I ACa 872/22

Sygn. akt I ACa 872/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 stycznia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Paweł Czepiel (spr.) Sędziowie: SSA Robert Jurga SSA Wojciech Żukowski Protokolant: Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2024 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa K. Ś. przeciwko K. W. o ochronę dóbr osobistych na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I C 2525/20 oddala apelację. UZASADNIENIE wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 stycznia 2024 r. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Krakowie umorzył postępowanie w zakresie punktów 1 do 6 żądań pozwu, a w pozostałym zakresie oddalił powództwo powódki K. Ś. przeciwko pozwanemu K. W. . Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 12 luty 2020 r. powódka zawarła z (...) sp. z o.o. w K. , reprezentowaną przez M. K. (1) umowę sprzedaży nieruchomości obejmującej działki ewiden.: - nr (...) o pow. 28a 25 m 2 objętą (...) , - nr (...) o pow. 27a 84 m 2 objętą (...) , - nr (...) pow. 14a 94 m 2 objętą (...) . W dacie zawarcia umowy w działach III każdej z KW figurowały wzmianki o wniosku o wpis, co do których M. K. oświadczył przed notariuszem, że dotyczą one wpisu zakazu zbywania lub obciążania. Powódka znała M. K. zanim zawarła z nim umowę kupna ww.nieruchomości. Sama prowadziła jednoosobową działalność gospodarczą – z zakresu księgowości - pod nazwą (...) .Powódka,jako komplementariusz, w dniu 22 grudnia 2020r., wniosła ww.nieruchomość jako wkład niepieniężny do spółki komandytowej (...) sp. z o.o. sp. komandytowa w K. (dalej jako spółka (...) ), powołanej umową z 24 września 2020 r., a utworzonej jako spółka celowa dla inwestycji przy ul. (...) w N. . Samą nieruchomość powódka kupiła, bo chciała się zająć działalnością deweloperską. Generalnym wykonawcą inwestycji została (...) sp. z o.o. , która zawarła umowę z podwykonawcą – spółką (...) sp. z o.o. Budowa rozpoczęła się w lipcu 2020 r., a obecnie jest na ukończeniu. Na pytanie M. K. , (...) S.A., która ma podpisaną umowę z Agencją (...) , sprawdziła dokumenty jej przedłożone, w tym KW działek na których była prowadzona inwestycja, celem zweryfikowania czy jest możliwe uzyskanie kredytu deweloperskiego na inwestycję. Wobec wzmianek o wpisy figurujących w działach III ksiąg wieczystych banki nie chciały udzielić kredytu. Agencja (...) zawarła umowę o wyłączność odnośnie sprzedaży nieruchomości lokalowych w ramach realizowanej przez spółkę (...) inwestycji przy ul. (...) w N. . Jako, że w dziale III KW widniały wzmianki o zakazie zbywania i obciążania, Agencja skontaktowała się z M. K. odpowiedzialnym za kwestie prawne, a następnie zleciła opracowanie opinii prawnej w której wskazano, że nie ma przeszkód do zawierania umów rezerwacyjnych czy sprzedaży. Opinia ta była okazywana wszystkim zainteresowanym. Na chwilę obecną wszystkie lokale budowane w ramach inwestycji są zarezerwowane przez osoby prywatne, które na zakup lokali często zapożyczyły się, w związku z czym w działach IV KW na chwilę obecną wpisanych jest szereg hipotek. Na miesiąc kwiecień 2022 r. planowane jest zawieranie umów przenoszących własność lokali na rzecz nabywców. Wzmianki o wpisy zakazu zbywania i obciążania dokonywane na skutek kolejnych wniosków składanych przez pozwanego odbijają się negatywnie na inwestycji. Żaden bank nie zgodził się udzielić kredytu hipotecznego – deweloperskiego, niektórzy zainteresowani nabyciem lokalu rezygnowali po uzyskaniu informacji, że nie będą mogli uzyskać kredytu hipotecznego. Spółka (...) musiała się tłumaczyć ze wzmianek o wpis, pokazywać opinię przygotowaną przez Agencję (...) . Pozwany kolejne wnioski, o tej samej treści, składa do KW, ponieważ czuje się oszukany przez M. K. , znanego mu wcześniej sąsiada za płotu , który znając jego sytuację osobistą, w tym jego problemy wynikające z oskarżeń żony pozwanego o znęcanie się, konieczność uiszczania alimentów na czworo dzieci, a w konsekwencji możliwość utraty przez pozwanego wszystkiego co miał zaofiarował się mu pomóc. Pozwany przystał na propozycję i m.in. zawarł w dniu 12 lutego 2020 r. umowę sprzedaży nieruchomości. W związku z zastrzeżeniami pozwanego dotyczącymi rozliczeń z M. K. pozwany złożył zawiadomienie do prokuratury dotyczące działań M. K. , a powódka, według pozwanego pełniąca rolę słupa, złożyła zawiadomienie na policję dotyczące wniosków składanych przez pozwanego do ksiąg wieczystych. W sprawie (...) przed Sądem Okręgowym w K. toczy się sprawa z powództwa (...) sp. z o.o. sp. kom. w K. przeciwko pozwanemu o ochronę dóbr osobistych w związku z jego wnioskami o analogiczne wpisy. Sąd Okręgowy stan faktyczny w sprawie ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, których prawdziwość nie budziła wątpliwości Sądu Okręgowego i których strony nie kwestionowały. Za wiarygodne Sąd Okręgowy uznał także zeznania złożone przez świadków i strony, które opisały wiadome im fakty z ich punktu widzenia, a relacje wszystkich słuchanych w sprawie osób okazały się spójne, logiczne i układające w całość. Sąd Okręgowy uzasadnił rozstrzygnięcie w zakresie umorzenia postępowania, a co do meritum sprawy, to odwołał się do art. 23 k.c. i wskazał, że powódka w pozwie podniosła, że działania pozwanego (składanie do sądu wniosków o wpis) są bezprawne, a za jej dobra osobiste (przedsiębiorcy), które zostały naruszone wskutek działań pozwanego uznaje uprawnienie powódki do reputacji prowadzonego przez nią przedsiębiorstwa, czy wolność w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd Okręgowy wskazał, że niewątpliwie powódka figurowała w KW jako właściciel nieruchomości w 2020 r. Gdy nabywała nieruchomość w działach III KW figurowały wzmianki o dokonanie wpisu, w czasie gdy była właścicielem pojawiły się kolejne. W ocenie Sądu Okręgowego sprawa w której zainteresowany domaga się ochrony dobra osobistych w postaci prawa do reputacji prowadzonego przedsiębiorstwa , czy wolności w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej , które to dobra miały zostać naruszone przez składanie wniosków o wpis ostrzeżenia o zakazie zbywania i obciążania nieruchomości nie kwalifikuje się jako sprawa o ochronę dóbr osobistych. Interes de facto majątkowy powódki w postaci ograniczenia możliwości podejmowania decyzji co do nieruchomości, której jest się właścicielem, nie jest dobrem osobistym podlegającym ochronie na mocy przepisów prawa cywilnego – art. 23 i art. 24 k.c. – nawet jeżeli określi się go mianem prawa do reputacji prowadzonego przedsiębiorstwa , czy wolności w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej . Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z 28 marca 2014 r., sygn. I ACa 121/14 wskazał, że do kategorii dóbr osobistych nie można zaliczyć prawa o charakterze majątkowym, chociaż ich naruszenie może wpływać na negatywne odczucia w sferze psychicznej, duchowej każdego kto utożsamia się z uprawnieniami do określonego prawa majątkowego . Sąd Okręgowy przywołał przykłady orzecznictwa Sądu Najwyższego, z których wynikało, że za dobra osobiste lub za sprawy o ochronę dóbr osobistych nie zostały uznane wolność działalności gospodarczej, niestanowiąca dobra osobistego osoby prawnej, pozycja zawodowa , prawo do prowadzenia działalności gospodarczej, prawo do równego traktowania oraz prawo do ochrony własności, prawo do niezakłóconego korzystania z energii elektrycznej lub dostępu do energii elektrycznej, prawo do posiadania o sobie w środowisku zawodowym opinii jako sędziego kompetentnego, stosującego prawo w sposób prawidłowy, prawo do posiadania odpowiedniego stanu technicznego przewodów kominowych. Sąd Okręgowy podkreślił, że gdyby nawet uznać, że mamy do czynienia z dobrem osobistym powódki (hipotetycznie np. dobrym imieniem czy godnością osobistą), które zostało naruszone przez pozwanego to zwrócić należy uwagę, że środki ochrony dóbr osobistych zostały określone w art. 24 k.c. , co oznacza, że ochrona dóbr osobistych przewidziana w art. 24 k.c. jest uzależniona od spełnienia dwóch przesłanek: od zagrożenia lub naruszenia dobra osobistego osoby fizycznej oraz od bezprawności działania osoby naruszającej cudze dobro. Sąd Okręgowy wyjaśnił jak rozumie ww. przesłanki i wskazał, że gdyby hipotetycznie założyć, że działania pozwanego miało naruszać takie dobro osobiste powódki jak np. godność osobista określana mianem czci wewnętrznej, co obejmuje wyobrażenie człowieka o własnej wartości oraz oczekiwanie szacunku ze strony innych ludzi, czy dobre imię określane mianem czci zewnętrznej, co obejmuje opinię, jaką o człowieku mają inne osoby, to rozpoznając sprawę, należało przede wszystkim ustalić, czy doszło do naruszenia godności osobistej czy dobrego imienia powódki, a w razie pozytywnej odpowiedzi ustalić, czy działanie pozwanego było bezprawne. W ocenie Sądu Okręgowego, fakt składania wniosków do sądu wieczystoksięgowego nie sposób ocenić jako działania, które mogłyby naruszyć dobra osobiste powódki - właściciela nieruchomości, który zamierza czy realizuje na nieruchomości określoną inwestycję. Składanie wniosków o dokonanie wpisów nie jest też działaniem bezprawnym (przesłanka bezprawności jest rozumiana jako sprzeczność z szeroko rozumianym porządkiem prawnym), nawet jeżeli wnioski należy ocenić jako bezpodstawne i jeżeli zostały one negatywnie ocenione przez sąd wieczystoksięgowy. Celem pozwanego nie było naruszenie dobra osobistego właściciela nieruchomości. Przyjmując za prawdziwą motywację pozwanego, iż składanie wniosków to jedyna możliwa forma walki o swoje prawna czy wręcz, że jego celem było uniemożliwienie sprzedaży czy obciążenia nieruchomości, aby w sytuacji wykazania praw do nieruchomości mógł ją odzyskać to de facto działania takie należy ocenić jako godzące w interes materialny właściciela. Sama powódka wskazała, że wzmianki o wpis uniemożliwiły uzyskanie kredytu hipotecznego, czy powodowały konieczność tłumaczenia zainteresowanym sytuacji, okazywania im opinii sporządzonej przez Agencję (...) . Powódka nie wskazała na naruszenie dobra o charakterze niematerialnym, a na naruszenie jej prawa materialnych. Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego nie mamy do czynienia ze sprawą z zakresu ochrony dóbr osobistych powódki, powódka nie wskazała na dobro osobiste podlegające ochronie prawnej, które miałoby zostać naruszone poprzez działania pozwanego, same działania pozwanego, oceniane z punktu widzenia obiektywnego, nie miały charakteru działań bezprawnych. Dlatego też powództwo z wymienionych przyczyn podlegało oddaleniu. Apelację wniosła powódka zaskarżając wyrok w zakresie punktu II i zarzucając naruszenie art.23 kc i art.24 kc poprzez jego błędną wykładnię, niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż działania pozwanego polegające na zgłaszaniu wniosków w K.W. dotyczących wpisu zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości nie poparta żadnym dokumentem stanowiącym podstawę wpisu stanowi wykonywanie uprawnień podmiotowych i nie jest działaniem bezprawnym, a ponadto błędne uznanie, iż powódce jako przedsiębiorcy nie przysługuje roszczenie o naruszenie dóbr osobistych w zakresie objętym żądaniem pozwu. W rezultacie powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez: - nakazanie pozwanemu przeproszenia powódki poprzez skierowanie do niej oświadczenia o treści wskazanej w apelacji; - nakazanie pozwanemu zaprzestania naruszeń w przyszłości poprzez zakazanie składania kolejnych wniosków o zakaz zbywania lub obciążania nieruchomości objętych wymienionymi w apelacji K.W.; - zasądzenie od pozwanego na cel społeczny kwoty 10 000 zł; - zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów procesu za obie instancje. Pozwany wniósł odpowiedź na apelację , w której domagał się oddalenia apelacji. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja jest bezzasadna, ale z innych przyczyn, aniżeli wskazał Sąd Okręgowy, co sprawia, że zbędne jest szczegółowe odniesienie się do zarzutów apelacji. Przede wszystkim, istota sporu i postaci ewentualnego niewłaściwego zachowania pozwanego nie uzasadnia nakazania pozwanemu przeproszenia powódki. Powódka nie zarzuca przecież pozwanemu, że ją obraził, a podejmowane przez pozwanego działania nie przybrały formy uzasadniającej nakazanie mu przeproszenia powódki. Sąd Apelacyjny nie dostrzega też, aby zachowanie pozwanego – nawet przy akceptacji stanowiska powódki – uzasadniało zasądzenie od niego zadośćuczynienia na cel społeczny. W rezultacie roszczenie o przeproszenie i zasądzenie zadośćuczynienia są bezzasadne nawet przy założeniu podzielenia zarzutów apelacji, to jest uznaniu, że zachowanie pozwanego narusza dobra osobiste powódki, co z kolei oznacza, że potencjalnie uzasadnione mogłoby być co najwyżej roszczenie o zakazanie pozwanemu zgłaszania kolejnych wniosków o zakaz zbywania lub obciążania nieruchomości. Rzecz w tym, że roszczenie to jest nieuzasadnione z uwagi na zbycie nieruchomości przez powódkę poprzez wniesienie jej do spółki tytułem aportu. Inaczej rzecz ujmując, nawet w razie przyjęcia, że zachowanie pozwanego polegające na składaniu wniosków o zakaz zbywania lub obciążania nieruchomości stanowiło naruszenie dóbr osobistych powódki, to i tak żądanie zakazania pozwanemu składania w przyszłości ww. wniosków jest nieuzasadnione. Skoro powódka zbyła nieruchomość to pozwany nie może składać wniosków, które w jakikolwiek sposób oddziaływałyby na powódkę. Jednocześnie nie jest to sytuacja, w której potencjalny naruszyciel zaprzestaje danego zachowania na czas procesu, ale może powrócić do swojej aktywności w dowolnym czasie po zakończeniu procesu. W sprawie taka sytuacja nie jest możliwa. Jedynie na marginesie odnieść się należy do podnoszonego przez pozwanego argumentu wykonywania przysługujących mu uprawnień. Zachowanie takie jak pozwanego, który dopiero w 2023 r. wniósł do sądu pozew o stwierdzenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości, która miała miejsce przed 2020 r., a przez poprzednie 4 lata poprzestawał na zawiadomieniu o popełnieniu przestępstwa i składał pozwy o zabezpieczenie roszczenia, a jednocześnie konsekwentnie składał kolejne wnioski o zakazanie zbywania lub obciążania, nie może zostać uznane za wykonywanie uprawnień. Pozwany ma prawo przedstawiać stanowisko odnośnie okoliczności związanych ze zbyciem przez niego nieruchomości, ale powinien czynić to w sposób, który w efekcie doprowadzi do ostatecznego wyjaśnienia kwestii spornych. Bierności pozwanego w tym zakresie nie uzasadnia ewentualny brak środków na skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej w obliczu podnoszonych przez niego samego twierdzeń, że pozostaje w stałym kontakcie z wymienionymi przez niego imiennie adwokatami. Pozwany mógł też zwrócić się do sądu o ustanowienie pełnomocnika z urzędu celem reprezentowania go w postępowaniu, które ostatecznie wyjaśniłoby zasadność jego zarzutów. Jednakże kwestia oceny jakie skutki wywołuje zarzucane pozwanemu zachowanie, a w szczególności, czy prowadzi do naruszenia dóbr osobistych powódki, jest zbędna w obliczu wyzbycia się przez powódkę własności ww. nieruchomości, co sprawia, że jako bezzasadne należy ocenić żądanie powódki zakazania pozwanemu określonego zachowania się – to jest składania wniosków o zakazanie zbywania lub obciążania nieruchomości, które obecnie nie są własnością powódki. W efekcie należało przyjąć, że Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki udzielenia powódce ochrony w trybie art.24 kc. Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na podstawie art.385 kpc oddalił apelację jako bezzasadną.