanie obiektów z udostępnieniem gruntu (...) ustalającą warunki prowadzenia robót, odbioru i dalszej eksploatacji obiektów na gruncie (...) . W pkt 4.3.2 Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia z dnia 18 sierpnia 2009 roku ustalono, że zamawiający został zobowiązany do zawarcia umowy z (...) Zakładem (...) w S. ustalającej warunki prowadzenia robót wskazanych w SIWZ oraz na udostępnienie gruntu kolejowego i sprawowania nadzoru ogólnego przez przedstawicieli (...) , i poniesienie kosztów związanych z realizacją umowy. Zgodnie z pkt. 5 wykonawca zobowiązany był podczas prowadzenia robót ściśle przestrzegać warunków zawartych w regulaminie tymczasowego prowadzenia ruchu kolejowego w czasie wykonywania robót, który zostanie przekazany wykonawcy przed planowanym wejściem na grunt (...) . Na spotkaniu w dniu 11 marca 2010 roku przedstawiciel (...) Spółka Akcyjna w W. poinformował wykonawcę, że po zamknięciu toru na czas prowadzenia robót wykonawca będzie zobowiązany zbudować kozioł oporowy od strony stacji N. , zaś po wykonaniu odbudowy nawierzchni kolejowej i dopuszczeniu toru do ruchy kolejowego wykonawca dokona podbicia stabilizacyjnego toru na odcinku około 350 metrów. W dniu 01 kwietnia 2010 roku (...) Spółka Akcyjna w W. działająca przez Zakład (...) w S. zawarła z Województwem (...) umowę w przedmiocie sprawowania nadzoru ogólnego przez przedstawicieli (...) oraz udostępnianie gruntu kolejowego na roboty związane z instalacją budowlana pod nazwą „Budowa obejścia m. G. w ciągu drogi wojewódzkiej numer (...) ”. Regulamin Tymczasowy prowadzenia ruchu w czasie wykonywania robót numer (...) zmieniony aneksem numer (...) z dnia 26 kwietnia 2010 roku przewidywał w § 5 pkt 3, iż na czas realizacji II fazy wykonawca zbuduje kozioł oporowy w km 139,600. Na naradzie technicznej numer 2 w dniu 8 kwietnia 2010 roku wykonawca zgłosił inżynierowi projektu potrzebę montażu kozła oporowego. Podano, że powyższe roboty nie zostały ujęte w dokumentacji projektowej. Ustalono, że inżynier projektu po zapoznaniu się z wnioskiem zajmie stanowisko w przedmiotowej sprawie. Na radzie budowy numer 2 w dniu 29 kwietnia 2010 roku przedstawiciel Zakładu (...) w S. podtrzymał potrzebę budowy kozłów oporowych. Wskazano, że powyższe regulują zapisy obowiązującego prawa. Ostatecznie inżynier projektu polecił wykonawcy wykonać kozioł oporowy, gdyż Zakład (...) w S. uzależnił od tego dostęp do terenu budowy i bez zamknięcia toru wykonawca nie mógł przystąpić do dalszych prac. W dniu 21 maja 2010 roku Zakład (...) w S. przekazał (...) Spółce Akcyjnej w S. teren budowy w zakresie linii kolejowej numer 402. Budowa kozła oporowego została wykonana w dniach od 21 maja do 23 maja 2010 roku na zlecenie (...) Spółki Akcyjnej w W. przez podwykonawcę S. L. działającego pod nazwą (...) Usługi Budowlane (...) , który po zakończeniu robót dokonał jego rozbiórki. Wynagrodzenie za wykonanie prac zostało ustalone według kosztorysu ofertowego na kwotę 45.585,73 złotych. W specyfikacji technicznej dla robót kolejowych przewidziane było, że w zakres robót wchodzi między innymi regulacja naprężeń w torach po wykonaniu obiektu, która została omówiona w ramach czynności polegających na budowie torów. Zakład (...) w S. uzależnił odbiór końcowy linii kolejowej po wykonanych robotach budowlanych od ponownego podbicia toru na odcinku około 350 m. W dniu 02 czerwca 2010 roku komisja z udziałem przedstawiciela zarządcy linii kolejowej dokonała odbioru robót do eksploatacji związanych z budową wiaduktu w km 139,707 linii kolejowej numer (...) w km 139,683, zalecając, aby po przeniesieniu 6000 ton brutto lub po upływie trzech tygodni dokonać podbicia stabilizacyjnego toru na odcinku w km 139,578 – 139,910. W dniu 23 lipca 2010 roku komisja z udziałem przedstawiciela zarządcy linii kolejowej dokonała ostatecznego odbioru robót do eksploatacji związanych z budową wiaduktu bez zastrzeżeń. Wskazano, że prace obejmowały również podbicie stabilizacyjne toru na odcinku w km 139,578-139,910. Powyższe prace związane z podbiciem stabilizacyjnym toru zostały wykonane na zlecenie (...) Spółki Akcyjnej w S. przez podwykonawcę S. L. działającego pod nazwą (...) Usługi Budowlane (...) . Wynagrodzenie za wykonanie prac zostało ustalone według kosztorysu ofertowego na kwotę 34500 złotych netto. Na radzie budowy numer 4 w dniu 29 czerwca 2010 roku kierownik projektu oświadczył, że oczekuje na przekazanie zweryfikowanych przez inżyniera projektu protokołów konieczności związanych między innymi z budową kozłów oporowych i wykonaniem podbicia torów. Na radzie budowy numer 5 w dniu 27 lipca 2010 roku podano, że kierownik projektu oczekuje na przekazanie zweryfikowanych przez inżyniera protokołów konieczności związanych z rozbiórką znajdujących się na placu budowy fundamentów budynku, budową kozłów oporowych, wykonaniem podbicia torów. Wykonawca oświadczył, że dostarczy inżynierowi projektu protokoły konieczności dotyczące rozbiórki fundamentów, robót teletechnicznych do piątku. W dniu 16 sierpnia 2010 roku (...) Spółka Akcyjna w W. sporządził wniosek wykonawcy numer 55a na budowę i rozbiórkę kozła oporowego. We wniosku wskazano: (...) SA . generalny wykonawca zadania: „Budowa obejścia m. G. w ciągu drogi wojewódzkiej numer (...) ” informuje, że w związku ze zbliżającym się rozpoczęciem robót torowych przy budowie wiaduktu drogowego w km 0+480,96 nad linią kolejową numer (...) K. — G. km 139,700 linii kolejowej konieczne jest wykonanie kozła oporowego na w/w linii. Konstrukcja toru w rejonie budowanego wiaduktu zostanie rozebrana. Zgodnie z Rozporządzeniem MTiGM z dnia 10.09.1998r w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budowle kolejowe ich usytuowanie § 28.1 zawiera zapis: „W końcu toru nie połączonego z innym torem powinien być ustawiony kozioł oporowy.” W dniu 11.03.2010 roku odbyło się spotkanie z Inspektorem Nadzoru Zespołu Diagnostycznego Głównego Inżyniera ds. nawierzchni podtorza (IZDKN). Ze spotkania została sporządzona notatka służbowa, w której (...) S.A. uznają za konieczne wykonanie kozła oporowego. W okresie od 03.02.2010 roku do 16.03.2010 roku został sporządzony przez (...) S.A. regulamin tymczasowego prowadzenia ruchu w czasie wykonywania robót numer (...) , w którym §5 pkt. 2 brzmi; „Na czas fazy II Wykonawca zbuduje kozioł oporowy zgodnie z zasadami zawartymi w Dzienniku Ustaw 151 z 1998 roku poz. 987” Wykonanie kozła oporowego nie było przewidziane na etapie sporządzania dokumentacji projektowej oraz sporządzania tabeli elementów rozliczeniowych: w związku z powyższym przedstawiamy do akceptacji wycenę robót dotyczących budowy i rozbiórki kozła oporowego.”. Inspektor nadzoru potwierdził wykonanie kozła oporowego i jego rozbiórkę. Projektant uznał ustawienie kozła za uzasadnione. Natomiast inżynier projektu zaopiniował pozytywnie konieczność Zespołu Diagnostycznego Głównego Inżyniera ds. nawierzchni podtorza (IZDKN). Ze spotkania została sporządzona notatka służbowa, w której (...) S.A. uznają za konieczne wykonanie kozła oporowego. W okresie od 03.02.2010 roku do 16.03.2010 roku został sporządzony przez (...) S.A. regulamin tymczasowego prowadzenia ruchu w czasie wykonywania robót numer (...) , w którym §5 pkt. 2 brzmi; „Na czas fazy II Wykonawca zbuduje kozioł oporowy zgodnie z zasadami zawartymi w Dzienniku Ustaw 151 z 1998 roku poz. 987” Wykonanie kozła oporowego nie było przewidziane na etapie sporządzania dokumentacji projektowej oraz sporządzania tabeli elementów rozliczeniowych: w związku z powyższym przedstawiamy do akceptacji wycenę robót dotyczących budowy i rozbiórki kozła oporowego.”. W dniu 23 września 2010 roku zespół w składzie: (...) S.A. /Kierownik Budowy R. H. , (...) /Inżynier Projektu – G. T. , (...) / Branżowy Inwestor Nadzoru - W. M. , Projektant – K. R. sporządził protokół konieczności numer 2, w którym zgłosił konieczność wykonania robót: wykonanie i rozbiórka kozła oporowego na linii kolejowej numer (...) K. - G. od strony stacji M. . Szacowaną wartość robót podano na kwotę 45.585,73 złotych netto. (...) Spółka Akcyjna w W. sporządził także wniosek wykonawcy numer (...) dotyczący wykonania podbicia stabilizacyjnego toru na linii kolejowej numer (...) K. - G. na odcinku od km 139,578 do km 139,910 linii kolejowej. W dniu 27 sierpnia 2010 roku zespół w składzie: (...) S.A. /Kierownik Budowy R. H. , (...) /Inżynier Projektu – G. T. , (...) / Branżowy Inwestor Nadzoru - W. M. , Projektant – K. R. sporządził protokół konieczności numer 1, w którym zgłosił konieczność wykonania robót: wykonanie podbicia stabilizacyjnego toru na linii kolejowej numer (...) K. - G. na odcinku od km 139,578 do km 139,910 linii kolejowej. W protokole konieczności podano uzasadnienie: „W związku ze zbliżającym się robotami związanymi z budową wiaduktu w km 0+480,96 nad linią kolejową numer (...) K. - G. i przewidzianymi robotami związanymi z demontażem istniejącej nawierzchni torowej typu UIC6O na odcinku 50 mb toru, wymianą gruntu podtorowego, zabudową wiaduktu z blachy falistej MP200 typu VT 11 i odbudową odcinka zdemontowanego toru niezbędne jest wykonanie regulacji naprężeń na przylegających odcinkach do miejsca robót oraz podbicie stabilizacyjne toru na odcinku od km 139,578 do m 139,910. Wykonanie podbicia toru na wymienionym odcinku nie było przewidziane na etapie sporządzania dokumentacji projektowej oraz sporządzania tabeli elementów rozliczeniowych. Wykonanie podbicia toru wynikające z regulaminu (...) S.A. zostało zaakceptowane przez Nadzór Autorski. Inżynier Projektu potwierdza fakt konieczności wykonania podbicia stabilizacyjnego toru na odcinku od km 139,578 do km 139,910 linii kolejowej numer (...) K. — G. . Szacowana wartość robót została podana na kwotę 34.500 złotych netto, zaś termin wykonania: 11.09.2010 roku – 12.09.2010 roku Kierownik projektu zaopiniował negatywnie wniosek wykonawcy numer 56a, na podstawie którego sporządzono protokół konieczności numer 1. Stwierdził, że element „regulacja naprężeń w torach po wykonaniu obiektu” ujęty jest w specyfikacji technicznej w dziale „Roboty kolejowe w poz. K 11.02.00 „Szyny i podkłady” w punktach 1.3, 5.3 i 9 i był znany przed złożeniem oferty. Podbicie torów nie było ujęte również w tabeli elementów rozliczeniowych. W dniu 23 września 2010 roku zespół w składzie: (...) S.A. /Kierownik Budowy R. H. , (...) /Inżynier Projektu – G. T. , (...) / Branżowy Inwestor Nadzoru - W. M. Projektant – K. R. ponownie sporządził protokół konieczności numer 1, w którym zgłosił konieczność wykonania robót: wykonanie podbicia stabilizacyjnego toru na linii kolejowej numer (...) K. - G. na odcinku od km 139,578 do km 139,910 linii kolejowej. Szacowana wartość robót została podana na kwotę 34.500 złotych netto, zaś termin wykonania: 03.11.2010 roku – 04.11.2010 roku Na radzie budowy numer 8 w dniu 21 października 2010 roku kierownik projektu oświadczyła, że trwa weryfikacja protokołów konieczności dotyczących podbicia toru, budowy i rozbiórki kozła oporowego i fundamentu, zaś protokoły dotyczące wymiany gruntu oraz humusu zostały zwrócone. Kierownik projektu oświadczyła, że nie jest w stanie zweryfikować wykonanych prac na podstawie operatów geodezyjnych. Inżynier projektu stwierdził, że wymienione wnioski i protokoły konieczności zostały zweryfikowane i pozytywnie zaopiniowanie przez nadzór autorski. Pismem z dnia 08 listopada 2010 roku (...) Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. oświadczył inżynierowi projektu, iż po kolejnej weryfikacji dokumentów złożonych z protokołem konieczności numer 2 – budowa i rozbiórka kozła oporowego, stwierdza się w dalszym ciągu nieprawidłowości, to jest: brak uzasadnienia dla wykonania robót dodatkowych; w opinii inspektora nadzoru i stanowisku inżyniera projektu we wniosku wykonawcy nie przedstawiono żadnej argumentacji świadczącej o konieczności wykonania tych robót; Na radzie budowy numer 9 z dnia 25 listopada 2010 roku kierownik projektu oświadczyła, że trwa weryfikacja protokołów konieczności dotyczących podbicia toru, budowy i rozbiórki kozła oporowego oraz rozbiórki niezinwentaryzowanego fundamentu. Wskazano, że odnośnie kozła oporowego do biura inżyniera projektu w dniu 12 października 2010 roku wpłynęło pismo zamawiającego z dnia 08 października 2010 roku stwierdzające, że uruchomione są procedury związane z przygotowaniem niezbędnych umów. Podano, że w dniu 16 listopada 2010 roku do biura inżyniera projektu wpłynęło pismo z dnia 08 listopada 2010 roku stwierdzające, że po kolejnej weryfikacji dokumentów złożonych z protokołem konieczności numer 2 budowa i rozbiórka kozła oporowego, stwierdza się w dalszym ciągu występujące nieprawidłowości i w związku z występującymi brakami w złożonej postaci protokół konieczności nie może zostać przyjęty. Kierownik projektu podtrzymała stanowisko z ostatniego pisma i zwróciła się do inżyniera projektu celem uzupełnienia jego stanowiska ze względu na „brak uzasadnienia dla wykonania robót dodatkowych, oraz brak argumentacji świadczącej o konieczności wykonania tych robót”. Inżynier projektu podtrzymał stanowisko stwierdzając, że wykonanie kozła oporowego było narzucone przez użytkownika linii kolejowej i ustalane na pierwszych radach budowy. Inżynier projektu potwierdził wykonanie przedmiotowego kozła oporowego i podkreślił, że jego wykonanie warunkowało zamknięcie linii kolejowej celem terminowego wykonania robot związanych z budową wiaduktu nad linią kolejową. Kierownik projektu potwierdziła wykonanie kozła oporowego stwierdzając, że został on wykonany przed sporządzeniem protokołu konieczności. Kierownik projektu zwróciła się do inżyniera projektu celem uzupełnienia protokołu konieczności dotyczącego budowy i rozbiórki kozła oporowego. W piśmie z dnia 01 grudnia 2010 roku (...) Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. skierowanym do inżyniera projektu podano, że w zakresie protokołu konieczności numer 2 – dotyczącego budowy i rozbiórki kozła oporowego w związku z nieotrzymaniem do dnia dzisiejszego odpowiedzi na pismo z dnia 08 listopada 2010 roku – pomimo wielokrotnego podejmowania tematu w rozmowach i nieprzekazania poprawionych i uzupełnionych dokumentów – złożone dokumenty zostały odesłane bez końcowego rozpatrzenia. Protokołem konieczności numer 2.1 z dnia 15 grudnia 2010 roku zespół w składzie: (...) S.A. /Kierownik Budowy R. H. , (...) /Inżynier Projektu – G. T. , (...) / Branżowy Inwestor Nadzoru - W. M. , Projektant – K. R. ponownie zgłosił konieczność wykonania robót: wykonanie i rozbiórka kozła oporowego na linii kolejowej numer (...) K. – G. od strony stacji M. , wskazując, że dotyczy on wniosku wykonawcy numer 55a. Podano, że szacowana wartość robót wynosi 45.289,67 złotych netto, 55.253,40 złotych brutto, zaś termin wykonania: 24.05.2010 roku – 02.06.2010 roku. W uzasadnieniu podano, iż na okres wykonywania robót towarowych przy budowie wiaduktu drogowego w km 0+480,96 nad linią kolejową numer (...) K. – G. (km 139,700 linii kolejowej) konieczne było wykonanie kozła oporowego na tej linii w celu umożliwienia wykonania rozbiórki toru, a tym samym wstrzymania ruchu pojazdów. W pismach z dnia 23 grudnia 2010 roku i z dnia 27 stycznia 2011 roku S. L. – (...) Usługi Budowlane i (...) w S. , poprzez pełnomocnika wezwał powoda (...) Spółkę Akcyjną w W. w terminie do dnia 31 grudnia 2010 roku do przystąpienia do dokonania odbioru robót oraz pisemnego zatwierdzenia obmiaru robót – w związku z zawartą w dniu 05 maja 2010 roku umową – numer (...) , na wykonanie robót budowlano-montażowych na zadaniu inwestycyjnym: „Budowa obejścia m. G. w ciągu drogi wojewódzkiej numer (...) ”; uzgodnionymi w dniu 1.07.2010 roku robotami dodatkowymi do wyżej wymienionej umowy w postaci podbicia stabilizacyjnego toru kolejowego w odcinku km 139,578 -139,910 linii kolejowej numer (...) K. – G. , oraz budowy i demontażu kozła oporowego w ciągu linii kolejowej 402, km 139,600 – wykonanymi bezusterkowo przez S. L. – (...) Usługi Budowlane (...) w S. oraz przedstawionymi kosztorysami na wykonanie robót dodatkowych: co do budowy i rozbiórki kozła oporowego – w kwocie 41.407,33 złotych netto (plus podatek VAT), oraz co do podbicia stabilizacyjnego toru kolejowego – w kwocie 34.528,61 złotych netto (plus podatek VAT) – które jak podano - nigdy nie zostały zakwestionowane przez powódkę ani przez zamawiającego, oraz przyjęcia faktury VAT za wyżej wymienione roboty dodatkowe i dokonania następnie jej zapłaty, zgodnie z § 3 ust. 3 umowy z dnia 05 maja 2010 roku W wycenionym przedmiarze robót w pozycji roboty przygotowawcze - zdjęcie warstwy humusu przewidziano: - usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości warstwy 40 cm z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez wykonawcę [część humusu do wykorzystania przy budowie] – w ilości 16887 metrów kwadratowych za cenę 0,25 złotych netto za jeden metr kwadratowy; - usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości warstwy 60 cm z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez wykonawcę [część humusu do wykorzystania przy budowie] – w ilości 35575 metrów kwadratowych za cenę 25 złotych netto za jeden metr kwadratowy; - usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości warstwy 70 cm z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez wykonawcę [część humusu do wykorzystania przy budowie] – w ilości 9828 metrów kwadratowych za cenę 25,05 złotych netto za jeden metr kwadratowy; - usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości warstwy 80 cm z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez wykonawcę [część humusu do wykorzystania przy budowie] – w ilości 30242 metrów kwadratowych za cenę 25,10 złotych netto za jeden metr kwadratowy; - mechaniczne usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości warstwy 100 cm z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez wykonawcę [część humusu do wykorzystania przy budowie] – w ilości 8352 metrów kwadratowych za cenę 25,15 złotych netto za jeden metr kwadratowy; W wycenionym przedmiarze robót w pozycji roboty ziemne przewidziano: - wykonanie wykopów w gruntach kategorii III- IV z transportem urobku w miejsce wybrane przez wykonawcę – w ilości 7096 metrów sześciennych za cenę 2,19 złotych netto za jeden metr sześcienny; - wykonanie nasypów z zagęszczeniem z gruntu uzyskanego z dokopu– w ilości 157247 metrów sześciennych za cenę 22,68 złotych netto za jeden metr sześcienny; - wymianę gruntów – odspojenie gruntów torfowych zalegających na trasie projektowanej drogi wykopów z wywozem w miejsce wybrane przez wykonawcę – w ilości 16069 metrów sześciennych za cenę 10,46 złotych netto za jeden metr sześcienny; - wymianę gruntów – odspojenie gruntów wysadzinowych zalegających na trasie projektowanej drogi wykopów z wywozem w miejsce wybrane przez wykonawcę – w ilości 3123 metrów sześciennych za cenę 4,21 złotych netto za jeden metr sześcienny. Dokumentacja kontraktowa zawierała w projekcie, w części dotyczącej robót ziemnych (dział III, Opisu Technicznego – Roboty Ziemne) następujący opis robót: - „przed przystąpieniem do prac ziemnych należy zebrać warstwę humusu i torfu o grubości 0,4 – 1,20 m”. - „w celu doprowadzenia podłoża nawierzchni zakwalifikowanego jako grupę o nośności G4 do Grupy nośności G1 należy wymienić warstwę gruntu na grubości 50 cm i zastosować pod wymienionym gruntem geowłókninę. W dolinie strumyka, ze względu na dużą miąższość torfu o głębokości około 1,2 m oznaczając jednocześnie przewidziane odcinki do wymiany następująco: - od km 0+030,00 do km 0+150,00 - od km 1+330,00 do km 1+ 470,00 - od km 3+045,00 do km 3+200,00. Wielkości przewidywanych robót ziemnych określonych w dokumentacji projektowej, projekcie wykonawczym zawarte były w obliczeniach i tabeli objętości robót ziemnych, stanowiąc: - Obwodnica – odcinek od ronda „A” do ronda „B” – suma powierzchni 17 596,4 m (( 2)) . - Obwodnica – odcinek od ronda „B” do ronda „C” – suma powierzchni 47 652,9 m (( 2)) . - Rondo „A” – suma powierzchni – 2 176,1 m (( 2)) , - Rondo „A” wlot „B” – suma powierzchni 753,3 m (( 2)) , - Rondo „A” wlot „C” suma powierzchni – 1 030,0 m (( 2)) , - Rondo „A” wlot „D” suma powierzchni – 1 098,7 m (( 2)) , - Rondo „B” suma powierzchni – 2 411,3 m (( 2)) , - Rondo „B wlot „B” – suma powierzchni – 2 726,8 m (( 2)) , - Rondo „B wlot „D” suma powierzchni – 858,1 m 2 . - Rondo „C” – suma powierzchni – 1 889,0 m (( 2)) , - Rondo „C” wlot „B” – suma powierzchni 794,2 m (( 2)) , - Rondo „C” wlot „C” suma powierzchni – 619,1 m (( 2)) , - Rondo „C” wlot „D” suma powierzchni – 703,8 m (( 2)) , - Droga wspomagająca „B” – suma powierzchni – 15 686,2 m 2 , - Droga wspomagająca „C” – suma powierzchni – 2 311,4 m 2 . Tabela obliczenia objętości robót ziemnych: - Obwodnica – odcinek od ronda „A” do ronda „B” ~ objętość: - wykop – 731 m (( 3)) , nasyp 69 309 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 470 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 261 m (( 3)) , - nasyp – 68 839 m (( 3)) - Obwodnica – odcinek od ronda „B” do ronda „C”~ objętość: - wykop – 720 m (( 3)) , nasyp 62 159 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 720 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 0 m (( 3)) , - nasyp – 61 439 m (( 3)) . - Rondo „A” ~ objętość: - wykop – 19 m (( 3)) , nasyp 2 136 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 19 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 0 m (( 3)) , - nasyp – 2118 m (( 3)) . - Rondo „A” wlot „B” ~ objętość: - wykop – 106 m (( 3)) , nasyp 501 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 106 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 0 m (( 3)) , - nasyp – 395 m (( 3)) . - Rondo „A” wlot „C” ~ objętość: - wykop – 10 m (( 3)) , nasyp 291 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 1 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 0 m (( 3)) , - nasyp – 291 m (( 3)) . - Rondo „A” wlot „D” ~ objętość: - wykop – 340 m (( 3)) , nasyp 356 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 340 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 0 m (( 3)) , - nasyp – 227 m (( 3)) . - Rondo „B” ~ objętość: - wykop – 74 m (( 3)) , nasyp 1 750 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 74 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 0 m (( 3)) , - nasyp – 1 676 m (( 3)) . - Rondo „B wlot „B” ~ objętość: - wykop – 394 m (( 3)) , nasyp 823 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 394 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 0 m (( 3)) , - nasyp – 429 m (( 3)) . - Rondo „B wlot „D” ~ objętość: - wykop – 388 m 3 , nasyp 257 m 3 , zużycie na miejscu: 257 m 3 , nadmiar obj. Rondo „B wlot „D” ~ objętość: - wykop – 388 m 3 , nasyp 257 m 3 , zużycie na miejscu: 257 m 3 , nadmiar obj ~ objętość: - wykop – 388 m 3 , nasyp 257 m 3 , zużycie na miejscu: 257 m 3 , nadmiar objętości: - wykop 131 m 3 , - nasyp – 0 m 3 . - Rondo „C” ~ objętość: - wykop – 13 m (( 3)) , nasyp 2 206 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 130 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 0 m (( 3)) , - nasyp – 2 193 m (( 3)) . - Rondo „C” wlot „B” ~ objętość: - wykop – 44 m (( 3)) , nasyp 445 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 44 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 0 m (( 3)) , - nasyp – 401 m (( 3)) . - Rondo „C” wlot „C” ~ objętość: - wykop – 35 m (( 3)) , nasyp 273 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 35 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 0 m (( 3)) , - nasyp – 241 m (( 3)) . - Rondo „C” wlot „D” ~ objętość: - wykop – 43 m (( 3)) , nasyp 284 m (( 3)) , zużycie na miejscu: 43 m (( 3)) , nadmiar objętości: - wykop 0 m (( 3)) , - nasyp – 241 m (( 3)) . - Droga wspomagająca „A” ~ objętość: - wykop – 00 m 3 , nasyp 3 039 m 3 , zużycie na miejscu: 0 m 3 , nadmiar objętości: - wykop 0 m 3 , - nasyp – 3 039 m 3 - Droga wspomagająca „B” ~ objętość: - wykop – 680 m 3 , nasyp 10 838 m 3 , zużycie na miejscu: 398 m 3 , nadmiar objętości: - wykop 282 m 3 , - nasyp – 10 440 m 3 . - Droga wspomagająca „C” ~ objętość: - wykop – 0 m 3 , nasyp 1 971 m 3 , zużycie na miejscu: 0 m 3 , nadmiar objętości: - wykop 0 m 3 , - nasyp – 1 971 m 3 . - Droga pod przejazdem „B” ~ objętość: - wykop – 2 879 m 3 , nasyp 393 m 3 , zużycie na miejscu: 280 m 3 , nadmiar objętości: - wykop 2 599 m 3 , - nasyp – 113 m 3 . W trakcie prac ziemnych na bieżąco dokonywano pomiarów geodezyjnych, a przy pracach ziemnych na stałe znajdował się zespół geodetów. Pierwszych pomiarów geodeci dokonywali w czasie trwania budowy, lecz przed rozpoczęciem prac ziemnych przez maszyny budowlane. Ponadto wykonywano obmiary po zakończeniu tychże prac, stosując metodę przekrojów poprzecznych. Badania były prowadzone zdecydowanie na większej powierzchni niż w przypadku badań geodezyjnych w trakcie prac projektowych. Podczas zdejmowania humusu zauważono, że błędnie określono jego ilość w Tabeli Elementów Rozliczeniowych. W żadnym z miejsc nie było założonej w projekcie warstwy o grubości 40 cm. W czasie zdejmowania humusu na budowie był także inżynier projektu, który tematem zdejmowania humusu zajmował się w ciągu 3 dni. W trakcie owych prac obmiar zdjętego humusu był wykonywany na podstawie faktycznie wykonanych prac, przy czym hałdy nie były inwentaryzowane, szacowane poprzez iloczyn grubości warstwy powierzchni zajęcia, nie były także wykonywane odkrywki. Konsekwencją większej ilości humusu było zwiększenie ilości prac ziemnych. (...) Spółka Akcyjna w W. złożył następnie wniosek wykonawcy numer 53, w którym stwierdził konieczność skorygowania ilości w pozycji: - poz. 3 - „Usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości warstwy 60 cm, z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez Wykonawcę (część humusu do wykorzystania na budowie poz. koszt. numer 29) do ilości 38.500,00 m 2 , - poz. 4 „Usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości warstwy 70 cm, z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez Wykonawcę (część humusu do wykorzystania na budowie poz. koszt. numer 29) do ilości 16.000,00 m 2 , - poz. 5 „Usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości warstwy 70 cm, z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez Wykonawcę (część humusu do wykorzystania na budowie poz. koszt. numer 29) do ilości 35.500,00 m 2 , We wniosku podano, iż po przeanalizowaniu rzeczywistej głębokości zalegania ziemi urodzajnej (wizja lokalna), a także zdjęcia głębokości zalegania humusu z poprzeczek projektowych, jednocześnie mając na uwadze ilości zawarte w przedmiarze Wykonawca stwierdził nieścisłość na poszczególnych pozycjach T.E.R. częściowo względem poprzeczek projektowych a częściowo względem rzeczywistego zalegania mas ziemnych, co zobrazowano w załączniku numer 1. Protokołem konieczności numer 3 z dnia 30 sierpnia 2010 roku zespół w składzie – kierownik budowy, inżynier projektu, branżowy inspektor nadzoru, zgłosił konieczność wykonania robót dotyczących skorygowania pozycji 3, 4, 5 – I.2 Zdjęcie warstwy humusu” poprzez „usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości warstwy: - 60 cm, z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez wykonawcę (część humusu do wykorzystania na budowie poz. koszt. numer 29) do ilości 38.500,00 m 2 , - 70 cm, z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez wykonawcę (część humusu do wykorzystania na budowie poz. koszt. numer 29) do ilości ok. 16.000,00 m 2 , - 80 cm, z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez Wykonawcę (część humusu do wykorzystania na budowie poz. koszt. numer 29) do ilości ok. 35.500,00 m 2 . W uzasadnieniu podano, iż wykonawca przystąpił do wykonywania robót, w tym usunięcia warstwy ziemi urodzajnej. W trakcie prowadzonych prac zawiązanych z usunięciem warstwy ziemi urodzajnej zalegającej na trasie projektowanej drogi stwierdzono głębsze zaleganie ziemi urodzajnej w stosunku do dokumentacji projektowej, powyższe stwierdzenie możliwe było dopiero w trakcie prowadzenia robót. Inżynier projektu, po wnikliwej analizie dokumentacji projektowej oraz wizji lokalnej na budowie w trakcie prowadzonych robót ziemnych stwierdza konieczności skorygowania ilości w pozycji 3, 4, 5 do wartości jak wyżej. Podano, iż bilans wszystkich pozycji wymienionych w TER związanych ze zdjęciem warstwy humusu powoduje wzrost ceny o 355.487,65 złotych netto. Wartość netto przewidywanego zwiększonego obmiaru wynosi 359.709,40 złotych. Podano, iż dokładne stwierdzenie faktycznych ilości będzie możliwe dopiero w trakcie prowadzenia robót. W trakcie realizacji robót, zgodnie z wymogami kontraktu na bieżąco wykonywane są pomiary geodezyjne dotyczące zakresu wykonywanych robót i w ich wyniku opracowane są operaty geodezyjne, które podlegają weryfikacji przez Biuro Inżyniera Projektu. Podano, że w przypadku stwierdzenia grubości usuwanej ziemi urodzajnej odbiegającej od projektowanej, będzie to odnotowane zgodnie z wymogami Kontraktu i Prawa budowlanego w Dzienniku Budowy. Szacowana wartość robót została określona na: 355.487,65 złotych. Termin wykonania został określony na 15.09.2010 roku – 28.09.2010 roku Podczas robót ziemnych sporządzano karty obmiaru zatwierdzane przez kierownika budowy – H. R. , inspektora nadzoru G. T. , inżyniera projektu – G. T. . Karta obmiaru numer 147 stanowiła: „Roboty przygotowawcze / zdjęcie warstwy humusu - usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości 60 cm, z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez Wykonawcę (część humusu do wykorzystania na budowie poz. koszt. numer 29). Ilość ogółem od początku robót – 35.575,00”. Karta obmiaru numer 42 stanowiła: „Roboty przygotowawcze / zdjęcie warstwy humusu - usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości 70 cm, z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez Wykonawcę (część humusu do wykorzystania na budowie poz. koszt. 29). Ilość ogółem od początku robót – 9828”. Karta obmiaru numer 135 stanowiła: „Roboty przygotowawcze / zdjęcie warstwy humusu – usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości 80 cm, z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez Wykonawcę (część humusu do wykorzystania na budowie poz. koszt. numer 29). Ilość ogółem od początku robót – 30.242,00”. Karta obmiaru numer 148 stanowiła: „Roboty przygotowawcze / zdjęcie warstwy humusu – usunięcie warstwy ziemi urodzajnej o grubości 100 cm, z wywozem urobku na odkład w miejsce wybrane przez Wykonawcę ( część humusu do wykorzystania na budowie poz. koszt. numer 29). Ilość ogółem od początku robót – 8.321,70”. Zgodnie z dokumentacją kontraktową – „rozliczenie objętości odspajanych gruntów torfowych – obmiaru pozycji TER” oraz wycenionym przedmiarem robót wykonawca winien wykonać odspojenie gruntów torfowych zalegających na trasie projektowanej drogi z wywozem w miejsce wybrane przez wykonawcę w ilości 16.069,00 m 3 . Wielkości przewidywanych robót ziemnych w zakresie wybrania torfu określone były w dokumentacji projektowej - projekcie wykonawczym - tabeli obliczenia objętości wybrania torfu, zgodnie z którym: - Obwodnica – odcinek od ronda „A” do ronda „B” – wykop: 13969 m (( 3)) . - Droga wspomagająca „A” – wykop: 2100 m 3 , Wielkości przewidywanych robót ziemnych w zakresie wybrania torfu określone były także w tabeli obliczania objętości wybrania gruntów wysadzeniowych, zgodnie z którą: - Obwodnica – odcinek od ronda „A” do ronda „B” – wykop: 1 558 m (( 3)) . - Obwodnica – odcinek od ronda „B” do ronda „C” – wykop: 1 565 m (( 3)) . W trakcie wykonywania prac związanych z odspojeniem gruntów torfowych zalegających na pasie projektowanej drogi, (...) Spółka Akcyjna w W. stwierdziła, że powstała konieczność pogłębienia wymian tych gruntów w stosunku do założeń przyjętych w projekcie. Roboty ziemne dotyczące wymiany gruntu były ewidencjonowane w kartach obmiaru – zatwierdzonych przez kierownika budowy – H. R. , inspektora nadzoru – G. T. , inżyniera projektu – G. T. . Sporządzono następujące karty obmiaru robót ziemnych: – karta obmiaru numer 237, pozycja wg TER: 15, Dział 1.5.8 Odspojenie gruntów torfowych zalegających na trasie drogi z wywozem w miejsce wybrane przez Wykonawcę – w okresie rozliczeniowym według obmiaru - 8.516,42 m (( 2)) , - karta obmiaru numer 238, pozycja wg TER: 3, Dział 1.5.8 Usunięcie warstwy urodzajnej o grubości warstwy 60 cm – w okresie rozliczeniowym według obmiaru- 2.818,95 m 2 , – karta obmiaru numer 240, pozycja wg TER: 4, Dział 1.5.8 Usunięcie warstwy urodzajnej o grubości warstwy 70 cm – w okresie rozliczeniowym według obmiaru 26.155,00 m 2 , – karta obmiaru numer 239, pozycja wg TER: 5, dział 1.5.8 Usunięcie warstwy urodzajnej o grubości warstwy 80 cm – w okresie rozliczeniowym według obmiaru - 4.985,42 m 2 ; Karty obmiaru zawierały adnotację (...) S.J. mgr. Inż. Ł. S. , który potwierdził wykonanie zakresu rzeczowego. (...) Spółka Akcyjna w W. zleciła wykonanie bilansu objętości gruntów geodecie T. J. prowadzącym działalność pod nazwą GEODETA w G. Na podstawie bilansu gruntów z dnia 21 kwietnia 2010 roku ustalono: - bilans objętości wymienionych gruntów torfowych na drodze głównej numer (...) w km 0+000,00 – 3+449,37 w odniesieniu do odcinka km 0+480.71 – 0+536,00 wynosił 2.182,43 m 3 , - bilans objętości wymienionych gruntów torfowych na drodze głównej numer (...) w km 0+000,00 – 3+449,37 w odniesieniu do odcinka km 0+293.22 – 0+480,71 wynosił 15.314,54 m 3 , - bilans objętości wymienionych gruntów torfowych na drodze gospodarczej „A” w km 0+000,00 – 3+200,60 w odniesieniu do odcinka km 0+000,00 – 0,199,81 wynosił 7.088,45 m 3 . Bilans wskazywał na łączne wybranie gruntów torfowych w objętości 24.585,42 m 3 . (...) Spółka Akcyjna w W. złożył wniosek wykonawcy numer 51a, w którym poinformował zamawiającego o zwiększeniu ilości na pozycji TER numer 15 branży drogowej, które zostało stwierdzone w trakcie prowadzenia prac związanych z odspojeniem gruntów torfowych zalegających na trasie projektowanej drogi. Podano, że powstała konieczność pogłębienia wymian, których stwierdzenie dokładnych ilości możliwe jest dopiero w trakcie prowadzenia robót. Wskazano, że w trakcie realizacji robót na bieżąco prowadzona będzie stała kontrola nad prawidłowością prowadzonych robót i łączna ilość torfu zwiększona zostanie z ilości 16.069,00 m 3 obliczonej w projekcie wykonawczym i w przedmiarze robót do przewidywalnej ilości około 25.000,00 m 3 , czyli o około 9.000 m 3 Podano, że aktualnie stwierdzono konieczność zwiększenia ilości w dwóch miejscach: a) w ciągu drogi głównej w km 0+293,22 do 0+536,00, b) w ciągu drogi wspomagającej „A” w km 0+000,00 do 0+199,81. Podano, iż w celu prawidłowego wykonania zadania oraz na podstawie założeń projektu wykonawczego wdrożonego do realizacji zadania, koniecznym jest zwiększenie pozycji numer 15 branży drogowej o ok. 9000 m 3 . Wskazano na konieczność wykonania robót dotyczących skorygowania pozycji „II/3. T.E.R i zwiększenie pozycji numer 15 branży drogowej o około 9.000 m 3 . Wskazano, że wykonanie powyższego zakresu robót warunkuje dalsze prowadzenie robót na kontrakcie, a tym samym realizację przedmiotu zamówienia, zaś powyższego wykonawca nie mógł przewidzieć podczas przygotowywania oferty. Protokołem konieczności numer 4 z dnia 30 sierpnia 2010 roku zespół w składzie: kierownik budowy, branżowy inspektor nadzoru, inżynier projektu zgłosił konieczność wykonania robót dotyczących skorygowania pozycji „II/3. T.E.R. Wymiana gruntów – odspojenie gruntów torfowych zalegających na trasie proj. drogi z wywozem w miejsce wybrane przez wykonawcę” do ilości około 25.500,00 m 3 . W uzasadnieniu podano, iż wykonanie robót związanych ze zwiększeniem pozycji TER numer 15 branży drogowej zostało stwierdzone w trakcie prowadzenia robót związanych z odspojeniem gruntów torfowych zalegających na trasie projektowanej drogi. Wskazano, że powstała konieczność pogłębiania wymian, których stwierdzenie dokładnych ilości możliwe jest dopiero w trakcie prowadzenia robót. Podano, że projekt nie zakłada wykonania badań geologicznych na etapie prowadzonych robót budowlanych, zaś jedyne badania, na jakich oparto wyliczenia opisuje projekt wykonawczy (opis techniczny pkt. III Warunki gruntowo – wodne): a) badania geotechniczne sporządzone dla potrzeb koncepcji budowy wschodniej obwodnicy G. wykonane przez inż. J. K. ; b) b) opinia o geotechnicznych warunkach posadowienia obiektów inżynierskich na trasie wschodniej obwodnicy G. opracowanej przez firmę (...) . Wskazano, że zgodnie z projektem wykonawczym: „w dolinie S. stwierdzono występowanie gruntów organicznych w postaci torfów i namułów w głębokości ok. 1,2 m. W projekcie przewidziano wybranie gruntów organicznych”. Podano, iż łączna ilość torfu zostanie zwiększona z ilości 16.069,00 m 3 obliczonej w projekcie wykonawczym i w przedmiarze robót do przewidywanej ilości 25.000,00 m 3 , czyli około 9.000 m 3 . Podano, iż aktualnie stwierdzono konieczność zwiększenia ilości w dwóch miejscach: a) w ciągu drogi głównej w km 0+293,22 do 0+536,00 b) w ciągu drogi wspomagającej „A” w km 0+000,00 do 0+199,81 Podano, iż w celu prawidłowego wykonania zadania oraz na podstawie założeń projektu wykonawczego wdrożonego do realizacji zadania, koniecznym jest zwiększenie pozycji numer 15 branży drogowej o około 9.000 m 3 . Wykonanie powyższego zakresu robót warunkuj dalsze prowadzeni robót na Projekcie, a tym samym realizację przedmiotu zamówienia. Podano, iż powyższego wykonawca nie mógł przewidzieć podczas przygotowania swojej oferty. Podano, że dany asortyment robót był przewidziany w projekcie stanowiącym podstawę do określenia przedmiotu zamówienia i ich wykonanie jest objęte tym przedmiotem zamówienia, bez względu na to jaka ilość założono w TER. Termin wykonania określono na: 15.09.2010 roku – 28.09.2010 roku. Szacowaną wartość robót określono na 93.418,26 złotych . Na radzie budowy numer 4 w dniu 29 czerwca 2010 roku podano, iż kierownik projektu oczekuje na przekazanie zweryfikowanych przez Inżyniera protokołów konieczności związanych między innymi z usunięciem dodatkowej warstwy humusu Na radzie budowy numer 5 w dniu 27 lipca 2010 roku podano, iż inżynier projektu przekazał kierownikowi projektu protokoły konieczności dotyczące wymiany gruntu oraz usunięcia warstwy humusu wraz z załącznikami (operaty geodezyjne, zdjęcia) i wykonanie przedmiotowych robót warunkowało dalsze prowadzenie robót drogowych. Pismem z dnia 24 września 2010 roku (...) Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. oświadczył inżynierowi projektu, iż przedstawione w piśmie z dnia 14 września 2010 roku do załatwienia protokoły konieczności numer 2 i 3 wraz z wnioskami wykonawcy numer 51a i 53a na roboty dodatkowe związane z usunięciem humusu i wymianą gruntu nie mogą być uzgodnione, gdyż inżynier projektu i wykonawca robót budowlanych nie zgłosili przed wykonaniem prac różnic grubości warstw humusu w stosunku do grubości ujętych w przedmiarze robót i pozycji kosztorysu ofertowego, a przedstawione w załącznikach do protokołu konieczności wyliczenia ilości powierzchni i grubości warstw są w chwili obecnej niemożliwe do zweryfikowania. Na radzie budowy numer 8 z dnia 21 października 2010 roku kierownik projektu oświadczyła, że protokoły dotyczące wymiany gruntu oraz humusu zostały zwrócone. Kierownik projektu oświadczyła, że nie jest w stanie zweryfikować wykonanych prac na podstawie operatów geodezyjnych. Inżynier projektu stwierdził, że wymienione wnioski i protokoły konieczności zostały zweryfikowane i pozytywnie zaopiniowanie przez nadzór autorski. Na radzie budowy numer 9 z dnia 25 listopada 2010 roku kierownik projektu oświadczyła, że protokoły konieczności dotyczące wymiany gruntu oraz humusu zostały odrzucone przez kierownika projektu, albowiem nie jest w stanie zweryfikować wykonanych prac na podstawie operatów geodezyjnych. Inżynier projektu poinformował, że potwierdza wykonanie wyżej wymienionych robót i w przypadku dalszych roszczeń wykonawcy w stosunku do zamawiającego podtrzyma swoje stanowisko zawarte w protokołach konieczności. Inżynier projektu stwierdził, że wymienione wnioski i protokoły konieczności zostały zweryfikowane i pozytywnie zaopiniowane przez nadzór autorski. Powód (...) Spółka Akcyjna w W. wystawił fakturę VAT numer (...) z dnia 08 grudnia 2010 roku. w której podano: „za okres – listopad 2010 roku” wartość robót wykonanych w danym okresie netto – 437.872,29 złotych, całkowita kwota brutto do zapłacenia – 534.204,19 złotych – w terminie 30 dni od daty dostarczenia faktury do zamawiającego. Faktura zawierała załącznik – zestawienie robót wykonanych i zatwierdzonych przez nadzór: – Karta obmiaru numer 238, Pozycja wg TER: 3, Dział 1.5.8 Usunięcie warstwy urodzajnej o grubości warstwy 60 cm – 2.818,95 m2 x 25,00 złotych – 70.473,75 złotych, – Karta obmiaru numer 240, Pozycja wg TER: 4, Dział 1.5.8 Usunięcie warstwy urodzajnej o grubości warstwy 70 cm – 26.155,00 m2 x 25,05 złotych = 154.182,75 złotych, – Karta obmiaru numer 239, Pozycja wg TER: 5, Dział 1.5.8 Usunięcie warstwy urodzajnej o grubości warstwy 80 cm – 4.985,42 m2 x 25,10 złotych = 125.134,04 złotych – Karta obmiaru numer 237, Pozycja wg TER: 15, Dział 1.5.8 Odspojenie gruntów torfowych zalegających na trasie drogi z wywozem w miejsce wybrane przez Wykonawcę 8/516,42 m2 x 10,46 złotych = 88.081,75 złotych. Ogółem 437.872,29 złotych. W dniu 15 marca 2011 roku odbyło się spotkanie przedstawicieli stron na wniosek (...) Spółki Akcyjnej w W. celem uzgodnienia sprawy rozliczenia przedstawionych przez wykonawcę za roboty przekraczające określone w wycenionym przedmiarze robót i za roboty dodatkowe wykonane na projekcie pod nazwą „Budowa obejścia m. G. w ciągu drogi wojewódzkiej numer (...) ”. W dyskusji ustalono, że zostaną przeprowadzone badania laboratoryjne grubości warstw humusu wzdłuż wykonywanych robót ziemnych w celu ustalenia przez interpolację grubości humusu który zalegał pod koroną nadbudowanej drogi oraz badanie grubości wykonanego nasypu, badania miały być wykonane niezwłocznie. Ustalono, że po badaniach wspólnie z inżynierem projektu ilości odhumusowania zostaną zweryfikowane. W dniu 21 marca 2011 roku pracownicy (...) Laboratorium Drogowego w K. wykonali w obrębie budowy, poza korpusem drogi (...) odwiertów świdrem punktowym, z czego 5 odwiertów wskazywało na większe niż 40 cm warstwy humusu. Odwierty były dokonywane blisko przebiegu trasy, a miejsca ich wykonania był zasugerowane przez przedstawicieli zamawiającego. Przy tych czynnościach byli obecni przedstawiciele wykonawcy i inspektor nadzoru. Nie analizowano pomiarów z dokumentacją geologiczną sporządzoną przed budową. Sprawdzano, ile gruntu było nawiezione, co nie oznacza ilość wybranego gruntu przez wykonawcę. Wówczas część prac ziemnych była już wykonana. Zgodnie z postanowieniami dokumentu - wyceniony przedmiar robót wykonawca zobowiązany był do wykonania: - wykopów w gruncie kategorii III-IV z transportem urobku w miejsce wybrane przez Wykonawcę w ilości 7.096 m 3 po cenie jednostkowej 2,19 złotych, tj. o łącznej wartości 15.540,24 złotych; - wykonania nasypów z zagęszczeniem z gruntu pozyskanego z dokopu w ilości 157.247,00 m 3 po cenie jednostkowej 22,68 złotych, tj. o łącznej wartości 3.566.361,96 złotych (...) Spółka Akcyjna w W. po wykonanych pracach robót ziemnych zlecił wykonanie bilansu robót ziemnych przez geodetę T. J. . Na tej podstawie został sporządzony bilans robót ziemnych z dnia 13 stycznia 2011 roku, w którym ustalono następujące wielkości wykonanych wykopów i nasypów. - Droga Główna 0+000.00-3+467.37: wykop = 3.230.28 m (( 3)) , nasyp = 130729.81 m (( 3)) - Droga Wspomagająca A 0+000.00-0+200.60: wykop = 97.10 m 3 nasyp = 501.70 m 3 , - Droga wspomagająca B 0+000.00-1+212.61: wykop = 817.42 m 3 , nasyp = 12009.01 m 3 , - Droga wspomagająca C 0+000.00-0+298.72: wykop = 0 m 3 , nasyp = 163140 m 3 , - Rondo A 0+000.00-0+157.08: wykop = 7.83 m 3 , nasyp = 4733.41 m 3 - Rondo A – wlot B 0+026.54-0+091.80: wykop = 105.43 m 3 , nasyp = 198.83 m 3 - Rondo A – wlot C 0+026.51-0+075.00: wykop = 99.05 m 3 , nasyp = 104.07 m 3 - Rondo A – wlot D 0+026.54-0+079.20: wykop = 164.08 m 3 , nasyp = 284.51 m 3 - Rondo B - 0+000.00-0+157.08: wykop = 0 m 3 , nasyp = 4308.45 m 3 - Rondo B – wlot B 0+025.00-0+219.90: wykop = 180.29 m 3 , nasyp = 1260.77 m 3 - Rondo B – wlot D 0+025.10-0+071.00; wykop = 57.87 m 3 , nasyp = 212.88 m 3 - Rondo C – 0+000.00-0+157.08: wykop = 34.06 m 3 , nasyp = 7.562.10 m 3 - Rondo C – wlot B 0+026.71-0+071.60: wykop = 34.06 m 3 , nasyp = 352.64 m 3 - Rondo C – wlot D 0+026.62-0+074.83: wykop = 109.06 m 3 , nasyp = 99.74 m 3 - Przejazd Gospodarczy A 0+000.00-0+074.40: wykop = 0.00 m 3 , nasyp = 95.02 m 3 - Przejazd Gospodarczy B 0+000.00-0+221.42: wykop = 2625.57 m (( 3)) , nasyp = 82.91 m (( 3)) W dniu 17 lutego 2011 roku (...) Spółka Akcyjna w W. złożył u inżyniera projektu wniosek wykonawcy numer 106 dotyczący bilansu robót ziemnych. Wykonawca przedłożył do zatwierdzenia bilanse robót ziemnych – droga główna, droga wspomagająca A.B, C, rondo A, B, C, przejazd gospodarczy A, B. W dniu 21 marca 2011 roku przedstawiciele wykonawcy, inżynier projektu i geodeta sporządzili notatkę, w której ustalono, że: - dokonano rozliczenia bilansu robót ziemnych złożonego przez (...) w biurze inżyniera projektu, - po przeanalizowaniu (wspólnym) operatów geodezyjnych część pomiarów została powielona w bilansie robót ziemnych drogi głównej, - do rozliczenia nie należy uwzględniać: a) km 0+293 – km 0+480,71, b) bilans objętości gruntów organicznych – droga główna km 0+480,71 – 0+536. Pismem z dnia 24 marca 2011 roku w związku z wnioskiem wykonawcy numer 106 z dnia 21 lutego 2011 roku dotyczącego bilansu robót ziemnych wykonanego zadania oraz przeprowadzonym obmiarem robót przez inżyniera projektu, przedstawił on (...) Spółce Akcyjnej w W. zweryfikowany bilans robót ziemnych i poinformował wykonawcę, że odrzuca wniosek wykonawcy numer 106. Podano, że łączna ilość robót ziemnych potwierdzona przez inżyniera kształtuje się następująco: wykopy = 7.492,38 m 2 , nasypy = 148.852,71 m 3 (uwzględnia materiał zasypowy po ściągniętej warstwie humusu); wymiana gruntu = 22424,02 m 3 . Protokołem konieczności numer 12 z dnia 31 marca 2011 roku zespół w składzie: kierownik budowy – H. R. , inżynier projektu – G. T. , branżowy inspektor nadzoru – G. T. , projektant – R. K. , zgłosił konieczność wykonania robót dodatkowych w zakresie związanym ze zwiększeniem pozycji TER numer 13, numer 14 (dział 1.5.8. branża drogowa). Podano, iż wykonawca w dniu 21.02.2011 roku złożył w Biurze Inżyniera Projektu bilans zakładanych robót ziemnych, jakie finalnie wykonawca zamierza rozliczyć na przedmiotowym zadaniu. Inżynier po dokonaniu weryfikacji wniosku przedstawił pismem z dnia 24.03.2011 roku obmiar robót jakie potwierdza za konieczne do wykonania. Wskazano, że łączna ilość robót ziemnych potwierdzona przez Inżyniera kształtowała się następująco: wykopy = 7.492,38 m (( 3)) , nasypy = 148.852,71 m (( 3)) (uwzględniał materiał zasypowy po ściągniętej warstwie humusu); wymiana gruntu = 22.424,02 m (( 3)) . Podano, że zgodnie z wyjaśnieniami i zmianą treści Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia – zmiana IV, odpowiedź na pytanie numer 11 – „W pozycji numer 15 i 16 wycenionego przedmiaru robót, załącznik numer 1.5.8 należy wycenić odspojenie gruntów torfowych(…) natomiast dowóz gruntu z dokop i jego wbudowanie zostało uwzględnione w pozycji numer 14 – wykonanie nasypów z zagęszczeniem gruntu odzyskanego z dokopu, przy czym pozycja numer 15 i numer 16 TER, branży drogowej określa ilości wymiany gruntu. Podano, iż biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia oraz porównując ilości potwierdzonych za konieczne do wykonania ilości robót ziemnych z ilościami podanymi w Tabeli Elementów Rozliczeniowych. Wskazano, że otrzymano: - prognozowane zwiększenie ilości robót ziemnych na Projekcie (g-d) wynosi: wykonanie wykopów = 396,38 m 3 , Wykonanie nasypów = 14.029,73 m 3 , - prognozowane zwiększenie wartości robót ziemnych na Projekcie (i-f) wynosi: wykonanie wykopów – 868,07 złotych, wykonani nasypów – 318.194,28 złotych. Ustalono, że szacunkowa wartość robót dodatkowych wynosi: - kwota dodatkowych robót zgodnie ze złożoną wyceną przez wykonawcę robót wnioskiem wykonawcy numer 106 – 718.248,54 złotych netto – 883445,70 złotych brutto, - kwota opiniowana przez inżyniera projektu do zatwierdzenia przez Przedstawiciela zamawiającego – 319.062,35 złotych netto – 392446,69 złotych brutto. Wskazano, iż szacunkowa wartość robót wynosi: 392.446,69 złotych brutto, zaś termin wykonania do dnia 30.06.2011 roku. Projektant w uwagach stwierdził, że wskazany wzrost ilości wykopów (5,5%) oraz nasypów (8,9 %) wynikający ze zwiększonej w stosunku do projektu ilości gruntów organicznych, torfu oraz zwiększonej grubości warstw humusu uzasadnia dużą zmiennością warunków gruntowo-wodnych w ciągu obwodnicy G. . Na radzie budowy numer 13 z dnia 31 marca 2011 roku podano, iż protokół konieczności numer 2.1 z dnia 15 grudnia 2010 roku w sprawie budowy i rozbiórki kozła oporowego został przesłany ponownie w dniu 21 grudnia 2010 roku, zaś w dniu 15 marca 2011 roku odbyło się spotkanie w sprawie rozliczenia robót dodatkowych: roboty ziemne — zdjęcie warstwy humusu, wymiana gruntu oraz kozioł oporowy, przy czym do dnia dzisiejszego stwierdza się brak stanowiska przedstawiciela zamawiającego w przedmiotowej sprawie. Podano, że roboty związane z ukończeniem wysokiego nasypu zostaną ukończone po zaakceptowaniu przedłożonego bilansu robót ziemnych. Wskazano, że inżynier projektu dokonał pomiarów i skorygował kalkulację wykonawcy oraz sporządził protokół konieczności w przedmiotowej sprawie, zaś do dnia 01 kwietnia 2011 roku przedłoży przedmiotowy protokół do akceptacji wykonawcy, następnie po zaopiniowaniu go przez nadzór autorski zostanie on przesłany do przedstawiciela zamawiającego. Podano, że przedmiotowy protokół został przesłany w wersji elektronicznej do kierownika projektu. W piśmie z dnia 12 maja 2011 roku skierowanym do inżyniera projektu (...) Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. podał, iż podtrzymuje stanowisko zawarte w piśmie z dnia 27 kwietnia 2011 roku i w związku z czym odsyła ponownie bez akceptacji 3 egzemplarze protokołu konieczności numer 12 z kompletem załączników. Pismem z dnia 25 maja 2011 roku inżynier projektu podtrzymał swoje stanowisko i dalej rekomendował przedstawicielowi zamawiającego zatwierdzenie większej ilości robót ziemnych opisanych szczegółowo w protokole konieczności numer 12 z dnia 31 marca 2011 roku Pismem z dnia 18 października 2011 roku (...) Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. oświadczył, że nie akceptuje zwiększonych ilości nasypów w karcie obmiaru numer 634. Zgodnie z dokumentacją kontraktową – Szczegółową Specyfikacją Techniczną numer D – 01.03.04. „Przebudowa Kabli Linii Telekomunikacyjnych przy Przebudowie i Budowie Dróg” zakres robót telekomunikacyjnych obejmował między innymi przebudowę kabla linii napowietrznej na rondzie „B” obwodnicy z drogą do M. – przebudowa kabli miejscowych. W Wycenionym Przedmiarze Robót w pozycji 45 i 46 wskazano: - poz. 45 – Montaż złączy równoległych kabli wypełnionych typu kanałowego na słupie kablowym z zastosowaniem pojedynczych łączników żył i termokurczliwych osłon wzmocnionych, kabel o parach 100 – jedno złącze, cena jednostkowa netto : 45.207,24 złotych, wartość netto : 45.207,24 złotych. - poz. 46 Wyłączenie kabla równoległego ze złącza kabla wypełnionego na słupie kablowym z zastosowaniem termokurczliwych osłon wzmocnionych, kabel o 100 parach – jedno złącze, cena jednostkowa netto: 50.238,34 złotych, wartość netto: 50.238,34 złotych. W Tabeli Elementów Rozliczeniowych numer 9 opracowanej na podstawie Wycenionego Przedmiaru Robót w pozycji 46 odnoszącej się do powyższych robót telekomunikacyjnych, które wykonawca winien wykonać, znajduje się opis: „Wyłączenie kabla równoległego ze złącza kabla wypełnionego na słupie kablowym z zastosowaniem termokurczliwych osłon wzmocnionych, kabel o 100 parach.” Jednostka – „złącze”, ilość - „1 sztuka”. Po analizie technicznej dotyczącej robót w zakresie sieci telekomunikacyjnej na rondzie B obwodnicy z drogą do M. , (...) Spółka Akcyjna w W. stwierdziła, że w dokumentacji tej przyjęte zostało wykonanie dwóch złączy – albowiem dokumentacja zakłada wykonanie wyłączeń kabla w każdym z dwóch słupów kablowych i wynika to z technologii robót. Nie było możliwości wykonania przebudowy kabli bez wykonania dwóch złączy kablowych, co zostało potwierdzone przez inspektora nadzoru robót i projektanta. Wykonanie dodatkowego złącza nie wymagało dodatkowego nakładu pracy. W dniu 16 czerwca 2010 roku odbyło się spotkanie inspektora nadzoru, przedstawiciela (...) Spółki Akcyjnej w W. , kierownika budowy oraz kierownika robót, podczas którego stwierdzono, że przebudowa kabla napowietrznego na doziemny została wykonana zgodnie z warunkami technicznymi wydanymi przez (...) S.A. , zaś prace zostały wykonane zgodnie z Polskimi Normami oraz wymaganiami technicznymi obowiązującymi w budownictwie telekomunikacyjnym. Przebudowany kabel telekomunikacyjny na rondzie „B” przekazano do eksploatacji (...) S.A. Region Północ Technicznej Obsługi Klienta. W uwagach podano, że ostateczny odbiór i przekazanie do eksploatacji kanalizacji teletechnicznej i studni kablowych na rondzie „B” odbędzie się po zakończeniu budowy obwodnicy G. i prac ziemnych. W dniu 17 września 2010 roku (...) Spółka Akcyjna w W. złożył wniosek wykonawcy numer 62 o skorygowanie ilości w pozycji 45 – Przebudowa kabli na rondzie „B”, przebudowa kabli miejscowych – „Montaż złączy równoległych kabli wypełnionych typu kanałowego na słupie kablowym z zastosowaniem pojedynczych łączników żył i termokurczliwych osłon wzmocnionych, kabel o 100 parach” o 1 złącze, tj. do ilości 2 złącz, oraz wniosek wykonawcy numer 63 o skorygowania ilości w pozycji 46 – przebudowa kabli na rondzie „B”, przebudowa kabli miejscowych – „Wyłączenie kabla równoległego ze złącza kabla wypełnionego na słupie kablowym z zastosowaniem termokurczliwych osłon wzmocnionych, kable o 100 parach” o 1 złącze, tj. do ilości 2 złącz. Wniosek powyższy został zaopiniowany jako zasadny przez inspektora nadzoru A. K. , który zawnioskował o jego zatwierdzenie. Projektant R. K. również zaopiniował pozytywnie wniosek i go zatwierdził. Inżynier projektu G. T. także wniosek zatwierdził. Protokołem konieczności numer 7 z dnia 27 września 2010 roku zespół w składzie: kierownik budowy – H. R. , inżynier projektu – G. T. , branżowy inspektor nadzoru – A. K. , projektant – R. K. , zgłosił konieczność wykonania robót dotyczących: skorygowania pozycji TER 45-i 46 – 1.5.14 Przebudowa sieci telekomunikacyjnej – Przebudowa kabli na rondzie „B”: Przebudowa kabli miejscowych”. Podano, iż po analizie Dokumentacji Projektowej robót stwierdza się konieczność skorygowania ilości w pozycji 45 – Przebudowa kabli na rondzie „B”, przebudowa kabli miejscowych – „Montaż złączy równoległych kabli wypełnionych typu kanałowego na słupie kablowym z zastosowaniem pojedynczych łączników żył i termokurczliwych osłon wzmocnionych, kabel o 100 parach” oraz skorygowania ilości w pozycji 46 – przebudowa kabli na rondzie „B”, przebudowa kabli miejscowych – Wyłączenie kabla równoległego ze złącza kabla wypełnionego na słupie kablowym z zastosowaniem termokurczliwych osłon wzmocnionych, kable o 10 parach”. Podano, iż pozycja 45 obejmuje roboty związane z montażem złączy równoległych kabli wypełnionych typu kanałowego na słupie kablowym z zastosowaniem pojedynczych łączników żył i termokurczliwych osłon wzmocnionych dla kabla o 100 parach w ilości 1 złącza, zaś pozycja 46 obejmuje roboty związane z wyłączeniem kabla równoległego za złącza kabla wypełnionego na słupie kablowym z zastosowaniem termokurczliwych osłon wzmocnionych, kabel o 100 parach w ilości 1 złącza. Podano, że montażu złączy równoległych oraz wyłączenia kabla równoległego ze złączy należy dokonać na każdym z dwóch projektowanych słupów, przy przejściu z linii napowietrznej na linię kablową. Konieczność wykonania dwóch złączy wynika z technologii robót. W związku z powyższym inżynier projektu zawnioskował o skorygowanie pozycji 45 i 46 z 1 złącza do 2 złączy. Podano, iż szacowana wartość robót wynosi: poz. 45 – 45.207,24 złotych netto, poz. 46 – 50.238,34 złotych netto, razem – 95.445,58 złotych netto. W związku ze złożonymi wnioskami wykonawcy numer 62 i 63 o skorygowanie ilości w pozycji 45 – Przebudowa kabli na rondzie „B”, przebudowa kabli miejscowych – „Montaż złączy równoległych kabli wypełnionych typu kanałowego na słupie kablowym z zastosowaniem pojedynczych łączników żył i termokurczliwych osłon wzmocnionych, kabel o 100 parach” oraz skorygowania ilości w pozycji 46 – przebudowa kabli na rondzie „B”, przebudowa kabli miejscowych – Wyłączenie kabla równoległego ze złącza kabla wypełnionego na słupie kablowym z zastosowaniem termokurczliwych osłon wzmocnionych, kable o 10 parach” - przedstawiciel zamawiającego wniósł do Pracowni (...) R. K. – o zaopiniowanie w ramach nadzoru autorskiego uzupełnienia wniosków o stanowisko branżowego projektanta, branży telekomunikacyjnej po kątem zasadności wykonania zwiększonego zakresu robót z podaniem przyczyny wystąpienia tych robót, jak również odniesienie się do przedstawionej oferty cenowej. Pracownia (...) pismem z dnia 26 listopada 2010 roku poinformowała (...) Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. , że w projekcie wykonawczym jest ujęte wykonanie 2 złączy równoległych na kabli 100p na słupach napowietrznej (wstawka kabla doziemnego i istniejącą linię kablową napowietrzną 50 parową). Podano, że w kosztorysie i przedmiarze robót jest ujęte wykonanie tylko jednego złącza, zaś drugie złącze zostało pominięte i w związku z powyższym wzrosną koszty przebudowy kabla o koszty wykonania dodatkowo 1 złącza równoległego i wyłączenie kabla ze złącza równoległego. Podano, że w kosztorysie inwestorskim koszt wykonania złącza równoległego wynosi 1.256,25 złotych netto, zaś koszt wyłączenia kabla równoległego wynosi 664,09 złotych netto, czyli razem 1.920,43 złotych. Poinformowano, iż całość robót przebudowy kabli miejscowych na rondzie „B” (z wykonaniem 1 złącza) wynosi według kosztorysu inwestorskiego 38.549,82 złotych a z wykonaniem 2 złączy – 38.549,82 + 1.920,34 = 40.470,16 netto. Ostatecznie podano, że nadzór autorski stwierdził, że powyższe zmiany związane ze zwiększeniem ilości złączy są zmianami nieistotnymi. W piśmie z dnia 01 grudnia 2010 roku (...) Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. zwrócił się do inżyniera projektu o zajęcie stanowiska w sprawie, oraz przedstawienia skorygowanego do poziomu uaktualnionych kwot protokołu konieczności numer 7, jak też zaktualizowanych dokumentów dotyczących przedmiotowych robót, wynikających z wniosków wykonawcy numer 62 i numer 63, jak również podanie kwot przewidywanych kosztów oraz zaktualizowanych terminów ich wykonania. W związku z koniecznością wykonania drugiego złącza równoległego i wyłączenia kabla ze złącza równoległego opisanego we wniosku wykonawcy numer 62 i numer 63 oraz w nawiązaniu do pisma nadzoru autorskiego z dnia 26 listopada 2010 roku inżynier projektu pismem z dnia 14 grudnia 2010 roku polecił powodowi sporządzenie oferty cenowej na wykonanie dodatkowych robót nieujętych w TER, zaś następnie pismem z dnia 26 listopada 2011 roku poinformował powoda, że nie otrzymał oferty cenowej, o którą się zwracał pismem z dnia 14 grudnia 2010 roku. W piśmie z dnia 01 lutego 2011 roku (...) Spółka Akcyjna w W. poinformował inżyniera projektu, że wartość przedmiotowych robót została zamieszczona we wnioskach wykonawcy numer 62 i 63. Dokumentacja projektowa przewidywała, że projektowana obwodnica miała przecinać gazową rurę przesyłową wysokiego ciśnienia DN 500. Z tego względu projekt zakładał wykonanie przepustu połączone z wykonaniem rury ochronnej. Związana z tym była konieczność zawarcia porozumienia pomiędzy zamawiającym a (...) Spółką Akcyjną w W. . Na radzie budowy numer 2 w dniu 29 kwietnia 2010 roku wykonawca zgłosił brak możliwości przeprowadzenia prac z uwagi na brak porozumienia pomiędzy inwestorem, a (...) Spółką Akcyjną . Stwierdzono, że przekazany zamawiającemu na początku kwietnia harmonogram robót związany z przebudową gazociągu stracił już swoją aktualność. Na radzie budowy numer 3 w dniu 29 kwietnia 2010 roku dotyczącej prowadzenia prac w rejonie gazociągu DN 500 relacji B. - P. . wykonawca robót zgłosił brak możliwości prowadzenie prac z uwagi na brak porozumienia pomiędzy inwestorem, a (...) S.A. Wykonawca poinformował inżyniera projektu, że wystąpił do operatora ga

[... tekst skrócony ...]